Enver Pa┼ča ÔÇô Bab─▒ali Bask─▒n─▒ ÔÇô Ba┼čar─▒s─▒z Kar┼č─▒ Darbe Giri┼čimi

Enver Pa┼ča ÔÇô Bab─▒ali Bask─▒n─▒ ÔÇô Ba┼čar─▒s─▒z Kar┼č─▒ Darbe Giri┼čimi

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒:
1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul
2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul
E-Posta: tayfunc@gmail.com
Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna giri┼či konusunda, hemen t├╝m kaynaklar Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n yaratt─▒─č─▒ oldu-bittiye i┼čaret ediyor. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n sava┼ča giri┼činin ard─▒ndan yeni cepheler a├ž─▒l─▒yor, zaten zor durumdaki Osmanl─▒, hi├ž de─čilse eski kay─▒plar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ telafi etmeye ├žal─▒┼č─▒yor. Bir├žok kaynak, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna giden yolu birka├ž c├╝mleyle ├Âzetleme yoluna gidiyor. Konuyu detayland─▒rarak, merak edilen noktalar─▒ ayd─▒nlatmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.[1]

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna girmesiyle sonu├žlanan s├╝re├ž, asl─▒nda 1. ve 2. Balkan sava┼člar─▒n─▒n uzant─▒s─▒ halinde geli┼čen olaylar─▒n getirdi─či bir sonu├žtan ibarettir.

1911 y─▒l─▒n─▒n son aylar─▒yla 1912ÔÇÖnin ba┼č─▒nda Bulgaristan, S─▒rbistan, Yunanistan ve Karada─č Balkan ─░ttifak─▒ÔÇÖn─▒ kurdu. Bu a┼čamada Rusya ve ─░ngiltere de arac─▒ roller ├╝stlendi. Bulgar komitac─▒lar─▒ a─čustos ay─▒nda baz─▒ ter├Âr olaylar─▒ yaratt─▒, eyl├╝lde ise art─▒k sava┼č ka├ž─▒n─▒lmaz g├Âr├╝n├╝yordu. Islahat konusunda Bab─▒├óli h├╝k├╝metlerinin verdi─či ├Âd├╝nler fayda sa─člam─▒yordu.

30 Eyl├╝lÔÇÖde Balkan devletleri, 1 EkimÔÇÖde ise Osmanl─▒ seferberlik ilan etti. 13 EkimÔÇÖde m├╝ttefikler Osmanl─▒ÔÇÖdan taleplerini a├ž─▒klad─▒.

  1. Vilayetler ├Âzerk olacak, ba┼člar─▒na Bel├žikal─▒ ya da ─░svi├žreli valiler atanacakt─▒.
  2. H─▒ristiyanlar askerliklerini kendi vilayetlerinde, H─▒ristiyan subaylar─▒n komutas─▒ alt─▒nda yapacaklard─▒. Bu subaylar yeti┼čtirilinceye kadar H─▒ristiyanlar askerlikten muaf tutulacakt─▒.
  3. Yerel yasama meclisleri kurulacakt─▒.
  4. Islahat─▒n g├Âzetimine b├╝y├╝k devletlerle birlikte Balkan devletleri de kat─▒lacakt─▒.
  5. Islahat 6 ay i├žinde y├╝r├╝rl├╝─če girecek, Osmanl─▒ seferberli─či tek yanl─▒ olarak sona erdirecekti.[2]

Osmanl─▒ h├╝k├╝metinin bu taleplere olumlu cevap vermesi, kamuoyunda ate┼čli milliyet├ži r├╝zg├órlar─▒n yo─čunla┼čt─▒─č─▒ da dikkate al─▒n─▒rsa, neredeyse imk├óns─▒zd─▒.

9 Ekim1912ÔÇÖde ├Ânce Balkan devletlerinin en k├╝├ž├╝─č├╝ olan Karada─č, 17 EkimÔÇÖde Bulgaristan ve S─▒rbistan sava┼č ilan etti. Sava┼č patlad─▒. BalkanlarÔÇÖdaki T├╝rk ordular─▒ daha ilk hamlede ikiye b├Âl├╝nd├╝. Ard─▒ ard─▒na yap─▒lan meydan muharebelerinin hepsinde Osmanl─▒ ordusu a─č─▒r yenilgiye u─črad─▒.┬á Garp ordusu, 23-24 EkimÔÇÖde KomanovaÔÇÖda S─▒rplara yenildi, Manast─▒rÔÇÖa ├žekildi. 8 Kas─▒mÔÇÖda Yunan ordusu SelanikÔÇÖe girdi. Yunan donanmas─▒, son Osmanl─▒ adalar─▒n─▒ ele ge├žirdi.

Do─ču Trakya ordusu da haz─▒rl─▒ks─▒zd─▒ ve ilk taarruz kar┼č─▒s─▒nda Bulgarlara yenildi, Vize-Burgaz ├╝zerine ├žekildi. 29 EkimÔÇÖde L├╝leburgaz muharebesinde bir kez daha yenildi. Bulgar ordusu, ─░stanbulÔÇÖun savunma hatt─▒ olan ├çatalca ve Gelibolu yar─▒madas─▒n─▒ tutan Bolay─▒r hatt─▒na kadar geldi. 18 Kas─▒mÔÇÖda Manast─▒r muharebesi durumu per├žinledi.

Ku┼čatma alt─▒ndaki Yanya Yunanlara, ─░┼čkodra Karada─čl─▒lara, Edirne ise Bulgarlara direnmeye ├žal─▒┼č─▒yordu.

Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖnda TrakyaÔÇÖda, L├╝leburgaz harp sahas─▒nda g├Ârd├╝klerini anlatan Matin gazetesi ba┼čyazar─▒ Stefan LosannesÔÇÖin yazd─▒klar─▒ndan bir b├Âl├╝m, T├╝rk ordusunun i├žinde bulundu─ču durumu anlat─▒yor:

ÔÇŽL├╝leburgaz harbi d├Ârt g├╝nd├╝r devam ediyordu. Bu d├Ârt g├╝n zarf─▒nda T├╝rk Ordusu Ba┼čkumandan─▒ [Trakya ┼×ark Ordusu Komutan─▒] Abdullah [K├Âlemen] Pa┼ča umumi kararg├óh─▒ olan Sak─▒z K├Ây├╝ÔÇÖnde k├╝├ž├╝k bir evde kapanm─▒┼č kalm─▒┼čt─▒.

29 Ekim ak┼čam─▒ Daily Telegraph gazetesinin harp muhabiri Ashmead Bartlett, uzun gezileri s─▒ras─▒nda kendisini orada tesad├╝fen buldu. Ba┼čkumandan a├žl─▒ktan ├Âl├╝yordu. Emir subaylar─▒ evin fakir bah├žesindeki topra─č─▒ adeta t─▒rnaklar─▒yla kazarak bir iki m─▒s─▒r k├Âk├╝ ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. Bu k├Âkleri bir par├ža unla bulama├ž gibi pi┼čiriyorlard─▒. ─░┼čte bir orduya kumanda eden zat─▒n yiyece─či bundan ibarettiÔÇŽ

Bartlett ac─▒d─▒, yanlar─▒ndaki birka├ž kutu konserveyi verdi. ├ť├ž g├╝n m├╝temadiyen pa┼čay─▒ besledi. Abdullah Pa┼ča, ÔÇśSiz olmasayd─▒n─▒z ayakta duramayacakt─▒mÔÇÖ demi┼čtir.

Osmanl─▒ Ordusu Ba┼čkumandan─▒ yiyecek bulamad─▒─č─▒ gibi haber de alam─▒yordu. Denilebilir ki, harbin devam etti─či d├Ârt g├╝n zarf─▒nda ne olup ne bitti─čini hi├ž haber alamam─▒┼čt─▒r. Ordusunun sa─č kanad─▒ nerede? Bunu ancak biliyordu. Ama bu feci m├╝cadelenin hi├žbir safhas─▒n─▒ ├Â─črenememi┼č, hi├žbir an─▒nda emir vererek m├╝dahale edememi┼čtir. Harp cephesi 50 kmÔÇÖyi buluyordu. Bu harp hatt─▒ ile ba─članmak i├žin Abdullah Pa┼čaÔÇÖn─▒n elinde ne telgraf, ne telsiz, ne muharebe telefonu, ne otomobil, ne u├žak, ne bir ┼čey vard─▒. Hatt├ó yaverlerini d├Ârtnala ko┼čturacak bir ┼čoseye bile malik de─čildi.

Ba┼čkumandana haber getirmek i├žin ate┼č hatt─▒na g├Ânderilen birka├ž s├╝vari ya bir ┼čey g├Ârmemi┼č ya da d├Ânmemi┼člerdi. Abdullah Pa┼ča, sol kanad─▒n─▒n ├žekildi─čini, sa─č kanatta Mahmut Muhtar Pa┼čaÔÇÖn─▒n ola─čan├╝st├╝ bir cesaretle dayand─▒─č─▒n─▒ ise ancak sezgi suretiyle biliyordu. Nihayet 31 Ekim sabah─▒ at─▒na binerek birka├ž km ilerledi. Ama ilk ka├žaklara rast gelip, sol kanad─▒n bozuldu─čunu kesin olarak anlay─▒nca, dayanmakta olan merkez ve sa─č kanatlara da ├žekilme emri verdi. H├ólbuki merkezde ┼×evket Turgut Pa┼ča dayan─▒yordu ve taarruza ge├žmek ├╝zere idi. Sa─č kanad─▒ da yerindeydi. Abdullah Pa┼ča neden sonra verdi─či emrin yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ anlayarak onun aksine emir g├Ânderdi ama i┼č i┼čten ge├žmi┼čti. ─░kinci Kolordu d├Ârt g├╝nden beri harp i├žinde idi. 24 saattir hi├žbir ┼čey yememi┼čti. Hemen y├╝z geri etti ve askerler, arkada┼člar─▒n─▒n cesetleriyle ├Ârt├╝lm├╝┼č ├žamurlu tarlalar boyunca ├žekilmeye ba┼člad─▒lar. Bir daha da bir savunma hatt─▒ kuramad─▒lar. 31 Ekim ak┼čam─▒ Osmanl─▒ ordusu adeta bir sel gibi geriye ak─▒yordu. Ordu nam─▒na ovada, ├že┼čitli yollardan, yolsuz b├Âlgelerden ├çatalcaÔÇÖya do─čru ak─▒p giden ka├žak dalgalar─▒ndan ba┼čka bir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒.

Top├žular toplar─▒n─▒, cephane sand─▒klar─▒n─▒ b─▒rak─▒yorlard─▒. Mekk├óreciler hayvanlar─▒n─▒ terk ediyor yahut biraz et yemek i├žin kendi hayvanlar─▒n─▒ ├Âld├╝r├╝yorlard─▒. Piyadeler t├╝feklerini at─▒yorlard─▒. Ama Bulgar ordusu da bitkindi. ─░lk m├╝sademede s├╝varilerini kaybetmi┼čler, son sava┼čta da en son ihtiyatlar─▒n─▒ ate┼če sokmu┼člard─▒. Ellerinde bir tabur bile taze asker yoktu. Bunun i├žin T├╝rk ordusunun kal─▒nt─▒lar─▒ hi├žbir sald─▒r─▒ya u─čramadan o ovalarda ba┼č─▒bo┼č dola┼čm─▒┼č, gerilemi┼člerdi. Yaln─▒z bir gece i├žinde y├╝z bin ki┼činin felaketi, bozgunlu─ču ├╝st├╝ne en me┼čum, en korkun├ž bir hayal kanatlar─▒n─▒ germi┼čti: A├žl─▒kÔÇŽ

Daha garibi, bozgun haberini ─░stanbul, LondraÔÇÖdan, ParisÔÇÖten daha sonra alabildi. ─░stanbulÔÇÖda bu harbe ait resmi tebli─č ancak 4 Kas─▒m sabah─▒, yani d├Ârt g├╝n sonra yay─▒mland─▒.[3]

├çekilen Osmanl─▒ ordusunu, geriden ikinci bir dalga takip etmektedir: G├Â├žmenlerÔÇŽ

S─▒rp, Karada─č, Bulgar ve Yunan askerlerinin i┼čgal etti─či yerlerde katliamlar ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľld├╝r├╝len, as─▒lan, par├žalanan M├╝sl├╝manlardan geri kalanlar ├žoluk ├žocuk, geriye, ─░stanbulÔÇÖa do─čru akmaktad─▒r.

Prof. Dr. Sina Ak┼čin de bu a─č─▒r yenilginin nedenlerini sorgularken, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n silah ve te├žhizat bak─▒m─▒ndan kar┼č─▒s─▒ndakilerden ├žok da geri olmad─▒─č─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žiziyor ve ac─▒ ger├že─če i┼čaret ediyor:

ÔÇŽ├ľyle anla┼č─▒l─▒yor ki, ileti┼čim ve ikmal bak─▒m─▒ndan, sevk ve idare (komutanl─▒k) bak─▒m─▒ndan, sava┼č azmi bak─▒m─▒ndan onlar ├╝st├╝nd├╝. Yenilginin ba┼č sorumlusu Ba┼čkumandan Vekili ve Harbiye Naz─▒r─▒ Naz─▒m Pa┼čaÔÇÖyd─▒.

Tabii genel, siyasi sorumluluk Naz─▒mÔÇÖ─▒ o mevkiye getiren Ahmet Muhtar ve Kamil pa┼čalar─▒nd─▒r. ┼×u bak─▒mdan da sorumludurlar ki, b├Âyle bir ├Âl├╝m kal─▒m m├╝cadelesinde bile ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖye kar┼č─▒ kavgadan vazge├žilmemi┼č, bir ulusal birlik havas─▒ yarat─▒lamam─▒┼čt─▒r.[4]

┬á29 EkimÔÇÖde Ahmet Muhtar Pa┼ča istifa ettirildi, Kamil Pa┼ča sadrazam oldu. Osmanl─▒ Devleti b├╝y├╝k devletlerden m├╝tareke konusunda istedi─či yard─▒m─▒ alamay─▒nca, do─črudan Bulgar Kral─▒ÔÇÖna ba┼čvurdu.

├çatalca hatt─▒na y├╝klenen Bulgarlar, kesin sonu├ž alamayacaklar─▒n─▒ anlay─▒nca m├╝tarekeye raz─▒ oldu.

16 Aral─▒kÔÇÖta toplanan Londra Konferans─▒ÔÇÖnda Balkan devletleri Tekirda─čÔÇÖ─▒n do─čusundan ge├žen bir hatt─▒ takiben bu hatt─▒n do─čusu ve Gelibolu yar─▒madas─▒ d─▒┼č─▒nda b├╝t├╝n RumeliÔÇÖnin ve Ege adalar─▒n─▒n kendilerine verilmesini istediler. Taleplere Edirne vilayeti ve Girit adas─▒ da d├óhildi. Edirne ve Girit konusundaki anla┼čmazl─▒k nedeniyle g├Âr├╝┼čmeler 6 Ocak 1913ÔÇÖte yar─▒da kald─▒. B├╝y├╝k devletlerin Londra b├╝y├╝kel├žileri hemen bir araya geldi.

17 OcakÔÇÖta ─░stanbul h├╝k├╝metine ortak bir nota vererek EdirneÔÇÖden ve adalardan vazge├žilmesini istediler. Bu arada b├╝y├╝k devletler Ege adalar─▒n─▒ da Yunanlara b─▒rakm─▒┼čt─▒.

Mebusan Meclisi da─č─▒t─▒lm─▒┼č oldu─čundan, karar─▒n sorumlulu─čunu payla┼čmak ├╝zere geleneksel y├Ântemle devletin ileri gelenlerinden olu┼čturulacak bir ┼×ura-y─▒ SaltanatÔÇÖa dan─▒┼čma karar─▒ al─▒nd─▒. 22 OcakÔÇÖta sarayda toplanan bu ┼čurada, Kamil Pa┼ča Edirne ve ─░stanbulÔÇÖun ku┼čat─▒lm─▒┼č oldu─čunu, sava┼č ya da bar─▒┼ča karar vermek gerekti─čini s├Âyledi. Ezici bir ├žo─čunluk ÔÇťbar─▒┼čÔÇŁ dedi. Bu karar net olarak EdirneÔÇÖnin g├Âzden ├ž─▒kar─▒lmas─▒ demekti.

Babıâli Baskını

Ortal─▒k b├Âylesine kar─▒┼č─▒kken, hemen ertesi g├╝n ─░ttihat ve Terakki, Bab─▒├óli bask─▒n─▒ ad─▒ verilen darbeyle iktidar─▒ ele ge├žirdiÔÇŽ

23 Ocak 1913 g├╝n├╝ ─░ttihat├ž─▒lar Edirne i├žin sloganlar atarak Bab─▒├óli ÔÇÖye y├╝r├╝d├╝. ┼×evket S├╝reyya Aydemir bu sahneyi, ÔÇťÔÇŽAsl─▒nda 30-40 ki┼čilik bir ─░ttihat├ž─▒ grubunun, ba┼člar─▒nda beyaz bir ata bindirilen Enver Bey oldu─ču halde ba┼čard─▒klar─▒ bu bask─▒n, yak─▒n tarihimizin heyecan verici bir olay─▒ olarak daima hat─▒rlanacakt─▒rÔÇŁ[5] c├╝mlesiyle anlat─▒r.

Bab─▒├óli bask─▒n─▒n─▒n ilk anlar─▒nda baz─▒ mukavemetler oldu. Sadaret Yaveri Yarbay Nafiz Bey odas─▒ndan f─▒rlay─▒nca vuruldu, sonra Harbiye Naz─▒r─▒ÔÇÖn─▒n yaveri Tevfik Bey ayn─▒ ak─▒bete u─črad─▒. Bakanlar Kurulu toplant─▒s─▒ndan d─▒┼čar─▒ f─▒rlayan Harbiye Naz─▒r─▒ Naz─▒m Pa┼ča, ÔÇťSiz beni aldatt─▒n─▒zÔÇŁ diye ├ž─▒k─▒┼č─▒rken, ─░ttihat├ž─▒ silah┼čor Yakup CemilÔÇÖin tabancas─▒ndan ├ž─▒kan kur┼čunla yere serildi. S├Âylentiye g├Âre ─░ttihat ve Terakki Naz─▒m Pa┼čaÔÇÖn─▒n deste─čini kendisini sadrazam yapma vaadiyle elde etmi┼čti.

Enver Bey, yan─▒na birka├ž silah┼čor alarak do─črudan Bakanlar Kurulu toplant─▒s─▒n─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ salona dald─▒. Di─čer naz─▒rlar (bakanlar) sa─ča sola ka├ž─▒┼čt─▒─č─▒ndan, masas─▒nda tek ba┼č─▒na oturmakta olan ihtiyar Sadrazam Kamil Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Ân├╝nde ve odan─▒n tam ortas─▒nda esas duru┼čta selam verdi, ÔÇťMillet sizi istemiyor, istifan─▒z─▒ yaz─▒n─▒zÔÇŁ[6] dedi.

Sadrazam Kamil Pa┼ča direnmedi, istifas─▒n─▒ yazd─▒. Enver Bey, yaz─▒y─▒ al─▒p derhal padi┼čaha g├Ât├╝rerek, sadarete Mahmut ┼×evket Pa┼čaÔÇÖn─▒n atanmas─▒n─▒ sa─člad─▒.

Bab─▒├óli bask─▒n─▒, AvrupaÔÇÖda ├žok olumsuz kar┼č─▒land─▒. Balkan devletleri 28 OcakÔÇÖta Londra Konferans─▒ÔÇÖna son verildi─čini duyurdu. 30 OcakÔÇÖta ise Bulgarlar, 3 g├╝n sonra s├╝resi bitecek m├╝tarekeye son verildi─čini a├ž─▒klad─▒:

Mahmut ┼×evket Pa┼ča h├╝k├╝meti, 30 OcakÔÇÖta b├╝y├╝k devletlerin notas─▒na cevap verdi. EdirneÔÇÖnin Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ikinci ba┼čkenti ve bir M├╝sl├╝man kenti oldu─ču hat─▒rlat─▒l─▒yor, kentin Meri├žÔÇÖin sa─č k─▒y─▒s─▒ndaki topraklar─▒n─▒n verilebilece─či, adalar─▒n kaderinin de, AnadoluÔÇÖnun savunma ihtiya├žlar─▒ g├Âzetilerek Bat─▒l─▒ devletlerin karar─▒na b─▒rak─▒labilece─či belirtiliyordu. Ama Osmanl─▒ h├╝k├╝metinin Bat─▒l─▒lar─▒ ┼ča┼čk─▒nl─▒─ča u─čratacak talepleri de vard─▒. Osmanl─▒ h├╝k├╝meti, g├╝mr├╝k ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒, ticarette e┼čitlik, Osmanl─▒ÔÇÖda oturan yabanc─▒lar─▒n vergiyle y├╝k├╝ml├╝ tutulmalar─▒, ilk etapta g├╝mr├╝k vergilerinin y├╝zde 4 art─▒r─▒lmas─▒, yabanc─▒ postanelerin ve genel olarak kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ isteniyordu. ─░┼čte bunun i├žin Avrupa ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖye illet oluyordu. T├╝rklerin RumeliÔÇÖden b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de kovulmas─▒, EdirneÔÇÖnin Osmanl─▒ÔÇÖdan al─▒nmas─▒ s├Âz konusuyken, onlar kalk─▒p bir de iktisadi ba─č─▒ms─▒zl─▒k istiyorlard─▒.[7]

Bulgarlar sava┼č─▒ yeniden ba┼člatt─▒. Yeni h├╝k├╝met durumdan umutsuzdu, para da yoktu. Ba┼čkomutan Vekili Ahmet ─░zzet Pa┼ča, gen├ž subaylar─▒n ─▒srar─▒ ├╝zerine Bolay─▒rÔÇÖda bir harek├ót yapmaya karar verdi. Gelibolu yar─▒madas─▒nda bulunan M├╝rettep Kolordu taarruza ge├žerken, 10. Kolordu da ┼×ark├ÂyÔÇÖe, Bulgarlar─▒n gerisine denizden ├ž─▒karma yapacakt─▒. B├Âylece Bulgarlar iki ate┼č aras─▒nda kalacaklard─▒. M├╝rettep Kolordu, kararla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ gibi 8 ┼×ubatÔÇÖta taarruza ge├žti─či halde, 10. kolorduÔÇÖnun ├ž─▒karmas─▒ gecikti, ancak ak┼čam vakti ger├žekle┼čebildi. B├Âylece Bulgarlar ├Ânce birinci sonra da ikinci hareketi durdurabildi.

M├╝rettep KolorduÔÇÖnun kurmay ba┼čkan─▒ Ali Fethi Bey idi, kurmay heyetinde arkada┼č─▒ Mustafa Kemal Bey de harek├ót ┼čube m├╝d├╝r├╝ olarak bulunuyordu. 10. KolorduÔÇÖnun kurmay ba┼čkan─▒ ise Enver BeyÔÇÖdi. Ba┼čar─▒s─▒zl─▒k kar┼č─▒s─▒nda iki kolordunun birbirini ele┼čtirmesi, kurmay heyetlerindeki Enver BeyÔÇÖle Ali Fethi Bey ve Mustafa Kemal Bey aras─▒nda kar┼č─▒l─▒kl─▒ su├žlamaya d├Ân├╝┼čt├╝.

Dr. R─▒za NurÔÇÖun do─črulu─ču ├žok tart─▒┼č─▒lan an─▒lar─▒n─▒ esas alan Kadir M─▒s─▒ro─čluÔÇÖnun, s─▒rf Mustafa KemalÔÇÖi ele┼čtirebilmek ad─▒na bu harek├óta ili┼čkin yazd─▒klar─▒n─▒ ve i┼čin do─črular─▒n─▒ birka├ž paragraf sonra aktaraca─č─▒zÔÇŽ

26 MartÔÇÖta Edirne kahramanca bir direni┼čin ard─▒ndan ├žaresiz Bulgarlara teslim oldu. 1 NisanÔÇÖda EdirneÔÇÖyi Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n s─▒n─▒r─▒ d─▒┼č─▒nda b─▒rakan Midye-Enez hatt─▒ yeni s─▒n─▒r olarak kabul edildi, 30 May─▒sÔÇÖta da buna uygun olarak Londra Bar─▒┼č Anla┼čmas─▒ imzaland─▒.

Kar┼č─▒ darbe giri┼čimi

EdirneÔÇÖnin kesin olarak elden ├ž─▒kaca─č─▒n─▒n anla┼č─▒ld─▒─č─▒ g├╝nlerde, bu kez de muhalefettekilerin akl─▒na ÔÇťdarbeÔÇŁ fikri d├╝┼čm├╝┼čt├╝.

─░ttihat ve Terakki, EdirneÔÇÖyi kurtaramam─▒┼čt─▒ ama kendi iktidar─▒n─▒ korumakta muktedirdi. Muhalefetteki H├╝rriyet ve ─░tilaf Partisi fedailerinin ilk darbe te┼čebb├╝s├╝ kolayca engellendi.

Asl─▒nda 11 HaziranÔÇÖdaki ikinci darbe te┼čebb├╝s├╝ de iyi planlanmam─▒┼čt─▒ ama Harbiye NezaretiÔÇÖnden Bab─▒├óliÔÇÖye gitmekte iken otomobilinin yolu kesilen Sadrazam Mahmut ┼×evket Pa┼ča, Y├╝zba┼č─▒ ├çerkes Kaz─▒m ve arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝. Darbenin di─čer gerekli ad─▒mlar─▒ at─▒lamad─▒─č─▒ndan Mahmut ┼×evket Pa┼ča ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝yle kald─▒ÔÇŽ

─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin bu cinayete tepkisi ├žok sert oldu. Mahmut ┼×evket Pa┼čaÔÇÖy─▒ katleden Y├╝zba┼č─▒ ├çerkes Kaz─▒m ve arkada┼člar─▒n─▒n, Beyo─čluÔÇÖnda bir ─░ngiliz kad─▒n─▒n evinde kald─▒klar─▒ anla┼č─▒ld─▒. ─░ngiliz El├žili─či arama izni vermemesine ra─čmen Kaz─▒m ve arkada┼člar─▒ iki saat s├╝ren ├žat─▒┼čman─▒n ard─▒ndan yakaland─▒ ve idam edildi. ─░dam edilenler aras─▒nda hem damat hem de Frans─▒z uyruklu olan (Tunuslu) Salih Pa┼ča da vard─▒. ├çok sert tedbirler al─▒nd─▒ -sa─čc─▒ bir parti olarak nitelendirebilece─čimiz- muhalefetteki H├╝rriyet ve ─░tilaf Partisi fiilen tasfiye edildi. ─░ttihat ve Terakki art─▒k saray da dinlemiyordu, kapit├╝lasyon hukuku daÔÇŽ

Bu tav─▒rlar─▒n Avrupa devletlerince nas─▒l olumsuz ve d├╝┼čmanca kar┼č─▒land─▒─č─▒n─▒ tahmin edebilirsiniz. Sadrazam Mahmut ┼×evket Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âld├╝r├╝lmesinden 19 g├╝n sonra, 30 Haziran tarihinde, ┼čans bu kez Osmanl─▒ÔÇÖya g├╝ld├╝. ├ç├╝nk├╝ Balkan devletleri Osmanl─▒ÔÇÖdan ald─▒klar─▒ ganimeti payla┼čamam─▒┼člard─▒. Bulgaristan kendi m├╝ttefiklerine sald─▒rd─▒ ama yenilgiye u─črad─▒.

1.Balkan Sava┼č─▒ denen bu m├╝cadele s─▒ras─▒nda Bulgarlar Do─ču TrakyaÔÇÖy─▒ bo┼čaltm─▒┼člard─▒. Bulgarlar─▒n ├žaresiz durumundan g├╝├ž alan Osmanl─▒ ordusu da Londra Antla┼čmas─▒ÔÇÖnda s├Âz├╝ edilen ve hakk─▒ olan Enez-Midye hatt─▒na ilerledi. Bab─▒├óli, Edirne ├╝zerine y├╝r├╝meye karar verdi. H─▒zla harekete ge├žen ├çatalca Ordusu ve Bolay─▒r Kolordusu, Do─ču TrakyaÔÇÖya dald─▒. ─░stanbulÔÇÖdan gelen kuvvetin ba┼č─▒nda Yarbay Enver Bey vard─▒, Bolay─▒r kolordusunun kurmay ba┼čkan─▒ da Binba┼č─▒ Mustafa Kemal BeyÔÇÖdi. 20 Temmuz 1913ÔÇÖte T├╝rk kuvvetleri direni┼č g├Âstermeyerek ├žekilen Bulgar kuvvetlerini s├╝rerek EdirneÔÇÖye girdi. ─░lk giren k─▒talar Bolay─▒r kolordusunun ├Ânc├╝leri (Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref Bey komutas─▒ndaki g├Ân├╝ll├╝ler) olarak g├Âr├╝nmekle birlikte, ─░ttihat ve Terakki EdirneÔÇÖnin kurtar─▒l─▒┼č─▒n─▒n ┼čerefini Enver BeyÔÇÖe mal etti. Yap─▒lan anla┼čmalarla Balkanlarda bar─▒┼č yeniden sa─čland─▒. T├╝rk s─▒n─▒rlar─▒, bug├╝n YunanistanÔÇÖla s─▒n─▒r─▒m─▒z olan Meri├ž nehrinin 15-20 kilometre bat─▒s─▒ndan ge├žiyordu. Meri├žÔÇÖin bat─▒s─▒ndaki bu topraklar 1. D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesi, Almanlar─▒n bask─▒s─▒yla BulgaristanÔÇÖa terk edildi.

18 Aral─▒k 1913ÔÇÖte Enver Bey albayl─▒─ča y├╝kseltildi, iki hafta sonra da 1 Ocak 1914ÔÇÖte tu─čgeneralli─če terfi ettirilerek pa┼ča yap─▒ld─▒. 1909ÔÇÖda Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ Sultan Re┼čatÔÇÖ─▒n 12 ya┼č─▒ndaki ye─čeni Naciye Sultan ile ni┼čanlanm─▒┼č olan Enver BeyÔÇÖin nik├óh─▒ 1911ÔÇÖde k─▒y─▒lm─▒┼čt─▒. Enver Bey, EdirneÔÇÖyi ald─▒ktan sonra evlilikte ─▒srar etti, Naciye Han─▒m bulu─ča erince, 1914ÔÇÖte evlendiler. ─░ttihat ve Terakki i├žerisindeki g├╝c├╝n├╝ her ge├žen g├╝n art─▒ran Enver Pa┼ča, 1915 y─▒l─▒ i├žerisinde iki kez daha r├╝tbesi y├╝kseltilerek t├╝mgeneral ve ard─▒ndan korgeneral olacakt─▒r.

D─░PNOTLAR:

[1] ┬á┬áBu geni┼č ├Âzetin haz─▒rlanmas─▒nda kullan─▒lan kaynak: Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô Yalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, 1. Bask─▒ ─░stanbul 2014

[2]     Kısa Türkiye Tarihi, s.75

[3]┬á┬á┬á┬á Stefan Losannes, Matin Gazetesi Ba┼čyazar─▒, ÔÇťHastan─▒n Ba┼č─▒ Ucunda ÔÇô K─▒rk G├╝n MuharebeÔÇŁ (┼×evket S├╝reyya Aydemir, ÔÇśTek AdamÔÇÖ, Cilt 1, s.156) ÔÇô Frans─▒z gazetecinin kitab─▒n─▒n ├ževirisi Siracettin (Has─▒rc─▒o─člu) BeyÔÇÖe ait, bask─▒ ise 1331ÔÇÖde (miladi 1914) ─░stanbulÔÇÖdaki ─░fham Matbaas─▒ÔÇÖnda yap─▒lm─▒┼č. ─░smail ErenÔÇÖin Balkan Sava┼člar─▒ÔÇÖna dair bibliyografya i├žerisinde sayd─▒─č─▒ kitapta ├Ânemli bilgiler yer al─▒yor.

[4]┬á┬á┬á┬á Sina Ak┼čin, ÔÇťK─▒sa T├╝rkiye TarihiÔÇŁ, s.76

[5]┬á┬á┬á┬á ┼×evket S├╝reyya Aydemir, ÔÇśTek AdamÔÇÖ, Cilt 1, s.159

[6]┬á┬á┬á┬á ┼×evket S├╝reyya Aydemir, ÔÇśTk AdamÔÇÖ, Cilt 1, s.160

[7]┬á┬á┬á┬á Sina Ak┼čin, ÔÇťK─▒sa T├╝rkiye TarihiÔÇŁ, s.78

1,727 total views, 1 views today

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: tayfunc@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒