Quantcast
Karata┼č (Y├Âr├╝klerin ├çad─▒rl─▒ Kazas─▒-Mersin) – Belgesel Tarih

Hasip ├ľZT├ťRK
Hasip  ├ľZT├ťRK
Karata┼č (Y├Âr├╝klerin ├çad─▒rl─▒ Kazas─▒-Mersin)
  • 23 Haziran 2024 Pazar
  • +
  • -
  • Hasip ├ľZT├ťRK /

Loading

Eski ─░├žilÔÇÖin┬á merkez il├žesi bir s├╝re Silifke, Ermenek ve bir d├Ânem de Anamur olmu┼čtur.

Kazalar─▒ da Karata┼č, Silifke, Mut, G├╝lnar, Anamur, Selenti ve Ermenek olmu┼čtur. Selenti bu g├╝nk├╝ Gazipa┼ča il├žesidir. Sonra Antalya’ya ba─članm─▒┼čt─▒r, Ermenek ise ├ľnce Konya’ya sonra Karaman’a ba─članm─▒┼čt─▒r.

Genel olarak Karata┼č Kazas─▒ ve s─▒n─▒rlar─▒ ├žo─čumuz taraf─▒ndan bilinmez. Ellili y─▒llarda, Karata┼č hayat─▒m─▒z─▒n i├žindeydi. Karata┼čl─▒ gelinlerimiz vard─▒. Bizim bilmedi─čimiz┬á akrabalar─▒m─▒z da vard─▒ orada. Gidilir-gelinir bir yerdi. S├Âz├╝n├╝ etti─čim Adana Karata┼č de─čil; ┬á┼×imdiki Erdemli –┬á Silifke aras─▒ndaki bir b├Âlgedir.

─░lk ├žad─▒rl─▒ il├že 1581 y─▒l─▒nda┬á ├çorum, Yozgat ve Kayseri aras─▒ndaki b├Âlgede olu┼čturulmu┼čtu.

Do─čuda BozulusÔÇÖun da─č─▒lmas─▒ ├╝zerine g├Â├žebe halk bu b├Âlgenin yayla ve k─▒┼člak d├╝zenini ve vergi sal─▒nmas─▒┬á d├╝zenini bozmu┼člard─▒. Devlet bu a┼čiretlerin vergi say─▒m─▒n─▒ yapt─▒rm─▒┼č ve bu d├╝zeni kurmu┼č ve ba┼č─▒na da bir kad─▒ atam─▒┼čt─▒r. Kad─▒n─▒n sabit bir yeri yoktur. ─░kinci ├Ârnek bu s├Âz├╝n├╝ etti─čim Karata┼čÔÇÖda ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

Bu ┬ákonuyu e─čitimci-ara┼čt─▒rmac─▒ Ahmet Refik Erdem yazm─▒┼č oldu─ču “Mazideki Erdemli” kitab─▒nda Karata┼čÔÇÖa da a├ž─▒kl─▒k getirmi┼čtir:

“Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n┬á 1864’de Vilayet Nizamnamesi’nin getirdi─či de─či┼čiklikler aras─▒nda birka├ž k├Ây├╝n birle┼čtirilmesiyle nahiyeler olu┼čturulmu┼čtur. Karata┼č Kazas─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ ile yerine Aya┼č ve Ya─čda nahiyeleri kurulmu┼čtur. Kurulan bu nahiyeler, ─░├žil Sanca─č─▒’n─▒n veya Liva’s─▒n─▒n merkezi SilifkeÔÇÖdir.┬á (Liva : 19. yy’ sonlar─▒nda kullan─▒lan bir s├Âzc├╝k olup kaza ile vilayet aras─▒nda bir y├Ânetim birimidir.) 1900 Y─▒l─▒ SalnamesiÔÇÖne g├Âre, Silifke Kazas─▒’a ba─čl─▒ ├╝├ž adet nahiye vard─▒r. Bunlar Aya┼č, ┬áYa─čda ve Ta┼čucu NahiyesiÔÇÖdir.

┬áAYA┼× NAH─░YES─░ ; Genellikle O─čuzlar─▒n “─░─čdir Boyuna” mensup Aya┼č Oymaklar─▒’n─▒n yerle┼čti─či Lamas ├çay─▒’n─▒n bat─▒s─▒ndaki k├Âylerin ba─čl─▒ oldu─ču nahiyedir. Nahiye merkezi, Aya┼č K├Ây├╝ bazen K─▒zkalesi; yaz mevsiminde ve Osmanl─▒ Devleti’nin son y─▒llar─▒nda, devaml─▒ Mara ┬á(Ma─čara)┬á k├Ây├╝ olmu┼čtur. ┼×imdiki ad─▒ K─▒robas─▒ÔÇÖd─▒r.

Aya┼č Nahiyesi’nin k├Âyleri :

01- Aya┼č

02- Oluk (Kocaoluk)

03- T├╝rkmenu┼ča─č─▒

04- T├╝rkmenli

05- Canbazl─▒

06- Hac─▒├Âmerli

07- Hasanaliler

08- H├╝seyinler

09- S├Âmek

10- ┼×ahmurlu

11- Sar─▒ayd─▒n

12- T─▒rtar

13- G├╝vere (Esenp─▒nar)

14- Mara (Ma─čara), K─▒robas─▒

15- Karaahmetli

16- K─▒z─▒lge├žit (Pazaryeri)

17- Viran ┬á(├ľrenk├Ây)

18- Ye─čen

Bug├╝n Hac─▒├Âmerli, T─▒rtar ve G├╝vere (Esenp─▒nar) g├╝n├╝m├╝z├╝n Erdemli ─░l├žesine, di─čerleri Silifke il├žesine ba─čl─▒d─▒r. Aya┼čY├Âr├╝kleri Ankara taraf─▒ndan Ke┼čli Y├Âr├╝kleriyle birlekte y├Âreye gelip yerle┼čmi┼člerdir.

┬áYA─×DA NAH─░YES─░; Ad─▒n─▒ Ya─čda Y├Âr├╝kleri’den al─▒r. Silifke’nin do─čusunda ve kuzeydo-─čusunda yer al─▒rlar. Nahiye merkezi ├Ânceleri Lamas, daha sonra Erdemli k├Ây├╝ ┬á(Erdemli ad─▒ ilk burada ge├žmektedir) ve yaz mevsiminde de G├╝zeloluk k├Ây├╝d├╝r. Ya─čda Nahiyesi’nin yer ald─▒─č─▒ b├Âlgede, 1844 tarihli 10154 ve 10155 say─▒l─▒ “Karata┼č Kazas─▒ Temett├╝ DefterleriÔÇÖndeKe┼čli NahiyesiÔÇŁ ad─▒ylada ge├žmektedir. Ya─čda Nahiyesi dahilindeki oymaklara genel olarak “Ya─čda Koyuncu Oymaklar─▒” denilir. Ayr─▒ca bu nahiyenin “Ya─čda” ve “Ya─čda-Koyuncu” ad─▒nda iki k├Ây├╝ vard─▒r.

┬á Ya─čda Nahiyesi‘nin k├Âyleri:

01- Erdemli

02- Aslanl─▒

03– Avgad─▒*

04- Elbeyli

05- ─░─čdir (Lamas ├ževresi, Kelete, Tepesidelik, Dokuz Ocak )

06- ├çer├žili

07- H├╝sametinli

08- Sar─▒kaya

09- Tabureli

10- Karake┼čli

11- Kuram┼čal─▒

12- Kayac─▒

13- G├╝c├╝┼č

14- G├╝zeloluk

15- K├╝st├╝ll├╝

16- G├╝neyli

17- Veyselli

18- Ya─čda

19- Ya─čda-Koyuncu.

┬á * Avgad─▒ Orta AsyaÔÇÖdan getirilme bir koyun cinsidir. Ergin ko├žlar─▒n─▒n 230 – 250 kg a─č─▒rl─▒kta oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Orta AsyaÔÇÖda evcil koyunlarla yabani koyunlar─▒n ├žifle┼čmesi ├╝r├╝n├╝ oldu─ču s├Âylenir.┬á Ad─▒n eski halinin Argad─▒ oldu─ču halk a─čz─▒nda Avgad─▒ haline d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ s├Âylenir.

┬áSalname eski dilde ÔÇťY─▒ll─▒kÔÇŁ demektir. Tanzimat d├Âneminde 1847 y─▒l─▒nda, Ahmet Cevdet Pa┼ča (1822-1895) taraf─▒ndan getirilmi┼č bir yeniliktir. ├ľnceleri h├╝kumet salnameleri varm─▒┼č. Sonraki y─▒llarda vilayetler de salname yay─▒nlamaya ┬ába┼člam─▒┼člar. Agoston ve MasterÔÇÖin Osmanl─▒ AnsiklopedisiÔÇÖne g├Âre, bu salnameler h├╝kumetin vilayetleri tan─▒mas─▒ a├ž─▒s─▒ndan b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒rm─▒┼č. Adana VilayetiÔÇÖ nin ilk salnamesi 1870 y─▒l─▒nda yay─▒nlanm─▒┼č. O tarihte Adana Vilayeti bu g├╝nk├╝ Mersin ilini de kapsad─▒─č─▒ndan, bu salname bir bak─▒ma Mersin Salnamesi say─▒l─▒r.

1864 y─▒l─▒ndan sonra T├╝rk├že sancak kelimesi yerine Arap├ža liva kelimesi kullan─▒lmaya ba┼član-m─▒┼čt─▒r. Salnamede de idari taksimattan s├Âz edilirken liva kelimesi kullan─▒lm─▒┼č, ancak di─čer b├Âl├╝mlerde sancak kelimesi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre 1870 y─▒l─▒nda Adana vilayetinin d├Ârt sanca─č─▒; Adana Mer-kez, Payas, Kozan ve ─░├žil sancaklar─▒d─▒r. ─░├žil sanca─č─▒n─▒n merkezi o tarihte muhtemelen ErmenekÔÇÖtir. Ermenek, Anamur, G├╝lnar, Silifke, Mut,┬á Selenti ve Karata┼č; ─░├žilÔÇÖin kazalar─▒d─▒r. Mersin ve Tarsus Kazalar─▒ da Adana merkez Sanca─č─▒na ba─čl─▒ym─▒┼č.

Adana ve ─░├žil sancaklar─▒ aras─▒ndaki s─▒n─▒r salnamede ay─▒rt edilmemi┼čtir.1892 tarihli ve Vital Cuinet haritas─▒na g├Âre, s─▒n─▒r Alata ├çay─▒ÔÇÖd─▒r. Salnamede her kazan─▒n n├╝fusu tek tek bildirilmi┼čtir. O g├╝nlerin usul├╝nce sadece haz─▒rdaki erkek n├╝fusu say─▒lm─▒┼čt─▒r. Askerde olanlar ile huzurda olmayanlar (yayla-dan hen├╝z inmemi┼č olanlar) say─▒lmam─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre TarsusÔÇÖun n├╝fusu 20 423ÔÇÖt├╝r. TarsusÔÇÖun iki nahiyesi ve 133 k├Ây├╝ vard─▒r. Nahiyelerden biri Namrun (├çaml─▒yayla) di─čeri G├╝lekÔÇÖtir..
MersinÔÇÖin n├╝fusu ise 11 822ÔÇÖdir. MersinÔÇÖe ba─čl─▒ iki nahiye ve 82 k├Ây vard─▒r. Nahiyeler Elvanl─▒ ve Kal─▒nl─▒ÔÇÖd─▒r. Elvanl─▒ (g├╝n├╝m├╝zde de T├Âm├╝kÔÇÖ├╝n kuzeyinde b├╝y├╝k├že bir k├Âyd├╝r. Buna kar┼č─▒l─▒k Kal─▒nl─▒ÔÇÖn─▒n yeri ise g├╝n├╝m├╝zde belli de─čildir. Salnamede yeri belirtilmeyen bu nahiyenin yeri di─čer kaynaklara g├Âre MezitliÔÇÖnin kuzeyinde imi┼č. ─░├žilÔÇÖe ba─čl─▒ kazalardan AnamurÔÇÖun n├╝fusu 10763 Bu kazaya ba─čl─▒ Selinti adl─▒ bir nahiye ve 82 k├Ây vard─▒r. Selinti, bug├╝n Antalya s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan Gazipa┼ča il├žesiÔÇÖdir.

G├╝lnarÔÇÖ─▒n 53 k├Ây├╝ vard─▒r, Nahiyesi yoktur. Ancak G├╝lnar kaza merkezi Ayd─▒nc─▒k (Gilindire) oldu─ču belirtilmektedir. Pazar yerleri aras─▒nda, Anay Pazar─▒ ad─▒ ge├žmi┼čtir. Anay Pazar─▒ zamanla b├╝y├╝m├╝┼č ve G├╝lnar il├žesi olu┼čmu┼čtur. Salnamede n├╝fusu 5 266ÔÇÖd─▒r.

SilifkeÔÇÖye ba─čl─▒ Bulacal─▒ ad─▒nda bir nahiye ve 38 k├Ây├╝ vard─▒r. G├╝n├╝m├╝zde Bulacal─▒ ad─▒nda bir yerle┼čim yeri yoktur. Ta┼čucu yolundaki Bolacal─▒koyuncu k├Ây├╝ akla gelse de SilifkeÔÇÖye bu kadar yak─▒n bir k├Ây├╝n nahiye merkezi yap─▒lmas─▒ akla ayk─▒r─▒d─▒r.

MutÔÇÖun n├╝fusu ┬á6 231. MutÔÇÖa ba─čl─▒ Sar─▒kavak ad─▒nda bir nahiyenin 63 k├Ây├╝ vard─▒r. Silifke- Mut yolunun do─čusundaki da─čl─▒k alanda yer alan Sar─▒kavak Cumhuriyet d├Âneminde de uzun s├╝re K├╝rk├ž├╝ ad─▒yla bucak merkezi olmu┼čtur.

Salnamede Karata┼č kazas─▒n─▒n neresi oldu─ču tam belli de─čildir. Di─čer kaynaklarda, bu kazan─▒n ─░├žil Sanca─č─▒ÔÇÖn─▒n do─čusunda yer ald─▒─č─▒ belirtiliyor. Alata ve Aya┼č aras─▒nda Karata┼č ad─▒nda bir iske-leden s├Âz edilir. Demek ki Karata┼č bug├╝nk├╝ ErdemliÔÇÖnin-Kuzey bat─▒s─▒nda bir kaza imi┼č. Karata┼čÔÇÖ─▒n n├╝fusu 4 971. Kazan─▒n 25 k├Ây├╝ var, fakat nahiyesi yoktur.

Bu bilgilerden, 1870ÔÇÖte bu g├╝nk├╝ Mersin ilinin bulundu─ču b├Âlgenin (Gazipa┼ča dahil) erkek n├╝fusunun 67 986 oldu─čunu anl─▒yoruz. B├Âlgede 476 k├Ây varm─▒┼č ki, bu say─▒ g├╝n├╝m├╝zde 551 olan say─▒ya yak─▒nd─▒r. Kazalar ise 1987 ├Âncesi Mersin il├želeriyle (Karata┼č yerine) Erdemli olmak ├╝zere hemen hemen ayn─▒d─▒r.

E─čitim d├╝zeyine gelince Adana merkez sanca─č─▒na ba─čl─▒ yerlerde; MektebÔÇÖi sibyan (ilkokul) say─▒s─▒ TarsusÔÇÖta 60, MersinÔÇÖde ise 31. Buna kar┼č─▒l─▒k ─░├žil sanca─č─▒nda mektebÔÇÖi sibyan say─▒lar─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r. Silif-keÔÇÖde 2, Anamur, G├╝lnar ve MutÔÇÖta da birer mektebÔÇÖi sibyan vard─▒r. Karata┼čÔÇÖta ise hi├ž sibyan okulu yoktur; buras─▒ ├žad─▒rl─▒ bir k─▒┼člakt─▒r.

Vilayet genelinde sadece d├Ârt r├╝┼čtiye. (ortaokul) olup, bunlardan biri MersinÔÇÖde biri TarsusÔÇÖta ve biri de ─░├žil sanca─č─▒nda imi┼č; bunlar─▒n yeri Silifke ve Ermenek olmal─▒d─▒r.

Salnamede,┬á ekonomik bilgiler ├žok yetersizdir. Tarsus ve gerekse Mersin kazalar─▒nda pamuk dahil ├že┼čitli ├╝r├╝nler yeti┼čtirildi─či ve ihracat yap─▒ld─▒─č─▒ belirtiliyor. Turun├žgillerden bahis yoktur. Belli ki hen├╝z turun├žgiller y├Âre ├žift├žilerince bilinmiyor. Oysa Adana merkez kazas─▒nda portakal ve limon yeti┼čtirildi─či kaydedilmi┼čtir. ─░├žil sanca─č─▒nda ise tar─▒msal ├╝retim yap─▒ld─▒─č─▒ belirtildi─či halde, ihracattan bahsedilmiyor. Tarsus ve Mersin, kazalar─▒ ile ─░├žel Sanca─č─▒ndaki ormanlarda ├žam, katran, ard─▒├ž, ceviz, a┼č─▒s─▒z zeytin gibi a─ča├žlar─▒n oldu─ču ve kerestelerin ihra├ž edildi─či de belirtilmi┼čtir.
Maden olarak MersinÔÇÖin Elvanl─▒ nahiyesinde ve SilifkeÔÇÖde l├╝leta┼č─▒ oldu─ču kaydedilmi┼čtir. Tekstil a─č─▒rl─▒kl─▒ sanayi tesisleri TarsusÔÇÖta yedi, MersinÔÇÖde de iki fabrika say─▒lm─▒┼čt─▒r.

Vilayet genelinde ├╝├ž yerde limandan s├Âz edilmi┼čtir. Biri Mersin di─čeri de SilifkeÔÇÖ imi┼č. Silifke sahilde┬áolmad─▒─č─▒na g├Âre bu liman Ta┼čucu veya Ta┼čucu – Bo─čsak aras─▒ndaki Liman kalesi olabilir. ┬áSadece MersinÔÇÖde vapur acental─▒─č─▒ varm─▒┼č. SalnameÔÇÖden MersinÔÇÖe M─▒s─▒r, Frans─▒z ve Rus gemilerinin tarifeli olarak; ─░ngiliz gemilerinin ise tarifesiz olarak sefer yapt─▒klar─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz. Vilayet genelinde sekiz yabanc─▒ ├╝lkenin temsilcisi oldu─ču, ancak bunlardan be┼činin Mersin, ikisinin de TarsusÔÇÖta g├Ârev yapt─▒─č─▒ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.3. Liman Aya┼č olabilir..

Salnamede Asar─▒ Atika (eski eserler) konusu da ge├žmi┼čtir.TarsusÔÇÖta G├Âzl├╝kule ve Donukta┼čÔÇÖ─▒n yan─▒ s─▒ra iki adet de kap─▒n─▒n oldu─ču belirtiliyor. Demek o tarihte Kleopatra kap─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda bir kap─▒ daha varm─▒┼č. Ayr─▒ca G├╝lek ve Namrun nahiyelerindeki kalelerden de s├Âz edilmi┼čtir.. MersinÔÇÖde Soli ├╝zerinde durulmu┼č. Soli ad─▒ yerine ┼×ehrÔÇÖi Viran ve Pompeipolis adlar─▒ kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lgin├ž olan ┼čey salnamenin SoliÔÇÖde seksenden fazla s├╝tun oldu─čunu belirtmesidir. Ayr─▒ca Mersin k─▒rsal─▒nda ├žok say─▒da y─▒k─▒nt─▒ oldu─ču ancak isimlerinin tespit edilemedi─či belirtiliyor.

─░├žil sanca─č─▒nda kayda ge├žen d├Ârt kale vard─▒r. AnamurÔÇÖda deniz kenar─▒ndaki ┬áMamure Kalesi; Silifke ve MutÔÇÖtaki kaleler ile deniz i├žindeki K─▒zkalesiÔÇÖdir. Salnamede MakamatÔÇÖ─▒ Aliyye (peygamber yat─▒rlar─▒) i├žin de ayr─▒ bir b├Âl├╝m vard─▒r. TarsusÔÇÖtaki ┼×it, Lokman, Danyal, H─▒z─▒r, Bilal Habe┼či, Halife Memun T├╝rbesi gibi isimler bu g├╝n de bilinenler aras─▒ndad─▒r. K─▒y─▒dan yukar─▒da ├žok say─▒da kale vard─▒r. G├Âzne Kalesi bu g├╝n sapa sa─člam durur. Ba┼čnalar, Kuzucubelen, Hebilli,T─▒rm─▒l, Yakak├Ây, Sinap, ├çand─▒r, So─čucak, K─▒zkalesi,┬á Manast─▒r, Kale mahallesindeki Kale, Gedi─či Kalesi baz─▒ ├Ârneklerdir. Toros sisilesini izleyen, en az ├╝├ž kalenin birbirini g├Ârd├╝─č├╝ daha ├žok say─▒da kale vard─▒r..F─▒nd─▒kp─▒nar kalesi S─▒rakayalar─▒n hemen arkas─▒ndad─▒r.

Eski eser olarak s─▒n─▒r g├Âstergesi dikili ta┼člar vard─▒r. Salnamede bunlardan s├Âz edilmemi┼čtir. Sa─čl─▒cakla kal─▒n. 18.06.2024

Hasip ├ľZT├ťRK

Mersin, 1943 do─čumlu. Emekli ├Â─čretmen, avukat ─░┼čletme Y├Ânetim uzman─▒, Ara┼čt─▒rmac─▒,yazar. "F─▒nd─▒kp─▒nar Bir Sevdad─▒r" ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda K├Âlemenlerden g├╝n├╝m├╝ze eri┼čen Pazaryeri, Pazarkent ge├žmi┼čli; Y├Âr├╝k ve T├╝rkmenlerin 1400 metre irtifal─▒ yayla─č─▒ F─▒nd─▒kp─▒nar merkezli ara┼čt─▒rmas─▒; Ke┼čli T├╝rkleri-Ohunke┼člik k├Ây├╝ merkezli Y├Âr├╝kler ara┼čt─▒rmas─▒ vard─▒r. Bursa Haber Gazetesi'nde 7 y─▒l kadar s├╝ren k├Â┼če yazarl─▒─č─▒ yapm─▒┼čt─▒r. ├ľncelikle T├╝rk tarihi,Y├Âr├╝k ve T├╝rkmenlerin tarihi konusuyla ilgilenir..Toroslar'da Ke┼čli Y├Âr├╝kleri ile yak─▒ndan ilgilidir. Saliyazilari.blogspot.com adl─▒ blo─ču vard─▒r. Eposta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

BU MAKALELER İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

  • YEN─░