S├╝mer Dili ÔÇô T├╝rk Dili Kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒

S├╝mer Dili ÔÇô T├╝rk Dili Kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒

Bodrum: ÔÇťTarihten Bir Kesit
Etr├╝sklerÔÇŁ Kongresi i├žin.┬á

  • Muazzez ─░lmiye ├ç─▒─č

S├╝merliler bundan 6000 y─▒l ├Ânce Dicle ve F─▒rat nehirleri aras─▒ olan MezopotamyaÔÇÖn─▒n g├╝neyine gelip yerle┼čmi┼č, orada b├╝y├╝k bir uygarl─▒k kurarak en az 2000 y─▒l varl─▒klar─▒n─▒ korumu┼člard─▒r. Onlar─▒n uygarl─▒klar─▒n─▒n en ├Ânemli olay─▒ dillerine g├Âre bir yaz─▒ icat etmeleri, okullar kurarak, kil ├╝zerine yazarak o yaz─▒y─▒ geli┼čtirip her istediklerini yazabilmeleridir. ├çivi yaz─▒s─▒ ad─▒ verilen bu yaz─▒y─▒ ile gerek S├╝merliler zaman─▒nda var olan, gerek daha sonra tarih sahnesine ├ž─▒kan Orta Do─ču milletleri de kendi dilleri i├žin kullanm─▒┼člard─▒r. 1800 y─▒llar─▒n─▒n ba┼člar─▒ndan itibaren bu yaz─▒n─▒n ve dilinin ├ž├Âz├╝lmesi ├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člam─▒┼č,┬á NineveÔÇÖde Asurbanipal

kitapl─▒─č─▒n─▒n bulunmas─▒ ile yaz─▒n─▒n ve Asur dilinin 1855 y─▒l─▒nda ├ž├Âz├╝m├╝ ba┼čar─▒lm─▒┼čt─▒. Okunan baz─▒ Asurca metinlerin sat─▒r aralar─▒nda ba┼čka dilde yaz─▒lm─▒┼č sat─▒rlar vard─▒.┬á ─░lk olarak┬á bu sat─▒rlar─▒n ─░skit veya Turan dilinde yaz─▒lm─▒┼č olaca─č─▒n─▒ ve yaz─▒n─▒n onlar taraf─▒ndan icat edildi─čini, ├çivi yaz─▒lar─▒n─▒ ├ž├Âzmeyi ba┼čaran Rowlinson ileriye s├╝rm├╝┼čt├╝. 1869 da Jule Oppert┬á bu dile S├╝merce ad─▒n─▒ verdi ve bu dilin T├╝rk, Fin ve Macar dillerine akraba oldu─čunu s├Âyledi. 1874ÔÇÖde Francois Leonorment da┬á dili Ural Altay dil grubuna koyuyor. Joseph Hal├ęvy ise bunlara tamam─▒yla kar┼č─▒ ├ž─▒karak bunun Sami Akadlar─▒n ├Âzel bir ama├žla uydurduklar─▒ dil, diye tutturuyor. Onun bu direni┼čine ba┼čkalar─▒ da kat─▒l─▒yor ve 50 y─▒l kadar bu sav s├╝r├╝yor. Daha sonra g├╝ney MezopotamyaÔÇÖda yap─▒lan kaz─▒larda ├ž─▒kan bol miktardaki S├╝mer belgeleri ├╝zerinde b├╝y├╝k bir gayretle ├žal─▒┼č─▒ld─▒ s├Âzl├╝kleri, gramerleri yap─▒lmaya ba┼čland─▒. Bunlar ├╝zerinde ├žal─▒┼čanlar─▒n hepsi bat─▒l─▒ bilginlerdi. Onlar T├╝rk├že bilmiyorlard─▒. T├╝rk├žeÔÇÖnin etimolojik bir s├Âzl├╝─č├╝ de yoktu. Yine de Fritz Hommel,[1] Diyakonov, ─░zakar Andereyas[2], ─░rene ─░skenderi[3] gibi bilim insanlar─▒ S├╝mer dilini Fin, Kafkas, Uygur dillerine benzeterek bir hayli e┼č anlaml─▒ T├╝rk ve S├╝mer kelimelerini┬á kar┼č─▒la┼čt─▒rm─▒┼člard─▒r.

Herhangi geni┼č bir ├žal─▒┼čma yapmadan S├╝mer dilini T├╝rk diline benzetenler A.Falkenstein[4],┬á Hartmut Schm├Âkel, ve S.N. Kramer[5] dir. Kramer hemen ekseri yaz─▒s─▒nda yeri geldik├že bunu tekrarlam─▒┼čt─▒r. ├ľl├╝m├╝nden iki ay ├Ânce ├ževirisini yapt─▒─č─▒m ve T├╝rk Tarih Kurumu taraf─▒ndan yay─▒mlanan ÔÇťTarih S├╝merÔÇÖde Ba┼člarÔÇŁ kitab─▒n─▒ eline ald─▒─č─▒ 28 Eyl├╝l 1990ÔÇÖda┬á bana ┼č├Âyle yazm─▒┼čt─▒:

ÔÇťNe de olsa bu kitap b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla T├╝rk├že gibi biti┼čken bir dil konu┼čan ve G├╝ney MezopotamyaÔÇÖya 6-7 bin y─▒l ├Ânce Orta AsyaÔÇÖn─▒n herhangi bir yerinden g├Â├žm├╝┼č olan S├╝mer halk─▒ hakk─▒nda. S├╝merlilerin T├╝rklerle ilgili bir halk oldu─ču fikri Atat├╝rk zaman─▒nda ge├žerli idi. B├Âyle olabilece─či hakikatten hi├ž de uzak de─čildirÔÇŁ.

S├╝meroloji Hocam Benno Landsberger de : ÔÇťS├╝mer dili, hem dil bak─▒m─▒ndan, hem de, b├╝t├╝n Asya boyunca da─čl─▒k b├Âlgelerde konu┼čulan dil olmas─▒ bak─▒m─▒ndan ├Ânemlidir. Bu t├╝rden┬á olup bug├╝n hala ya┼čayan dil T├╝rk dilidirÔÇŁ diyor. T├╝rkmen yazarlar─▒ da S├╝mercenin daha ├žok T├╝rkmen T├╝rk├žesine benzedi─čini ileri s├╝r├╝yorlar[6].

S├╝mer dili ile T├╝rk dilini kar┼č─▒la┼čt─▒rmak o kadar kolay bir i┼č de─čil. ├ľnce yaz─▒l─▒ kaynak olarak bu g├╝n i├žin elimizde Orhun┬á kitabeleri var. Arada

4000 y─▒la yak─▒n bir zaman dilimi bulunuyor.┬á Bu s├╝re i├žinde T├╝rk├že ku┼čkusuz bir ├žok de─či┼čikliklere u─črad─▒.┬á Di─čer taraftan S├╝merce kendisinden ├žok ayr─▒ bir gruba ait olan Akad dili yoluyla ├ž├Âz├╝ld├╝. Akadca da ─▒,o,├Â,├╝ gibi sesli harfler ├ž, f, ─č, g gibi sessiz harfler yok.┬á S├╝merce i┼čaretlerin birka├ž t├╝r okunu┼ču var. ┼×├Âyle ki, somut bir kelimeyi anlatan resim yaz─▒s─▒ndan ├ževrilmi┼č bir i┼čaret, o resim ile ilgili soyut anlamlar─▒ da ta┼č─▒yor. ├ľrne─čin: G├Â─č├╝ ifade eden bir i┼čaret hem g├Âk, hem de Tanr─▒ anlam─▒na geliyor. Ayr─▒ca ayni i┼čaretin hece okunu┼ču da var. Bu bak─▒mdan okunu┼člarda yanl─▒┼člar olabilir. Di─čer taraftan T├╝rk├ženin en eski kelimelerini ├že┼čitli T├╝rk dillerindeki okunu┼člar─▒n─▒ bildiren tam etimolojik s├Âzl├╝k yok. Ayni ┼čekilde D├ľ. 3000 ÔÇô 1850 y─▒llar─▒ aras─▒nda yaz─▒lm─▒┼č olan S├╝mer dilinin de bir etimolojik s├Âzl├╝─č├╝ yok. Ku┼čkusuz bu s├╝re i├žinde S├╝mer dili de┬á bir hayli de─či┼čmi┼č olabilir.┬á Kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar hi├ž de kolay de─čil. S├╝mer dili┬á T├╝rk dilinde oldu─ču gibi kelimeler k├Âk halinde, onlara ekler yap─▒larak yeni kelimeler olu┼čturuluyor. S├╝mer dilinde T├╝rk dilinde oldu─ču gibi fiil bak─▒m─▒nda ├žok zengin. Ses uyumu var. Erkek, di┼či ayr─▒m─▒ yok. T├╝rk├žede oldu─ču gibi k─▒sa anlat─▒mla geni┼č anlam veriliyor.

Kar┼č─▒la┼čt─▒rmalardaki b├╝t├╝n bu zorluklara ra─čmen son y─▒llarda AzerbaycanÔÇÖdan Prof. Ataki┼či Celilo─člu Kas─▒m, S├╝mer i┼čaretlerine yeni okunu┼člar da vererek ├žok eski T├╝rk kelimeleriyle kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar yapm─▒┼č ve┬á onlar─▒ ÔÇťS├╝merce kesin T├╝rk├žedirÔÇŁ adl─▒ bir kitapta toplam─▒┼čt─▒r[7]. S.N.KramerÔÇÖde S├╝mercenin tam terc├╝me edilemedi─čini, ileride de─či┼čebilece─čini s├Âyl├╝yor.

Y├╝ksek M├╝hendis Selahi Diker ya┼čam─▒n─▒n k─▒rk y─▒l─▒nda b├╝t├╝n dillerle T├╝rk dilini kar┼č─▒la┼čt─▒rm─▒┼č ve sonunda b├╝t├╝n dillerin kayna─č─▒n─▒n T├╝rk├že oldu─čunu g├Âsteren bir kitap yazm─▒┼č[8].

─░ranÔÇÖdan Roshan Kheyavi yazmaya ba┼člad─▒─č─▒ b├╝t├╝n Ural-Altay dillerinin etimolojisini kapsayan s├Âzl├╝─č├╝n ilk cildini yay─▒mlam─▒┼č. Bunda da ba┼člang─▒├ž olmas─▒na ra─čmen 101 kelime i├žinde 35 S├╝mer kelimesi T├╝rk├že k├Âk├╝ne ba─član─▒yor.[9]

Prof. Osman Nedim Tuna, 165 S├╝mer kelimesini, hem anlam hem de fonetik bak─▒m─▒ndan uyan T├╝rk├že kelimelerle e┼čle┼čtirmi┼č. O, bu tezini AmerikaÔÇÖda T├╝rkolog ve S├╝merologlar─▒n oldu─ču kongrede sunmu┼č ve hemen hi├ž tart─▒┼čma olmadan bu tez kabul edilmi┼č.[10] Ona g├Âre S├╝merliler ile T├╝rkler aras─▒nda tarihsel bir ili┼čki bulunmas─▒n─▒, T├╝rklerin en az 3500-4000 y─▒l ├Ânce AnadoluÔÇÖnun do─ču b├Âlgesinde yerle┼čmi┼č

olmalar─▒na ba─čl─▒yor. T├╝rk dili 5500 y─▒l ├Ânce ba─č─▒ms─▒z ve iki kollu bir dil olarak bulunuyordu. ─░lk ana T├╝rk├že ise 10.000 y─▒l eskiye gidiyor, diyor.

T├╝rkmen olan Begmyrad Gerey, S├╝mer k├╝lt├╝r├╝n├╝ arkeolojik buluntular, mimarl─▒k, efsaneler, yer adlar─▒ ve dil yoluyla┬á T├╝rkmen k├╝lt├╝r├╝ ile kar┼č─▒la┼čt─▒rm─▒┼č, anlam ve fonetik bak─▒m─▒ndan T├╝rk├že ÔÇô S├╝merce 295 kelimeyi e┼čle┼čtirmi┼čtir. B├Âylece, 5000 y─▒ll─▒k S├╝mer ve T├╝rkmen ba─člar─▒n─▒ bir kitap halinde g├Âstermi┼čtir.[11]

Baz─▒ bilim insanlar─▒, iki dil aras─▒ndaki benzer kelimeler i├žin her yerde insan zekas─▒n─▒n ayn─▒ s├Âz├╝ bulabilece─čini, bunlar─▒n bir tesad├╝fe ba─čl─▒ oldu─čunu s├Âylemi┼člerdir. Buna kar┼č─▒n ├╝nl├╝ dilci M. Swadesha, bilgisayar kullanarak ÔÇťE─čer iki ayr─▒ dilde fonetik ve mana bak─▒m─▒ndan benzeyen kelimeler, 100ÔÇÖden fazla ise bunlar─▒n ba─č─▒ms─▒z olarak icad edilmi┼č olma ihtimali birka├ž milyonda birdir. Ayn─▒ ┼čekilde ├žift kelimelerde 7ÔÇÖden fazla olursa, o iki dil aras─▒nda tarihi bir ili┼čki vard─▒r.ÔÇŁ diyor.[12]

Osman Nedim Tuna da; ÔÇťEn ideal ┼čartlarda S├╝merce ve T├╝rk├žede hem fonetik hem de anlam bak─▒m─▒ndan benzer bir ├žift kelimenin bulunmas─▒ 25 milyonda birdir.ÔÇŁ diyor. Buna g├Âre; S├╝merce ile fonetik ve anlamca benzer 10 kelimeyi bulmak ─░zmirÔÇÖden ErzurumÔÇÖa kadar olan mesafenin (1280 km) 1 mm.sinden daha azm─▒┼č.[13]

Di─čer taraftan baz─▒ bilim insanlar─▒ da kelimelerin geli┼či g├╝zel kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar─▒n─▒ do─čru bulmuyor, ancak ayni konulardaki kelimelerin uymas─▒ gerekti─čini s├Âyl├╝yor. Bunu 1975 y─▒l─▒nda ilk uygulayan Olcas S├╝leyman. O, insan, tanr─▒ ve tabiat ile ilgili fonetik ve anlamda ayn─▒ olan 60 T├╝rk├že ve S├╝merce kelimeyi bulmu┼č ve Rus├ža bir kitapta yay─▒nlam─▒┼č.┬á Kitap rejim de─či┼činceye kadar┬á yasak kalm─▒┼č. ┼×imdi T├╝rk├žesi de var.[14]

Son y─▒llarda bu ├žal─▒┼čmalara Y├╝ksek M├╝hendis ├ťnal Mutlu kat─▒ld─▒. O bir kubbe tamirini yaparken kubbe yapmas─▒n─▒ ilk kimler icat etti merak─▒na d├╝┼čm├╝┼č ve ara┼čt─▒rmalar─▒ onu S├╝merlilere g├Ât├╝rm├╝┼č. S├╝merliler b├╝t├╝n k├╝lt├╝rleri ba┼člatt─▒─č─▒na g├Âre bu k├╝lt├╝rlere ait kelimelerin de onlarda ba┼člamas─▒ gerek d├╝┼č├╝ncesiyle S├╝mer diline ait s├Âzl├╝k ar─▒yor. Ancak internette 2500 kelimeyi kapsayan S├╝merce ─░ngilizce bir s├Âzl├╝k buluyor. Asl─▒nda S├╝mer dilinin tam anlam─▒yla hen├╝z s├Âzl├╝─č├╝ yap─▒lmad─▒. Philadelphia ├ťniversite M├╝zesinde ba┼članan s├Âzl├╝k 2019 y─▒l─▒nda tamamlanacakm─▒┼č. Fakat elde olan malzeme ile yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar var. ├ťnal Mutlu bunlardan yararlanarak, K├╝lt├╝r ve Sanat, Bilim, Siyaset, M├╝hendislik, Ticaret gibi 20 konuya ait S├╝merce kelimeleri buluyor.

Bunlar─▒n┬á ├že┼čitli T├╝rk dillerindeki kar┼č─▒l─▒klar─▒n─▒ ar─▒yor. Hatta daha ileri giderek bat─▒ dilleriyle, Etr├╝sk├že ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒yor ve inan─▒lmas─▒ g├╝├ž sonu├žlar ├ž─▒kar─▒yor[15].

Bunlardan ba┼čka D.├ľ 2400 y─▒llar─▒nda yaz─▒l─▒ ├živi yaz─▒l─▒ belgelerde T├╝rk adlar─▒ bulundu. Bunlar o tarihlerde MezopotamyaÔÇÖya ak─▒n eden ve orada 125 y─▒l kadar krall─▒k s├╝rd├╝ren Gut/Kut Krallar─▒n─▒n adlar─▒ idi. Bunlar─▒ 1937 y─▒l─▒nda D.T.C.Fak├╝ltesinde S├╝meroloji hocam Prof.B. Landsberger bir T├╝rkolog ile yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmas─▒nda saptad─▒. KutÔÇÖlar─▒n Mezopotamya da kald─▒─č─▒┬á 125 y─▒l boyunca 12 krallar─▒ oluyor. Bunlardan d├Ârd├╝n├╝n ad─▒ kendi zamanlar─▒na yaz─▒lan belgelerde, di─čerleri de daha sonra yaz─▒lan kral listesinde. Bunlardan Yarla, Yarlagan ad─▒ Orhon kitabelerinde, ─░nki┼či ad─▒ da Enki┼č olarak Dede KorkutÔÇÖta bulunuyor.

Konumuzu toparlayacak olursak: S├╝mer belgelerinin ilk okunu┼čundan itibaren S├╝mercenin Ural-Altay dillerine benzedi─či s├Âylenmi┼č. Daha sonra ayni anlam ve fonetikte olan S├╝merce ve T├╝rk├že kelimeler kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼č. Bu yeterli g├Âr├╝lmeyerek konulara g├Âre kar┼č─▒la┼čt─▒rma istenmi┼č. Son ├žal─▒┼čmalarda bu da yap─▒ld─▒ ve T├╝rk dili ile S├╝merce aras─▒nda b├╝y├╝k bir yak─▒nl─▒k ortaya ├ž─▒kt─▒, hatta baz─▒ kelimelerin zaman─▒m─▒za kadar ula┼čt─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. Bilim insanlar─▒ da T├╝rk dilinin ├žok sa─člam, kolay kaybolmayan bir dil oldu─čunu kabul ediyorlar. Bunlara g├Âre S├╝mer dilinin┬á T├╝rk dili veya o dilin bir dal─▒ oldu─čunu, T├╝rk dilinin de, Prof. Osman Nedim TunaÔÇÖn─▒n ├Âne s├╝rd├╝─č├╝ gibi, on bin y─▒l ├Ânceye kadar gitti─čini korkusuzca s├Âyleyebiliriz. Bunlara ek olarak son yap─▒lan arkeolojik buluntularda, yer adlar─▒nda, efsanelerde, destanlarda Orta Asya, ├Âzellikle T├╝rkmenistan ile S├╝merliler aras─▒nda pek ├žok benzerlikler, ba─člant─▒lar bulunmu┼čtur. S├╝merliler MezopotamyaÔÇÖya daha g├Â├ž etmeden T├╝rkmenistanÔÇÖda tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒─č─▒n ba┼člam─▒┼č oldu─čunu, S├╝merlilerin en eski yaz─▒ i┼čaretlerinden baz─▒lar─▒n─▒ i├žeren bir de yaz─▒ bulundu─čunu ├Â─čreniyoruz[16] Bunlar─▒n hepsini toplay─▒nca S├╝merlilerin Orta AsyaÔÇÖdan g├Â├ž eden T├╝rklerin bir kolu olabilece─či sav─▒ hi├žte yabana at─▒lamaz.

 

[1] Fritz Hommel, Ethnologie and Geographie des alten Orients, 1925 M├╝nchen , S.16-22.

[2] Zakar Andereyas, ÔÇťCurrent AntropologieÔÇŁ, World Journal of the Science of Man, 1971 p. 212

[3] Irene Iskenderi, Der Tarikia Hazereha, S.215.

[4] A.Falkenstein, W. Von Soden, Sumerische und Akkadisch Hymnen und Gebete, s.7

[5] S.N.Kramer, Cradle of Civilization, P. 33

[6] ├ľdek Odekop, Sumer Hakda Kelam A─č─▒z, 1990 Ya┼čl─▒l─▒k┬á Jurnali, say─▒ 12 s. 30

Begmyrat Gerey, 5000 y─▒ll─▒k Sumer- T├╝rkmen Ba─člar─▒.

[7] Ataki┼či Celilo─člu Kas─▒m, ÔÇťSumerceÔÇŁ kesin olarak T├╝rk dilidir. ─░stanbul, 2001

[8] Selahi Diker,AnadoluÔÇÖda on bin y─▒l, T├╝rk dilinin be┼č bin y─▒l─▒, Eski Kay─▒p Dillerin ├ç├Âz├╝m├╝, T├Âre Yay─▒nlar─▒, 2000.

[9] Roshan . Kheyavi, Historical ÔÇô Comparative Dictionary of Ural ÔÇô Altaic Languages, Vol:1, Iran.Karaj.

[10] Osman Nedim Tuna, Sumer ve T├╝rk Dillerinin Tarihi ─░lgisi ─░le T├╝rk Dilinin Ya┼č─▒ Meselesi, Ankara, 1990

[11] Begmyrad Gerey, 5000 Y─▒ll─▒k Sumer ÔÇô T├╝rkmen Ba─člar─▒, IQ K├╝lt├╝r Sanat yay─▒nlar─▒, 2001,

[12] Ord.Prof.Dr. Reha O─čuz T├╝rkan, K─▒z─▒lderililer ve T├╝rkler, Bir Tarihin Bir Dram─▒n Hikayesi, E yay─▒nlar─▒, 1999, 2003, s.122-123

[13] Osman nedim Tuna, a.g.y.,s.38

[14] Olcas S├╝leyman, AZ┬á ─░┬á YA , Rusca asl─▒ndan ├ževiren Nat─▒k Sefero─člu, T├╝rk D├╝nyas─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒ Vakf─▒. ─░stanbul 1992.

[15] M.├ťnal Mutlu, D├╝nya Uygarl─▒klar─▒nda T├╝rk Dili, yay─▒nlanmak ├╝zere.

[16] Begmyrar Gerey, 5000 y─▒ll─▒k Sumer T├╝rkmen ba─člar─▒ s.7, 41, 78

Kaynak: http://www.yenidenergenekon.com/651-sumer-dili-ve-turk-dili-karsilastirmasi#sthash.RwRQKssP.dpuf

1,847 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒