1806-1812 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒… Tuna Boyunda Bat─▒n K├Ây├╝ Muharebeleri

1806-1812 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒… Tuna Boyunda Bat─▒n K├Ây├╝ Muharebeleri

ÔÇóCevdet AK├çAKOCA* /

1945 y─▒l─▒nda BulgaristanÔÇÖda, Rus├žuk (Ruse) ilinin Bele kazas─▒na ba─čl─▒ Batin k├Ây├╝nde do─čdum. 1950 y─▒l─▒nda ailece T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettik ve BursaÔÇÖya yerle┼čtik. 1989 y─▒l─▒nda bir k─▒s─▒m akrabalar─▒m─▒z T├╝kiyeÔÇÖye geldi ve geri d├Ând├╝ler. O zamandan beri BulgaristanÔÇÖa bir├žok defa gitti─čim halde do─čdu─čum k├Âye gitmedim.

Oysa rahmetli annem ve babam, Batin k├Ây├╝ ile ilgili bir├žok ┼čeyler anlat─▒yordu. 1877-78 harbinde b├╝y├╝k day─▒lar─▒m─▒n ┼čehit oldu─čunu, k├Âyden T├╝rkiyeÔÇÖye ilk g├Â├ž├╝n o zamanlarda oldu─čunu gibi bir ├žok ┼čeyler anlat─▒yorlard─▒. Ama maalesef anlatt─▒klar─▒n─▒n ne kadar k─▒ymetli konular oldu─čunu o zamanlar anlayam─▒yorduk.

Cevdet AKÇAKOCA

2018 y─▒l─▒nda do─čdu─čum k├Ây olan Batin k├Ây├╝ne gittim. K├Ây├╝, k├Âyde ya┼čayanlar─▒n fakirli─čini g├Ârd├╝m. T─▒pk─▒ MakedonyaÔÇÖda 500 y─▒ll─▒k y├Âr├╝klerin ya┼čad─▒klar─▒ gibi ya┼čad─▒klar─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Bu konudaki birka├ž payla┼č─▒m─▒m─▒ facebook sayfamdan g├Ârebilirsiniz.

Batin k├Ây├╝n├╝n ini┼čli ├ž─▒k─▒┼čl─▒ yollar─▒nda ve ├ževresinde k├Âye gitmeye ├žal─▒┼č─▒rken tarihteki 1806-1812 Osmanl─▒-Rus harbi ve bu harbin bir b├Âl├╝m├╝nde devam eden Batin sava┼člar─▒ da akl─▒ma geldi. Burada payla┼čay─▒m istedim.

1806-1812 Osmanl─▒-Rus sava┼člar─▒ tarihte ├žok ├Ânemli olan sava┼člardand─▒r. Osmanl─▒ donanmas─▒ 1770 de ├çe┼čmeÔÇÖde Ruslar taraf─▒ndan yak─▒lm─▒┼č, yeni donanma yap─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒yor. Yeni├žeri isyanlar─▒ ├žok ve k├Ât├╝l├╝kleri son derece artm─▒┼č. Balkanlarda k─▒p─▒rdanmalar ba┼člam─▒┼č.

Balkanlarda B├Âlgedeki Rumlar, da YunanistanÔÇś─▒n kurulmas─▒na yol a├žacak olan ba─č─▒ms─▒zl─▒k hareketlerinin temelini o y─▒llarda atmaya ba┼člam─▒┼člard─▒. Filiki Eterya ve benzeri dernekler kurarak Osmanl─▒ÔÇÖdan ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ kazanmaya ├žal─▒┼čan RumlarÔÇÖ─▒n bu hareketlerini Tepedelenli Ali Pa┼ča ├žok ┼čiddetli bir bi├žimde bast─▒rd─▒. Ayr─▒ca 1798 y─▒l─▒nda NapolyonÔÇśun donanmas─▒na kar┼č─▒ kazand─▒─č─▒ zafer ve RumeliÔÇśde bast─▒rd─▒─č─▒ Pazvando─člu isyanlar─▒ sayesinde b├Âlgedeki siyasi ve askeri n├╝fuzunu da artt─▒rd─▒. Ancak Balkanlar─▒ demir yumrukla idare eder hale geldi.

Tam bu s─▒ralarda yani 1806 y─▒l─▒nda Ruslar Osmanl─▒ya harp ilan ettiler. Sava┼č 1806 y─▒l─▒ndan 1812 y─▒l─▒na kadar devam etti. Bu harp esnas─▒nda da Do─čuda ilk K├╝rt isyan─▒ meydana gelmi┼čtir. Bu y─▒llarda Napolyon M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ i┼čgal etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č, Ruslar─▒n ve ─░ngilizlerin yard─▒m─▒ ile Napolyon belas─▒ ├Ânlenmi┼čti. Maalesef Frans─▒zlar Osmanl─▒y─▒ Ruslar aleyhine kullanmaya, Rus yanl─▒┼č─▒ Eflak ve Bo─čdan beylerini g├Ârevden ald─▒rm─▒┼člard─▒r. Bu defa Ruslar Balkan halklar─▒n─▒ k─▒┼čk─▒rtmaya ba┼člam─▒┼člar, Eflak ve Bo─čdan beylerinin g├Ârevden al─▒nman─▒ bahane ederek Osmanl─▒ya sava┼č ilan etmi┼člerdir.

Sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda Osmanl─▒ÔÇÖda b├╝y├╝k kar─▒┼č─▒kl─▒klar meydana gelmi┼čtir. Sanki Osmanl─▒ sava┼ča girmemi┼č gibi 28.May─▒s.1807 tarihinde Bo─čaz kaleleri muhaf─▒z─▒ Kabak├ž─▒ Mustafa ├Ânderli─činde bir isyan ba┼člam─▒┼č ve yenilik yanl─▒s─▒ Padi┼čah III. Selim tahttan indirilmi┼č, IV. Mustafa padi┼čah yap─▒lm─▒┼čt─▒.

─░┼čte burada yine Rumeli ayanlar─▒ndan beylerinden Alemdar Mustafa Pa┼ča ve arkada┼člar─▒ devreye girerek 15.000 ki┼čilik bir kuvvetle ─░stanbulÔÇÖa gelerek II. MahmutÔÇÖ u tahta ├ž─▒kar─▒rlar. Daha sonra maalesef Alemdar Mustafa Pa┼ča da bir bask─▒nda k├Â┼čk├╝nde asilerle m├╝cadele eder ve kendisi ile birlikte bir├žok asiyi havaya u├žurur.

Bu s─▒rada sava┼č devam etmektedir. Al├žakl─▒─č─▒, kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒ g├Âr├╝yor musunuz?
AvrupaÔÇÖda ise menfaatleri do─črultusunda Fransa ile Rusya Tilsit Antla┼čmas─▒n─▒ imzalay─▒p aralar─▒nda Osmanl─▒ topraklar─▒n─▒ payla┼čm─▒┼člard─▒r (1807).
FransaÔÇÖn─▒n ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ ─░ngiltereÔÇÖye yakla┼čt─▒rm─▒┼č ve ─░ngiltere ile Osmanl─▒ aras─▒nda Kale-i Sultaniye (├çanakkale) Antla┼čmas─▒ imzalanm─▒┼čt─▒r.
Bu antla┼čmaya g├Âre bar─▒┼č zaman─▒nda hi├žbir sava┼č gemisi bo─čazlardan ge├žemeyecektir.
B├╝t├╝n bu olaylar olurken sava┼č devam etmektedir.

1809 y─▒l─▒nda Dobruca’n─▒n denetimini eline ge├žiren Rus ordusu 1810 y─▒l─▒nda, ordu kumandanl─▒─č─▒n─▒ Pyotr Bagration’dan devralan Nikolay Kamenski’nin emriyle Bulgaristan’a y├Âneldi. Nikolay Kamenski, Silistre ku┼čatmas─▒ g├Ârevini Frans─▒z g├Â├žmeni kolordu komutan─▒ A.F.Langeron’a vermi┼č, kendisi de bizzat Rus├žuk ku┼čatmas─▒na kat─▒lmaya karar vermi┼čtir. 1810 May─▒s’tan itibaren ├╝├ž kol halinde ilerleyen Rus birliklerinin bir k─▒sm─▒ da Hac─▒o─člu Pazarc─▒kÔÇÖda bulunan Pehlivan ─░brahim Pa┼ča ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Bunun ├╝zerine kar┼č─▒ ilerleyi┼če ge├žen ├╝├ž d├Ârt bin ki┼čilik Pehlivan Pa┼ča kuvvetleri, ├žarp─▒┼ča ├žarp─▒┼ča geri ├žekilmek zorunda kald─▒lar. Piletof ad─▒ndaki bir kumandan─▒n emrindeki on be┼č bin ki┼čilik ├Âzel bir Rus birli─či, en sonunda Pehlivan Pa┼čaÔÇÖy─▒ Hac─▒o─člu Pazarc─▒kÔÇÖda ku┼čatma alt─▒na ald─▒lar. T├╝rk ordusunun 10 May─▒s 1810’da Hac─▒o─člu Pazarc─▒k Muharebesi’nde Rus ordusuna ma─člup olmas─▒n─▒n ard─▒ndan, 18 Haziran 1810 tarihinde Hac─▒o─člu Pazarc─▒k’─▒n i┼čgal edilmesine de─čin ├žarp─▒┼čan Pehlivan ─░brahim Pa┼ča hasta ve yaral─▒ bir halde esir d├╝┼čt├╝. 30 May─▒s’ta yard─▒m alma olana─č─▒ kalmad─▒─č─▒ i├žin teslim olan Silistre ve 1.Haziran’da Razgrad Ruslar─▒n eline ge├žti. ─░leri harek├ót─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Rus ordusu Haziran ba┼č─▒nda Rus├žuk ve ┼×umnu’yu ku┼čatt─▒.

Bat─▒n Meydan Sava┼č─▒
Burada bir saplama yaparak Batin Meydan Sava┼č─▒n─▒ anlatmak istiyorum. Batin k├Ây├╝ Tuna k─▒y─▒s─▒nda bir tak─▒m tepecikler aras─▒nda kurulmu┼č bir T├╝rk k├Ây├╝d├╝r. ┼×imdi ├žo─čunlu─ču Bulgarlardan meydana gelmektedir. Annem ve babam─▒n anlat─▒┼č─▒ ile k├Ây ve tarlalar bir tak─▒m banarlar (vadiler ve ├žukurlarla) ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte bu k├Âyde 1810 y─▒l─▒nda korkun├ž ve kanl─▒ sava┼člar meydana gelmi┼čtir.

Rus kuvvetleri 26 Haziran 1810ÔÇÖda RuscukÔÇÖu ku┼čatt─▒ ve 6 A─čustos sabah─▒ taarruza ge├žen Rus kuvvetleri, T├╝rk kuvvetleri kar┼č─▒s─▒nda yenilgiye u─črad─▒ ve bir├žok kay─▒p verdikten sonra geri ├žekildi. Ruslar, Varna, Razg─▒rad, Kozluca b├Âlgelerinde ├Ânemli say─▒da kuvvet b─▒rakt─▒ktan sonra, 10 000 ki┼čilik bir kuvvetle tekrar Rus├žukÔÇÖa ilerlemeye ba┼člad─▒lar.

Rus├žukÔÇÖtaki T├╝rk kuvvetleri, takviye beklemekteydiler. Rus├žuk seraskerli─čine atanan Halil Pa┼ča, 40 000 ki┼čilik ordusunu takviye alarak kuvvetlendirdikten sonra ilerledi ve Bele k├Ây├╝ {T─▒rnova ile Rus├žuk aras─▒ndad─▒r-─░stiklal Harbi kahramanlar─▒ndan Refet Bele bu k├Âydendir diye biliyorum) yak─▒n─▒nda 7-8.000 ki┼čilik bir Rus kuvvetini ma─čl├╗p etti.

16 A─čustos 1810’da taarruza ge├žen General Uvarov komutas─▒ndaki Rus birli─či, T├╝rk garnizonu kar┼č─▒s─▒nda yenilgiye u─črad─▒ ve geri ├žekildi. Ku┼čatma halindeki Rus├žuk garnizonu takviye beklerken, Rus├žuk seraskerli─čine atanan Go┼čancal─▒ Halil Pa┼ča 40.000 ki┼čilik ordusuyla T─▒rnova ile Rus├žuk aras─▒nda Bele Muharebesi’nde Ruslar─▒ ma─člup etti.
Bundan sonra Halil Pa┼ča kuvvetleri 28 a─čustosÔÇÖta Rus├žuk bat─▒s─▒ndaki Batin deresinin bat─▒ s─▒rtlar─▒n─▒ i┼čgal ederek savunma d├╝zenine ge├žti.

RuscukÔÇÖu ku┼čatm─▒┼č olan Rus kuvvetlerine Silistre ve ├çirnavut b├Âlgesinden yard─▒m geldi ve Rus ordusunun say─▒s─▒ 34.000ÔÇÖi buldu. Razg─▒rad b├Âlgesinden T├╝rk ordusuna takviye kuvvetleri gelmekte oldu─čunu ├Â─črenen Ruslar, bir an ├Ânce sonuca ula┼čmak i├žin 8.500 ki┼čilik bir kuvvetle Bat─▒n k├Ây├╝ g├╝neyinde tertiplenmi┼člerdi.

Rus├žuk’un bat─▒s─▒ndaki Bat─▒n deresinde savunma d├╝zenine ge├žen T├╝rk ordusu 25 A─čustos’ta B├ót─▒n Muharebesi’nde, Rus ordusuna komuta eden Nikolay Kamenski taraf─▒ndan, Rus nehir filosunun da deste─či ile, a─č─▒r bir yenilgiye u─črat─▒ld─▒. Rus s├╝varileri taraf─▒ndan 15 km kadar takip edilen Muhtar Pa┼ča’n─▒n Arnavutlar─▒ ve ayanlar─▒n Go┼čancal─▒ Halil Pa┼ča emrindeki birlikler 7 Eyl├╝lde tamamen yenildiler, hatta neredeyse yok edildiler. 21 bin asker ve 140 toptan olu┼čan d├╝┼čman─▒n ├╝st├╝n g├╝c├╝ kar┼č─▒s─▒nda 8 bin T├╝rk hayat─▒n─▒ kaybetti. Rus General ─░lovaitzki ile birlikte 3 general ve 78 subay da Rus kay─▒plar─▒ aras─▒nda idi. Muharebede Go┼čancal─▒ Halil Pa┼ča da vurularak ┼čehit oldu

Bunun ├╝zerine di─čer kumandanlar Halil Pa┼čan─▒n ├Âl├╝m├╝n├╝ saklayarak, Ruslar ile geri ├žekilmek i├žin bir anla┼čma yapt─▒lar. Ancak Ruslar, daha sonra Halil Pa┼čan─▒n ├Âl├╝m├╝n├╝ ├Â─črenince, anla┼čman─▒n onun ad─▒na yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rerek tan─▒mad─▒lar. Bu suretle RuscukÔÇÖu kurtarmakla g├Ârevlendirilen T├╝rk ordusu da─č─▒ld─▒. Al─▒nan ma─člubiyette, komuta kademesinin yerinde karar alamamas─▒ ve h─▒zl─▒ hareket edememesinin de etkisi vard─▒. ├ľyle ki Osmanl─▒ Serdar-─▒ Ekremi K├Âr Yusuf Ziya├╝ddin Pa┼ča, Go┼čancal─▒ Halil Pa┼čaÔÇÖya zaman─▒nda yard─▒ma gitseydi a─č─▒r bir yenilgi yerine parlak bir zafer kazan─▒labilirdi.

Batin yenilgisinden sonra 2 hafta i├žinde Ruslar, B├ót─▒n Muharebesi’nin ard─▒ndan ├Ânce harabeye ├ževrilen Zi┼čtovi’yi, daha sonra da kahraman savunucusu Bo┼čnak A─ča taraf─▒ndan gerek kendi ad─▒na, gerekse Karsl─▒ Ali Pa┼ča ad─▒na 27 Eyl├╝l’de teslim edilen Rus├žuk ve Yerg├Â─č├╝’n├╝ i┼čgal ettiler. Ekim ay─▒ ba┼člar─▒nda ├Ânce Turnu, daha sonra da Ni─čbolu ├╝zerinde Rus bayra─č─▒ dalgalan─▒yordu. Ayan Pehlivan S├╝leyman Pa┼ča, Voronzov’un askerleri kar┼č─▒s─▒nda Plevne’den ka├žt─▒, Selvi’ye ise Kazaklar yerle┼čiyordu.

Kurtulabilen 6 000 ki┼čilik bir kuvvet ┼×umnuÔÇÖya ├žekildi. Ama neye yarar ki?

Vidin’i kurtarmak i├žin Tepedelenli Ali Pa┼ča’n─▒n Sofya’ya kadar ilerlemeyi ba┼čarm─▒┼č di─čer o─člu Veli Pa┼ča, Mora’n─▒n gen├ž valisi ve babas─▒n─▒n vekili olarak y├Ânetti─či 10 bin Arnavut’tan 2 binini buraya g├Ânderdi. Daha Haziran ay─▒nda birka├ž bin S─▒rp, General Tzukatos’un emrindeki Rus birlikler ile Olt b├Âlgesinde birle┼čerek, Birsa-Palanka’y─▒ ald─▒lar.
Serbest S─▒rbistan’a ak─▒n eden Ni┼č Pa┼čas─▒, geri ├žekilmek zorunda kald─▒.

General Orurk, S─▒rplara Serez Pa┼čas─▒ ─░smail Bey’i ve Ahmed Re┼čat’─▒ Eyl├╝l ay─▒ ba┼člar─▒nda yenmeleri i├žin yard─▒m etti. Drina Nehri kenar─▒nda ise Olt b├Âlgesindeki Eflak Pandorlar─▒ndan olu┼čturulan Nikiti├ž s├╝vari b├Âl├╝kleri bekliyordu. Kladova’n─▒n m├╝dafaa k─▒talar─▒ art─▒k Hristiyanlardan olu┼čuyordu. Kara Yorgi, Ekim ay─▒nda tekrar ak─▒n eden Bo┼čnaklar─▒ geri p├╝sk├╝rtt├╝.

26 Ekim 1810 tarihinde, Nikolay Kamenski Vidin Muharebesinde Serasker Vezir Hac─▒ Osman Pa┼ča komutas─▒ndaki 40.000 ki┼čilik Osmanl─▒ ordusunu ma─člup etmi┼č, bu sava┼čta Osmanl─▒ ordusu 10.000 kay─▒p verirken Kamenski y├Ânetimindeki Rus ordusu sadece 1.500 kay─▒p vermi┼čtir.

Ruslar, bu zaferleri amans─▒z hastal─▒klara yakalanan ve bat─▒daki sava┼č─▒n y├Ânetimini General Zay’a b─▒rakan generaller Tzukatos ve Isayev’in ├Âl├╝m├╝ ile ├Âdemi┼čti.
K─▒┼č─▒n yakla┼čmas─▒ ve ikmal hatt─▒n─▒n giderek uzamas─▒ nedeniyle g├╝venli─čini tehlikede g├Âren Kont Sergei Kamenski Rus ordusunu Tuna k─▒y─▒lar─▒na geri ├žekti. 4 ┼×ubat 1811 tarihinde ciddi bir hastal─▒─ča yakalanan Kamenski, yerine ├çar I. Aleksandr (Rusya) taraf─▒ndan General Mihail Kutuzov’un Rus ordular─▒n─▒n yeni kumandan─▒ olarak tayin edilmesinin ard─▒ndan, 4 Mart 1811’de 35 ya┼č─▒nda hayata veda etti. Tarihler 1806-1812 Osmanl─▒ Rus sava┼člar─▒ ve bu sava┼č─▒n i├žindeki beni de benim k├Âyl├╝lerimi de ilgilendiren BAT─░N SAVA┼×LARINI b├Âyle yazmaktad─▒r.

Sava┼č─▒ kaybeden Osmanl─▒ Devleti bar─▒┼č istemi┼čtir. B├╝kre┼č anla┼čmas─▒ ile Eflak ÔÇô Bo─čdan Ruslar taraf─▒ndan Osmanl─▒ya geri verilecek, Beserabya b├Âlgesi Ruslara b─▒rak─▒lacak, Prut Nehri Osmanl─▒ ÔÇô Rus s─▒n─▒r─▒ olacak ve S─▒rbistanÔÇÖa imtiyaz verilecektir.

Bu antla┼čma ile ilk kez bir az─▒nl─▒k (S─▒rplar) imtiyaz kazanm─▒┼čt─▒r. Bu durum Osmanl─▒dan ayr─▒lmak isteyen di─čer az─▒nl─▒klar─▒n i┼čtah─▒n─▒ kabartm─▒┼čt─▒r.

─░┼čte size do─čdu─čum topraklara ziyaretin sonucu bir tarih gezisi.

*Yazar Hakk─▒nda:
Cevdet Ak├žakoca (1945), Yeminli Mali M├╝┼čavir
Bele-Bulgaristan do─čumlu olup, ailesiyle 1950’de T├╝rkiye’ye gelmi┼čtir. Bursa Ticaret Lisesi, ─░stanbul ─░T─░A ve ─░┼čletme ─░ktisadi Enstit├╝s├╝ mezunu olup, 2 ├žocuk ve 5 torun sahibidir.

1,002 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Cevdet Ak├žakoca

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒