Anna Komnena zaman─▒nda Balkanlarda T├╝rkler

Anna Komnena zaman─▒nda Balkanlarda T├╝rkler

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Anna Komnena, 2 Aral─▒k 1083ÔÇÖde Do─ču RomanÔÇÖ─▒n ba┼čkenti KonstantinopolisÔÇÖde do─čdu. 1153ÔÇÖde ├Âld├╝. Bizans ─░mparatoru I. Aleksios Komnenos’un (h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ 1081-1118) b├╝y├╝k k─▒z─▒d─▒r., Karde┼či taraf─▒ndan s├╝rg├╝ne g├Ânderildi─či manast─▒rÔÇÖda yazd─▒─č─▒ babas─▒n─▒n d├Ânemini anlatan Aleksiad adl─▒ destan─▒ms─▒ eseri ile ├╝nl├╝d├╝r.

Anna, iyi bir e─čitim g├Ârm├╝┼čt├╝r, edebiyat, felsefe, tarih ve co─črafya okudu. Homeros’u, Aristofanes’i, Tukidides’i, Polibius’u ve SokratÔÇÖ─▒ inceledi, Antik Yunan uygarl─▒─č─▒n─▒ ara┼čt─▒rd─▒ ve g├╝zel konu┼čma sanat─▒ konusunda dersler ald─▒. Sekiz ya┼č─▒nda VII. Mikhail’in e┼či G├╝rc├╝ as─▒ll─▒ ─░mparotori├že Maria’n─▒n o─člu ve taht─▒n v├órisi Konstantin ile ni┼čanland─▒. Ancak bu ni┼čan daha sonra bozuldu. Babas─▒ 1093ÔÇÖde hen├╝z 4-5 ya┼člar─▒nda bulunan o─člu ─░onnesi veliahtl─▒─ča atad─▒.

1097’de soylu ve tarih├ži Nikeforos Bryennios ile evlendi. Babas─▒, kocas─▒na Kaiser, yani, ceaser unvan─▒n─▒ verdi (yard─▒mc─▒ imparator). 1118’de imparatorun ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine, annesi ─░rene Dukaina’n─▒n deste─či ile kocas─▒ Nikeforos’u tahta ge├žirmek i├žin m├╝cadele verdiyse de ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒ ve tahta karde┼či II. ─░onnes Komnenos (1118-1143) ge├žti. Yeni imparator ablas─▒n─▒ taraf─▒ndan Keharitomene Kad─▒nlar Manast─▒r─▒’na s├╝rg├╝n etti. Annesini 1123 y─▒l─▒nda, kocas─▒n─▒ 1137 y─▒l─▒nda kaybetti.

Anna Komnena 1148’den sonra tarih kitab─▒ Aleksiad’─▒ kaleme almaya ba┼člad─▒. Kitapta I. Aleksios’un ki┼čili─či a┼č─▒r─▒ y├╝celtilmektedir. Anna’n─▒n kronolojisi bazen ger├že─če uymad─▒─č─▒ gibi olaylar─▒n da ├žarp─▒t─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.

O g├╝nk├╝ saray hayat─▒n─▒, entrikalar─▒, ─░stanbulÔÇÖdaki olaylar─▒, Emir ├çakaÔÇÖn─▒n Do─ču Roma ─░mparatoru olmak i├žin yapt─▒─č─▒ m├╝cadeleyi ve damad─▒ K─▒l─▒├ž Arslan taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝l├╝┼č├╝n├╝, Bogomil tarikat─▒n─▒n liderinin yak─▒l─▒┼č─▒n─▒, Anadolu Sel├žuklular─▒yla yap─▒lan sava┼člar─▒, i├ž isyanlar─▒; babas─▒ Aleksios’un ya┼čam─▒n─▒, sava┼člar─▒n─▒, Ha├žl─▒ Seferleri’nin Bizans cephesinden anlatan ├žok de─čerli bir kaynakt─▒r.

Balkanlarda yeni ukuslar─▒n do─čdu─čunu AnnaÔÇÖn─▒n kitab─▒nda g├Âr├╝r├╝z. Anna, ─░lliryal─▒lar yerine Albanos (Arnavut) ad─▒n─▒ kullan─▒r (s.150)

*

Aleksios Komnenos ┬á(1048 – 1118) 1081-1118 d├Âneminde Bizans ─░mparatoru Komnenos Hanedan─▒n─▒n kurucusu I. Isaakios’un ye─čenidir. Kendinden sonra (1081-1185) d├Âneminde imparator olacak Komnenos Hanedana mensup imparatorlar─▒ndan ilkidir.

Do─ču Roma’n─▒n en kar─▒┼č─▒k d├Âneminde ba┼ča ge├žmi┼čtir. Bu d├Ânemde Pe├ženekler Tuna’y─▒ ge├žerek Balkan ┼čehirlerine ak─▒n etmi┼člerdi. Sel├žuklu ordular─▒ Marmara ve Ege denizi k─▒y─▒lar─▒na kadar ilerlemi┼člerdi. Ba┼čar─▒l─▒ bir diplomatt─▒. Onun d├Âneminde imparatorluk asker├« ve mal├« a├ž─▒dan yeniden d├╝zl├╝─če ├ž─▒km─▒┼č, kaybedilen topraklar─▒n bir b├Âl├╝m├╝ geri al─▒nm─▒┼čt─▒r. 1082 y─▒l─▒nda Venediklilerle yap─▒lan bir anla┼čmayla iktisad├« faydalar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Venedik donanmas─▒n─▒n yard─▒m─▒n─▒ elde etti. ─░talyan cumhuriyetlerinin daha sonralar─▒ do─čuda elde ettikleri servetlerin kayna─č─▒ bu anla┼čmad─▒r. 1096’da yap─▒lan Birinci Ha├žl─▒ seferinden faydalanarak Anadolu’nun b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ yeniden ele ge├žirdi.

Romen Diyojen’in (1067ÔÇô1081) h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda Aleksios, Sel├žuklular’a kar┼č─▒ sava┼čarak imparatora b├╝y├╝k destek sa─člam─▒┼čt─▒r. VII. Mihail Dukas Parapinaces’in (1071‐1078) ve III. Nikiforos Botaneiates’in (1078ÔÇô1081) imparatorluklar─▒ d├Ânemlerinde de a─čabeyi ─░saakios birlikte Anadolu, Trakya ve Epir Despotlu─ču’nda ├ž─▒kan isyanlar─▒n bast─▒rmas─▒nda g├Ârev yap─▒p y├╝ksek komuta yetene─čini g├Âstermi┼čtir.

Aleksios, 1074’de Anadolu’da paral─▒ askerlerin ├ž─▒kard─▒klar─▒ isyan─▒ bast─▒rd─▒ktan sonra imparator III. Nikiforos Botaneiates taraf─▒ndan bat─▒daki sahra ordusu komutanl─▒─č─▒na atanm─▒┼čt─▒r. Bu g├Ârevde iken Aleksios, Dyrrhachium (modern D─▒ra├ž, Arnavutluk) valileri olan damad─▒ Nikeforos Bryennios ve Nikeforos Basilakes’in art arda isyan etmeleri ├╝zerine seferler yap─▒p isyanlar─▒ bast─▒rm─▒┼čt─▒r. ┬áBu olaylar esnas─▒nda Anna, Vardar Irma─č─▒n─▒ ayn─▒ adla anar. (Alexiad, s, 37)

Bizans ordular─▒, gelecek bu istila hareketini ├Ânlemek i├žin haz─▒rl─▒klar yapmaktayken Aleksios Konstantinopolis’teki saray mensuplar─▒ aras─▒nda bulunan bir Dukas kli─či taraf─▒ndan III. Nikiforos Botaneiates aleyhinde haz─▒rlanan bir h├╝k├╝met darbesi komplosuna kat─▒lmaya ikna edilmi┼čtir. Buna g├Âre Aleksios, kendisine ba─čl─▒ birli─čin askerleri taraf─▒ndan imparator ilan edilmi┼č ve ordusu ile Konstantinopolis ├╝zerine y├╝r├╝y├╝┼če ge├žmi┼čtir.

AnnaÔÇÖn─▒n ifadesine g├Âre AleksiosÔÇÖun ├çorluÔÇÖda toplanan kuvvetlerine o s─▒rda Meri├ž NehriÔÇÖni ge├žmekte olan T├╝rkler de kat─▒l─▒r. (Alexiad, s,77) Anna, T├╝rk olarak UzlarÔÇÖdan ve daha ├Ânce Balkanlarlara yerle┼čmi┼č kavimlerden bahseder. Kuman, Pe├ženek ve Uz ayr─▒m─▒n─▒ bilmektedir. Romanes DiogenesÔÇÖin MalazgirtÔÇÖte Sel├žuklu sultan─▒ Alpaslan ile sava┼čan ordusunda Uzlar ve Pe├ženekler bulunuyordu.

G├Âkt├╝rk FederasyonuÔÇÖnda yer almayan ve bir k─▒sm─▒ Bat─▒ÔÇÖya ka├žan Kutrigurlar, Sabirler, Onogurlar Panonia ovalar─▒na yerle┼čim Avar ad─▒yla an─▒lan b├╝y├╝k bir ─░mparatorluk kurmu┼člard─▒. Avarlar, Balt─▒k denizi civar─▒nda ya┼čayan bir├žok Slav kabilesini Baklanlara getirdiler. Avarlar, MS 600 y─▒l─▒ itibar─▒yla bat─▒da bug├╝nk├╝ Avusturya’dan do─čuda K─▒r─▒mÔÇÖa kadar uzanan bir imparatorluk kurmu┼člard─▒r. 9. Y├╝zy─▒lda Franklar─▒n ve sonras─▒nda Bulgarlar─▒n sald─▒r─▒lar─▒yla Avar ─░mparatorlu─ču y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. Daha sonra b├Âlgeye Macarlar gelmi┼čtir. Ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgede, Macarlar 896 y─▒l─▒nda Transilvanya’ya gelerek bu b├Âlgeye yerle┼čtiler. Ard─▒ndan bug├╝nk├╝ do─ču Avusturya ve g├╝ney Slovakya topraklar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ i┼čgal ettiler. 995 y─▒l─▒nda yap─▒lan Lechfeld Sava┼č─▒’n─▒n sonucunda ald─▒klar─▒ b├╝y├╝k yenilgiden sonra daha fazla ilerleyemeyerek Karpatya Ovas─▒’na kesin olarak yerle┼čtiler. MS, X. Y├╝zy─▒lda Hristiyan olan Macar devleti 1526 y─▒l─▒na kadar ya┼čad─▒.

Biraz da UzlarÔÇÖa de─činelim. O─čuz Yabgu Devleti’nin y─▒k─▒lmas─▒ndan sonra, Mo─čol istilas─▒ndan ├Ânce 1000 y─▒llar─▒nda Bat─▒ÔÇÖya g├Â├ž ederek Karadeniz’in kuzeyine yerle┼čtiler. K─▒p├žaklar─▒n bask─▒s─▒yla Balkanlar’a gittiler. Bizansl─▒lar taraf─▒ndan Uz olarak adland─▒r─▒lan bu T├╝rk boylar─▒, Makedonya, Selanik civar─▒nda hanl─▒k seviyesinde konu┼članm─▒┼člard─▒r. Salg─▒n hastal─▒klar ve ┼čiddetli so─čuklar nedeniyle a─č─▒r kay─▒plar vermi┼člerdir. Bir k─▒sm─▒ MacaristanÔÇÖa giderek Macarlara kar─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Bir k─▒sm─▒ bug├╝nk├╝ Dobruca y├Âresine yerle┼čti ve bug├╝nk├╝ Gagavuz T├╝rklerini te┼čkil etti. Bir k─▒sm─▒ MakedonyaÔÇÖya yerle┼čti. B├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ da Bizans ordusuna al─▒nd─▒. Malazgirt Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda bir k─▒sm─▒ Do─ču Roma ordusundan ayr─▒l─▒p saf de─či┼čtirdiler; Sel├žuklu i├žin sava┼čt─▒lar. Georg Ostrogorski, Bizans Devleti Tarihi adl─▒ eserinde ┬á(Ankara-2011) Malazgirt Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ esnada AnkaraÔÇÖda be┼č Pe├ženek k├Ây├╝ oldu─čunu yazar. 11oo tarihinde Urfa Ha├žl─▒ Kontlu─čuÔÇÖna CeyhanÔÇÖdan yard─▒ma giden Pe├ženekleri g├Âr├╝r├╝z. ─░brahim Tellio─čluÔÇÖnun Do─ču KaradenizÔÇÖde T├╝rkler (Trabzon ÔÇô 2004) adl─▒ eserinde Do─ču Karadeniz B├Âlgesine yerle┼čtirilen Pe├ženekleri yazar.

Ba┼čkentin ┼čehir surlar─▒n─▒ koruyan bat─▒l─▒ paral─▒ askerlerden olu┼čan imparatorluk muhaf─▒z birliklerinin Alman as─▒ll─▒ olanlar─▒na para verilerek savunma yapmamalar─▒ sa─članm─▒┼č ve 3 Nisan 1081’de Aleksios ve ordusu hi├ž direni┼čle kar┼č─▒la┼čmadan ┼čehre bir zafer alay─▒yla girmi┼čtir. III. Nikiforos Botaneiates taht─▒ndan feragat edip bir manast─▒ra ├žekilmeye zorlanm─▒┼č ve 4 Nisan’da I. Aleksios’a, Konstantinoplis Patri─či I. Kosmas taraf─▒ndan imparatorluk tac─▒ giydirilmi┼čtir.

Dukas s├╝lalesi ile ba─člant─▒lar─▒n─▒n peki┼čtirilmesi i├žin, Aleksios’un ─░rini Dukena (VII. Mihail’in amcas─▒ olan Sezar ─░oannis Dukas’─▒n torunu) ile evlenmesini istemi┼čtir

Bizans ile Norman, Pe├ženek ve Kuman sava┼člar─▒

Aleksios’un 37 y─▒l s├╝ren uzun saltanat─▒n─▒n ├žo─ču harpler ve askeri seferler ile ge├žmi┼čtir. H├╝k├╝mdarl─▒─č─▒n─▒n ilk y─▒llar─▒nda(Robert Guiscard ve o─člu Bohemond taraf─▒ndan komuta edilen Norman h├╝cumlar─▒yla u─čra┼čmas─▒ gerekmi┼čtir. Normanlar D─▒ra├ž liman─▒ ve b├Âlgesini ve Korfu adas─▒n─▒ i┼čgal etmi┼čler ve Dyrrhachium Muharebesi’nde Aleksios’un komutas─▒ndaki Bizans ordusunu yenip Yunan yar─▒madas─▒nda ilerleyerek Teselya’da Larisa kalesini ku┼čatm─▒┼člard─▒r. Aleksios bu direni┼činde birka├ž ma─člubiyete daha u─čram─▒┼č; fakat direni┼čten vazge├žmemi┼č ve bir s├╝re sonra baz─▒ ba┼čar─▒lar kazanmaya dahi ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bunu yan─▒nda diplomasiye ba┼čvurmu┼č ve Kutsal Roma Cermen ─░mparatorlu─ču imparatoru IV. Henri’ye 360.000 alt─▒n ├Âdeyerek onun Normanlara ─░talya’da h├╝cum etmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. 1083ÔÇô1084 y─▒llar─▒nda Normanlar kendi arazilerini savunmak zorunda kalm─▒┼člard─▒r. Aleksios ayn─▒ zamanda ─░talya’da Apulya’da Gargano Yar─▒madas─▒’n─▒ kontrol eden Monte Sant’Angelo Kontu olan Henri’nin vasal olmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č ve bu Bizans’─▒n ─░talyan yar─▒madas─▒nda egemenlik g├Âsterdi─či en son b├Âlge olmu┼čtur. 1085’te Robert Guiscard’in ├Âl├╝m├╝ ile Norman tehdidi bir m├╝ddet ortadan kalkm─▒┼č ve Bizanslar Balkanlarda kaybetti─či b├╝t├╝n topraklar tekrar ele ge├žirmi┼čtir.

Aleksios, Normanlarla yapt─▒─č─▒ sava┼člarda Do─ču ArnavutlukÔÇÖta Ohri G├Âl├╝ civar─▒nda ya┼čayan T├╝rklerden birka├ž kez paral─▒ asker toplar. (Alexiad, s. 137 ve 160). ─░fadesinden bu b├Âlgede yerle┼čik T├╝rklerin bulundu─čunu anl─▒yoruz. Ayr─▒ca birka├ž kez Anadolu Sel├žuklu Sultan─▒ S├╝leyman ┼×ahÔÇÖtan askeri yard─▒m al─▒r. (Alexiad, s. 142 ve s.163)

M├ľ. 485 y─▒l─▒nda do─čan Herodot, tarih kitab─▒nda ilgin├ž bir bilgi verir. Herodot, ÔÇťSiriopaion ad─▒yla an─▒lan halk─▒n Paionial─▒lar oldu─čunu ve Siroz ( Serez ) ovas─▒nda oturduklar─▒n─▒ÔÇŁ yazar (s,386). Rawlinson, Paionial─▒lar─▒n Turan ─▒rk─▒ndan olabileceklerini s├Âylemi┼čtir. Paionial─▒lar─▒n bir b├Âl├╝m├╝ Pers ─░mparatoru Dareios taraf─▒ndan Bat─▒ AnadoluÔÇÖya Sart ├ževresine s├╝r├╝ld├╝.

AnnaÔÇÖn─▒n kitab─▒nda ├çok ├Ânemli bir ayr─▒nt─▒ vard─▒r, Khomal─▒lar. Anna, Anadolu Sel├žuklularla m├╝cadele i├žin abisinin Romal─▒lardan ve Khomal─▒lardan asker toplad─▒─č─▒n─▒ yazar.┬á ÔÇťÔÇŽbunlar, Rumlar ve Khoma/G├╝m├╝┼čsuÔÇÖlulard─▒ÔÇŁ(ALEX─░AD, s,123) Bu ifadeden AnadoluÔÇÖnun Roma idaresinde kald─▒─č─▒ bin y─▒l i├žerisinde Romal─▒la┼čmam─▒┼č halklar─▒n oldu─čunu ├Â─čreniyoruz.┬á AnnaÔÇÖn─▒n bu ifadesi AnadoluÔÇÖda Kapadokya dilinin ya┼čamakta oldu─čunu, Komaten dili diye anan M├╝krimin Halil Y─▒nan├žÔÇÖ─▒ (T├╝rkiye Tarihi, Sel├žuklu Devri I, AnadoluÔÇÖnun Fethi, ─░stanbul, s.81-82) do─čruluyor (aktaran Bilge umar, Alexiad, s, 125) Bilge Umar, Y─▒nan├žÔÇÖtan farkl─▒ olarak bunlar─▒n Kommagene ile alakas─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. UmarÔÇÖa g├Âre bu kelime Luwi k├╝lt├╝r├╝nden Kalma Kuwa-ma=Kutsal ana ile ba─člant─▒l─▒ oldu─čunu ├Âne s├╝rer UmarÔÇÖa g├Âre Kommagene ile bu s├Âzc├╝k aras─▒nda k├Âken h─▒s─▒ml─▒─č─▒ vard─▒r.( Alexiad, s, 125)

Bundan sonra Aleksios Trakya’da dinsel ayk─▒r─▒l─▒k yaratan mezheplerle, Bogomil ve Paulus├žuluk’la u─čra┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Aleksios’un Normanlarla olan sava┼člar─▒nda imparatorluk ordusunda g├Ârev yapan ve Paulus├žuluk mezhebine ba─čl─▒ olan askerler Bizans ordusunu terk edip ka├žm─▒┼člard─▒r. Norman tehdidi ortadan kalk─▒nca Aleksios bu asker ka├žaklar─▒ ve isyanc─▒larla u─čra┼čmaya ba┼člam─▒┼č ve onlar─▒n sahip olduklar─▒ topraklar─▒ m├╝sadere etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu Filibe’de (o zamanki Philipopolis ve ┼čimdiki Plovdiv) yeni bir ciddi isyan─▒n ├ž─▒kmas─▒na neden olmu┼č ve isyanc─▒lar ├╝zerine g├Ânderilen ordusu isyanc─▒larla yap─▒lan sava┼čta yenik d├╝┼čm├╝┼č, komutan─▒ Gregori Pakurianos ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Anna, kitab─▒nda Varna ve Silistre civar─▒na gelen Pe├ženeklerin Varna ve Silistre aras─▒ndaki b├Âlgeye yerle┼čtiklerini ve burada hareketsiz kal─▒p, arpa ve bu─čday ektiklerini yazar.

─░syanc─▒lar Tuna Nehri kuzeyinde bulunan Pe├ženek T├╝rkleri ile anla┼čma yapm─▒┼člard─▒r. 1087’de Pe├ženekler Trakya’ya yapt─▒─č─▒ ak─▒nlar g├Âr├╝l├╝r. ┬áPe├ženek hanlar─▒ndan Tzelgu, Silistre y├Âresine egemen olan Tatou ad─▒ndaki beyle anla┼č─▒rlar. Pe├ženeklerin yan─▒nda Macar taht─▒ndan uzakla┼čt─▒r─▒lan Solomon isimli bir kral─▒n komutas─▒ndaki Macarlar da vard─▒.

Onlar─▒n ├╝zerine giden ve Tuna’y─▒ ge├žip Roma’n─▒n eski eyaletlerinden Moseiya’ya giren Aleksios stratejik ├Ânemi olan Silistre’yi (Dorostolon) ku┼čatm─▒┼č da eline ge├žirememi┼čtir. Bu seferinden geri d├Ânerken Aleksios’un ordusu Pe├ženekler taraf─▒ndan sar─▒lm─▒┼č ve ordusu bozguna u─črayan Aleksios b├╝y├╝k bir tazminat vererek ge├žici bir bar─▒┼č anla┼čmas─▒ imzalamak zorunda kalm─▒┼čt─▒r.

1090’da Pe├ženekler yine Trakya’ya inip h├╝cuma ge├žmi┼člerdir. Bu h├╝cum devam ederken Anadolu Sel├žuklu Sultan─▒n─▒n kay─▒nbiraderi ├çaka Bey bir deniz filosu ile Tuna’ya vararak Sel├žuklular─▒n ve Pe├ženeklerin birlikte hareket ederek Konstantinopolis’i ku┼čatmalar─▒ i├žin teklifler g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r. Aleksios ise bu s─▒rada Kuman T├╝rkleri ile anla┼čm─▒┼č, 40.000 ki┼čilik bir Kuman ordusunun deste─čiyle ile 29 Nisan 1091de Trakya’da Levunion Sava┼č─▒’nda Pe├ženekleri imha etmi┼čtir. Bu sava┼č sonucunda Bizans i├žin Pe├ženek tehlikesi uzun bir s├╝re i├žin ortadan kalkm─▒┼čt─▒r.

Pe├ženekler i├žin ┼čunu rahatl─▒kla s├Âyleyebiliriz. Ba┼člar─▒nda a┼č─▒na soyundan birisi olsyad─▒ veya ba┼člar─▒na bir b├╝y├╝k han se├žebilselerdi ─░stanbulÔÇÖun kap─▒s─▒ndan TunaÔÇÖya; oradan MacaristanÔÇÖa kadar uzanan b├Âlgede b├╝y├╝k bir T├╝rk devleti kurabilirlerdi. Kar┼č─▒lar─▒nda duracak bir g├╝├ž yoktu.

Fakat 1094’den sonra bu sefer Kuman T├╝rkleri Balkanlardaki Bizans topraklar─▒na ak─▒n h├╝cumlara ba┼člam─▒┼člard─▒r. ─░mparator Romen Diyojen’in uzun zamand─▒r kaybolmu┼č o─člu oldu─čunu iddia eden Konstantinos Diogenes, Kumanlara s─▒─č─▒nm─▒┼č, onlardan asker├« destek bulmu┼č ve onun liderli─činde Kumanlardan olu┼čan bir ordu Balkan da─člar─▒n─▒ ge├žerek Do─ču Trakya’ya h├╝cuma ge├žmi┼čtir. Konstantinos Diogenes liderli─čindeki Kuman ordusu, liderleri Edirne’de ortadan kaybolana kadar Do─ču Trakya’ya ak─▒nlar yapm─▒┼čt─▒r.

B├Âylece Balkanlarda nispeten bar─▒┼č─▒n sa─članmas─▒ sonucunda, Aleksios dikkatini b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ Sel├žuklular─▒n eline ge├žmi┼č olan Anadolu’ya ├žekmi┼čtir.

AnnaÔÇÖn─▒n kitab─▒nda, ─░znikÔÇÖi ku┼čatan Emir Bozan komutas─▒ndaki Sel├žuklu g├╝├žlerine kar┼č─▒ ─░znikÔÇÖte S├╝leyman ┼×ahÔÇÖa vek├ólet eden EbuÔÇÖl Kas─▒m, AleksiosÔÇÖdan yard─▒m ister. Aleksios, daha g├╝├žl├╝ bir d├╝┼čman─▒n ─░znikÔÇÖe h├ókim olmas─▒ndansa EbuÔÇÖl Kas─▒mÔÇÖ─▒n orada olmas─▒n─▒ uygun g├Âr├╝r ve yard─▒m eder. Ku┼čatmada ba┼čar─▒s─▒z olan emir Bozan bir m├╝ddet sonra ku┼čatmay─▒ kald─▒r─▒p, geri ├žekilir.

Bizans ve Birinci Ha├žl─▒ seferi

Aleksios, ─░mparatorlu─ču s├╝resince ba┼člar─▒ndan beri Papal─▒k ile iyi ge├žinme politikas─▒ g├╝tm├╝┼čt├╝r. B├Âylelikle Hristiyan olan Bat─▒ Avrupa’dan Anadolu’yu fethe devam eden M├╝sl├╝man Anadolu Sel├žuklular─▒na kar┼č─▒ yard─▒m alaca─č─▒n─▒ ummu┼čtur.

Papa II. Urbanus o y─▒l─▒n sonunda Clermont Konseyi’nde b├╝t├╝n Bat─▒l─▒ Hristiyanlar─▒ bir ordu kurarak kutsal olan Kud├╝s’e ve Filistin topraklar─▒na gidip kuvvet kullanarak Hristiyanlar i├žin kutsal olan bu ┼čehir ve y├Âreyi ellerine ge├žirmeleri i├žin takdis etti. B├Âylece b├╝y├╝k bir dinsel heyacana kap─▒lan Bat─▒ Avrupa halk─▒ ve asilleri y─▒─č─▒nlar halinde elbiselerinin ├╝zerine k─▒rm─▒z─▒ Ha├ž takarak bir Ha├žl─▒lar ordusu kurmaya ba┼člad─▒lar. Baz─▒ gruplar disiplinsiz bir g├╝ruh halinde, baz─▒lar─▒ disiplinli ordular halinde, b├╝y├╝k insan s├╝r├╝leri halinde Avrupa’y─▒ ge├žmeye ba┼člad─▒lar. Hi├žbir Papa kutsal topraklar─▒ ziyarete gitmedi. Bir nevi g├Â├žÔÇŽ

Aleksios bu tehlikelere kar┼č─▒ uygun bir plan yapm─▒┼č ve genellikle bu plan─▒ ba┼čar─▒ ile uygulayabilmi┼čtir. Bu plana g├Âre Bizans’─▒n elinde bulunan Balkan topraklar─▒na giren Ha├žl─▒ ordular─▒na Bizans ordu birlikleri refakat├ži olarak verilecek ve Ha├žl─▒ ordular─▒ bu refakat├žilerin k─▒lavuzlu─ču ve idaresi alt─▒nda Balkanlarda kal─▒p daha sonra gidecekti. Bu refakat├ži Bizans ordusu, Ha├žl─▒ ordusunun yem ve yiyecek bulma ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ kontrol edecekti. Bu Bizans refakat ordular─▒ i├žin Aleksios ├žok say─▒da paral─▒ Pe├ženek askerleri tutmu┼čtu.

1096 y─▒l─▒nda resmen ba┼člayan Birinci Ha├žl─▒ seferi’ne d├óhil olan Ha├žl─▒ ordular─▒ dalgalar h├ólinde gelmeye ba┼člad─▒. ─░lk grup 6 A─čustos’ta Bizans gemileri ile Anadolu’ya ├ž─▒kart─▒l─▒p ─░zmit ├╝zerine y├Âneltildiler. ─░zmit’i ele ge├žiren Ha├žl─▒lar bu ┼čehri Bizans’a teslim ettiler.

Bizans a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda Birinci Ha├žl─▒ seferi onlara ├Ânemli bir kazan─▒m sa─člad─▒. Bizans ─░mparatorlu─ču’nun y─▒llar ├Ânce elinden ├ž─▒kan ├Ânemli ┼čehir ve adalar tekrar Aleksios idaresine ge├žti. ─░znik 1097’de imparatora teslim oldu. Ha├žl─▒lar─▒n Eski┼čehir yak─▒nlar─▒nda kazand─▒klar─▒ Birinci Dorileon Sava┼č─▒ Anadolu’nun bat─▒s─▒n─▒n b├╝y├╝k oranda tekrar Bizans y├Ânetimi alt─▒na girmesine yol a├žt─▒. 1097ÔÇô1099 d├Âneminde Sak─▒z Adas─▒ (Chios), Rodos Adas─▒, ─░zmir (Smyrna), Efes, Sart ve Ala┼čehir tekrar Bizans idaresine girdi. ─░mparator Aleksios’un k─▒z─▒ olan Anna Komnini yazd─▒─č─▒ Aleksiad adl─▒ tarih kitab─▒nda b├╝t├╝n bunlar─▒ Aleksios’un politik ve diplomatik alanlardaki ├╝st├╝n yetenekli─čine ba─člamaktad─▒r.

Ancak, Ha├žl─▒ komutanlar─▒ndan I. Boemond, Ha├žl─▒lar─▒n eline ge├žen ve hala b├╝y├╝k bir Rum Ortodoks n├╝fusu bar─▒nd─▒ran Antakya’y─▒ Bizans’a geri vermedi ve oray─▒ Antakya Prensli─či olarak ilan etmi┼čtir. Yine Urfa’y─▒ (Edessa) i┼čgal eden Baodouin de Urfa Kontlu─ču’nu kurmu┼čtur. Ayn─▒ ┼čekilde Trablus Kontlu─ču ve Kud├╝s Krall─▒─č─▒ Ha├žl─▒ komutanlar─▒n h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒nda kurulmu┼čtur.

  1. Boemond, ─░talyaÔÇÖdan toplad─▒─č─▒ kuvvetlerle tekrar Dra├žÔÇÖa ├ž─▒kt─▒ Bu sava┼čta da Aleskios, T├╝rklerden ve Pe├ženeklerden paral─▒ asker tuttu.

Hayat─▒n─▒n son yirmi y─▒l─▒nda Aleskios halk g├Âz├╝nde pop├╝lerli─čini kaybetmi┼čti. ─░mparatorlu─ču d├Âneminde halka a├ž─▒k yap─▒lan son g├Âsteri, bir Bogomil lideri olan, kendisiyle teolojik bir m├╝naka┼čaya giri┼čti─či Basil’in bir meydanda diri olarak yak─▒lmas─▒ olmu┼čtu.

*

Anna, T├╝rklerin sava┼č tarzlar─▒n─▒ ├žok iyi analiz etmi┼čtir. ÔÇťT├╝rklerin sava┼č d├╝zeni di─čer uluslara benzemez ve onlar─▒n HomerosÔÇÖun s├Âyledi─či ├╝zer, kalkana kar┼č─▒ kalkan, tolgaya kar┼č─▒ tolga, sava┼č├ž─▒ya kar┼č─▒ sava┼č├ž─▒ ilkesine g├Âre dizilmedi─činiÔÇŁ yazar. ÔÇťOnlarda sa─č kanat, sol kanat ve merkez birbirinden uzak durur ve deyim yerindeyse, s─▒ms─▒k─▒ biti┼čik Phalanx dizili┼či yoktur; saf, aral─▒kl─▒d─▒r. B├Âylece onlar─▒n sa─č kanad─▒na ya da sol kanad─▒na sald─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, gerk merkez, gerek arkada duran ordunun geri kalan─▒ sizin ├╝zerinize ├žullan─▒r; ┬á├Âyle ki burga├žl─▒ bir kas─▒rga gibi d├╝┼čman─▒ darmada─č─▒n ederler.

Sava┼č donan─▒mlar─▒na gelince: Kelt denenlerin tersine m─▒zra─č─▒ hi├ž mi hi├ž kullanmazlar. Ama d├╝┼čmanlar─▒ tam bir ├žember i├žine al─▒p ona ok atarlar ve kendilerini uzaktan savunurlar. Bir T├╝rk, kovalamaya ge├žmi┼čse d├╝┼čman─▒n─▒ ok atmakla haklar; kendisi kovalan─▒yorsa, oklar─▒ sayesinde ├╝st├╝n gelir; bir ok f─▒rlat─▒r ve ok u├žarak ya ata ya atl─▒ya saplan─▒r. Ok, (yay─▒n) ├žok g├╝├žl├╝ bir elle (gerilmesinden sonra)at─▒lm─▒┼čsa g├Âvdeyi bir yandan ├Âb├╝r yana delip ge├žer; onlar (T├╝rkler) ger├žekten ├žok usta ok├žulard─▒r.ÔÇŁ(Alexiad, s, 487-4889

Aleksios Bizans ─░mparatorlu─ču’nun mevcut durumunu istikrarl─▒ bir hale getirmi┼č ve tehlikeli bir krizin atlat─▒lmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č, yakla┼č─▒k bir y├╝zy─▒l s├╝recek emperyal bir zenginlik ve ba┼čar─▒ ├ža─č─▒ a├žm─▒┼čt─▒r.

AnnaÔÇÖdan sonra Balkanlardaki T├╝rklerden bahseden iki tarih├ži Nikotas Khoniates ve ─░onnes KimnamosÔÇÖdur.

Anna, karde┼či ─░mparator ─░onnes Komnenos( 1118-1143) d├Âneminden ve sonras─▒ndan bahsetmez. ─░onnes d├Âneminde B├╝y├╝k Domestikos (Kara Ordusunun Ba┼čkomutan─▒) unvan─▒n─▒ Aksukos ad─▒nda bir T├╝rke verilmi┼čti. Aksuk, elindeki az say─▒da kuvvetle Ha├žl─▒ seferine ├ž─▒km─▒┼č Alman ─░mparatoru KondradÔÇÖ─▒n z─▒rhl─▒ ┼č├Âvalyeleriyle ba┼čar─▒yla sava┼čt─▒.

─░onnes Komnenos d├Âneminde Pe├ženekler 1123 y─▒l─▒nda Tuna2y─▒ ge├žerek TrakyaÔÇÖya sald─▒rd─▒lar. Deyim yerindeyse her yeri silip s├╝p├╝rd├╝ler. ─░onnes, Stara Zagora yak─▒nlar─▒nda sava┼ča tutu┼čtular. ─░onnes, zorluklada olsa onlar─▒ yenmeyi ba┼čard─▒. Binlerce Pe├ženek sava┼čta ├Âld├╝, binlercesi esir d├╝┼čt├╝. Esir d├╝┼čenlerin yak─▒nlar─▒ da gelip teslim oldular. ─░onnes, bunlar─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ Bat─▒ s─▒n─▒rlar─▒na yerle┼čtirdi. Bir b├Âl├╝m├╝n├╝ orduya ald─▒. Kalanlar─▒ k├Âle olarak sat─▒ld─▒. Pe├ženeklerden b─▒kan Do─ču Roma, bu g├╝n├╝ ÔÇťPe├ženek Bayram─▒ÔÇŁ ilan ettiler.

Bu sava┼čtan sonra Pe├ženekler bir g├╝├ž olmaktan ├ž─▒kt─▒lar ve tarih sahnesinden ├žekildiler. ├ço─ču Ortodoks Hristiyan oldular ve yeni olu┼čan ÔÇťRUSÔÇŁ milletine kat─▒larak Slavla┼čt─▒lar. (Niketas, Historia, s, 9-10)

Do─ču Romal─▒ tarih├žiler T├╝rkler aras─▒nda bilin├žli bir ayr─▒m yap─▒yorlar. Hunlar, ─░skitler, T├╝rkler. Gerek Niketas, gerekse ayn─▒ d├Ânemi yazan ─░onnes Kimnamos, Macarlar─▒ Hun diyerek yazarlar (iki kelimeyi de kullan─▒rlar). Pe├ženek, Uz ve Kumanlara ─░skitler ad─▒n─▒ verirler. Anadolu T├╝rkmenlerine T├╝rk derler

Bu d├Ânemde Porsuk (Prosukh) isminde bir T├╝rk komutan─▒nda ad─▒ ge├žmektedir. ─░onnesÔÇÖten sonra ─░mparator olan Manuel Komneneos (1143-1180) 1176 y─▒l─▒nda Bat─▒ AnadoluÔÇÖyu T├╝rkmenlerden kurtarmak i├žin Latinlerden, Tuna boylar─▒ndaki Kumanlardan b├╝y├╝k bir ordu toplar.┬á ─░├ž Ege ve Denizli ├╝zerinden sefere ├ž─▒kar. Amac─▒ T├╝rkmenleri kontrol etti─čine inand─▒─č─▒ Konya Sultan─▒na ders vermektir.┬á ─░mparator, Sultan K─▒l─▒├žarslanÔÇÖ─▒n bar─▒┼č tekliflerini kabul etmez. ─░mparatorun ordusu Miryokefolon denilen bo─čazda (denizli-├çivril, D├╝zbel ge├židinde s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒r ve yok edilir. Ege b├Âlgesi bir daha d├Ânmemecesine T├╝rkmenlerin eline ge├žer.

1180ÔÇÖde ─░mparator ManuelÔÇÖin ├Âl├╝m├╝nden hemen sonra, 1185 y─▒l─▒nda Kumanlar─▒n ├Ânderli─činde ─░kinci Bulgar Devleti kurulur.

Do─ču RomaÔÇÖya son darbeyi VenedikÔÇÖin k─▒┼čk─▒rtt─▒─č─▒ Ha├žl─▒lar vurur. 1204 y─▒l─▒nda ─░stanbul ha├žl─▒lar─▒n eline ge├žer, Latin ─░mparatorlu─ču kurulur. (1204-1261). Latin ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Balkanlara yay─▒lmas─▒n─▒ Yeni Bulgar Devleti ├Ânler. Latinler, k─▒sa zamanda imparatorluk topraklar─▒n─▒ kontluklara b├Âlerler. Do─ču Roma ─░znikÔÇÖi ba┼čkent yapar.

DimetokaÔÇÖy─▒ Bulgar ├çar─▒ KaloyanÔÇÖdan ger┼či almak isteyen Latin ─░mparatoru BaudoinÔÇÖin, z─▒rhl─▒ s├╝varileri 14 Nisan 1205ÔÇÖde Edirne yak─▒nlar─▒nda pusuya d├╝┼č├╝r├╝l├╝p yok edildi. Baudoin, esir d├╝┼čt├╝ ve Bulgar ba┼čkenti Veliko TarnovaÔÇÖya g├Ât├╝r├╝p hapsettiler. Baudoin burada ├Âld├╝. Bu sava┼čta a─č─▒r s├╝varilerini yitiren Latinler, ─░znik imparatorlu─čunun elindeki topraklar─▒ da alamad─▒lar.

─░znik ─░mparatorlu─ču 1240 y─▒l─▒nda Mo─čollardan ka├žan 10 bin KumanÔÇÖ─▒ bursa, Bal─▒kesir ve ├çanakkaleÔÇÖye yerle┼čtirir.

Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n idam ettirdi─či son Bulgar kral─▒n─▒n ┼×i┼čman ad─▒nda bir Kuman oldu─čunu biliyor muydunuz?

KAYNAKÇA

-Baluet, Michel, Orta├ža─čda T├╝rkler, ─░stanbul-2005, Alk─▒m Yay─▒nevi

-Cahun, , Claude, Osmanl─▒lardan ├ľnce Anadolu, Tarih Vakf─▒ Yurt Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul-2000

-Feher, Geze, Bulgar Tarihi, Ankara-1999, TTK Yay─▒nlar─▒

-Grousset, Rene, Bozk─▒r ─░mparatorluklar─▒,┬á ─░stanbul, ├ľt├╝ken Yay─▒nlar─▒

-Herbin, Judith, Bir Orta├ža─č ─░mparatorlu─čunun ┼×a┼č─▒rt─▒c─▒ Ya┼čam─▒, ─░stanbul-2010, ─░leti┼čim yay─▒nlar─▒

– Khoniates,Niketas, Historia, Ankara-1995 TTK yay─▒nevi

– Kimnamos, ─░onnes, Historia, Ankara-2001, TTK yay─▒nevi

–Komnena, Anna, Alexiad, ─░stanbul-1996, ─░nkilap Kitabevi

-Lutwakk, Edward N,Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun B├╝y├╝k Stratejisi, ─░stanbul-2012, Epsilon Yay─▒nevi

-├ľzden, Hilmi, Turan Balkan Albanyas─▒, “Turan ─░lim, Fikir ve Medeniyet Dergisi, say─▒ 17, 2012, s.61-81

-Umar, Bilge, T├╝rkiyeÔÇÖnin Orta ├ça─č Tarihi, ─░stanbul-1998

– Ostrogorski, Georg Bizans Devleti Tarihi Ankara-2011, Selenge Yay─▒nlar─▒

-Togan, Zeki Velidi, Umumi T├╝rk Tarihine Giri┼č I, ─░stanbul-1946

-Vernadsky, George Mo─čollar ve Ruslar, ─░stanbul-2007, Selenge Yay─▒nlar─▒

 

1,353 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒