Quantcast
Polemik-11: Hey Onbe┼čli dediklerimiz, askerlik ├ža─č─▒nda m─▒yd─▒? – Belgesel Tarih

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
Polemik-11: Hey Onbe┼čli dediklerimiz, askerlik ├ža─č─▒nda m─▒yd─▒?
  • 24 Nisan 2020 Cuma
  • +
  • -
  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU /

Loading

Osmanl─▒ Devleti ad─▒m ad─▒m 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna s├╝r├╝klenirken, seferberlik ilan edilir:

ÔÇťSilah ba┼č─▒naÔÇŽ
303, 304, 305, 306, 307, 308, 309, 310 do─čumlu y├╝ksek tahsilli veya y├╝ksek tahsilini tamamlamam─▒┼č olan gen├žlerin, bildirilen askerlik ┼čubelerine ba┼čvurmas─▒ gerekmektedir.ÔÇŁ
[1]

Yedek subay eksi─či nedeniyle 8 tertibi birden askere ├ža─č─▒ran Osmanl─▒ y├Ânetiminin gelece─či g├Ârmekte hi├ž de ba┼čar─▒l─▒ olmad─▒─č─▒ bu ilanla ├žok net anla┼č─▒l─▒yordu. Erol M├╝tercimler “Nitekim sava┼č─▒n ilerleyen safhalar─▒nda, askere ├ža─čr─▒lacak kimse kalmay─▒nca Rumi 1315 (miladi 1899) do─čumlular bile hen├╝z 16,5 ya┼č─▒ndayken sil├óh alt─▒na al─▒nm─▒┼člard─▒r”┬á bilgisi e┼čli─čine, herkesin bildi─či, ÔÇťHey onbe┼čli onbe┼čli!ÔÇŁ t├╝rk├╝s├╝n├╝n ├žocuk ya┼čta cepheye ko┼čmak zorunda kalan i┼čte bu kuzucuklar─▒n dram─▒n─▒ anlatt─▒─č─▒ vurguluyor ve M├╝zikolog Erdo─čan G├Âk├že’nin Edirne Liseliler DergisiÔÇÖnde, “Bu t├╝rk├╝ faciay─▒ anlat─▒r. Bilin├žsiz halk─▒m─▒z bu t├╝rk├╝yle g├Âbek at─▒yor”diye yak─▒nd─▒─č─▒n─▒ aktar─▒yor.[2]

Peki ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n do─čru bilinen yanl─▒┼člar─▒n─▒ kaleme alma iddias─▒yla yola ├ž─▒k─▒p; ÔÇťMustafa KemalÔÇÖin ├çanakkale zaferiyle ne ilgisi var?ÔÇŁ ┬ádiye yazanlar, 15ÔÇÖliler hakk─▒nda ne diyor, g├Âz atal─▒m:

─░rfan ├ľzfatura’n─▒n kaleminden:

ÔÇťHey Onbe┼čli denenler 15 ya┼č─▒nda t─▒f─▒llar de─čil 1315ÔÇÖlilerdir, yani alay─▒ askerlik ├ža─č─▒nda. Osmanl─▒ cepheye ├žoluk ├žocuk s├╝recek kadar g├╝├žs├╝z de─čildir daha.ÔÇŁ[3]

Yazar─▒n takvim hesab─▒nda g├Âzden ka├ž─▒rd─▒─č─▒ detay, foto─čraflar─▒na yans─▒yan ├žocuk bak─▒┼člar─▒ndan bile ya┼člar─▒ a┼ča─č─▒ yukar─▒ belli olan gencecik erat─▒n ÔÇťt─▒f─▒llar de─čil, askerlik ├ža─č─▒nda gen├žlerÔÇŁ oldu─čunu yazarak ├žam devirmesine yol a├ž─▒yor. ÔÇťOsmanl─▒, cepheye ├žoluk ├žocuk s├╝recek kadar g├╝├žs├╝z de─čildir dahaÔÇŁ c├╝mlesi mugal├ótadan, dayanaks─▒z bir g├Âsteri┼č hevesinden ibaret yani.


Durumu biraz inceleyelim:

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda 1870’lere kadar devlet i┼člerinde Rumi takvim, dini i┼člerde ise hicri takvim kullan─▒l─▒rd─▒. TanzimatÔÇÖtan itibaren y─▒lba┼č─▒ mart ay─▒na al─▒narak t├╝m devlet i┼člerinde Rumi takvime ge├žildi. N├╝fus i┼člerinde zaten Rumi takvim ge├žerli oldu─čundan bu de─či┼čikli─čin etkisi yok. Ancak Osmanl─▒ d├Ânemindeki takvim i┼čleyi┼čini incelenmezse, t├╝m i┼člerde Hicri takvim kullan─▒l─▒yor zannedilirse, hatadan ka├ž─▒nmak olanaks─▒z oluyor.

Detay ┼ču: Rumi takvim ile Miladi takvim aras─▒nda 13 g├╝n fark vard─▒r. Bu y├╝zden de, gururla and─▒─č─▒m─▒z 18 Mart 1915’teki Deniz Zaferinin tarihi Osmanl─▒ belgelerinde 5 Mart 1331 olarak kay─▒tl─▒d─▒r. 24-25 Nisan 1915’te ba┼člayan kara harek├ót─▒ da Rumi tarihe 11/12 Nisan 1331 olarak ge├žmi┼čtir.

├ľrne─čin ┼ču metne g├Âz at─▒n─▒z:

┬á“3 Mart 1915’teki konu┼članma s─▒ras─▒nda Bursa Seyyar Jandarma Tabur Kararg├óh─▒ ve taburun b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ Tur┼čun’da, birer b├Âl├╝─č├╝ ile Ece Liman─▒-K├╝├ž├╝k Anafartalar aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒. 11/12 Nisan 1331 (24/25 Nisan 1915) gecesi b├Âlgeyi 19. T├╝men 77’nci Alay─▒n 3. taburuna teslim ederek Hilye’ye hareket etmi┼čtir. (Bkz. Bursa Seyyar Jandarma Taburu Harp Ceridesi, ATASE Ar┼čivi, Klas├Âr No: 5775, Dosya No: H-1, H-2, H-3)”[4]

├ľzetle, ├çanakkale Sava┼č─▒’na ait Osmanl─▒ca belgeler ve ceridelerin yer ald─▒─č─▒ t├╝m kitaplarda 1915’ten s├Âz edilirken, kar┼č─▒n─▒za Rumi 1331 tarihi ├ž─▒kacakt─▒r. T├╝m devlet i┼člerinde Rumi takvim kullan─▒ld─▒─č─▒ndan, do─čum tarihleriyle ilgili olarak da ayn─▒ kural ge├žerlidir.

Onbe┼člilere gelinceÔÇŽ 1315 do─čumlular (Kaynaklarda 315 diye de tan─▒mland─▒─č─▒na da tan─▒k oluyoruz), 1331ÔÇÖdeki sava┼čta, 16 ya┼č─▒ndad─▒r. Askere al─▒nd─▒klar─▒ g├╝n ile do─čum tarihi aras─▒ndaki ili┼čkiye ba─čl─▒ olarak 16.5 ya┼č─▒nda olanlar da vard─▒r. Devletin zor g├╝nler ge├žirdi─či sava┼č d├Âneminde bu k─▒nal─▒ kuzular da g├Ârevlerini g├Âzlerini k─▒rpmadan yapm─▒┼čt─▒r.

─░LAVE BELGELER I┼×I─×INDA ASKER ALMA TAR─░HLER─░

Yaz─▒ yay─▒nland─▒ktan sonra yap─▒lan de─čerlendirmeler ─▒┼č─▒─č─▒nda, konuyu biraz daha detayland─▒rman─▒n yararl─▒ olaca─č─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝mden ┼ču bilgileri de ilave edelim.

Fahri K─▒l─▒├ž “├çanakkale Sava┼člar─▒nda Okullar ve ├ľ─črenciler” ba┼čl─▒kl─▒ makalesinde (Bkz: https://www.turkyurdu.com.tr/yazar-yazi.php?id=196) kaynaklar─▒n─▒ da belirterek ┼č├Âyle yaz─▒yor:

“…1914 y─▒l─▒nda ├ž─▒kart─▒lan ÔÇťM├╝kellefiyet-i Askeriye Kanun-─▒ MuvakkatiÔÇŁ (Ge├žici Askeri M├╝kellefiyet Kanunu)ÔÇÖna g├Âre askerlikten muaf veya tecilli tutulan Sultani ve ─░dadi ├Â─črencilerinin artan asker ihtiyac─▒ sebebiyle zamanla silahalt─▒na al─▒nma mecburiyeti do─čmu┼čtur. Bu durumda Sultan V. Mehmed Re┼čat, 27 May─▒s 1915 (R. 14 May─▒s 1331) tarihinde bir irade yay─▒mlam─▒┼č, b├Âylece M├╝kellefiyet-i Askeriye KanunuÔÇÖnda de─či┼čiklik yap─▒larak, lise ├Â─črencileri de askere ├ža─č─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Sultan Re┼čatÔÇÖ─▒n iradesinden sonra Harbiye Nezareti taraf─▒ndan 16 Te┼črinievvel 1916 (3 Te┼črinievvel 1332) tarihinde bir tebli─č yay─▒mlanm─▒┼č ve b├Âylece, 1898 (1314) ve 1899 (1315) do─čumlular─▒n da askere al─▒nmas─▒na karar verilmi┼čtir.”

BU KONUDA YAPILMI┼× C─░DD─░ B─░R ├çALI┼×MA

1315 do─čumlular─▒n askere al─▒nmas─▒yla ilgili ar┼čiv taramas─▒ konusunda a├ž─▒k kaynaklardan bir ara┼čt─▒rma yap─▒ld─▒─č─▒nda ├Ânemli bir ├žal─▒┼čma g├Âze ├žarp─▒yor.
Ayd─▒n Adnan Menderes ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝nden Mehmet Ba┼čaran ile Ara┼čt─▒rmac─▒ Uzman ├ľ─čretmen Necat ├çetin‘in, sadece Torbal─▒ il├žesiyle ilgili yapt─▒─č─▒ incelemeye g├Âz att─▒─č─▒m─▒zda, “Torbal─▒ Askerlik ┼×ubesi k├╝nye defter kay─▒tlar─▒na g├Âre, I. D├╝nya Sava┼č─▒nda silahalt─▒na al─▒n─▒p daha sonra terhis edilen 1304 – 1315 do─čumlu (1308 hari├ž) kay─▒tl─▒ asker say─▒s─▒n─▒n 391 ki┼či” oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. 1315 do─čumlular─▒n say─▒s─▒ ise 48 ki┼čidir ve silah alt─▒na al─▒nanlar─▒n y├╝zde 12.28’sine tekab├╝l etmektedir. Ara┼čt─▒rman─▒n orijinaline “buraya” t─▒klayarak ula┼čabilirsiniz.

Buradaki tablolar, ─░zmir / Torbal─▒ Askerlik Dairesi’nden al─▒nan bilgilerle derlenmi┼čtir.

Ba┼čaran ve ├çetin’in asker alma defterini g├╝n-g├╝n ve sayfa-sayfa tarayarak yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmadaki veriler ─▒┼č─▒─č─▒nda, sadece ─░zmir/Torbal─▒’daki Rumi 1315 do─čumlular─▒n 1. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda askere al─▒n─▒┼č tarihlerine bakt─▒─č─▒m─▒zda 1330 (1914), 1332 (1916) tarihleri de kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. 1313-1314-1315 do─čumlular─▒n o tarihlerde (ay fark─▒na ba─čl─▒ olarak) 16.5 – 17 ya┼člar─▒nda olduklar─▒na ili┼čkin tezin yanl─▒┼č olmad─▒─č─▒ ├žok a├ž─▒k. Bursa ve Kastamonu ba┼čta olmak ├╝zere di─čer illeri de hesaba kat─▒nca, ortada hi├ž de istisnai bir durum olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz.

BURSA’NIN 1315’L─░LER─░ – ┼×EH─░TLER L─░STES─░NDEN

Bursa ├çanakkale Sava┼č─▒’nda en fazla ┼čehit veren il olarak kay─▒tlara ge├žti. Bursa’n─▒n ├çanakkale’de verdi─či ┼čehitlerin listesini “Acaba aralar─▒nda 1314-1315 do─čumlu var m─▒?” d├╝┼č├╝ncesiyle bir kez daha tarad─▒m. Bu liste Bursa Gazeteciler Cemiyeti yay─▒n─▒ Bursa Defteri’nin 27’nci say─▒s─▒nda (Eyl├╝l 2006) yay─▒nland─▒.

Buraya dikkat! 1314-1315’lilerin ne zaman askere gitti─či de─čil, ne zaman ┼čehit oldu─čunu yaz─▒yorum.

“Ad─▒, baba Ad─▒, Do─čum Y─▒l─▒, ┼×ehadet Tarihi ve Yeri” ┼čeklindeki kay─▒tlarda 1314-1315-1316 do─čumlu Bursal─▒ ┼čehitlerin adlar─▒ ┼č├Âyle:

  • Mehmet Ali o─člu ─░brahim, Bursa-Merkez, 1314 (1898), 27 May─▒s 1915, Conk Bay─▒r─▒ (Ya┼č 17)
  • Bekir o─člu ─░brahim, Orhaneli-Firuz, 1314 (1898), 27 Aral─▒k 1915, ?, (Ya┼č 17)
  • Emin o─člu Ahmet, Orhaneli-Ser├želer, 1315 (1899), 20 Temmuz 1917, ?, (Ya┼č 18)
  • Mustafa o─člu Ali, Orhaneli-A─ča├žhisar, 1314 (1898), 23 A─čustos 1915, ?, (Ya┼č 17)
  • Mustafa o─člu ├ľmer, Orhangazi-Aksungur, 1315 (1899), 19 Nisan 1915, ?, (Ya┼č 16)
  • Yusuf Cemal o─člu Mehmet, Yeni┼čehir, 1316 (1900), 9 Haziran 1915, Kayac─▒k Deresi, (Ya┼č 15)

San─▒yorum konu ayd─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Kay─▒tlar─▒n tam d├╝zenli tutulamam─▒┼č olmas─▒ muhtemel sava┼č d├Ânemine ait bu bilgiler ├žok de─čerli…

  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

 

Dipnotlar

[1]┬á┬á┬á Murat ├çulcu, 2004, ÔÇť─░kdam Gazetesinde ├çanakkale Cephesi-1ÔÇŁ, s.47

[2]┬á┬á┬á Erol M├╝tercimler, ÔÇťKorkak Abd├╝lÔÇÖden Jolly T├╝rkÔÇÖe ÔÇôGelibolu 1915ÔÇŁ, s.xxvii

[3] ─░rfan ├ľzfatura, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Do─čru Bilinen Yanl─▒┼člarÔÇŁ, https://www.turkiyegazetesi.com.tr/yasam/690227.aspx (23.03.2020 tarihli makale, eri┼čim tarihi: 11.04.2020)

[4] Murat Karata┼č, Haritalarla ├çanakkale Sava┼člar─▒, Gelibolu Yar─▒madas─▒ Kuzey B├Âlgesi Kara Muharebeleri (Osmanl─▒ Kaynaklar─▒na G├Âre 1. K─▒s─▒m), Nobel Yay─▒n Da─č─▒t─▒m, Ankara, Ekim 2007, sayfa:27, dipnot b├Âl├╝m├╝.

─░L─░┼×K─░L─░ YAZILAR

Mustafa Kemal hakk─▒ndaki haks─▒z ithamlarÔÇŽ Belgeli cevaplar...
Polemiklerle Nereye Varmak ─░stiyorlar?
Polemik-1: ÔÇť├çanakkale zafer midir?ÔÇŁ
Polemik-2: TRTÔÇÖnin ├çanakkale ├ľzel Program─▒
Polemik-3: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, karargah subay─▒yd─▒ÔÇŁ
Polemik-4: ├çunuk Bay─▒r─▒ÔÇÖndan ┼×unuk Bay─▒r─▒ÔÇÖnaÔÇŽ Sapt─▒rmacalar
Polemik-5: ÔÇťMustafa KemalÔÇÖin ├çanakkale Zaferi ile ne alakas─▒ var?ÔÇŁ
Polemik-6: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde r├╝tbe bak─▒m─▒ndan ka├ž─▒nc─▒ s─▒radayd─▒?ÔÇŁ
Polemik-7: Mustafa KemalÔÇÖin saatinin ┼čarapnelle par├žaland─▒─č─▒ uydurma m─▒?
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ
Polemik-9: 15 General, 1 Albaya Kar┼č─▒ÔÇŽ ├çanakkale Zaferi ÔÇśMustafa KemalsizÔÇÖ anlat─▒labilir mi?
Polemik-10: M├╝sl├╝manlar Halife SultanÔÇÖ─▒n s├Âz├╝n├╝ ger├žekten de dinler mi?
Polemik-11: Hey Onbe┼čli dediklerimiz, askerlik ├ža─č─▒nda m─▒yd─▒?
Polemik-12: Kim olsa o emri verebilir miydi?
Polemik-13: ├çanakkale Sava┼č─▒ ilk g├╝nde biterdi

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Almanca B├Âl├╝m├╝ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel gazetelerde muhabir, istihbarat ┼čefi, haber m├╝d├╝r├╝, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak g├Ârev yapt─▒. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) epub format─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. M├╝min Ceyhan'─▒n yazd─▒─č─▒ ÔÇťKanla Yaz─▒lan DostlukÔÇť roman─▒n─▒n (M├╝min Ceyhan Bursa K├╝lt├╝r Kaynaklar─▒ Ara┼čt─▒rma K├╝t├╝phanesi yay─▒n─▒, Mart 2023) edit├Ârl├╝─č├╝n├╝ yapt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi'nde ba┼čkanl─▒k (1997-2001) g├Ârevini y├╝r├╝tt├╝. Ayn─▒ zamanda web sitemiz Belgeseltarih.com'un kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1)ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, 2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2)"1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", 2018, Haber Ajans─▒ Yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023
Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Ekrem Hayri PEKER, 29 Eyl├╝l 2023
BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

Atilla SA─×IM, 19 Eyl├╝l 2023
─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

Nurdan Çakır TEZGİN, 19 Eylül 2023
Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, 14 Temmuz 2023
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

Nurdan Çakır TEZGİN, 14 Temmuz 2023
Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 14 Temmuz 2023
Likya’n─▒n Antik Belle─či

Likya’n─▒n Antik Belle─či

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 13 Temmuz 2023
Bursa ├ťzerine Bir Deneme

Bursa ├ťzerine Bir Deneme

M├╝min CEYHAN, 28 Haziran 2023