├ľzden Bekir KARAKA┼×
├ľzden Bekir  KARAKA┼×
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat
  • 25 Nisan 2021 Pazar
  • +
  • -
  • ├ľzden Bekir KARAKA┼× /

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi BizansÔÇÖta ├Ânemli olan kentlerin ve kentlerin kenti KonstantinopolisÔÇÖin besin ihtiyac─▒n─▒n kesilmemesiydi. Tah─▒l gibi sebzenin de bu kentlere taze ve s├╝rekli nakledilmesi hayati bir ├Ânemdeydi. 6.Y├╝zy─▒lda yaz─▒lan ve 10.Y├╝zy─▒lda revize edilen Geoponica adl─▒ tar─▒m k─▒lavuzunda KonstantinopolisÔÇÖin iklim ┼čartlar─▒na g├Âre hangi ay hangi bitkilerin ekilebilece─či, bunlar─▒n nas─▒l nakledilece─či bilgisi yan─▒nda. Hangi y├Ârelerde hangi aylarda hangi ├╝r├╝nlerin ├╝retildi─či onlar─▒nda nas─▒l ula┼čt─▒r─▒laca─č─▒ detaylar─▒yla yazmaktayd─▒. Bu k─▒lavuzdan Konstantinopolis surlar─▒n─▒n etraf─▒ndaki hindiba ve ye┼čil salata bitkilerinin yeti┼čtirildi─či Yahudi bostanlar─▒ndan bahsetmektedir.

Bu k─▒lavuzda hindiban─▒n yan─▒nda; dereotu, havu├ž, beyaz lahana, alaba┼č, tere, p─▒rasa, paz─▒, turp, pancar, ┼čalgam ve so─čan gibi g├╝n├╝m├╝zde de bilinen sebzelerin listeleri verilmektedir. So─čan hem bah├že so─čan─▒ (allium cepa) de─čil, hem de ada so─čan─▒ veya Akdeniz so─čan─▒ (drimia maritima) anlam─▒na gelmektedir. ├ç├╝nk├╝ bu so─čan t├╝rleri de Bizans mutfa─č─▒nda kullan─▒lmaktayd─▒.

Geoponica da ayn─▒ zamanda g├╝n├╝m├╝z Avrupa mutfa─č─▒nda pek yayg─▒n olmayan bir├žok sebzeden de bahsetmektedir. Bu bahsedilenlerin bir k─▒sm─▒; ├žemen otu, (isve├ž) sar─▒ ┼čalgam, mangel pancar─▒, k├╝├ž├╝k ┼čalgam, kuzukula─č─▒, yaban havucu, ├žit hardal─▒, sedefotu, kekikotu ve Yahudi ebeg├╝meci; Yahudi ebeg├╝meci bug├╝n ├Âzellikle G├╝neydo─ču ve Arap mutfa─č─▒nda ve Yunan adalar─▒n─▒n mutfa─č─▒nda hala kullan─▒lmaktad─▒r. Araplar ÔÇťmul├╗kh├«y├óiÔÇŁ, T├╝rkler ÔÇťm├╝hliye veya muluhiyaÔÇŁ, Yunanl─▒lar ÔÇťmolochinÔÇŁ diye adland─▒rm─▒┼čt─▒r.

B├╝y├╝k Bizans Saray─▒’ndaki meyve mozaikleri (Mozaik M├╝zesi) – G├Ârsel Kaynak: https://istanbultarihi.ist/479-diet-and-cuisine

Baklagiller ve benzeri bitkiler; nohut, bezelye, bakla, (e┼ček baklas─▒ / ac─▒ bakla) ve mercimek. Bu co─črafya da bu yiyecekler ┼č├╝phesiz temel bir g─▒dad─▒r. Geoponica bunlar hakk─▒nda bilgi i├žermemektedir. ├ç├╝nk├╝ ba┼čka yerlerden uzun mesafelere ta┼č─▒nabiliyorlard─▒ ve Konstantinopolis yak─▒nlar─▒nda ├╝retilmesi gerekmiyordu. Yine zeytin, patl─▒can, enginar, su kaba─č─▒, kavun ve kabak gibi ├╝r├╝nler, Konstantinopolis iklimi onlar i├žin elveri┼čli olmad─▒─č─▒ i├žin bu kaynakta belirtilmemi┼čtir.

Bizans mutfa─č─▒ gibi Arap ve Osmanl─▒ mutfaklar─▒nda yayg─▒n olan kimisi Arap mutfa─č─▒n─▒n kimisi Bizans mutfa─č─▒n─▒n eseri olan yemekler bug├╝nde ├žok k├╝├ž├╝k de─či┼čikliklerle sofralar─▒m─▒zdad─▒r. Bunlarda baz─▒lar─▒; Kabak kalyesi, peynirli sak─▒z kaba─č─▒ dolmas─▒, patl─▒can yalanc─▒ dolmas─▒, Halep dolmas─▒.

Pers mutfa─č─▒ndan ve Mezopotamya mutfa─č─▒ndan t├╝m Akdeniz co─črafyas─▒na tan─▒t─▒lan ve bu co─črafyadaki t├╝m mutfaklar─▒n vazge├žilmezlerinden olan ─▒spanak, Bizansl─▒lar─▒n dedi─či gibi ÔÇťSpanakinÔÇŁ. ┬áBizansÔÇÖa ait yaz─▒l─▒ kaynaklarda ilk olarak ─▒spanak bahsine 12.y├╝zy─▒lda rastlamaktay─▒z. Fakat kaynaklarda ge├žmemi┼č olmas─▒ mutfakta olmad─▒─č─▒ manas─▒na gelmiyor. Antik Yunandan beri ─▒spana─č─▒n bu co─črafya da yenildi─čini bilinmektedir. Bizans ve Erken Osmanl─▒ mutfa─č─▒nda (─▒spanak) iyi biliniyordu ve et, peynir veya pirin├žle yeniyordu.

VI.y├╝zy─▒lda Anthimus ebeg├╝meci, pancar ve p─▒rasa gibi sebzeleri ┼čiddetle tavsiye ediyor kendisi de onlar─▒ tercih etti─čini a├ž─▒k├ža belirtiyordu. Bunlar haricinde sadece taze topland─▒─č─▒nda marul, k─▒┼č─▒n lahana ve iyi olgunla┼čm─▒┼č ÔÇťpuscaÔÇŁ (seyreltilmi┼č sirke) ve yarpuz ile baharatlanm─▒┼č kavun.

Anthimus tuz ve ya─č eklenerek ha┼članm─▒┼č ┼čalgamlar─▒, ayr─▒ca ha┼članm─▒┼č yaban havucu ve havucu sevdi─čini yazmaktayd─▒. Bunlar─▒n lezzet vermesi i├žin et veya domuz past─▒rmas─▒ eklenerek pi┼čirilmesine sirke ilave edilmesi ┼čart─▒yla r─▒za g├Âsterilmesini istemekteydi.

Anthimus’un favorisi, hem k├╝lt├╝r hem de yabani ku┼čkonmazd─▒ (asparagus). Kereviz, rezene k├Âk├╝, ki┼čni┼č veya nane ile baharatland─▒r─▒lmal─▒ ve ├žok uzun s├╝re kaynat─▒lmamal─▒yd─▒ yan─▒nda yemek lik├Âr├╝ ya da sa─čl─▒kl─▒ olmas─▒ nedeniyle ┼čarapla i├žilmesini tavsiye ederdi.

Anthimus baharat olarak t├╝m yiyeceklere kereviz, ki┼čni┼č, dereotu ve p─▒rasa eklenmesini tavsiye ediyordu. Arpac─▒k so─čan─▒ tercih ediyor ve kuzukula─č─▒, turp ve sar─▒msak tavsiye ediyordu.

Geoponica, yabani sar─▒msa─č─▒n daha sa─čl─▒kl─▒ oldu─ču i├žin yeti┼čtirilme de tercih edildi─čini belirtiyordu. Bizans ─░mparatorlu─ču’nun ├žo─ču b├Âlgesinde iklim, y─▒l─▒n baz─▒ aylar─▒nda, normalde k─▒┼č─▒n (ancak M─▒s─▒r’da, ├Ârne─čin yaz─▒n) taze sebze ├╝retimini engelledi.

Bu nedenle sebzeler salamura veya sirke salamuras─▒nda muhafaza edilerek bu s├╝relerde muhafaza edildi. Lahana yapra─č─▒ veya pancar gibi sebze tur┼čusunun Bizans ad─▒ ÔÇťhalmaiaÔÇŁ idi. Arap d├╝nyas─▒ ÔÇťtursuÔÇŁ T├╝rkler ÔÇťtur┼čuÔÇŁ, Yunanl─▒lar ÔÇťtoursiÔÇŁ demektedir.

Halmaia ayn─▒ zamanda Konstantinopolis ve ba┼čka yerlerdeki sunulan ortak bir ├žorba yeme─činin ad─▒yd─▒. Perhiz s─▒ras─▒nda ├Âzellikle ya─čs─▒z ha┼članm─▒┼č ÔÇťhelmaÔÇŁ (halmaia) t├╝ketilirdi.

Geleneksel bir helma tarifi; Pancar; sirke, ya─č, tuz, bal ve sar─▒msaktan olu┼čan salamurada bekletilir. Daha sonra Pancar helmaÔÇÖs─▒ (├žorbas─▒) yap─▒laca─č─▒nda pancarlar ha┼član─▒r.

Y─▒l boyunca bakliyat─▒n ├Ânemi b├╝y├╝kt├╝; t├╝m sosyal s─▒n─▒flarda yayg─▒nd─▒ k, Bizansl─▒lar ÔÇťbeaneaters‘ÔÇŁ ÔÇťkyamophagoiÔÇŁ olarak adland─▒r─▒rlard─▒. Anthimus, ya─č, tuz, ki┼čni┼č, sirke ve sumak ile tatland─▒rmas─▒n─▒ ├Ânerdi─či bakla, nohut, mercimek ve ac─▒ baklay─▒ listelemi┼čti. Y─▒l boyunca bakliyat─▒n ├Ânemi b├╝y├╝kt├╝; Patrik Athanasios Bizansl─▒lara “fasulye yiyenler” ÔÇťkyamophagoiÔÇŁ lakab─▒n─▒ takacak kadar t├╝m sosyal s─▒n─▒flar i├žin o kadar yayg─▒n bir yiyecekti.

Bizansl─▒lar, tencerelerde ├žorba olarak veya k├óselerde daha kal─▒nla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č (p├╝re/pelte) olarak servis edilen ÔÇťphabaÔÇŁ (faba/fava), ÔÇťcassouletÔÇŁ (etli, kuru fasulye g├╝veci) adl─▒ bakliyat yemeklerini severlerdi; Phaba bug├╝n de Yunanistan’─▒n baz─▒ b├Âlgelerinde yayg─▒nd─▒r.

Bizans tariflerinde ÔÇťalfitaÔÇŁ ad─▒yla an─▒lan inci arpa (Frenk arpas─▒) ile yemeklere ve ├žorbalara kar─▒┼čt─▒r─▒ld─▒ bu g├╝n├╝m├╝zdeki makarna ve eri┼čte gibi d├╝┼č├╝n├╝lebilir. ┬áAlfita diye adland─▒r─▒lan bu Yunan makarnas─▒n─▒n Latince kar┼č─▒l─▒─č─▒, g├╝n├╝m├╝zde de iyi bilinen bir terim olan ÔÇťpolentaÔÇŁd─▒r. Bug├╝n end├╝striyel makarna ├že┼čidi olan Arpa ┼čehriyesi tam da Bizans mutfa─č─▒ndaki ÔÇťalfitaÔÇŁ denilen inci arpas─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

Bakliyat ├že┼čitlerinden Anadolu ve Arap mutfa─č─▒nda s├╝rekli bulunan kuru fasulye, mercimek ├žorbas─▒ ve nohut ├žorbas─▒ gibi yemek ├že┼čitlerini gerilere gidip herhangi bir Bizans kentinde rahatl─▒kla yiyebilirdik. O d├Ânemki yemeklerin modern sunumlar─▒ olarak bug├╝nk├╝leri kabul edebiliriz.

S├ťT VE S├ťT ├ťR├ťNLER─░

Ke├žisi sa─čan k├Âyl├╝ (Mozaik M├╝zesi) G├Ârsel Kaynak: https://istanbultarihi.ist/479-diet-and-cuisine

Baz─▒ s├╝t ├╝r├╝nleri olduk├ža yayg─▒nd─▒. Ek┼či s├╝t ve yo─čurt ├╝r├╝nlerini omuzlar─▒nda ├ž├Âmlek kaplarda ta┼č─▒yan ÔÇťoxygalatadesÔÇŁ (bir d├Ânem ─░stanbulÔÇÖun simgelerinden yo─čurt├žular) taraf─▒ndan sokaklarda sat─▒l─▒yordu. S├╝t├╝n kendisi yeti┼čkinler i├žin al─▒┼č─▒lmad─▒k bir yiyecek veya i├žecekti. Sadece bebekler ve k├╝├ž├╝k ├žocuklar kremsi ke├ži s├╝t├╝yle beslenirken, inek ve mandalardan s├╝t i├žmek genellikle aptall─▒k ve k├╝lt├╝r eksikli─či ile ili┼čkilendirilirdi.

Peynir, koyun ve ke├ži s├╝t├╝nden yap─▒l─▒yordu ve ─░mparatorlu─čun her yerinden geliyordu. Pazarlarda sat─▒l─▒rd─▒, ama ayn─▒ zamanda ÔÇťsalgamariosÔÇŁ (g├╝n├╝m├╝zdeki bakkal veya ┼čark├╝teri) taraf─▒ndan da sat─▒l─▒rd─▒.

├ľrne─čin Zavall─▒ Ptochoprodromos, ÔÇťVlachikon tyrionÔÇŁ ÔÇťVlach peyniri ve GiritÔÇÖin me┼čhur peynirlerini severdi.

L├ťKS MUTFAK

─░stanbul Sultanahmet Meydan─▒ndaki Dikilita┼č bulunan ─░mparatora yemek sunma tasviri – G├Ârsel Kaynak: https://istanbultarihi.ist/479-diet-and-cuisine

Mutfa─č─▒n l├╝ks seviyesi (Yunanca ÔÇťto abrodiaitonÔÇŁ), en g├Ârkemli ├že┼čitleriyle birlikte, taze et ve taze bal─▒ktan olu┼čan her yeme─če, ayr─▒ca Lenten d├Ânemlerinde ve belirli ├Âzel g├╝nlerde bal─▒k yemeklerine sahipti.

On d├Ârd├╝nc├╝ y├╝zy─▒ldan kalma bir dini metinde, f─▒r─▒ndan yeni ├ž─▒km─▒┼č ─▒l─▒k ekmek ve susaml─▒ ├ž├Ârekler, krepler, ball─▒ kekler, k─▒zarm─▒┼č tav┼čan ile k├╝mes hayvanlar─▒, bal─▒k, bakliyat ve tuzlu etlerden olu┼čan men├╝ ile zengin bir adam─▒n sofras─▒ndan bahseder.

VI.LeonÔÇÖun Eparhos Kitab─▒nda ÔÇťmakelariyusÔÇŁ (kuzu, ke├ži, domuz vb. kasaplar─▒) maddelerinde hayvanlar─▒n KonstantinopolisÔÇÖin belirli hayvan pazarlar─▒ndan canl─▒ sat─▒n al─▒nabilece─čine, al─▒nd─▒ktan sonra hemen kesilmesine ve sat─▒lmas─▒na h├╝kmediyordu. G├╝n├╝n sonuna kadar sat─▒lmayan et ertesi sabah ayinine kadar ya sat─▒lmal─▒ ya da en yak─▒n Manast─▒ra veya Yoksul evine verilmeliydi. Kent d─▒┼č─▒ndaki mezralardan canl─▒ hayvan almak ayr─▒ca H─▒ristiyanl─▒─č─▒n kutsal oru├ž (Lenten) g├╝nlerinde et al─▒p satmak kesinlikle yasakt─▒.

Kuzu, koyun eti ve ke├ži eti ├žok de─čer g├Âr├╝yordu; Cremona’l─▒ Piskopos Liutprand kendisine g├Ânderilen bir imparatorluk hediyesini a├ž─▒klarken, bir tarifin ipu├žlar─▒n─▒ da veriyordu: Cremona’l─▒ Piskopos

LiutprandÔÇÖ─▒n Kavrulmu┼č Teke Tarifi; Ya─čl─▒, kavrulmu┼č teke, sar─▒msak, so─čan, p─▒rasa ve son olarak ÔÇťgarumÔÇŁ (me┼čhur bir Roma bal─▒k sosu) ile tatland─▒r─▒l─▒r.

Do─čan─▒n yeniden do─čdu─ču ilkbaharda ─░saÔÇÖn─▒n ├žarm─▒ha gerili┼čini ve yeniden dirili┼čini simgeleyen Paskalya BayramÔÇÖ─▒nda, sofralar─▒n ba┼čyeme─či ate┼čte veya f─▒r─▒nda k─▒zarm─▒┼č s├╝t kuzusu, k─▒rm─▒z─▒ yumurta ve ├ž├Ârektir. Bizans saray─▒ Paskalyalarda s├╝t kuzusu talebinin artmas─▒ sebebiyle Bizans Yahudilerinin Kuzu kurban ettikleri Bayramlar─▒ yasak etmi┼č, bu yasa─ča uymayan Yahudiler ├žok a─č─▒r cezalara ├žarpt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Yahudiler Konstantinopolis k─▒rsallar─▒ndaki k├Âylerde gizlice bu ibadetlerini yerine getirebilmi┼čti. Araplar─▒n ─░stanbul da bir mahalle olu┼čturduklar─▒ 9.Y├╝zy─▒ldan itibaren onlara sa─članan imtiyazlardan faydalanarak Araplar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgede bu bayramlar─▒n─▒ kutlam─▒┼čt─▒.

Bizans mutfa─č─▒nda yaban domuzu ve domuz eti de yayg─▒n olarak t├╝ketilirdi. Anthimus, sosta pi┼čirilmi┼č ve orta hararetteki f─▒r─▒nda iyice kavrulmu┼č domuz yemeyi hatta emmeyi ├Ânerir ve ekliyor: Daha sonra ÔÇťoxymeliÔÇŁ ye bat─▒r─▒larak yemeye devam edilmeli (oxymeli; basit bir bal ve sirke kar─▒┼č─▒m─▒).

Tuzlu domuz eti, Domuz etinden daha pop├╝ler olanlar domuz jambon ÔÇťapoktinÔÇŁ ve domuz bacon ÔÇťlardinÔÇŁ (apoktin, lardin) ve benzeri ┼čark├╝teri ├╝r├╝nleri ayn─▒ zamanda k├╝mes hayvanlar─▒ndan ve her etten yap─▒l─▒rd─▒. Hatta ─░mparatorluk Levanten b├Âlgelerinde deveden den yap─▒l─▒rd─▒. ─░mparatorlu─čun Levanten b├Âlgelerinde deveden yap─▒lm─▒┼čt─▒.

Ortodoksluk gere─či kutlanan, Aral─▒k-Ocak aylar─▒ aras─▒ ─░saÔÇÖn─▒n do─ču┼ču ile ─░saÔÇÖn─▒n Vaftiz G├╝n├╝ÔÇÖn├╝ kapsayan kutsal 12 g├╝nl├╝k bayram ÔÇťDodekaimeronÔÇŁ ad─▒yla tan─▒mlan─▒r. Roma yemek k├╝lt├╝r├╝nde rastlanan ÔÇťHirosfayiaÔÇŁ ÔÇťDomuz eti yemeÔÇŁ gelene─či BizansÔÇÖtan g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼čtir.

Bizans mutfa─č─▒ eklektik bir mutfakt─▒. Birka├ž lezzeti bir araya getirmekte mahirdi. ├ľzellikle tavuk ve benzer kanatl─▒ hayvanlar─▒ lezzetlerini artt─▒rmak maksad─▒yla farkl─▒ birle┼čimlerde sunard─▒. ├ço─čunlukla b├Âyle yemekler saray veya saray himayesine yak─▒n vars─▒llar─▒n mutfa─č─▒ndan ├ž─▒kard─▒. Halk sofralar─▒nda da tavuk ├žorbalarla, g├╝ve├žlerle beraber sunulurdu.

12.Y├╝zy─▒l BizansÔÇÖ─▒n─▒n me┼čhur ┼čairlerinden Ioanis Tzetzis saray mutfa─č─▒nda tavukla yap─▒lan muhte┼čem yemekler tasvir etmi┼čtir. ├ľzel ┼čaraplarla marine edilen tavuklarla ÔÇťihtiyas tiranumenus is ornithasÔÇŁ (bal─▒kla doldurulmu┼č tavuklar) ve ÔÇťornithas is ihtiyas metalatomenusÔÇŁ (bal─▒k ┼čekli verilmi┼č tavuklar) yemekleri yap─▒l─▒r ve ├Âzel misafirlere sunulurdu.

Bizans G├╝nl├╝k ya┼čam─▒nda bal─▒k ÔÇťichthysÔÇŁ, ÔÇťopsarionÔÇŁ, ÔÇťpsarinÔÇŁ ve deniz ├╝r├╝nlerinin ├Ânemi konusunda hi├ž ┼č├╝phe yoktu. Bal─▒k├ž─▒lar (bal─▒k sat─▒c─▒lar─▒) loncas─▒ ÔÇťichthyopÔÇŁ ve di─čer kaynaklar i├žin yap─▒lan d├╝zenlemeler, kaliteli bal─▒klar─▒n pahal─▒ oldu─čunu a├ž─▒k├ža ortaya koymaktad─▒r.

Zavall─▒ Prodromos yine bir ┼čiirinde ─░stanbullu zanaatk├órlar─▒n hali vaktinin yerindeli─čini belirtirken, Bo─čaz─▒n bal─▒klar─▒ndan da bahseder:

Ya┼čl─▒ babam her zaman
O─člum oku, adam ol derdi
Okudum, ┼čimdi ekme─če hasret geziniyorum
Okuma yazmay─▒ lanetliyorum.
Bir zanaat ├Â─črenip zanaatk├ór olayd─▒m,
Dolab─▒m ekmek, ┼čarap, lakerda, ├žiroz, uskumru,
Palamut yemekleriyle ta┼čacakt─▒ daima
Oysa bug├╝n fareler cirit at─▒yor dolapta.

Bal─▒k Bizans d├Âneminde ve sonras─▒nda H─▒ristiyan ve Musevilerin temel g─▒dalar─▒ndan biriydi. Osmanl─▒ d├Âneminde h├ókimiyeti ele ge├žiren M├╝sl├╝manlar─▒n hi├žbir zaman temel g─▒dalar─▒ndan

n, biri olmam─▒┼čt─▒r. M├╝sl├╝man KonstantinopolisÔÇÖli Mutfak k├╝lt├╝r├╝nde bal─▒k H─▒ristiyan ve Musevi mutfa─č─▒n─▒n kopyas─▒ olmaktan ileri gidememi┼čtir. Kent halk─▒ y─▒l─▒n belirli mevsimlerinde s├╝r├╝ halinde ge├žen bal─▒klardan faydalanmas─▒n─▒ bilmi┼č ve bal─▒k y├╝zy─▒llar boyunca Konstantinopolisliler i├žin ÔÇťTanr─▒ÔÇÖn─▒n nimetiÔÇŁ say─▒lm─▒┼čt─▒.

Bizans d├Âneminde bal─▒k├ž─▒ d├╝kk├ónlar─▒ g├╝n├╝m├╝z Emin├Ân├╝ÔÇÖnde ÔÇťPeramaÔÇŁ (Bal─▒k Pazar─▒) kap─▒s─▒ ile ÔÇťEvgeniyuÔÇŁ kap─▒s─▒ aras─▒nda ÔÇťStas Meyistas KamarasÔÇŁ (b├╝y├╝k kemerler) mevkiinde bulunuyordu. Bizans tac─▒n─▒n sahipleri aras─▒nda Bilge Leon ad─▒yla an─▒lan VI. Leon KonstantinopolisÔÇÖteki ticaret ve zanaat ya┼čam─▒n─▒n kurallar─▒n─▒ belirten Eparhos Kitab─▒nda ÔÇťichthopheirateÔÇŁ yani Bal─▒k├ž─▒lar (Bal─▒k sat─▒c─▒lar─▒) hakk─▒nda bir├žok kural s─▒ralanm─▒┼čt─▒r. Bal─▒k├ž─▒lar bal─▒klar─▒n─▒ mutlaka bal─▒k iskelesinden alacak, ┼čehir d─▒┼č─▒ndan ve bilinmeyen yerlerden gelmi┼č bal─▒klar─▒ kesinle satamayacakt─▒. Bal─▒klar ÔÇťlevrek, barbunya gibi beyaz etliÔÇŁ ve ÔÇťhamsi, kolyoz, ton, palamut gibi koyu renkliÔÇŁ olmak ├╝zere ikiye ayr─▒lm─▒┼čt─▒. Tuzlanm─▒┼č, kurutulmu┼č veya t├╝ts├╝lenmi┼č bal─▒k ├že┼čitlerini ise ÔÇťsalgamariosÔÇŁ (bakkal/┼čark├╝teri) satabilirdi.

Konstantinopolis’te sat─▒lan taze bal─▒klar, Marmara Denizi ve Karadeniz’in bo─čazlar─▒ndan ve yak─▒n kesimlerinden, ayr─▒ca bal─▒k ├žiftliklerinden ÔÇťichthyotropheiaÔÇŁve ÔÇťepochaiÔÇŁ denilen lag├╝nlerdeki bal─▒k├ž─▒l─▒k tesislerinden geliyordu. Karadeniz’in kuzey k─▒y─▒lar─▒ndan getirilen g├╝ne┼čte kurutulmu┼č, salamura veya tuzlu bal─▒k pazarda e mutfakta baya─č─▒ reva├žtayd─▒. Nehirlerden ve g├Âllerden gelen bal─▒klar da olduk├ža sayg─▒ g├Âr├╝yordu. Daha d├╝┼č├╝k kalitede bal─▒k ve deniz ├╝r├╝nleri, ├Âzel havyar, yalanc─▒ havyar (tuzlu bal─▒k yumurtas─▒) ucuzdu, ancak bunlar bile her zaman yoksullar i├žin mevcut de─čildi – “havyar yok edici” ÔÇťchabiarokatalytesÔÇŁ yayg─▒n bir hakaretti.

Arkeolojik kan─▒tlardan, Orta ├ça─č’da Marmara Denizi’nde metrelerce uzunluktaki torik bal─▒klar─▒n─▒n yakaland─▒─č─▒n─▒ bilinmektedir.

BizansÔÇÖta bal─▒k, ekmekle birlikte halk─▒n g├╝nl├╝k besinlerindendi, ayr─▒ca belirli oru├ž g├╝nlerinde de t├╝ketilirdi. Bal─▒klar ha┼članarak, g├╝ve├žte ya da ate┼čte ya da g├╝n├╝m├╝zdekinin ayn─▒s─▒ gibi una bulan─▒p k─▒zart─▒larak t├╝ketilirdi. Eski bir tarifte kalamarlar, ├╝z├╝m, f─▒st─▒k, bulgur (son d├Ânemde pirin├ž), so─čan ile doldurulur ÔÇťkalamar dolmas─▒ÔÇŁ yap─▒l─▒rd─▒. Yine ba┼čka bir tarifte m├╝rekkep bal─▒─č─▒ so─čan ve ├že┼čitli otlarla beraber pi┼čirilirdi.

SarayÔÇÖda ─░mparatorun, Kutsal Roma Cermen ─░mparatoru I. Otto’nun el├žisi Cremonal─▒ LiutprandÔÇÖa (Piskopos Luitprand) verdi─či davet s─▒ras─▒nda sundu─ču havyarl─▒ garum sosuyla bulanm─▒┼č ke├ži men├╝s├╝ el├žinin bu yeme─či ve havyar─▒ metheden yaz─▒lar─▒ sayesinde AvrupaÔÇÖda pop├╝ler olmu┼čtu. Avrupal─▒ havyar─▒ tan─▒may─▒ Piskoposa bor├žluydu. Havyar BizansÔÇÖa Hazar denizinden gelmekteydi.

Lakerda ÔÇťThinomayiremaÔÇŁ ve ├çiroz halk─▒n ve manast─▒r sakinlerinin ekme─če kat─▒k yap─▒p ┼čarapla beraber sofralar─▒ndan eksik etmedikleri yiyeceklerin en ba┼čta geleniydi.

Bizans mutfa─č─▒nda ─░mparatorun sofras─▒na lay─▒k bal─▒klar─▒n prensesi, tad─▒ ve kokusu bamba┼čka olan Barbun bal─▒─č─▒ ile bir tarif verelim, hem de Bizans mutfak tariflerinden;

Alt─▒ adet barbun (barbunya) bal─▒─č─▒, iki veya ├╝├ž hamsi an├ž├╝ez (konservesi), ├╝├ž dal maydanoz, bir di┼č sar─▒msak, alt─▒ zeytin, bir ka┼č─▒k kapari (kebere, gebere), bir limon veya ek┼či portal. Bir su barda─č─▒ zeytinya─č─▒, bir su barda─č─▒ ┼čarap veya su ya da ├╝z├╝m suyu (orijinali gibi derseniz, ┼čaraptan vazge├žmeyin derim), bir tatl─▒ ka┼č─▒─č─▒ tuz, istedi─činiz baharat veya kuru nane.

Tavaya zeytinya─č─▒n─▒ koyun. Ya─č k─▒zd─▒─č─▒nda ince k─▒yd─▒─č─▒n─▒z sar─▒msa─č─▒ ekleyin. Sar─▒msaklar hafif kavruldu─čunda ├╝├ž dal maydanozu ilave edin (Maydanozlar ince k─▒y─▒lm─▒┼č olsun). ┼×arab─▒ d├Âk├╝n. ┼×arab─▒n bir k─▒sm─▒ u├žunca, bir veya iki an├ž├╝ezi ekleyin (Hamsi an├ž├╝ezini eklemeden do─čray─▒n). On be┼č dakika kadar pi┼čirin. Sonra barbunlar─▒ (pullar─▒ iyice temizlenmi┼č olarak),┬á tuz ve diledi─činiz baharat veya kuru naneyi ekleyin. B├Âylece on be┼č dakika daha pi┼čirin. Ate┼čten almadan ├Ânce zeytinleri ve kaparileri ekleyin. Bir iki ate┼čte ├ževirin. Ate┼čten al─▒r almaz da bir limon suyunu veya ek┼či portakal suyunu d├Âk├╝n. Afiyet olsun.

├çE┼×N─░LER, BAHARATLAR, TATLANDIRICILAR VE ZEYT─░NYA─×I

G├Ârsel Kaynak: http://mrslimchef.blogspot.com/2014/05/antik-yunanistan-yemek-kulturu.html

 

Bizans mutfa─č─▒nda yemeklerin ├žo─ču, ekmekle haz─▒rlanm─▒┼č sar─▒msakl─▒ sosla Yunanca ÔÇťSkordaliaÔÇŁ, T├╝rk├že ÔÇťTeratorÔÇŁ ÔÇťTaratorÔÇŁ ve ÔÇťGarumÔÇŁ ile tatland─▒r─▒larak servis edilebilir. Garum RomaÔÇÖda sonras─▒nda BizansÔÇÖta da ├žok pop├╝ler bir bal─▒k sosuydu, harmanland─▒─č─▒ malzemeye g├Âre adland─▒r─▒l─▒rd─▒; Sirke ile harmanlanan ÔÇťoxygaronÔÇŁ, ya─č ile harmanlanan ÔÇťelaiogaronÔÇŁ ve ┼čarap ile harmanlanan ÔÇťoinogaronÔÇŁ.

Pek ├žok yemek ve ├Âzellikle salatalar, sonradan Osmanl─▒ mutfa─č─▒nda ad─▒ s─▒k├ža an─▒lan baharatlarla tatland─▒r─▒l─▒rd─▒. G├╝nl├╝k baharatlar tuz, kimyon, tar├ž─▒n, lavanta ve olduk├ža pahal─▒ biberdi So─čan, taze so─čan ve sar─▒msak da ├žok yayg─▒nd─▒.

S─▒v─▒ ├že┼čniler sirke, ek┼či portakal suyu ve olgunla┼čmam─▒┼č ├╝z├╝mlerin suyuydu, bu ├╝z├╝m suyuna Yunanca ÔÇťOmphalionÔÇŁ, Latince ÔÇťDefrutumÔÇŁ, T├╝rk├že de ÔÇťKorukÔÇŁ veya ÔÇť├ťz├╝m Koru─čuÔÇŁ) denilmektedir ve son zamanlarda Avrupa mutfa─č─▒nda yeniden moda olmu┼čtur.

Tatland─▒r─▒c─▒lar bal, kuru ├╝z├╝m ve di─čer tatl─▒ kuru meyvelerdi. Kaynaklarda genellikle ÔÇťoinomeliÔÇŁ ÔÇť┼čarap-balÔÇŁ ad─▒ verilen bir tatland─▒r─▒c─▒dan bahsedilir, bu tatland─▒r─▒c─▒ olgun ├╝z├╝mlerden (Yunanca ÔÇťMoustosÔÇŁ, Antik Yunanca ÔÇťGleukosÔÇŁ) kire├žta┼č─▒ ile yap─▒lan bekletme i┼člemiyle haz─▒rlan─▒rd─▒.

Kam─▒┼č ┼čekeri ÔÇťzacharisÔÇŁ pahal─▒yd─▒ ve Bizans kaynaklar─▒nda Saray mutfa─č─▒ d─▒┼č─▒nda (o bahislerde ge├ž d├Ânem Bizans kaynaklar─▒d─▒r) neredeyse hi├ž bahsedilmiyor; ama muhtemelen, ─░slami yay─▒lmas─▒n─▒n ve Do─ču Akdeniz’de, K─▒br─▒s ve Girit’te ├╝retiminin yayg─▒nla┼čmas─▒n─▒n bir sonucu olarak ge├ž d├Ânemde daha yayg─▒n oldu─ču kabul edilmektedir. Baz─▒ b├Âlgelerde ke├žiboynuzu a─čac─▒n─▒n meyvesinden (bu meyveye Bizansl─▒lar ÔÇťKerationÔÇŁ veya ÔÇťXyloglykonÔÇŁ, Araplar ÔÇťKharubÔÇŁ, T├╝rkler ÔÇťKe├žiboynuzuÔÇŁ demektedir) bir macun veya ┼čurup yap─▒l─▒r ve tatland─▒rma kullan─▒l─▒rd─▒. G├╝n├╝m├╝zdeki ÔÇťpekmezÔÇŁ gibi de d├╝┼č├╝n├╝lebilir.

Bizans edebi metinlerinde ke├žiboynuzu kabuklar─▒ndan genellikle domuzlar i├žin yiyecek olarak ve bu nedenle a┼ča─č─▒l─▒k olarak bahsedilse de, en az─▒ndan yoksullar taraf─▒ndan her zaman yenildi─či g├Âr├╝lmektedir. Ge├ž d├Ânemde g─▒da veya tatland─▒r─▒c─▒ olarak t├╝ketimi daha yayg─▒n hale gelmi┼čtir. Ke├žiboynuzu meyvesi de bug├╝n Levant’ta iyi bilinmektedir; macunu ┼čekerlemede, me┼črubat i├žin ┼čuruptur (Arap├ža, ÔÇťkharubiyeÔÇŁ, T├╝rk├že, ÔÇťke├žiboynuzu ┼čerbetiÔÇŁ).

Erken Bizans d├Âneminde zeytinya─č─▒ de─čerli ve az bulunur bir ├╝r├╝nd├╝. En zengin zeytin b├Âlgeleri Suriye, Filistin, K─▒br─▒s, ─░talya, Sicilya ve KartacaÔÇÖyd─▒.┬á Ege ve Yunanistan k─▒y─▒lar─▒ndaki zeytinlikler bunlara g├Âre daha fakirdi.

Zeytinya─č─▒ ve zeytinin Ortodoks gelene─činde ├žok sayg─▒n ve ├Ânemli bir yeri vard─▒r. O y├╝zden BizansÔÇÖta tereya─č─▒ mutfak k├╝lt├╝r├╝nde belli bir yere sahip de─čildi. H─▒ristiyanl─▒─č─▒n birinci ve temel ┼čart─▒ say─▒lan vaftizden ├Âl├╝me kadar, kutsanm─▒┼č zeytinya─č─▒, erginlenme ve cayd─▒rma simgesidir.

Zeytin ve zeytinya─č─▒ ilerleyen y─▒llarda Bizans toplumunun her kesiminin vazge├žilmezi olmu┼čtur. Fakir halk─▒n g├╝nl├╝k besini siyah zeytin, siyah ekmek, lahana, yabani ac─▒ so─čan ve sar─▒msak, tuzlu bal─▒k ├Âzellikle lakerda ve yumurtayd─▒. Zeytinler sirkeli ve tuzlu olmak ├╝zere iki ┼čekilde haz─▒rlan─▒rd─▒. Bug├╝n sofralar─▒m─▒zda zeytini kahvalt─▒da ba┼č tac─▒ etme al─▒┼čkanl─▒─č─▒m─▒z─▒n temeli Bizansl─▒lard─▒r.

BizansÔÇÖta zeytinlikler ÔÇťEleonasÔÇŁ diye tan─▒mlan─▒rd─▒. Zeytin ÔÇťeleonÔÇŁ diye s├Âylenirdi. 13. Y├╝zy─▒ldan kalma bir belge de ÔÇťkaliston eleonÔÇŁ (en kaliteli zeytinya─č─▒) tan─▒mlamas─▒yla ─░mparator i├žin haz─▒rlanan ├Âzel zeytinya─č─▒ndan bahsedilmektedir. Yine ayn─▒ belge de ÔÇťdespotikonÔÇŁ (se├žkinlere lay─▒k zeytinya─č─▒ndan) bahsedilmektedir.

Bizans Ortodoks mutfa─č─▒nda inan├žlar─▒ gere─či haftan─▒n belli g├╝nlerinde, ayr─▒ca y─▒l─▒n de─či┼čik tarihlerinde 40-45 g├╝nl├╝k iki kutsal Oru├ž (Lenten) d├Âneminde hayvansal ├╝r├╝nlerin t├╝ketimi yasak oldu─čundan, yaln─▒z zeytin, tarator ve zeytinya─č─▒yla pi┼čen baklagiller ve sebze yemekleri t├╝ketilirdi. Ve kilise kandilleri H─▒ristiyan m├╝minlerin hay─▒r i├žin g├Ânderdi─či zeytinya─č─▒yla yanmaktayd─▒. Bug├╝nde ayn─▒ gelenek devam etmektedir.

TATLILAR VE ┼×EKERLEMELER

G├Ârsel Kaynak: https://nereye.com.tr/antik-yunan-mutfagindan-yemek-tarifleri/antik-yunan-meyve-tabagi-1/

 

Bizans’ta tatl─▒lar ve ┼čekerlemeler hakk─▒nda yaz─▒l─▒ kaynaklardan gelen bilgiler olduk├ža nadirdir. G├╝n├╝m├╝zde bilinen ├╝├ž tatl─▒s─▒ vard─▒; ÔÇťlalangiaÔÇŁ , ÔÇťkollybaÔÇŁ (koliba), ball─▒ s├╝tla├ž.

Lalangia (T├╝rk. Lalanga) tavada veya ocakta pi┼čirilen ve balla yenen bir t├╝r kreptir.

Ha┼članm─▒┼č bu─čday olan Kollyba (Koliba), genellikle manast─▒rlarda sunulan yayg─▒n bir Mercimek yeme─čiydi. Yunanl─▒lar g├╝n├╝m├╝zde anma t├Ârenleri i├žin ├Âzel bir yemek olarak h├ól├ó servis ediliyorlar.┬á Bizansl─▒lar onu modern tariflerle hemen hemen ayn─▒ olan badem, nar, ceviz, kenevir tohumu, mercimek ve kuru ├╝z├╝mle pi┼čirmi┼člerdir.

Son olarak, Ptochoprodromos, Manast─▒rlar da ba┼črahipler i├žin ├Âzel olarak balla haz─▒rlanan, lezzetli bir Lenten yeme─či olan s├╝tla├žtan (bir t├╝r pelte) bahsetmekteydi.

İÇECEKLER

S├╝rahi i├žinde su ta┼č─▒yan kad─▒n (Mozaik M├╝zesi) G├Ârsel Kaynak: https://istanbultarihi.ist/479-diet-and-cuisine

Normalde s├╝t├╝n yeti┼čkinler i├žin i├žecek olmad─▒─č─▒ndan daha ├Ânce bahsetmi┼čtik. Normalde ─▒l─▒k veya s─▒cak olan su, genellikle rezene veya kimyon tohumu veya kimyon tohumu veya anason ile kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒r veya baharatland─▒r─▒ld─▒. Ayr─▒ca daha ├Ânce bahsedilen ÔÇťomphaikionÔÇŁ (├╝z├╝m koru─ču), ÔÇťoinomeliÔÇŁ (ball─▒ ┼čarap), meyve ve ┼čuruplarla, son olarak da her ikisi de bal ile kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ┼čarap ve sirke ile kar─▒┼čt─▒r─▒larak i├žilirdi. BizansÔÇÖ─▒n┬á ÔÇťeukrataÔÇŁ (iyi kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č i├žecekler/┼čerbet) Osmanl─▒ d├Âneminde ├žok reva├žtayd─▒. Osmanl─▒ mutfa─č─▒ bu ┼čerbetleri bir basamak yukar─▒ya ta┼č─▒m─▒┼čt─▒.

G├Ârsel Kaynak: http://mutfak-fm.blogspot.com/2016/12/sarap-ve-felsefe.html

Romal─▒lar daha KonstantinopolisÔÇÖi kurmadan ├Ânceki antik Bizans halk─▒n─▒n ┼čaraba ├žok d├╝┼čk├╝n olduklar─▒ hatta antik d├╝nyan─▒n sarho┼člar─▒ olduklar─▒n─▒ eski tarih yaz─▒c─▒lar─▒ anlatm─▒┼člard─▒

Kaliteli ┼čarap pahal─▒yd─▒. Dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ re├žine, zift, k├╝k├╝rt veya kire├ž ile muhafaza edilerek sa─članm─▒┼čt─▒. Bizans ─░mparatorlu─ču’nun her yerinden Konstantinopolis’e ┼čarap geliyordu. Hatta KonstantinopolisÔÇÖin kuruldu─ču yere ÔÇťd├╝nyan─▒n en g├╝zel meyhanesiÔÇŁ derlemi┼č.

ÔÇťHer daim sarho┼č t├╝ccarlar kenti; BizansÔÇŁ. Bitmek bilmeyen ┼čarap sofralar─▒n─▒n insanlar─▒, ┼čarap k├╝lt├╝r├╝n├╝ hayat─▒n her alan─▒na sokmu┼čtu.

├ľzellikle Bitinya b├Âlgesi ┼čaraplar─▒yla me┼čhurdu, bir adalar. Bitinya da ├Âzellikle Uluda─č ve ─░znik b├Âl├╝mlerinde harika ├╝z├╝m ba─člar─▒ bulunmaktayd─▒. Hatta 6.y├╝zy─▒l─▒n muhte┼čem ─░mparatoru JustinianusÔÇÖun ─░znik G├Âl├╝ manzaral─▒ ├╝z├╝m ba─č─▒ bulunmaktayd─▒. Bizans belgelerinde bir ┼čarap vard─▒r ki hem y├╝ksek kalitesi hem de ├žok pahal─▒ olmas─▒yla bahsedilmekteydi kendisinden; Necef ┼čarab─▒ ya da di─čer ad─▒yla Gazze ┼čarab─▒. Bu ┼čarap ├Âzellikle ─░mparator sofras─▒n─▒n ├Âzeliydi ve ─░mparator yaln─▒zca se├žkin misafirleriyle payla┼č─▒rd─▒.

┼×arap normalde ─▒l─▒k veya s─▒cak suyla kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒rd─▒. Saf ┼čarap i├žmek ya da ├žok miktarda t├╝ketmek, yaz─▒l─▒ kaynaklara g├Âre ola─čand─▒┼č─▒ olmasa da hem H─▒ristiyanlar hem de M├╝sl├╝manlarca ho┼č kar┼č─▒lanmazd─▒.

Kaynak├ža:

  • ANAGNOSTAKIS Ilias. ÔÇť├çi─č ve Pi┼čmi┼č- BizansÔÇÖta yemek pi┼čirme ve sunu y├Ântemleri.ÔÇŁ ├çeviren: Asl─▒ C. Kutay. Yemek ve K├╝lt├╝r Dergisi. Yaz 2019. Say─▒ 56. Sayfa: 112-118
  • BOZ─░S Sula. ─░stanbulÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya Rumlar─▒n Yemek K├╝lt├╝r├╝. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, Mart 2020.
  • CAMERON Averil. B─░ZANSLILAR. ├çeviren: ├ľzkan Akp─▒nar. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. 2. Bas─▒m. ─░stanbul, May─▒s 2016.
  • DEM─░RKENT I┼č─▒n. Mikhail PsellosÔÇÖun Khonographias─▒. T├╝rk Tarih Kurumu. Ankara, 2014.
  • GREGORY E. Timothy. Bizans Tarihi. ├çeviren: Esra Ermert. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. 3. Bask─▒. ─░stanbul, Nisan 2016
  • HENDY Michael. Studies in the Byzantine Monetary Economy, c.300-1450. Cambridge University Press. 2008.
  • KAHYAO─×LU Mehmet. ÔÇťKILI├çBALI─×I DANS├çISIÔÇŁ. Metro GASTRO Dergisi. Temmuz-A─čustos-Eyl├╝l 2011. Say─▒: 62. Sayfa: 85-89
  • KODER Johannes. ÔÇťCUISINE AND DINING IN BYZANTIUMÔÇŁ. BYZANTINE CULTURE. Papers from the Conference ÔÇśByzantine Days of IstanbulÔÇÖ May 21-23 2010. Edited by Dean Sakel. T├╝rk Tarih Kurumu. Ankara, 2014. S: 423-438
  • LINARDOU Kallirose, BRUBAKER Leslie. Food and Wine in Byzantium ÔÇô In Honour of Proffesor A.A.M. Bryer. SPBS Society for the Promotion of Byzantine Studies. London, 2009
  • MANGO Cyril. Bizans- Yeni Roma ─░mparatorlu─ču. ├çeviren: G├╝l ├ça─čal─▒ G├╝ven. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. 3.Bask─▒. ─░stanbul, A─čustos 2016.
  • OSTROGORSKY Georg. Bizans Devleti Tarihi. T├╝rk Tarih Kurumu. 10. Bask─▒. Ankara, 2019.
  • PERRY Charles. ÔÇťThe Taste of ByzantiumÔÇŁ. https://www.cornucopia.net/magazine/articles/the-taste-of-byzantium/
  • S├ľNMEZ R─▒za. ÔÇťEski ─░stanbul’dan bal─▒k g├╝veci Monokythron ya da Akdeniz mutfa─č─▒ndan Hamsi sosunda BarbunÔÇŁ. Yay─▒n tarihi: 11 Aral─▒k 2018. https://www.posta.com.tr/yazarlar/riza-sonmez-ile-teselli-veren-tarifler/eski-istanbuldan-balik-guveci-monokythron-ya-da-akdeniz-mutfagindan-hamsi-sosunda-barbun-2074233
  • TATLI Nilg├╝n. ─░STANBULÔÇÖUN 100 LEZZET─░. ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒. 2. Bask─▒. ─░stanbul, 2015
  • TOPRAKO─×LU, Nur. ÔÇťBizansÔÇÖ─▒n mutfa─č─▒ÔÇŁ. Yay─▒nlanma Tarihi: 28.09.2014. https://www.haberturk.com/yasam/haber/994533-bizansin-mutfagi
  • YANKI Murat. Bizans D├Ânemi ┼×arap K├╝lt├╝r├╝. https://1001istanbul.com/bizans-donemi-sarap-kulturu/
  • Bizans ┼×arab─▒ Tekrar Yap─▒labilir. https://bizansconstantin.wordpress.com/2017/11/06/bizans-sarabi-tekrar-yapilabilir/
  • https://books.google.com.tr/books?id=RECoDQAAQBAJ&pg=PT89&lpg=PT89&dq=monokythron&source=bl&ots=sbnW5hcBWE&sig=ACfU3U1SCbkZD5akyyemFF77LNLnuMC9jQ&hl=tr&sa=X&

 

Toplam Okuma: 215 , Bug├╝n: 7 

├ľzden Bekir KARAKA┼×

├ľzden Bekir KARAKA┼×

1970 Kas─▒m─▒nda ─░stanbul da do─čdu ve Galata b├Âlgesinde b├╝y├╝d├╝. ─░stanbulÔÇÖu ─░stanbul yapan t├╝m toplumsal yap─▒larla ge├žen bir ├žocukluk hayat─▒ ile GalataÔÇÖda Ok├žu Musa ─░lkokuluÔÇÖnda ba┼člayan ve sonras─▒nda Bah├želievler Fikret Y├╝zatl─▒ ─░lkokulu, Bah├želievler Ortaokulu, ┼×i┼čli End├╝stri Meslek Lisesi ile devam eden e─čitim hayat─▒, Y─▒ld─▒z ├ťniversitesiÔÇÖnde KocaeliÔÇÖde devam etti. ├ľzel sekt├Ârde sat─▒┼č, pazarlama, yat─▒r─▒m, planlama ve y├Âneticilik pozisyonlar─▒nda uzun y─▒llar ├žal─▒┼čma hayat─▒ devam ederken Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde Felsefe okuma d├Ânemi de oldu. Almanca biliyor. ├ľzellikle Bizans d├Ânemi ba┼čta olmak ├╝zere, Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kurulu┼č d├Ânemiyle ilgili bir├žok ara┼čt─▒rma yapm─▒┼č bulunuyor. Ayr─▒ca uzun s├╝redir ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ M.S. 500 adl─▒ belgesel-d├Âk├╝mantasyon ├žal─▒┼čmas─▒ i├žerisindedir. Bunlar d─▒┼č─▒nda ÔÇśdoland─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇÖ konusuyla ilgili bas─▒ma haz─▒r hale gelmi┼č ├žal─▒┼čmas─▒, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla 2021 Mart veya Nisan gibi kitap olarak yay─▒nlanacak. Tar─▒m konusunda da hem bir erozyon e─čitmeni hem de organik tar─▒m uzman─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. ├ľzellikle T─▒bbi ve Aromatik Bitkiler ve Endemik Bitkilerle ilgili yo─čun bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. T├╝rkiye de eksiklik olarak g├Ârd├╝─č├╝ Y├Ânetim Felsefesi ile Strateji ve Planlama konular─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒ var. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (1)

Bizans Mutfa─č─▒ (1)

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (1) i├žin yorumlar kapal─▒
1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

23 Nisan 2021, 1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

23 Nisan 2021, Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya i├žin yorumlar kapal─▒
2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

23 Nisan 2021, 2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

23 Nisan 2021, Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

23 Nisan 2021, Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller i├žin yorumlar kapal─▒
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒