Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Yeni┼čehir, An─▒lar ve Sinemalar─▒
  • 15 Mart 2019 Cuma
  • +
  • -

Osmanl─▒ÔÇÖya ba┼čkentlik yapm─▒┼č Yeni┼čehirÔÇÖle babam─▒n il├žeye yak─▒n Suba┼č─▒ k├Ây├╝ne27 May─▒s devriminden sonra muhtar ├Â─čretmen olarak tayiniyle oldu. ─░ki s─▒n─▒fl─▒ k├Ây okulunda iki y─▒l okudum. K├Ây├╝n ismi o y─▒llarda ger├žekten ad─▒ kadar koca olan dereye yak─▒n olmas─▒ndan geliyordu. A─čustos ay─▒nda sular ├žekildi─činde burada k├Ây├╝n gen├žler s├Â─č├╝t dallar─▒n─▒ sar─▒p bal─▒klar─▒ s├╝rd├╝ler. Sonra bana tuttuklar─▒ bal─▒klar─▒ bir s├Â─č├╝t dal─▒na dizip vermi┼člerdir.

Babam buradan ─░neg├ÂlÔÇÖe tayin oldu.

─░neg├ÂlÔÇÖde okurken iki defa buradaki tarihi yerleri g├Ârmeye geldik. Ba┼čta ÔÇť┼×emaki EviÔÇŁ olmak ├╝zere il├žedeki tarihi yerleri gezmi┼čtik. Daha sonra yolum tekrar Yeni┼čehirÔÇÖe d├╝┼čt├╝. Bir ay kadar Yeni┼čehir LiseÔÇÖsinde yat─▒l─▒ okudum. Burada okurken hafta sonlar─▒ il├ženin tek sinemas─▒na gittim.

Aradan y─▒llar ge├žti ve BursaÔÇÖn─▒n sinemalar─▒n─▒ ara┼čt─▒rd─▒m. Turgut Y├╝ceÔÇÖnin itab─▒ndan Yeni┼čehirÔÇÖdeki sineman─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ ├Â─črendim.

Yeni┼čehir sinemaya 1950ÔÇÖli y─▒llarda kavu┼čtu. Sinema ile beraber renklenen o g├╝nlerin geceleri ├žok e─členceli ve keyifli oluyordu. Hele tiyatro ve konser geldi─činde ├╝nl├╝ sanat├ž─▒lar─▒ yak─▒ndan g├Ârmek, co┼čup e─členmek, izlenen eserlerden bir ┼čeyler ├Â─črenmek, k├╝lt├╝r ve sanat ad─▒na takdire de─čerdi. Gen├žleri bulu┼čma yeri, sevgi dolu muhabbetler hep bu mek├ón olurdu.

Daha ├žocuk iken bu meslekte ba┼člayan Sinemac─▒ Kadir (Tongur)ÔÇÖu dinleyelim,

ÔÇťYeni┼čehirÔÇÖde ilk sinema olan Y─▒ld─▒z Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ Yaloval─▒ Mahmut a├žt─▒. Yeri de C─▒rn─▒klar─▒n Mustafa Do─čanc─▒ÔÇÖya ait olan evin yan─▒yd─▒. Makinistli─čini Elektrik├ži ├ľmer Demirel yap─▒yordu. Sonra, Yolaval─▒ buras─▒n─▒ b─▒rak─▒nca ├ľmer Demirel ile Abit G├╝nece birlikte ├žal─▒┼čt─▒rd─▒. ├çerkes Mehmet G├╝rÔÇÖlerin evinin bah├žesi yazl─▒k sinema olarak kullan─▒ld─▒. Karde┼či ├ťnal Demirel ile Arap H├╝seyinÔÇÖde her iki sineman─▒n makinistli─čini yap─▒yordu.

Makinist ┼×├╝kr├╝ ├ľzg├╝n 1960 y─▒l─▒nda ┼×ehir Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n makine dairesinde…

Belediye Ba┼čkan─▒ Mehmet G├Âkg├ÂzÔÇÖ├╝n in┼ča etti─či yani binadaki ┼×ehir Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ ilk i┼čletmeye a├žan Pa┼čalar─▒n Adil Karatu─č idi. ┼×ehir Sinemas─▒ a├ž─▒l─▒nca di─čer sinemayla rekabet ba┼člad─▒. Oynayan filmlerde kalite artt─▒. Rekabet fazla uzun s├╝rmedi. Adil Karatu─č sinemay─▒ b─▒rak─▒nca Abit G├╝nece buras─▒n─▒ 1957 y─▒l─▒na kadar ├žal─▒┼čt─▒rd─▒. Ondan da, BoluÔÇÖdan Yeni┼čehirÔÇÖe g├Â├žen ve as─▒l i┼čleri sinemac─▒l─▒k olan Mustafa Emil Tekin ve karde┼či buray─▒ devrald─▒lar. Makinisti de Arap ─░brahim (├çak─▒ro─člu), sonra da ┼×├╝kr├╝ ├ľzg├╝nÔÇÖd├╝. Y─▒ld─▒z Sinemas─▒ kapand─▒─č─▒ndan bende ┼×ehir Sinemas─▒ÔÇÖna ge├žtim. ├ľnceleri kap─▒da bilet kontrol├╝ yap─▒yordum. Daha sonra gi┼čede bilet satmaya ba┼člad─▒m ve nihayet sineman─▒n her ┼čeyinden sorumlu m├╝d├╝r├╝ oldum.

Yeni vizyona girecek olan kaliteli filmleri belirliyor, ├╝cretlerini ─░stanbulÔÇÖdaki ┼čirketlere ben ├Âd├╝yordum. Her gece bir suare olurken, uzun k─▒┼č gecelerinde ikiye ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒z da oluyordu. Bayramlarda g├Âsterim say─▒s─▒ be┼če ├ž─▒kard─▒. Sadece 10 Kas─▒m g├╝nleri matine ve suare olmazd─▒. G├╝nd├╝zleri matine Sal─▒ g├╝nleri k├Âylerden gelenlere, ├çar┼čamba ve Pazar g├╝nleri bayanlara, cumartesi g├╝nleri de talebelere yapard─▒k. Bayanlar matinesinde ara verildi─činde ├žekili┼čler d├╝zenlerdik. ┼×ansl─▒ seyircilere s├╝s e┼čyalar─▒, ├že┼čitli bayan giysileri hediye olarak verilirdi. Bayan Terzisi ├ço┼čkun Uluk├ÂyÔÇÖden ├╝cretsiz diki┼č ikramiye olurdu. Bir film iki makaradan (bobin) ibaretti. Her makara en az 45 dakika s├╝rerken, verilen ara d├óhil film bir bu├žuk saatte son bulurdu. Filmleri ┼čirketlerden en az 100, en fazla 800 liraya kiral─▒k al─▒rd─▒k. ├ťcretler ise: ├žocuklar ve talebeye 10 kuru┼č, bayanlara 15 kuru┼č, salon 25, balkon ise 35 kuru┼čtu. Balkon sadece aileye ait olurdu.

Filmleri belediyenin ilan b├╝rosundan duyururduk. Ayr─▒ca sokak aralar─▒nda bir elinde filmin afi┼či, di─čer elinde de tenekeden konik bir borusu tutan K├Âr Selahattin kendine has sesi ve tav─▒rlar─▒yla: ÔÇśBug├╝n saat ikide ┼×ehir Sinemas─▒ÔÇÖnda (filmin ad─▒n─▒ s├Âyler) ba┼črollerde e┼čsiz krali├že T├╝rkan ┼×oray, beyaz perdenin yak─▒┼č─▒kl─▒ delikanl─▒s─▒, gen├ž k─▒zlar─▒n sevgilisi Ayhan I┼č─▒k, k├Ât├╝ adam, b├╝y├╝k karakter Ahmet Tar─▒k Tek├že yine bu sinemadaÔÇŁ diyerek filmin reklam─▒n─▒ ┼čahane bir ┼čekilde yapard─▒.

Sinema b├╝fesini, Esnaf Kefalet Kooperatifi eski ba┼čkan─▒, ├Ârnek insan Mustafa Murab─▒t ile karde┼či Ferruh ├žal─▒┼čt─▒r─▒rd─▒. Ayr─▒ca, ├ç─▒t─▒rc─▒ Harun, Kabasakal ─░smail ve Manav Hasan da, camek├ón i├žinde e─člencelik denilen kabak ├žekirde─či ve ayd─▒nÔÇÖ─▒ (ay├ži├že─či) her yerde seyyar satarlard─▒.

Santral ParkÔÇÖtaki sinema binas─▒, T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk il├že tiyatro binas─▒ olarak 1959 y─▒l─▒nda Belediye Ba┼čkan─▒ ┼×akir ├ťntut d├Âneminde yap─▒ld─▒. A├ž─▒l─▒┼č─▒ ise 1964 y─▒l─▒nda zaman─▒n Milli E─čitim Bakan─▒ Prof.Dr. Bedrettin Tuncel taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒. Bu sineman─▒n ilk i┼čletmecisi Macuncu Karde┼čler (Mehmet, ┼×├╝kr├╝ ve Ey├╝p) idi. Bursa Devlet Tiyatrosu her ay son oyununu burada oynard─▒. ─░lk oynanan eser de ÔÇť─░syanc─▒larÔÇŁd─▒.

Bu sinemay─▒ daha sonralar─▒ Bilecikli Kadir, Bursal─▒ Mustafa ├çamo─člu, Arap ─░brahim (├çak─▒ro─člu), Kadir Tongur ve Mustafa Alt─▒n s─▒ras─▒yla kiralay─▒p ├žal─▒┼čt─▒rd─▒lar. B├╝fesini de F─▒r─▒nc─▒ G├╝lbi├ž Abdullah (Dalhan) ├žal─▒┼čt─▒r─▒yordu.ÔÇŁ

┼×ehir sinemas─▒ sat─▒l─▒p, Park Sinemas─▒ da siyasilerin k─▒s─▒r ├žeki┼čmeleri sonucu y─▒k─▒l─▒nca Yeni┼čehir sinemal─▒ g├╝nlere veda edeli 20 y─▒la yak─▒n bir s├╝re oldu. (Y├╝ce, Turgut, Yeni┼čehir Belle─či, Bursa-2011)

Yeni┼čehirÔÇÖde sinemayla in┼čaat─▒yla ilgili yolsuzluk haberi

Ara┼čt─▒rma bitmezmi┼č. BursaÔÇÖda tiyatro ├╝zerine y─▒llard─▒r ara┼čt─▒rma yapan U─čur ├ľzen, Yeni┼čehirÔÇÖdeki sinemalar─▒ ara┼čt─▒rd─▒, yerlerini buldu.

ÔÇťBir zamanlar il├žede L├óle (daha sonra Sema)Sinemas─▒, ├çar┼č─▒ Sinemas─▒, Y─▒ld─▒z Sinemas─▒, ┼×ehir Sinemas─▒ ve Park Sinemas─▒ olmak ├╝zere be┼č sinema vard─▒.

Lale Sinemas─▒ Yazl─▒k Sema Sinemas─▒ K─▒┼čl─▒k ┼×ehir Sinemas─▒ Yazl─▒k ┼×ehir Sinemas─▒ Y─▒ld─▒z Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n i┼čletmecisi Mustafa Do─čanc─▒ÔÇÖyd─▒. Mente┼č Tar─▒mÔÇÖ─▒n oldu─ču yerde faaliyet g├Âsteriyordu. Yazl─▒k sineman─▒n ve kapal─▒ salonun seyirci kapasitesi 150ÔÇÖdir. K─▒┼čl─▒k sinema ise 1956 y─▒l─▒nda a├ž─▒ld─▒.

1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda a├ž─▒lan L├óle Sinemas─▒ daha sonra Sema Sinemas─▒ ad─▒n─▒ ald─▒.

Yazl─▒k Sinemas─▒ DKCÔÇÖnin oldu─ču yerdeydi. Demir kap─▒ ayn─▒ zamanda sineman─▒n da kap─▒s─▒d─▒r. Erkekler ve bek├órlar buradan, kad─▒nlar tahta kap─▒dan i├žeriye giriyordu.

1953 y─▒l─▒nda a├ž─▒lan ┼×ehir Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n i┼čletmecisi Sad─▒k ├╝reÔÇÖdir. Yazl─▒k Sinema Kuma┼čo─člu Ekmek Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n oldu─ču yerdeydi. 200 ki┼či kapasitesindeydi. Yandaki evin oldu─ču yerden girilirdi. 1978-1979ÔÇÖda ekmek fabrikas─▒ oldu.

K─▒┼čl─▒k sinema koltuklu ve balkonluydu. Giri┼č yeri k─▒rtasiyenin yan─▒ndaki ma─čazan─▒n oldu─ču yerdendi.

K─▒┼čl─▒k Sineman─▒n projesini Refik Eren ├žizer. 450 ki┼čilik kapasiteli salonda tiyatro oyunlar─▒ da sahnelenir. Kapasitesi 450 ki┼čiliktir. Sandalye konuldu─ču zaman 550 ki┼čiye ├ž─▒kar. Sineman─▒n yan─▒na 1980ÔÇÖli y─▒llarda Sanat GalerisiÔÇÖnin yap─▒m─▒ ba┼član─▒r ancak yar─▒m kal─▒r. 1989 y─▒l─▒ndaki yerel se├žimlerden sonra sinema ve sanat galerisinin yar─▒m kalan Sanat Galerisi y─▒k─▒l─▒r. G├╝n├╝m├╝zde otopark olarak kullan─▒l─▒yor.

Not: Katk─▒lar─▒ndan ├Ât├╝r├╝ y─▒llard─▒r Yeni┼čehir Gazetesi ad─▒yla k├╝lt├╝r├╝m├╝ze ve tarihimize katk─▒ koyan bilge adam Ali Bilgi├žÔÇÖe ve bu konuda ara┼čt─▒rma yapan U─čur Ozan ├ľzenÔÇÖe te┼čekk├╝r ederim.

570 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar