Bursa Ge├žit’te Bir Sinema

Bursa Ge├žit’te Bir Sinema

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Sinema bize farkl─▒ bir d├╝nyan─▒n kap─▒s─▒n─▒ a├žard─▒. Perdede seyretti─čimiz sadece g├Âr├╝nt├╝ de─čildi. ├ço─ču zaman filmin i├žine girer, efe olurduk, korsan olurduk, kovboy olurduk. Malko├žo─člu, Karao─član, TarkanÔÇÖla ak─▒nlara ├ž─▒kard─▒k. Herk├╝l veya MasisÔÇÖle Antik ├ça─č yarat─▒klar─▒yla d├Âv├╝┼č├╝rd├╝k.

Ankara, ─░stanbul, ─░zmir ve Uluda─č gibi ismini duydu─čumuz ama gidemedi─čimiz yerleri filmler aya─č─▒m─▒za getirirdi. Sadece buralar m─▒? Paris, Roma, Londra, NewyorkÔÇŽ Balta girmemi┼č ormanlar, u├žsuz bucaks─▒z ├ž├Âller, okyanuslar filmlerle bize gelirdi. Kitaplarda okudu─čumuz aslan bize k├╝krer,┬á balina i├žine ├žekti─či suyu f─▒┼čk─▒rt─▒rd─▒.

Kemal BurkayÔÇÖ─▒n o g├╝zel ┼čiirinde oldu─ču gibi

Bazen ┼čehre bir film gelir
Bir g├╝zel orman olur yaz─▒larda
iklim de─či┼čir Akdeniz olur g├╝l├╝mseÔÇŽ

G├╝nlerce konu┼čulan tek konu o hafta seyretti─čimiz film olurdu.

Bizimle d─▒┼č d├╝nya aras─▒nda k├Âpr├╝ olan sinemac─▒lar da do─čal olarak y├Ârenin ├Ânde gelen insanlar─▒ aras─▒na girerlerdi. ├ço─ču sinema ayn─▒ zamanda tiyatro ve konser salonuydu. Siyasi parti kongreleri, dernekler kongrelerini buralarda yaparlard─▒.

Anlatan Fatma Ya┼čar Oral (1974 Do─čumlu-20 Eyl├╝l 2015):

Do─čdu─čumda sinemam─▒z a├ž─▒kt─▒. Yazl─▒ktan K─▒┼čl─▒─ča ├ževrilmi┼č. Kapand─▒─č─▒nda d├Ârt ya┼č─▒ndayd─▒m. Sinema makinemiz ve aparatlar─▒ bir odaya konmu┼čtu. Bu odaya girip, oyun oynard─▒m. Sineman─▒n giri┼či f─▒r─▒n─▒n yan─▒ndayd─▒. Balkona ├ž─▒kan merdivenlerin alt─▒nda b├╝fe bulunuyordu. Makine dairesi ├╝st kattayd─▒. K├╝├ž├╝k bir giri┼č b├Âl├╝m├╝ vard─▒.

Sinema kapand─▒ktan sonra bir m├╝ddet bo┼č kald─▒. Depo olarak kiraya verdik. F─▒r─▒n─▒ modern hale getirince biz kullanmaya ba┼člad─▒k.

Ortaokulu Ge├žitÔÇÖte bitirdim. Sonra liseyi BursaÔÇÖda okumaya ba┼člad─▒m. BursaÔÇÖda Bur├ž Sinemas─▒ÔÇÖnda oynayan filmleri ka├ž─▒rmazd─▒m.

Babam sinemay─▒ ├žok seviyor. Televizyonda film seyrederken duygusalla┼č─▒r, a─člar. Eski filmleri seyrederken bize d├Ân├╝p, ÔÇśBu filmi ben oynatt─▒mÔÇÖ der, biraz daha h├╝z├╝nlenir.

Sineman─▒n giri┼či ve yan taraf─▒

Halil Ya┼čarÔÇÖ─▒ dinleyelim:

Ge├žit, altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda Mudanya Yolu ├╝zeri k├╝├ž├╝k bir k├Âyd├╝. ├çevrede ├žok say─▒da tu─čla oca─č─▒ bulunuyordu. Tu─čla i├žin uygun toprak ├žoktu san─▒r─▒m. Has Tu─čla fabrikas─▒ da buraya a├ž─▒lm─▒┼čt─▒.

├çevredeki tek e─člence kayna─č─▒ bizim sinemayd─▒. K├Âydekilerden ba┼čka tu─čla ocaklar─▒ndan, tarla ├žal─▒┼čanlar─▒ndan, ├ževre k├Âylerden; Do─čank├Ây, Aksungur, Nil├╝fer, BalatÔÇÖtan ├žok say─▒da insan geliyordu.

TayyareÔÇÖdeki makinistlerden Mustafa Ali dostumdu, bana ├žok yard─▒mc─▒ oldu.

Gidi┼č yolu ├╝zerinde solda ekmek f─▒r─▒n─▒ bulunuyordu, eski kara f─▒r─▒nlardan birisi. 24 saat, ailecek ├žal─▒┼čmayla ancak 400-500 ekme─čin pi┼čirilebildi─či bir f─▒r─▒n. F─▒r─▒ndan ekmek almak i├žin bekleyen at arabalar─▒ solda biraz ilerdeki k├Ây meras─▒nda beklerlerdi. Merada ya─čl─▒ g├╝re┼čler yap─▒l─▒rd─▒. Derenin i├žilebilecek berrakl─▒ktaki sular─▒nda k├Ây├╝n kad─▒nlar─▒ ├žama┼č─▒r y─▒karlard─▒.

Tu─čla ocaklar─▒na ├žal─▒┼čmaya d─▒┼čar─▒dan ├žok say─▒da insan gelirdi. Ayr─▒ca da─č y├Âresinden tarlalar─▒ bellemeye, ├žapalamaya gelenler de ├žoktu.

Seyyar sinemac─▒lar bu potansiyeli ├žabuk ke┼čfettiler. Altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n ortalar─▒nda buradaki kahvelerde, uygun bo┼č alanlarda film oynat─▒rlard─▒.

Bu potansiyeli g├Âren bir Ge├žitÔÇÖli f─▒r─▒n─▒n biraz ilerisinde, caddenin solundaki bah├žesinde 1970 y─▒l─▒nda bir sinema a├žt─▒. 16mmÔÇÖlik bir film makinesi vard─▒. ├çevrede seyirci ├žoktu. Tu─čla ocaklar─▒nda, tarlalarda ├žal─▒┼čanlar ak─▒n ediyorlard─▒.

Sinemaya merakl─▒ bir insand─▒m. BursaÔÇÖda, Mollaarap MahallesiÔÇÖnde ya┼čarken f─▒rsat bulduk├ža sinemaya giderdim.

Ge├žitÔÇÖteki f─▒r─▒n─▒ Babam Ramazan Ya┼čarÔÇÖla 1959 y─▒l─▒nda a├žt─▒m.

Film izlemeyi seviyordum. BursaÔÇÖda makinistlik yapan arkada┼č─▒m vard─▒. Babam─▒ da ikna ettim. F─▒r─▒n─▒n arkas─▒ndaki bah├žemize yazl─▒k bir sinema a├žt─▒m. ─░stanbulÔÇÖdan 55 bin liraya ├žok g├╝zel ─░talyan mal─▒ Provost marka 35mmÔÇÖlik bir film oynat─▒c─▒s─▒ ald─▒m. Ye┼čil├žam Soka─č─▒ giri┼činde d├╝kk├ón─▒ olan Refik Usta bana ├žok ┼čey ├Â─čretti. Makinemin sesi, ekosu ├žok g├╝zeldi. D─▒┼čar─▒ya koydu─čum hoparl├Âr├╝n sesi Nil├╝ferÔÇÖden duyulurdu.

Yazl─▒k sinema 300ÔÇô400 ki┼čilikti. ─░ki g├╝nde bir film de─či┼čtiriyordum. Seyirci bana akmaya ba┼člad─▒. Seyyar sinemac─▒lar aya─č─▒n─▒ kesti. 16mmÔÇÖlik makinesi olan arkada┼č sinemac─▒l─▒─č─▒ b─▒rakt─▒.

Seyirci say─▒s─▒n─▒ g├Âr├╝nce sinemay─▒ kapal─▒ya ├ževirdik. ├ťstte kad─▒nlar i├žin balkon, balkonun yan─▒nda sinema dairesi bulunuyordu, alt─▒ b├╝feydi.

Ailecek sinemay─▒ i┼člettik. B├╝fede karde┼čim Kamil dururdu. Arkada┼člar─▒mdan Recep bilet├žilik yapard─▒, ┼×aban Day─▒ kap─▒da beklerdi. Yine arkada┼č─▒m Elektrik├ži OrhanÔÇÖ─▒n ├žok yard─▒m─▒n─▒ g├Ârd├╝m.

Ge├žit i┼člek bir yerdi. Yan─▒mdaki kahvede g├╝nde bir kamyon gazoz sat─▒l─▒rd─▒. Uluda─č Gazoz fabrikas─▒n─▒n sahibi merak edip, gelmi┼čti.

BursaÔÇÖda ├╝├ž b├╝y├╝k film da─č─▒t─▒c─▒s─▒ bulunuyordu; Ferruh Nayman (babas─▒), Bahri Akku┼čo─čluÔÇÖnun firmas─▒, Selahattin Abi (Ayta├ž). Bir de Necati ├çamo─člu vard─▒.

Ferruh Nayman daha ziyade T├╝rk├že dublajl─▒ filmler getirirdi. Ben Tayyare Sinemas─▒ÔÇÖndaki Selahattin AbiÔÇÖden al─▒rd─▒m. Yaz─▒hanesi giri┼čte sa─čdayd─▒. Filmler perdenin arkas─▒nda duruyordu. Ali diye bir adam istedi─čimiz filmi oradan al─▒p bize getirirdi.

TayyareÔÇÖden ├Ânce filmler bende oynard─▒. ─░ki g├╝n oynatt─▒─č─▒m i├žin benden ba┼člat─▒rlard─▒.

Renkli filmler 250, siyah-beyaz filmler 125 lirayd─▒. ─░lk gece filmin paras─▒ ├ž─▒kar, ikinci ak┼čam bana kal─▒rd─▒. Orhan GencebayÔÇÖ─▒n filmleri daha pahall─▒yd─▒, 350 lirayd─▒. Vizyondan kalkan, ikinciye oynayan filmlerin ├╝creti yar─▒ yar─▒ya d├╝┼čerdi.

En ├žok Ay┼čecik, Orhan G├╝n┼č─▒ray, Y─▒ld─▒ray ├ç─▒nar be bilhassa Nuri Sesig├╝zelÔÇÖin filmleri ├žok tutuluyordu. Aksiyon filmlerinde Y─▒lmaz G├╝ney ve Y─▒lmaz K├Âksal seyirci ├žekerdi. Renkli T├╝rk filmlerinden H├╝lya Ko├žyi─čitÔÇÖin ÔÇťH─▒├žk─▒r─▒kÔÇŁ, ÔÇťKad─▒n Asla AffetmezÔÇŁ, T├╝rkan ┼×oray ve Kadir ─░nan─▒rÔÇÖ─▒n ba┼črollerinde oynad─▒─č─▒ ÔÇťD├Ân├╝┼čÔÇŁ ├žok seyirci ├žekmi┼čti.

Kovboy filmlerini ├žok seviyordum. Sinemamda da oynatt─▒m. John Wayne, Burt Lancester ve Alain DelonÔÇÖun filmleri de ├žok tutuluyordu. Sean ConneryÔÇÖnin James Bond filmleri serisinden ÔÇť─░nsan ─░ki Kere Ya┼čarÔÇŁ filmini bende, seyirci de ├žok be─čenmi┼čti.

Bir filmin fon m├╝zi─či Klarnet sesiydi. Hala unutamam.

BursaÔÇÖdan sinemaya seyirci gelirdi. BursaÔÇÖda film oynat─▒l─▒rken baz─▒ sinemac─▒lar erotik diyece─čimiz yerleri ├ž─▒kar─▒rlard─▒. Ben tam oynatt─▒─č─▒m i├žin benim sinemaya gelirlerdi. Mesela Mine MutluÔÇÖnun ÔÇťKad─▒n─▒mÔÇŁ filmini seyretmeye BursaÔÇÖdan geldiler.

├ľnce TVÔÇÖler yayg─▒nla┼čt─▒, sonra seks filmleri furyas─▒ ba┼člad─▒. Ye┼čil├žamÔÇÖda klasik T├╝rk filmi ├ževiren firma say─▒s─▒ azald─▒. Sinemalar─▒ besleyemedi. 1978 y─▒l─▒nda ├╝z├╝lerek sinemam─▒ kapatt─▒m. Makinemi birka├ž y─▒l sonra Be┼čikta┼čÔÇÖta bir sinemaya satt─▒m.

─░ki film hi├ž oynatmad─▒m. Oynatt─▒─č─▒m filmler k─▒saysa bol fragman koyard─▒m. Yak─▒nda, ├žok yak─▒nda diye fragmanlar─▒ s─▒ralard─▒m. Bazen milli ma├ž ├Âzetleri da─č─▒t─▒l─▒rd─▒, onlar─▒ oynat─▒rd─▒m

Sinema d├╝nyas─▒yla ilgili an─▒lar─▒ma gelince; BursaÔÇÖda film ├ževrildi─či zaman setlere giderdik. ─░neg├ÂlÔÇÖde Y─▒lmaz G├╝ney ve H├╝lya Ko├žyi─čit ÔÇťZeynoÔÇŁ filmini ├ževiriyorlard─▒, oraya gittim.

Uluda─čÔÇÖda T├╝rkan ┼×oray ve Kadir ─░nan─▒rÔÇÖ─▒n ba┼črollerinde oynad─▒─č─▒ ÔÇťNene HatunÔÇŁ filminin ├žekimine gittim. Filmin oyuncular─▒ndan Y─▒ld─▒r─▒m GencerÔÇÖi arabamla BursaÔÇÖya getirdim. Kadir ─░nan─▒rÔÇÖ─▒n kendi arabas─▒ vard─▒. T├╝rkan ┼×oray R├╝chan Adl─▒ÔÇÖn─▒n arabas─▒yla da─čdan ayr─▒ld─▒.

Sophia Loren, Brigitte BardotÔÇÖu, Kleopatra rol├╝ndeki ÔÇťLizÔÇŁ Elizabeth TaylorÔÇÖun filmlerini unutamam. Unutamad─▒─č─▒m di─čer bir film, ÔÇťMakkennan─▒n Alt─▒nlar─▒ÔÇŁ filmiydi. Ne zaman televizyonda oynasa seyrederim. Arkada┼člar─▒mdan birisi s─▒rf bu filmi seyretmek i├žin 16ÔÇÖmmÔÇÖlik bir oynat─▒c─▒ ald─▒, filmin kopyas─▒n─▒ al─▒p, defalarca seyretti.

ÔÇťRoma Arenalar─▒ÔÇŁ filmini de unutamam.

 

656 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒