Polemik-3: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, karargah subay─▒yd─▒ÔÇŁ

Polemik-3: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, karargah subay─▒yd─▒ÔÇŁ

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒:
1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul
2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul
E-Posta: tayfunc@gmail.com
Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Sadece yabanc─▒lar de─čil, akl─▒ ba┼č─▒ndaki T├╝rk yazarlar da Mustafa KemalÔÇÖin 25 NisanÔÇÖda tamamen kendi inisiyatifiyle yapt─▒─č─▒ taarruzun gayet ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunu, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n kaderini de─či┼čtirdi─čini ve hatta ilk g├╝nden sava┼č─▒n sonucunu etkiledi─čini yaz─▒yor. Bizim bir k─▒s─▒m yazarlar ise bunlar─▒ t├╝m├╝yle g├Ârmezden gelip, ─▒srarla tam tersini savunuyor.

├ç├╝nk├╝ 25 NisanÔÇÖdaki taarruz, Mustafa KemalÔÇÖin ├çanakkaleÔÇÖdeki ilk b├╝y├╝k ba┼čar─▒s─▒d─▒r.

├ç─▒karma harek├ót─▒ y├╝r├╝ten m├╝ttefiklerin GeliboluÔÇÖya h├ókim olmak i├žin yapt─▒─č─▒ harek├ót─▒n stratejisini ├žok erken ├ž├Âzen Yarbay Mustafa Kemal, Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna kadar ilerlemi┼č d├╝┼čman─▒ ├Ânce durdurmu┼č, sonra da birliklerini taarruza kald─▒rarak k─▒y─▒ya kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r.

E─čer bunu yapmam─▒┼č ya da bu hamleyi yapt─▒─č─▒ halde ger├žekten ba┼čar─▒s─▒z kalm─▒┼č olsayd─▒ ÔÇôKadir M─▒s─▒ro─čluÔÇÖnun ÔÇťharek├ót─▒ riske atmakÔÇŁ ifadesi ├žok hafif gelir- zaten Gelibolu ayn─▒ g├╝n d├╝┼čer, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču da ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ daha ilk g├╝n├╝nde kaybederdiÔÇŽ

Bu s─▒radan bir muharebe kayb─▒ olmazd─▒ elbetteÔÇŽ M├╝ttefiklerin ─░stanbulÔÇÖu i┼čgal arzusu da daha ilk g├╝nden m├╝mk├╝n hale gelmi┼č olurduÔÇŽ

Abdurrahman Dilipak:
Mustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, kararg├óh subay─▒ idi.”[1]

Dilipak, Mustafa KemalÔÇÖin kronolojisine bir g├Âz at─▒verseÔÇŽ Yaln─▒zca 31 Mart Vakas─▒ ve Balkan Sava┼člar─▒ s─▒ras─▒nda kararg├óh subay─▒ oldu─čunu, bunun d─▒┼č─▒nda hep komutan olarak g├Ârev yapt─▒─č─▒n─▒ g├ÂrecekÔÇŽ

Kadir M─▒s─▒ro─člu:
“ÔÇŽ─░sraf derecesinde asker kullanm─▒┼č…[2]
ÔÇŽMuharebenin ilk g├╝n├╝ 25 NisanÔÇÖda, kendi karar─▒ ile yapt─▒─č─▒ taarruzda ba┼čar─▒l─▒ olamam─▒┼č, ├╝stelik ├çanakkale cephesindeki harek├ót─▒, ihtiyat─▒ (yedek birlikler) kulland─▒─č─▒ i├žin riske atm─▒┼čt─▒r.[3]

Bizim baz─▒ ÔÇťsivilÔÇŁ yazarlar ─▒srarla yalan-yanl─▒┼č yaza, hatt├ó f├╝tursuzca iftira ata dursun, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda fiilen g├Ârev alm─▒┼č, bu sava┼č─▒n resmi tarihini de yazm─▒┼č olan ─░ngiliz General OglanderÔÇÖin o g├╝n├╝, Mustafa KemalÔÇÖin 25 Nisan 1915 tarihindeki taarruzunu anlatan s├Âzlerine, bu b├Âl├╝m├╝n ilerleyen sayfalar─▒nda yer verece─čizÔÇŽ Biz yeniden, gayr─▒ resmi tarih yaz─▒c─▒lar─▒na d├ÂnelimÔÇŽ

Milli M├╝cadele kar┼č─▒t─▒ gazeteci Ali Kemal:
├çanakkale m├╝dafaas─▒n─▒n en birinci kahraman─▒ ne Liman Pa┼ča, ne bilmem ne pa┼ča idi.. Ate┼če bile at─▒lmaktan korkmayan T├╝rk askeri idi.[4]

Kadir M─▒s─▒ro─člu:
“├çanakkale muharebeleri Mehmet├žik i├žin b├╝y├╝k bir ┼čeref oldu─ču halde, orada kumandanl─▒k etmi┼č subaylar i├žin hi├ž de y├╝z a─čart─▒c─▒ de─čildir. ├çanakkale s─▒rtlar─▒nda d├Ârt y├╝z bin vatan evlad─▒n─▒ g├Âmen bir subay kadrosunun muvaffakiyetinden elbette bahsedilemez. Muharebede zayiat─▒n bir numaral─▒ etkeni, muhakkak ki k├Ât├╝ sevk ve idaredir. Buna g├Âre oradaki kumandanlardan herhangi birisine ÔÇśkahramanl─▒kÔÇÖ veya ÔÇśkurtar─▒c─▒l─▒kÔÇÖ s─▒fatlar─▒ elbette izafe edilemez. Edilirse mutlak yalan ve sahtek├órl─▒ktan ba┼čka bir ┼čey olmaz. Bu kumandan M. Kemal Pa┼ča olsa bile.[5]

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi M─▒s─▒ro─člu ├çanakkaleÔÇÖdeki ┼čehit say─▒s─▒n─▒ hi├žbir belge ya da bilgiye dayanmaks─▒z─▒n 400 bine y├╝kseltmi┼č. Sonra bu say─▒ kademe kademe 500 binlere kadar da geliyor. Oysa Osmanl─▒ ordusunun ├çanakkaleÔÇÖye g├Ânderdi─či toplam asker say─▒s─▒ 350 bindir. 350 bin askerle sava┼ča girip, 400 bin ┼čehit vermek, ger├žek├╝st├╝ (!) beceri ister. [Kimi kaynaklarda, ├çanakkaleÔÇÖde sava┼ča giren Osmanl─▒ askeri say─▒s─▒, sonradan gelen destek birlikleri de dahil edilerek 500 bin olarak ge├žiyor. ├ľyle bile olsa, ┼čehit say─▒s─▒ asla 400 bin de─čil.]

Demem o ki, yanl─▒┼č bilgiyle yola ├ž─▒k─▒p, ger├že─če-do─čruya ula┼č─▒lmas─▒ elbette m├╝mk├╝n g├Âr├╝nm├╝yor.

Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k:
“ÔÇŽGelibolu, kahraman komutan─▒ imk├óns─▒z bir m├╝cadele alan─▒d─▒r. GeliboluÔÇÖda ancak inat├ž─▒ k├╝tleler sava┼čabiliyor; her iki tarafta da k├╝tlelerin inat├ž─▒l─▒─č─▒ ve kahramanl─▒─č─▒ s├Âz konusu olabiliyor. Gelibolu topografyas─▒ gere─či, kahraman─▒ olmayan bir direni┼čtir. Kahramanlar, sadece iki taraftan sava┼ča kat─▒lan askerlerdir.”[6]

“ÔÇŽGelibolu sava┼č─▒n─▒ bir yarbay─▒n (Yani M. KemalÔÇÖin) hanesine yazmak, tarihin tam bir falsifikasyonu (├žarp─▒t─▒lmas─▒) ve akl─▒n t├╝mden bozulmas─▒ demek.”[7]

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝kÔÇÖ├╝n de tek derdi var: Aman zafer Mustafa KemalÔÇÖin ad─▒na yaz─▒lmas─▒n! Bu durumu Turgut ├ľzakman ┼č├Âyle de─čerlendiriyor:

“ÔÇŽBu yazarlara kal─▒rsa, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ kahraman erlerimiz kendi ba┼člar─▒na kazanm─▒┼č. Onlar─▒ e─čitip yeti┼čtiren, onlar─▒n ├Ân├╝ne d├╝┼č├╝p h├╝cuma kald─▒ran subaylar─▒n, b├╝t├╝n y├Ânetim ve komuta kadrosunun da hi├žbir etkisi, katk─▒s─▒, yarar─▒ olmam─▒┼č; hepsi ba┼čar─▒s─▒z, biri bile kahraman de─čil.
Anla┼č─▒lan 8.5 ay s├╝ren ├çanakkale Sava┼č─▒ meydan kavgas─▒ gibi bir ┼čey. T├╝mden sa─čduyuya ayk─▒r─▒ bu ucuz iddialar─▒n tek sebebi var: Aman M. KemalÔÇÖe zaferden bir pay d├╝┼čmesin! Bu h─▒rsla, iki bin ┼čehit ve yaral─▒ vermi┼č olan subaylar─▒n ve komutanlar─▒n hakk─▒n─▒ bile yemekten ├žekinmiyorlar.[8]

Gayri Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi:
“ÔÇŽ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ger├žek kahramanlar─▒, Cevat ve Selahaddin Adil Pa┼čalar unutturuldu.[9]
ÔÇŽMustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idi.[10]
ÔÇŽM. Kemal kara harplerinde geri planda vazife yapt─▒.[11]
ÔÇŽDevletin kitaplar─▒n─▒n yan─▒nda, TRTÔÇÖnin de ayn─▒ yanl─▒┼č─▒ tekrarlamas─▒, Yarbay M. Kemal BeyÔÇÖin ÔÇś├çanakkale Kahraman─▒ÔÇÖ zannedilmesine sebep olmu┼čtur. M. Kemal Pa┼ča, ├çanakkaleÔÇÖde g├Â─čs├╝n├╝ d├╝┼čmana siper etmi┼č 1.887 subaydan sadece birisidir. ─░stiklal Harbinde bile vatan─▒ kurtard─▒─č─▒ s├Âylenemez.”[12]

Neymi┼č! Mustafa KemalÔÇÖin ─░stiklal HarbiÔÇÖnde vatan─▒ kurtard─▒─č─▒ bile s├Âylenemezmi┼č!
Peki b├Âyle bir c├╝mleyi nas─▒l ciddiye alaca─č─▒z?

Vehbi Vakkaso─člu:
“(1919ÔÇÖda) Halk ve hatt├ó m├╝nevver (ayd─▒n) z├╝mre M. Kemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ tan─▒mamaktad─▒r.”[13]

Oysa Mehmet Emin Yurdakul, Eyl├╝l 1915ÔÇÖte, yani hen├╝z GeliboluÔÇÖdaki sava┼č s├╝rerken, ÔÇťTan SesleriÔÇŁ ad─▒n─▒ verdi─či ┼čiir kitab─▒n─▒ yay─▒nlar. ─░┼čte bu kitaptaki ÔÇťOrdunun Destan─▒ÔÇŁ adl─▒ uzun manzumenin ilk d├Ârtl├╝─č├╝:

Ey bug├╝ne ┼čahit olan sarp hisarlar
Ey kahraman Mehmet ├çavu┼č siperleri
Ey Mustafa KemalÔÇÖlerin aziz yeri
Ey topra─č─▒ kanl─▒ da─člar, yan─▒k yerler.[14]

Kadir M─▒s─▒ro─člu:
(Birinci AnafartalarÔÇÖda) ÔÇŽElde edilen ba┼čar─▒ Mustafa KemalÔÇÖe mal edilmek istenmi┼čse de bu tarihen ve fiilen do─čru de─čildir.[15]

Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k:
“Mustafa Kemal i├žin AnafartalarÔÇÖdaki rol├╝ ehemmiyetsiz diyorum. Neden Anafartalar kahraman─▒ diyoruz? Kemal bu sava┼čtan sonra bir anlamda a├ž─▒─ča al─▒n─▒yor, terfi ettirilmiyor.[16]

A├ž─▒─ča al─▒nma konusu ger├žekleri yans─▒tm─▒yorÔÇŽ Sava┼č alan─▒ndan ÔÇôve m├╝ttefikler yar─▒maday─▒ bo┼čaltmadan birka├ž hafta ├Ânce- rahats─▒zl─▒─č─▒ nedeniyle GeliboluÔÇÖdan ayr─▒larak ─░stanbulÔÇÖa d├Ânen Mustafa Kemal, sava┼č bittikten hemen sonra terfi ettirilerek yeni bir g├Âreve atan─▒r.

“…GeliboluÔÇÖda hi├žbir komutan─▒n (Mustafa KemalÔÇÖin) kahraman olma imk├ón─▒ bulunmuyor. Bir ihtiyat t├╝meni komutan─▒n─▒n, b├╝t├╝n birlikleri a┼čarak sava┼č─▒ kazanmas─▒n─▒ ve kahramanl─▒k iddias─▒nda bulunmas─▒n─▒, hi├žbir ciddi tarih yaz─▒c─▒s─▒n─▒n ciddiye almas─▒n─▒ imk├ón d├óhilinde g├Âremiyorum. Kemal Pa┼ča i├žin parlak bir askeri ge├žmi┼č yaratmak i├žin bulunabilen ve se├žilen tek yer Gelibolu oluyor. Yapt─▒klar─▒ndan dolay─▒ zaman─▒nda bir kahraman say─▒lm─▒yor. Kahramanl─▒─č─▒n─▒n ilan─▒ ├žok sonraki y─▒llara denk d├╝┼č├╝yor. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n (├çanakkale) kahramanl─▒─č─▒ da, Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒ y├Ânetmesi ve liderli─čini per├žinlemesinden sonra yarat─▒l─▒yorÔÇŽ ├çanakkale direni┼činde M. KemalÔÇÖin rol├╝, daha sonraki zamanlarda, ├žok fazla abart─▒l─▒yor. Kemal Bey daha ├žok kuzeyde, bir ihtiyat t├╝meninin ba┼č─▒nda bulunuyor. Aylar s├╝ren Gelibolu direni┼čini, AnafartalarÔÇÖdaki anl─▒k bir ├ž─▒k─▒ya(?) ba─člamak, ancak aptal tarih├žilerin i┼či olabilir.[17]

B├╝nyamin Ate┼č:
ÔÇŽM. KemalÔÇÖin r├╝tbesi yarbayd─▒. Onun ├╝zerinde albaylar, pa┼čalar vard─▒. Padi┼čah ad─▒na Ba┼čkumandan Vekili de Enver Pa┼čayd─▒. Onun ve di─čer pa┼čalar─▒n tedbir, plan, sevk ve idaresi, 250 bin ┼čehidin (!) kan─▒ ile ├çanakkale destan─▒ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ger├žeklere, hatt├ó M. KemalÔÇÖin sarih ifadesine ra─čmen koskoca destan─▒n sevab─▒n─▒, g├Ât├╝r├╝p M. KemalÔÇÖe boca etmek insafa, mant─▒─ča ve akla s─▒─čar m─▒?”[18]

Mustafa Kemal, bir ihtiyat t├╝meninin komutan─▒d─▒r, do─čruÔÇŽ Peki ne zaman? ├ç─▒karma g├╝n├╝ sabah─▒na kadarÔÇŽ Sava┼č─▒n ba┼člad─▒─č─▒ saatlerde emrindeki birliklerin ba┼č─▒nda fiilen sava┼ča m├╝dahale etmi┼č, ba┼čar─▒l─▒, inat├ž─▒ h├╝cumlarla ÔÇô├╝stelik g├Ârece az say─▒daki askeriyle- d├╝┼čman─▒ sahile kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r. Ayn─▒ g├╝n├╝n ak┼čam─▒ Ar─▒burnu kuvvetleri komutan─▒ olur, emrine ilave 3 alay daha verilir.

27, 33 ve 64. alaylar─▒n da kat─▒l─▒m─▒yla M. KemalÔÇÖin komutas─▒ alt─▒nda tam 6 alay, bir di─čer deyimle 2 t├╝men asker toplanm─▒┼čt─▒r. M. Kemal sava┼č─▒n ilk saatlerinden itibaren fiilen sava┼č─▒n i├žindedir.

Oysa Mustafa KemalÔÇÖden yede─čin de yede─či bir ihtiyat t├╝meni komutan─▒ diye s├Âz edip, [kendilerince ÔÇťM. KemalÔÇÖin sava┼čla da zaferle de ilgisi yoktuÔÇŁ deme gayretiyle ger├žekleri tahribe kalk─▒┼čanlar] kitaplar─▒n─▒n ba┼čka yerlerinde, g├╝ya ba┼čar─▒s─▒z h├╝cumlardan s├Âz edip, ÔÇťaskeri gereksiz yere k─▒rd─▒rd─▒─č─▒ÔÇŁ iddias─▒nda bulunurken bile kendileriyle ├želi┼čmi┼č olmuyorlar m─▒?

Madem sava┼čla ilgisi yoktu, yede─čin de yede─či bir t├╝menin komutan─▒yd─▒ -varsayal─▒m ki ba┼čar─▒s─▒z bile olsa- nas─▒l ve hangi yetkiyle ÔÇśh├╝cumÔÇÖ d├╝zenleyebilmi┼čti ki?

Mustafa Kemal Pa┼ča i├žin parlak bir askeri ge├žmi┼č yarat─▒ld─▒─č─▒ iddias─▒ ├žok b├╝y├╝k iftirad─▒rÔÇŽ┬á Fiilen y├Ânetti─či ordusuyla Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ kazan─▒p ├╝lkesini kurtaran bir ÔÇťBa┼čkomutanÔÇŁ, ayr─▒ca neden ge├žmi┼čini parlatmak zorunda olsun? Buna neden ihtiya├ž duysun?

Ayr─▒ca Mustafa Kemal, daha ├çanakkale sava┼č─▒ s├╝rerken, Harp Mecmuas─▒ÔÇÖn─▒n 1915ÔÇÖte ├ž─▒kan 2 ve 4ÔÇÖnc├╝ say─▒lar─▒nda haberlere konu olmu┼č ve ├çanakkale (Anafartalar) kahraman─▒ unvan─▒yla an─▒lm─▒┼čt─▒r. Serveti F├╝nun dergisinin 24 Aral─▒k 1915 tarihli say─▒s─▒n─▒n kapa─č─▒n─▒ da, Albay Mustafa Kemal BeyÔÇÖin cephede silah arkada┼člar─▒yla birlikte ├žekilmi┼č bir foto─čraf─▒ s├╝slemektedir.┬á 1918 tarihli Ru┼čen E┼čref r├Âportaj─▒nda da, Mustafa KemalÔÇÖden ├çanakkale kahraman─▒ diye s├Âz edilir. ├ťstelik hen├╝z sava┼č devam ederken ve kanl─▒ muharebeler s─▒ras─▒nda yerli ve yabanc─▒ gazetecilerin Mustafa KemalÔÇÖe ilgisi yo─čundur. B├╝t├╝n bu insanlar─▒n onca komutan dururken, bir karargah subay─▒n─▒ ziyarete gelmi┼č olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nebilmek, Abdurrahman Dilipak’─▒n hayal g├╝c├╝ne mahsus bir ┼čey olsa gerek!

2.Anafartalar zaferinden sonra bu ilgi daha da artar. Devletin g├Ânderdi─či heyetlerin yan─▒ s─▒ra Mustafa Kemal ile do─črudan g├Âr├╝┼čebilmek i├žin 21 A─čustosÔÇÖta Polonyal─▒ bir bayan gazeteci gelir ve 2. Anafartalar zaferinin co┼čkusunu Mustafa Kemal ile birlikte ya┼čar. 2 Eyl├╝l’de bir Alman gazeteci gelir. 8 Eyl├╝lÔÇÖde T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk filmcisi Necati Bey gelir ve 3 g├╝n ├žekimler yapar.[19]

Buraya k─▒saca bir not d├╝┼čmekte yarar var. Org. ─░zzettin ├çal─▒┼člar, yukar─▒daki an─▒lar─▒nda cepheye gelen kad─▒n gazeteciden isim vermeksizin Polonyal─▒ diye s├Âz ediyor.

Burasicanakkale.com internet sitesinde okudu─čum bir yaz─▒daki ilave bilgi dikkatimi ├žekti. Bu haberdeki bilgileri aktarmam gerek.

Osmanl─▒ ar┼čivlerinde ├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒ ara┼čt─▒ran ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi (├çOM├ť) E─čitim Fak├╝ltesi ├ľ─čretim ├ťyesi Yrd. Do├ž. Dr. Ahmet Esenkaya, kay─▒tlarda Bulgar gazeteci Wanda ZembrzuskaÔÇÖn─▒n ├çanakkale cephesinde g├Ârev yapan tek kad─▒n gazeteci olarak g├Âr├╝nd├╝─č├╝n├╝ s├Âyl├╝yor. EsenkayaÔÇÖya g├Âre, cepheye bat─▒l─▒ ├╝lkelerden gelen gazeteci say─▒s─▒ 50ÔÇÖnin ├╝zerinde. Esenkaya bu durumu ┼č├Âyle yorumluyor:

├çanakkale cephesi a├ž─▒ld─▒ktan sonra, birinci Cihan HarbiÔÇÖnin di─čer cephelerinde olduk├ža bir yava┼člama, hatt├ó bekleme s├╝reci ba┼čl─▒yor. ├ç├╝nk├╝ ├çanakkaleÔÇÖde ─░ngilizler kazan─▒rsa, ki ├╝mitleri tamamen o. Hemen ─░stanbulÔÇÖu elde edip May─▒s ay─▒nda Almanlara kar┼č─▒ g├╝├žl├╝ bir taarruzla Almanlar─▒n i┼čini bitirip, harbi en ge├ž Haziran 1915ÔÇÖde tamamlamay─▒ planl─▒yorlard─▒. Fakat T├╝rklerin hem 18 Mart, hem de sonras─▒nda kara muhaberelerinde kahramanca m├╝cadelesi sonucunda b├╝t├╝n devletler GeliboluÔÇÖda ne oluyor diye hi├ž umulmad─▒k derecede, say─▒s─▒ 50ÔÇÖyi a┼čk─▒n muhabirler grubunu b├Âlgeye g├Ânderiyordu. Wanda han─▒m da bunlardan biri. BulgaristanÔÇÖ─▒n Otro GazetesiÔÇÖnin muhabiri Wanda Zembrzuska, 19 A─čustos 1915ÔÇÖte sava┼člar─▒ takip etmek i├žin Osmanl─▒ Genel Kararg├óh─▒ÔÇÖndan izin talep etmi┼č. O zaman hen├╝z 24 ya┼č─▒nda olan Bulgar gazeteci, Rumence, Frans─▒zca, Bulgarca ve Almanca biliyor. Cephedeki ilk haberini ise Otro gazetesine 2 Eyl├╝l 1915ÔÇÖte ula┼čt─▒rm─▒┼č.

Osmanl─▒ ar┼čivlerinden Bulgar gazetecinin 13 g├╝nl├╝k ser├╝venini inceledi─čini ve 5 haberini buldu─čunu belirten Yrd. Do├ž. Dr. Esenkaya, ┼čunlar─▒ anlat─▒yor:

“ÔÇŽBunlar─▒n ilkinde, ─░stanbulÔÇÖdan ├ž─▒k─▒p Tekirda─čÔÇÖa kadar olan yolculu─čundan bahsediyor. Bir torpido botuna bindiklerini belirtiyor ve ─░stanbulÔÇÖdaki ├çanakkale harbinin izlerini ├žok net bi├žimde aktar─▒yor. Tekirda─čÔÇÖda mola verdiklerinde, cepheye yiyecek g├Ât├╝ren deniz ara├žlar─▒n─▒n tamamen bakliyat, kavun ve karpuz y├╝kl├╝ oldu─čunu g├Ârd├╝─č├╝ bilgilerine yer vermi┼č. Bu bilgiler ise bug├╝n bize her yerden ├çanakkaleÔÇÖye b├╝y├╝k bir destek sa─čland─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor. Kararg├óh izlenimlerini anlatan bir di─čer haberinde ise, kararg├óha yakla┼č─▒rken bir u├žak bombard─▒man─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒n─▒, ancak ciddi anlamda bir panik ya┼čamad─▒klar─▒ndan bahsediyor. Bir ba┼čka haberinde bir y├╝zba┼č─▒ taraf─▒ndan g├Ât├╝r├╝ld├╝kleri Liman von Sanders ile kar┼č─▒la┼čmas─▒nda, 64 ya┼č─▒ndaki komutandan ÔÇśne kadar diri duruyorÔÇÖ diye bahsediyor. Ayr─▒ca 5ÔÇÖinci Ordu kararg├óh─▒n─▒n toprak ├╝st├╝nde olmad─▒─č─▒n─▒, tamamen zeminde oldu─ču bilgisini veriyor. Mesela bizde b├Âyle bir bilgi yoktu. Onun an─▒s─▒ndan ├Â─črendik. Alman Pa┼ča Liman Von Sanders ile yapt─▒─č─▒ konu┼čmaya ili┼čkin notlar─▒nda ise SandersÔÇÖin kendisine, ÔÇśCephede tek kad─▒n muhabir olarak g├Ârev yapmaktan korkmuyor musunuzÔÇÖ diye sordu─čundan bahsediyor. Ayr─▒ca etraftaki iki farkl─▒ kararg├óhtan bahsediyor. Birisi Alman, di─čerinin ise T├╝rk geleneklerine uygun kararg├óhlar oldu─čunu s├Âyl├╝yorÔÇÖÔÇÖ s├Âzleriyle konuya iyice a├ž─▒kl─▒k getiriyor.”

Bu durumda, cepheye gelen kad─▒n gazetecinin kimli─či konusunda teredd├╝t kalm─▒yor. ZembrzuskaÔÇÖn─▒n ziyaret tarihi anlat─▒lanlar─▒ tuttu─čundan, 21 A─čustosÔÇÖta Mustafa KemalÔÇÖi de ziyaret eden kad─▒n gazetecinin Bulgar Wanda Zembrzuska oldu─čundan emin olmamak i├žin neden yok. Tekrar konumuza d├ÂnersekÔÇŽ

10 Eyl├╝lÔÇÖde tarih yazar─▒ Ekrem Bey, 21 EkimÔÇÖde ise Suriyeli yazar ve ┼čairler heyeti gelir.[20]

Bu heyetten Uryanizade Ali Vahid 1915 y─▒l─▒nda yazd─▒─č─▒ kitap├ž─▒kta Mustafa Kemal BeyÔÇÖi ve AnafartalarÔÇÖ─▒ ┼č├Âyle anlat─▒r:

“ÔÇŽAnafartalarÔÇÖa gitmek ├╝zere sabah erken hareket olundu. O grupta bu heyet bir g├╝n ya┼čad─▒ ki, d├╝nyada anlat─▒m─▒ m├╝mk├╝n olmaz. Kar┼č─▒lama, iyi muamele, a─č─▒rlama, mihmandarl─▒k olsa da, Allah i├žin bu kadar olurÔÇŽ

Bu grubun kahraman─▒ Mustafa Kemal BeyÔÇÖe, bu b├╝y├╝k kumandana, b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar ve m├╝ttefiklerimiz ┼č├╝kran bor├žludurlar. AnafartalarÔÇÖ─▒n en nazik bir zaman─▒nda Mustafa Kemal BeyÔÇÖin ald─▒─č─▒ tertibat ve tertip etti─či bir h├╝cum sayesinde Bo─čaz b├╝y├╝k bir tehlikeden kurtulmu┼čtur. Heyet bu b├╝y├╝k ki┼čiye esasen g─▒yab─▒nda ├Ânceden g├Ân├╝l vermi┼č idiÔÇŽ (G├Âr├╝┼čt├╝kten sonra) Mustafa Kemal Bey, heyeti b├╝sb├╝t├╝n kendine tutkun k─▒ld─▒.”[21]

├ľzetle, muharebeler s─▒ras─▒nda o d├Ânemin yazarlar─▒, ├žizerleri, ressam ve ┼čairlerinin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ ba┼čar─▒lar─▒ndan dolay─▒ Mustafa Kemal ile tan─▒┼čmak i├žin cepheye gelmi┼č ve izlenimlerini halka anlatm─▒┼člard─▒r.

─░┼čte bu anlat─▒mlar nedeniyle Mustafa Kemal, halk─▒n g├Âz├╝nde milli kahraman olur.

Yakup Kadri Karaosmano─čluÔÇÖnun Mustafa Kemal hakk─▒nda duyduklar─▒n─▒ nas─▒l masal─▒ms─▒ bir ├╝slupla anlatt─▒─č─▒na g├Âz atal─▒m:
ÔÇŽBu gen├ž kumandan, yan─▒nda bir avu├ž s├╝ng├╝l├╝ askerle, yerden, g├Âkten, denizden gelen s├╝rekli bir g├╝lle, kur┼čun ve ┼čarapnel sa─čana─č─▒n─▒n ortas─▒nda durmadan ileri do─čru at─▒l─▒yor ve kollar─▒yla, k─▒zg─▒n boyunlar─▒ndan yakalay─▒p denize yuvarlayacakm─▒┼č gibi d├╝┼čman─▒n yan─▒ s─▒ra toplar─▒ ├╝st├╝ne sald─▒r─▒yor. Bu insan ate┼čte yanm─▒yordu. V├╝cuduna kur┼čun i┼člemiyordu ve z─▒rhl─▒lar─▒n (sava┼č gemilerinin) att─▒─č─▒ g├╝lleler ba┼č─▒n─▒n ├╝st├╝nden munisle┼čmi┼č, y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar gibi ge├žip gidiyordu.”[22]

Bu anlat─▒m Mustafa KemalÔÇÖin bir masal kahraman─▒ gibi alg─▒land─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor ki, o neslin de b├Âyle b├╝y├╝k bir beklenti i├žinde oldu─čunu Yakup kadri, daha kitab─▒n─▒n ba┼č─▒nda ifade eder:

“ÔÇŽGen├žlik y─▒llar─▒m─▒z bir milli kahramana hasret ge├žti.”

Yakup KadriÔÇÖnin yazd─▒klar─▒, Mustafa KemalÔÇÖin masal kahraman─▒ gibi alg─▒lanmas─▒, T├╝rk ulusunun gelece─či i├žin de belirleyici olmu┼čtur. Bu nedenle ├žok ├Ânemlidir.

Mustafa Kemal, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda g├Âsterdi─či kahramanl─▒klar─▒ndan dolay─▒, anlat─▒ld─▒─č─▒ gibi halk─▒n g├Ânl├╝ne girip insan├╝st├╝ bir varl─▒k gibi alg─▒lan─▒nca, kur┼čun i┼člemeyen, ate┼čte yanmayan bir komutan olarak kabul g├Âr├╝nce, 19 May─▒sÔÇÖtan sonra bu efsanevi komutan halk─▒ yeniden sava┼ča ├ža─č─▒rd─▒─č─▒nda, halk pe┼čine tak─▒lm─▒┼čt─▒r. Sava┼člardan b─▒km─▒┼č olmas─▒na ra─čmen, elinde avucunda bir ┼čey kalmam─▒┼č olmas─▒na ra─čmen Milli M├╝cadeleÔÇÖye kalk─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ i┼čin ba┼č─▒nda yine o komutan varsa, bu i┼či ba┼čar─▒r d├╝┼č├╝ncesi yayg─▒nd─▒r.

“ÔÇŽMasal kahraman─▒ gibi alg─▒lanmas─▒ ise o y─▒llardaki sosyal yap─▒m─▒zdan ve haberle┼čme sistemimizden do─čmu┼čtur.

O y─▒llarda radyo, televizyon ve telefon yok. Var olan dergi ve gazeteler de ├žok yayg─▒n de─čil, daha ziyade b├╝y├╝k ┼čehirlerde ve dar bir kesim taraf─▒ndan okunuyor, halk─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču gazete g├Ârm├╝yor, bulsa bile okuyam─▒yor. Okuryazar oran─▒m─▒z %5. Bu durum bir meslek grubu do─čurmu┼čtur: Destanc─▒larÔÇŽ Bunlar, ellerinde saz, k├Ây k├Ây dola┼č─▒r, halk─▒n ilgisini ├žekecek olaylar─▒, yeni haberleri sazlar─▒ ile manzum ┼čekilde destanla┼čt─▒rarak anlat─▒rlar. Anlat─▒rken de hayal g├╝├žleri oran─▒nda haberi-olay─▒ zenginle┼čtirirler.

├çanakkale muharebeleri s─▒ras─▒nda da cephe ile ilgili duyulan her haber, destanc─▒lar taraf─▒ndan halka aktar─▒l─▒r. Halk Mustafa Kemal ad─▒n─▒ destanc─▒lar vas─▒tas─▒yla duyar, onlar─▒n zenginle┼čtirilmi┼č anlat─▒mlar─▒ ile onu kur┼čun i┼člemeyen, ate┼čte yanmayan bir komutan olarak alg─▒lar.”[23]

Nitekim ErzurumÔÇÖda ├ž─▒kan Albayrak gazetesinde 14 Temmuz 1919 tarihinde yay─▒nlanan ┼ču c├╝mle, Mustafa KemalÔÇÖin AnafartalarÔÇÖda yapt─▒klar─▒yla halk─▒n g├Âz├╝nde nas─▒l b├╝y├╝k bir kahraman oldu─čunu anlatan yukar─▒daki te┼čhisin ne kadar do─čru oldu─čunu g├Âsterir:

“ÔÇŽAnafartalarÔÇÖda milli ┼čerefi, tarihin bug├╝nk├╝ nesilden beklemekte oldu─ču mukaddes vazifeyi y├╝kselten ve y├╝celten bu muhterem komutan─▒ bug├╝n de Milli M├╝cadelenin ba┼č─▒nda g├Ârmek mesut bir g├Âr├╝nt├╝d├╝r.[24]

Anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere daha sava┼č s─▒ras─▒nda Mustafa Kemal ismi efsanele┼čmi┼čtir. Halk─▒n en b├╝y├╝k iste─či kendisini g├Ârmektir.

Nitekim ├çanakkale Sava┼č─▒ bittikten sadece bir hafta sonra komutanl─▒─č─▒na atand─▒─č─▒ 16. Kolordu Komutan─▒ olarak 1916ÔÇÖn─▒n ocak ay─▒nda EdirneÔÇŁye giri┼činde Edirneliler sokaklara d├Âk├╝l├╝r.

Mustafa KemalÔÇÖin ├çanakkaleÔÇÖde ve sonras─▒nda kurmay ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼č olan ─░zzettin ├çal─▒┼člar (sonradan orgeneral), g├╝nl├╝─č├╝nde bu olay─▒ anlat─▒r ve M. KemalÔÇÖin ÔÇťYa┼čas─▒n Ar─▒burnu ve Anafartalar Kahraman─▒ Mustafa Kemal BeyÔÇŁ yaz─▒l─▒ pankartlarla kar┼č─▒land─▒─č─▒n─▒ aktar─▒r.

Yani zamane yazarlar─▒n─▒n yazd─▒─č─▒ gibi, bu ┼č├Âhretin sonradan yak─▒┼čt─▒rma olmad─▒─č─▒ ├žok a├ž─▒k. Sadece bunlarla da s─▒n─▒rl─▒ de─čil. Turgut ├ľzakmanÔÇÖ─▒n ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ kitab─▒ndan birka├ž ├Ârnek aktaral─▒m:

Eski Sultan II. Abd├╝lhamit:
ÔÇŽRabbime ┼č├╝k├╝rler olsun ki (├çanakkale ile ilgili) ummaya bile cesaret edemedi─čim zafer haberi ula┼čt─▒ÔÇŽ Bu b├╝y├╝k zaferi, Mustafa Kemal Bey ad─▒nda bir miralay (albay) kazanm─▒┼č. Allah, devletime hizmeti ge├ženlerden raz─▒ olsun.”[25]

L├╝tfi Simavi (Saray Ba┼čmabeyincisi):
Bu gezide, ├çanakkale kahramanlar─▒ndan Mustafa Kemal Pa┼ča da bulunmaktayd─▒. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ ilk defa olarak 1917 y─▒l─▒ aral─▒k ay─▒nda, Veliaht Vahidettin EfendiÔÇÖnin beraberinde AlmanyaÔÇÖya gidece─čimiz g├╝n g├Ârd├╝mÔÇŽ ├çanakkaleÔÇÖdeki ├Âv├╝n├ž ve gurur verici hizmetleriyle herkes gibi ben de kendisini g─▒yaben tan─▒yordum. Hizmetlerinden, ba┼čar─▒lar─▒ndan dolay─▒ kendisini orada tebrik ettim.”[26]

Veliaht Vahidettin:
“(15 Aral─▒k 1917ÔÇÖde Almanya seyahatinin ilk g├╝n├╝, trende) Affedersiniz Pa┼ča Hazretleri, birka├ž dakika evveline kadar kiminle seyahat etmekte oldu─čumu bana izah etmemi┼člerdi. Ancak trenin hareketinden sonra ald─▒─č─▒m bilgi ├╝zerine g─▒yaben ├žok iyi tan─▒d─▒─č─▒m ve takdir etti─čim bir komutan─▒m─▒zla bulundu─čumuzu anlad─▒m.Ben sizi ├žok iyi bilirim. Ar─▒burnuÔÇÖnda ve AnafartalarÔÇÖda yapt─▒─č─▒n─▒z b├╝t├╝n icraat ve kazand─▒─č─▒n─▒z muvaffakiyetler tamamen malumumdur. ─░stanbulÔÇÖu ve her ┼čeyi kurtarm─▒┼č bir komutan─▒m─▒zs─▒n─▒z, beraber seyahat etmekte oldu─čum i├žin ├žok memnunum ve bundan ┼čeref duyuyorum.”[27]

Alman ─░mparatoru Kaiser II. Wilhelm:
(19 Aral─▒k 1917: Mustafa KemalÔÇÖin a─čz─▒ndan, ─░mparatorÔÇÖa takdimi) ÔÇŽEliyle benim elimi tuttu ve ├žok y├╝ksek bir sesle Almanca olarak, ÔÇÖ16. KolorduÔÇÖ, ÔÇśAnafartaÔÇÖ s├Âzlerini telaffuz etti. B├╝t├╝n haz─▒r bulunanlar ─░mparatorÔÇÖun bu uyar─▒s─▒ ├╝zerine bana d├Ând├╝ler. Ben KaiserÔÇÖin ne demek istedi─čini anlad─▒─č─▒mdan biraz s─▒k─▒ld─▒m ve ├Ân├╝me bakt─▒m.

─░mparator, benim bu mahcup ve m├╝tevaz─▒ vaziyetimden ┼č├╝phelenerek yanl─▒┼č bir hitapta bulunmu┼č olmas─▒ ihtimalini d├╝┼č├╝nm├╝┼č olsa gerek bana sordu:

-ÔÇśSiz 16. Kolordu Komutanl─▒─č─▒n─▒ ve AnafartalarÔÇÖ─▒ yapm─▒┼č olan Mustafa Kemal de─čil misiniz?ÔÇÖ

-ÔÇśEvet Ekselans!ÔÇÖ[28]

─░smail Hakk─▒ Okday (VahidettinÔÇÖin damad─▒):
Vahidettin Efendi bu seyahate ├ž─▒karkenÔÇŽ O zaman ÔÇśAnafartalar Kahraman─▒ÔÇÖ diye an─▒lan Mustafa kemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ da yan─▒na alm─▒┼čt─▒.”[29]

R─▒za Tevfik, 19 A─čustos 1918:
Tevfik FikretÔÇÖe yap─▒lan ilk anma t├Âreni i├žinÔÇŽ Geldi─či zaman kendisini orada bulunanlara ve Tevfik FikretÔÇÖin e┼čine ÔÇśAnafartalar Kahraman─▒ Me┼čhur Miralay Mustafa Kemal BeyefendiÔÇÖ diye takdim etmi┼čtim.[30]

─░┼čin ├Âz├╝ ┼ču kiÔÇŽ Cumhuriyet kurulduktan sonra geriye d├Ân├╝p, tarihe takla att─▒r─▒l─▒p, sahte bir kahraman yarat─▒lm─▒┼č de─čildir.

Bak─▒n─▒z, M. Zekeriya Sertel, hen├╝z SamsunÔÇÖa yolculuk, Sivas Kongresi, TBMM ortalarda yokken, 20 Mart 1919ÔÇÖda yay─▒nlanan B├╝y├╝k MecmuaÔÇÖn─▒n 3. say─▒s─▒nda ┼čunlar─▒ yaz─▒yor:

“ÔÇŽOsmanl─▒ tarihinin en ┼čerefli sayfas─▒n─▒ i┼čgal edece─čine ┼č├╝phe olmayan ├çanakkale ba┼čar─▒s─▒, orada ├žarp─▒┼čan T├╝rkl├╝k ruhunu, T├╝rkl├╝k fedak├órl─▒─č─▒n─▒ ispat etti─či gibi, bir de M. Kemal gibi b├╝y├╝k bir kahramana malik oldu─čumuzu g├Âsterdi. Tarih ├çanakkale vakas─▒n─▒ kaydederken, hi├ž ┼č├╝phesiz M. Kemal ve Cevat pa┼čalar─▒n isimlerini de alt─▒n harflerle yazacakt─▒r.”[31]

Fazla s├Âze gerek var m─▒?

M├╝ttefik Ba┼čkomutan─▒ General HamiltonÔÇÖun GeliboluÔÇÖya ├ž─▒karman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ 25 NisanÔÇÖda g├╝nl├╝─č├╝ne yazd─▒klar─▒ndan birka├ž c├╝mle konunun ├žok net anla┼č─▒lmas─▒na katk─▒ sa─člayacakt─▒r:

“ÔÇŽ(Sabah) Kabatepe a├ž─▒klar─▒nday─▒z.

ÔÇŽAskerler Sar─▒bay─▒rÔÇÖa ula┼čmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. Dalgalar halinde ilerliyor ve kaybolan izler ard─▒nda yeni dalgalar beliriyor.

ÔÇŽT├╝rklerin bir s├╝rpriz yap─▒p bu manzaray─▒ bozmayacaklar─▒n─▒ umar─▒m. M─▒s─▒r gazetelerinin yay─▒nlar─▒na, ─░stanbul casuslar─▒n─▒n ├žabalar─▒na ra─čmen, taktik darbemizi onlara kendi topraklar─▒nda indirdik ve d├╝┼čman─▒m─▒z─▒n komutan─▒n─▒ [Liman von Sanders] ┼ča┼č─▒rtt─▒k. Kabatepe ve Sa─č─▒rdere k─▒y─▒lar─▒n─▒ kaplayan Y Kumsal─▒ alan─▒nda T├╝rklerden ses yok! Avustralyal─▒lar T├╝rk ordusunu MaltepeÔÇÖden (Sar─▒bay─▒rÔÇÖ─▒n do─čusu) tamamen silkip atarlarsa, Gelibolu yar─▒madas─▒ kazan─▒lm─▒┼č olacak.

ÔÇŽSava┼č gemileri T├╝rk siperlerine mermi ya─čd─▒r─▒yor. Zafere ula┼čma yolunday─▒z.”[32]

HamiltonÔÇÖun korktu─ču, ├žok gecikmeden ba┼č─▒na gelir. Bilin bakal─▒m HamiltonÔÇÖa o s├╝rprizi yapan T├╝rk komutan─▒ kimdir?

NOT:
Bu yaz─▒n─▒n derlenmesinde kullan─▒lan kaynak: Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô Yalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, 1. Bask─▒ ─░stanbul 2014

D─░PNOTLAR:

[1]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Abdurrahman Dilipak, (Cumhuriyete Giden Yol, s.21) (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[2]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Kadir M─▒s─▒ro─člu, Lozan, 1.C., s.158, (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[3]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Kadir M─▒s─▒ro─člu, Lozan, 1.C., s.158, (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[4]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┼×. Kutlu, (Ali Kemal), s. 74, HTM, say─▒ 12, Ocak 1971 (Al─▒nt─▒layan: Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[5]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Kadir M─▒s─▒ro─člu, Lozan, 1.C., s.156, (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[6]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, T├╝rkiye ├ťzerine Tezler 5, s. 67, 255

[7]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, T├╝rkiye ├ťzerine Tezler 5, s. 83

[8]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Aktaran:Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.104

[9]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 55, 115,116 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[10]┬á┬á┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 85, 115,116 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[11]┬á┬á┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 121, 115,116 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[12]┬á┬á┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 133, 115,116 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[13]┬á┬á┬á┬á┬á Vehbi Vakkaso─člu, Son Bozgun, 3.C., s.19, dipnot, (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[14]┬á┬á┬á┬á┬á Oktay Akbal, Milliyet, 28 Mart 1992 (─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s. 186)

[15]┬á┬á┬á┬á┬á Kadir M─▒s─▒ro─člu, Lozan, 1.C., s.164 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[16]┬á┬á┬á┬á┬á Erkek├že dergisi, Ekim 1986, s.169 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[17]┬á┬á┬á┬á┬á Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, T├╝rkiye ├ťzerine Tezler 5, s. 102, 248, 255

[18]┬á┬á┬á┬á┬á Yeni Nesil Gazetesi, 20 Mart 1988 tarihli say─▒, Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 62 (Al─▒nt─▒layan: Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.105)

[19]┬á┬á┬á┬á┬á Org. ─░zzettin ├çal─▒┼člar, Atat├╝rkÔÇÖle 2,5 y─▒l, s.53 (─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.188)

[20]┬á┬á┬á┬á┬á ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s. 188

[21]┬á┬á┬á┬á┬á Uryanizade Ali Vahid, ├çanakkale Cephesinde Duyup D├╝┼č├╝nd├╝klerim, sayfa 19-20 (─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.188)

[22]┬á┬á┬á┬á┬á Yakup Kadri Karaosmano─člu, Atat├╝rk, ─░leti┼čim Yay─▒nlar─▒, s.29 (─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.189)

[23]┬á┬á┬á┬á┬á ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.190

[24]┬á┬á┬á┬á┬á ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.193

[25]┬á┬á┬á┬á┬á Sultan Abd├╝lhamitÔÇÖin Hat─▒ra Defteri, s.158 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.113)

[26]┬á┬á┬á┬á┬á L├╝tfi Simavi, Osmanl─▒ Saray─▒n─▒n Son G├╝nleri, s.114 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.113)

[27]┬á┬á┬á┬á┬á Atat├╝rkÔÇŁ├╝n An─▒lar─▒, Yay─▒na Haz─▒rlayan ─░smet G├Ârg├╝l├╝, Bilgi, 1997, s.74 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.114), ayr─▒ca ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.192

[28]┬á┬á┬á┬á┬á Atat├╝rkÔÇŁ├╝n An─▒lar─▒, Yay─▒na Haz─▒rlayan ─░smet G├Ârg├╝l├╝, Bilgi, 1997 (─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.192)

[29]┬á┬á┬á┬á┬á ─░smail Hakk─▒ Okday, ÔÇťYanyaÔÇÖdan AnkaraÔÇÖyaÔÇŁ s.329, (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.114)

[30]┬á┬á┬á┬á┬á R─▒za Tevfik B├Âl├╝kba┼č─▒, ÔÇťBiraz da Ben Konu┼čay─▒mÔÇŁ, s.49, ─░leti┼čim Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 1993 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.114)

[31]┬á┬á┬á┬á┬á B├╝y├╝k Mecmua, 20 Mart 1919, say─▒-3, M. Kaplan, Devrin Yazarlar─▒, 1. C. s. 84 (Al─▒nt─▒layan: T. ├ľzakman, Vahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadele, s.114

[32]      Ian Hamilton, Gelibolu Hatıraları-1915, s.101-103

KAYNAKLAR

  • Ian Hamilton, ÔÇťGelibolu Hat─▒ralar─▒ 1915ÔÇŁ, ├ľrg├╝n Yay─▒nlar─▒, 2. Bask─▒, 2006
  • ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, Bilgi, birinci bas─▒m, Ekim 2008
  • Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô Yalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, 1. Bask─▒ ─░stanbul 2014
  • Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, Bilgi, 4. Bas─▒m, Ekim 2005
  • Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, ÔÇťT├╝rkiye ├╝zerine Tezler 5ÔÇŁ, Tekin Yay─▒nevi, 1. Bas─▒m 1992

Polemik-4: ├çunuk Bay─▒r─▒ÔÇÖndan ┼×unuk Bay─▒r─▒ÔÇÖnaÔÇŽ Sapt─▒rmacalar

3,099 total views, 1 views today

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: tayfunc@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒