Quantcast
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular – Belgesel Tarih

Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular
  • 16 Eyl├╝l 2022 Cuma
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Loading

Vladimir Aleksandrovi├ž Gordlevskiy,
320 sayfa, T├╝rk Tarih Kurumu, Ankara-2019, ikinci bask─▒

Yabanc─▒ tarih├žilerle, kimisi ├╝stat diye an─▒lan tarih├žilerimizin aras─▒ndaki fark, yabanc─▒ tarih├žilerin ÔÇťNas─▒l, neden, ni├žin, niyeÔÇŁ sorular─▒n─▒ sormalar─▒ ve olaylar─▒ analiz etmeleridir.

Sovyet d├Âneminin ├Ânde gelen tarih├žilerinden birisi olan Gordlevskiy, d├Ânemin T├╝rk tarih├žilerin yazd─▒─č─▒ kitaplar─▒ ciddi bir ┼čekilde incelemi┼č.

Bizim tarih├žilerde g├Ârmedi─čimiz ÔÇťfeodal, k├Âyl├╝, esnaf, ahiÔÇŽÔÇŁ gibi kavramlar─▒ g├Ârmek bizim i├žin ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ oluyor.

Anadolu Sel├žuklu Devleti (1075-1308) y─▒llar─▒ aras─▒nda h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼čt├╝r. 1243 y─▒l─▒nda Mo─čollarla yap─▒lan K├Âseda─č sava┼č─▒ sonras─▒ devlet ├ž├Âkmeye ba┼člam─▒┼č, ├╝lke y├Ânetimi Mo─čollara yaslanan vezirlerin eline ge├žmi┼čtir. Devlet, Sultan II. MesutÔÇÖun ├Âl├╝m├╝ (kimi kaynaklara g├Âre Mo─čollar taraf─▒ndan idam edildi) devlet da─č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Mo─čol istila ordusunun ├╝├ž kat─▒ olan Anadolu Sel├žuklu Ordusunun niye yenildi─či tarih├žilerimizin ilgi alan─▒na girmiyor. Oysa Anadolu Sel├žuklular─▒, AnadoluÔÇÖdan ge├žmeye kalkan ha├žl─▒ ordular─▒n─▒ bozguna u─čratm─▒┼člar ve ha├žl─▒lar deniz yoluyla FilistinÔÇÖe gelmi┼člerdir. Do─čal olarak AvrupaÔÇÖdan deniz yoluyla FilistinÔÇÖe fazla sava┼č├ž─▒ gelememi┼čtir.

Ne de─či┼čti? De─či┼čen ├Ânce dil oldu. Devlet g├╝├žlendi─činde sultanlar T├╝rk├žeyi b─▒rakt─▒lar ve Fars├ža konu┼čmaya ba┼člad─▒lar. ─░lim dili Arap├ža oldu.

Devleti kuran T├╝rkmenlerden uzakla┼čan Kutalm─▒┼čo─čullar─▒ isimlerini de de─či┼čtirdiler. K─▒l─▒├ž Arslan gibi isimler b─▒rak─▒ld─▒. H├╝k├╝mdar olanlar─▒n ismi Keykavus, Keyh├╝srev, Keykubad gibi Fars├ža isimler oldu.

Sel├žuklular, Saltuko─čullar─▒, Dani┼čmend ve Meng├╝├žo─čullar─▒ beyliklerini ortadan kald─▒r─▒p AnadoluÔÇÖnun tamam─▒na h├ókim oldu. Ancak bu beyliklerin yerini kimi zaman h├╝k├╝mdarlar─▒ tahttan indirecek g├╝ce ula┼čan beyler ald─▒.

Ekonomi bozulup, feodal beyler g├╝├žlendik├že yerle┼čik ve g├Â├žer n├╝fusa bask─▒ artmaya ba┼člad─▒. O─čuz boylar─▒ y├Ânetimden uzakla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ gibi ├╝zerlerindeki s├Âm├╝r├╝ daha artt─▒. T├╝rkmenlerin buna tepkisi isyan oldu. 1240 y─▒l─▒nda T├╝rkmenler Baba ─░shak ├Ânderli─činde ayakland─▒lar. Ayaklanma kanl─▒ bir bi├žimde bast─▒r─▒ld─▒.

T├╝rkmen kitlesi yerine toprak verilmi┼č (ikta) beylerden toplanan ordu ve Baba ─░shak isyan─▒n─▒ bast─▒r─▒lmas─▒nda ├Ânemli rol oynam─▒┼č Frank paral─▒ askerlerden olu┼čuyordu. K├Âseda─č’a neredeyse Mo─čollar─▒n ├╝├ž kat─▒ olan ordunun ├Ân saflar─▒nda be┼č bin Frenk paral─▒ asker bulunuyordu. Sava┼č meydan─▒n─▒ ├Ânce bu paral─▒ askerler terk etti. Feodal beylerin toplama g├╝├žleri de da─č─▒ld─▒.

Anadolu Sel├žuklular─▒ Mo─čol h├ókimiyetinden kurtaracak g├╝├ž M─▒s─▒r Meml├╗klar─▒yd─▒. Ayn CalutÔÇÖta Mo─čol ordusunu yenen Meml├╗klarÔÇÖ─▒n h├╝k├╝mdar─▒ Baybars, hem Mo─čol Devleti ─░lhanl─▒lar─▒ SuriyeÔÇÖde defalarca bozguna u─čratm─▒┼čt─▒r. Kud├╝s Ha├žl─▒ Devleti ve onlara yard─▒m eden Kilikya Ermeni Prensli─čini bozguna u─čratm─▒┼čt─▒r.

AnadoluÔÇÖdan ÔÇťbizi Mo─čol istilas─▒ndan kurtarÔÇŁ daveti ├╝zerine Baybars, AnadoluÔÇÖya gelmi┼čtir. 15 Nisan 1277 tarihinde Mo─čol-Anadolu Sel├žuklu-Ermeni ve G├╝rc├╝lerden olu┼čan ordu, Meml├╗k ordusu taraf─▒ndan bozguna u─črat─▒ld─▒. Baz─▒ Anadolu Sel├žuklu beyleri BaybarsÔÇÖ─▒n yan─▒na ge├žti. Ancak Sel├žuklu Veziri Pervane Muineddin S├╝leymanÔÇÖ─▒n ikili oynamas─▒ y├╝z├╝nden ┼×amÔÇÖa d├Ânm├╝┼čt├╝r.

Mo─čollar─▒n buna tepkisi ├žok sert olmu┼čtur. Vezir Pervane idam edilmi┼č, AnadoluÔÇÖda b├╝y├╝k bir katliam yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Mo─čollar─▒n AnadoluÔÇÖda katletti─či insan say─▒s─▒ i├žin 300 bin ile bir milyon rakam─▒ verilmektedir.

Mo─čollardan g├╝├ž alan vezirler ├╝lkeyi y├Ânettiler. Bir yandan Mo─čollara verilen a─č─▒r vergiler, di─čer yandan beylerin toplad─▒─č─▒ vergiler halk─▒ peri┼čan etti. ├ťstelik en iyi otlaklara da Mo─čollar el koymu┼čtu. Vezirler istediklerini yapt─▒lar. Bazen h├╝k├╝mdarlar─▒ zehirleyip, k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒ tahta ├ž─▒kard─▒lar. T├╝rkmenler u├žlara, Bat─▒ AnadoluÔÇÖya ka├žmaya ba┼člad─▒.

T├ťRKLER ANADOLUÔÇÖYA NE ZAMAN GELD─░

Gordlevskiy, tarih├žilerimizi okumu┼č ama pek anlamam─▒┼č. Bizin tarih├žilerimiz ÔÇťAnadoluÔÇÖya 1071ÔÇÖde geldikÔÇŁ diye ─▒srar ederken; o, ÔÇťT├╝rkler, AnadoluÔÇÖya Sel├žuklulardan ├žok daha VII-X as─▒rlarda girmi┼člerdirÔÇŽ Araplar─▒ Bizansl─▒lardan ├žoktan beri ay─▒ran askeri b├Âlge Antakya, Mara┼č ve Malatya ├╝zerinden ge├žiyordu. Harun Re┼čit zaman─▒nda bu b├Âlgede kaleler yap─▒lm─▒┼čt─▒; SuriyeÔÇÖde askeri eyaletler te┼čkil edilmi┼čti. HorasanÔÇÖdan at─▒lan T├╝rkler TarsusÔÇÖtan ErzurumÔÇÖa kadar uzanan sahaya yerle┼čtirilmi┼člerdi. AnadoluÔÇÖnun Sel├žuklular taraf─▒ndan fethi bu surette haz─▒rlanm─▒┼čt─▒.

AnadoluÔÇÖnun T├╝rkle┼čmesi O─čuzlardan ├žok ├Ânce ba┼člam─▒┼čt─▒. Kala├ž, Karluk, Kankl─▒ ve K─▒p├žak boylar─▒n─▒ yerli halk─▒ ├žoktan benimsemi┼člerdi. (s:25)

Bizans tarihini yazan ┬áGeorg Ostrogorski (Bizans Devleti Tarihi Ankara-2011), 1071ÔÇÖde AnkaraÔÇÖda 5 Pe├ženek k├Ây├╝ oldu─čunu yazm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda ─░├želÔÇÖde Bulgar Da─č─▒ (Bolkar), Do─ču Karadeniz B├ÂlgesiÔÇÖndeki Bulgar Da─č─▒ ve Macar isimli yerle┼čim yerleri mevcuttur.

├çok say─▒da K─▒p├žak T├╝rk├╝ G├╝rc├╝ ve Ermeni prenslerin emrine girmi┼čtir. Do─ču Roma yani Bizans Marmara B├Âlgesine ├žok say─▒da T├╝rk yerle┼čtirmi┼čtir. Do─ču Roma bunlara ÔÇťT├╝rkopolÔÇŁ ad─▒n─▒ vermi┼čtir.

G├╝ney Marmara B├Âlgesine yerle┼čtirilen T├╝rklerle ilgili olarak Yeni┼čehir Sempozyumuna sundu─čum ÔÇťT├╝rkopollar: Balkanlardan G├╝ney Marmara b├Âlgesine yerle┼čtirilenÔÇŁ┬á yaz─▒da bu konuya de─činmi┼čtim.

Gordlevskiy, DobrucaÔÇÖya Sel├žuklu ak─▒n─▒ndan ve Baba Sultan adl─▒ bir T├╝rk ┼čehri oldu─čunu belirttikten sonra; ÔÇťÔÇŽKuzey TeselyaÔÇÖda (Serviye ve Kosova ├ževresinde daha bu zamana kadar Sel├žuklu k├Âlelerin ahfad─▒ ya┼čamaktad─▒r; bunlara ÔÇťKonyarÔÇŁ, yani ÔÇťKonÔÇŁ halk─▒ ki Balkanlara, Osmanl─▒ Sultanlar─▒ taraf─▒ndan fethedilmeden ├Ânce Bizans imparatorlar─▒ taraf─▒ndan yerle┼čtirilmi┼čtiÔÇŽÔÇŁ (s: 43, dip not: 71)

Buradaki ÔÇťK├ÂleÔÇŁ Sel├žukluya ba─čl─▒ kullar olarak d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

Balkanlarda bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda Bulgar, Pe├ženek, Uz ve K─▒p├žak k├Âkenli T├╝rk boylar─▒ da ya┼č─▒yordu. Alexiad ad─▒nda bir kitap yazan Prenses Anna Komnena (1083-1153) Balkanlardaki T├╝rklere de kitab─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r.

ÔÇťBalkanlardan G├╝ney Marmara b├Âlgesine yerle┼čtirilen T├╝rkopollar ÔÇŁ ve┬á ÔÇťAnna Komnena Zaman─▒nda T├╝rklerÔÇŁ yaz─▒lar─▒m─▒ www.belgeseltarih.com sitesinde yazarlar b├Âl├╝m├╝nden ad─▒m─▒ se├žerek okutabilirsiniz.

  • Ekrem Hayri Peker

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
  • YEN─░
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

├ľmer Faruk D─░N├çEL, 23 May─▒s 2023
Genlerimizin Yolculu─ču

Genlerimizin Yolculu─ču

Haber Merkezi, 23 May─▒s 2023
BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

─░rfan YALIN, 23 May─▒s 2023
Zekeriya Efendi 1880-1955

Zekeriya Efendi 1880-1955

Haber Merkezi, 26 Nisan 2023
Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 11 Mart 2023
Gazi’nin Stadyumu

Gazi’nin Stadyumu

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Anadolu ve T├╝rkler

Anadolu ve T├╝rkler

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 26 ┼×ubat 2023
Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

─░rfan YALIN, 25 ┼×ubat 2023