Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
ekrempeker@gmail.com
Bo─čan─▒n boynuzlar─▒ – S├╝merler – “Tarih T├╝rklerle Ba┼člar”
  • 27 Mart 2018 Sal─▒
  • +
  • -

─░ngiliz Arkeoloji Enstit├╝s├╝ profes├Ârlerinden Harriet CrawfordÔÇÖun S├╝mer ve S├╝merler ├╝zerine yazd─▒─č─▒ bir kitab─▒ okudum. Yazar S├╝merlerin T├╝rk k├Âkeni ve Bat─▒ T├╝rkistan, bug├╝nk├╝ T├╝rkmenistan ba─člant─▒s─▒na hafif├že de─činip, daha ├žok Sus-Elam uygarl─▒─č─▒yla ba─člant─▒ kurmaya ├žal─▒┼čm─▒┼č. Oysa kitab─▒n─▒n baz─▒ b├Âl├╝mlerinde yazd─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ kendisini yalanl─▒yor, savundu─ču tezini ├ž├╝r├╝t├╝yor.

Ayn─▒ anlay─▒┼č─▒ Hititler ├╝zerine kitap yazm─▒┼č bulunan ─░ngiliz arkeoloji enstit├╝s├╝nde┬á g├Ârevli ara┼čt─▒rmac─▒lar g├Ârm├╝┼čt├╝m. Bat─▒l─▒ tarih├žilerinden J.G.MacquenÔÇÖin Hititler ve Hititler ├ža─č─▒nda adli eserinde kendi ─▒rklar─▒n─▒, medeniyetini ─░ranÔÇÖa ba─člama ├žabas─▒, ├╝st├╝n ─▒rk safsatalar─▒yla HitlerÔÇÖi AlmanyaÔÇÖda iktidara getirmi┼čti ve Hitlerde Ani ─▒rk─▒ d├╝nyaya h├ókim k─▒lmak i├žin tarihin en kanl─▒ sava┼č─▒n─▒ ba┼člatm─▒┼čt─▒r.

─░sve├ž tarihinin kurucusu kabul edilen, Pr. Sven Lagerbringin ÔÇśÔÇÖ─░sve├žlilerin atalar─▒ T├╝rkt├╝r. AvrupaÔÇÖda bir├žok krall─▒klar (Norve├ž, Danimarka, Saksonya, Westfalen, Fransa ve ─░ngiliz) OdinÔÇÖin ├žocuklar─▒ soyundan gelmektedirÔÇÖÔÇÖ S├Âzleri unutulmak istenmi┼čtir. Oysa bug├╝n T├╝rklerÔÇÖin, Kafkas k├Âkenli Halklar─▒n izlerine ─░ngiltereÔÇÖde, ─░spanyaÔÇÖda, CezayirÔÇÖde rastlamak m├╝mk├╝nd├╝r. Bask halk─▒n─▒n Kafkas k├Âkeni tarih├žiler aras─▒nda tart─▒┼č─▒lmaz bir ger├žek haline gelmi┼čtir.

Lagerbring eski ─░sve├ž├že, Almanca, Danca dillerinin temelini Tirkrar(T├╝rkler)ÔÇÖlar─▒n konu┼čtu─ču dilin olu┼čturdu─čunu iddia eder. Odin b├Âlgeye b├╝y├╝k ihtimalle ─░saÔÇÖdan ├Ânce gelmi┼čtir.

Sar─▒ denizden Macar ovalar─▒na┬á kadar uzanan b├Âlgedeki T├╝rk varl─▒─č─▒ nedense g├Âr├╝lmek istenmez. Proto-T├╝rk veya ilk├ža─č T├╝rklerinden geriye Balkan gibi isimlerin kalmas─▒n─▒, ─░sve├ž Sagalar─▒ ve Almanlar─▒n me┼čhur destan─▒ NibulungenÔÇÖin baz─▒ b├Âl├╝mlerinde T├╝rk isimlerinin┬á isminin ge├žmesini nas─▒l a├ž─▒klayaca─č─▒z?

├ťnl├╝ tarih├ži L.Gumilev bunu ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yor,ÔÇÖÔÇÖD├╝nya tarihi i├žinde, kadim T├╝rk halklar─▒n─▒n ve kurduklar─▒ devletlerin tarihi incelendi─činde ┼č├Âyle bir soru sormak laz─▒m gelmektedir: T├╝rkler neden ortaya ├ž─▒kt─▒lar ve neden katiyen torunlar─▒ olmayan m├╝teakip bir├žok millete kendi isimlerini b─▒rakarak tarihten silmediler? ├ç├╝nk├╝ Kadim T├╝rkler insanl─▒k tarihinde geni┼č bir yer tutmalar─▒na ra─čmen n├╝fus├ža azald─▒lar?ÔÇÖÔÇÖ

─░ngiliz Profes├Âr S├╝mer b├Âlgesinde bulunan bir k─▒s─▒m e┼čyaÔÇÖn─▒n Anva/Anev de bulundu─čunu yaz─▒yor. Tarih├žiler S├╝merlerin bu b├Âlgeden geldi─čini s├Âyl├╝yorlar. Bu b├Âlgede Anev ve AfganistanÔÇÖ─▒n Badak┼čan b├Âlgesinde bulunan Lacivert Ta┼č─▒ getirtip heykel ve varl─▒kl─▒ insanlar─▒n kulland─▒─č─▒ m├╝h├╝rlerin yap─▒m─▒nda kullanm─▒┼člar.

Metal e┼čya ve bronz yap─▒m─▒nda kullan─▒lan bak─▒r─▒ getirmek i├žin Umman ve BahreynÔÇÖde ticaret kolonileri kuran S├╝merler ─░ndus vadisindeki Harappa ve Mohengodero medeniyetini kuranlarla ticaret ili┼čkilerini s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir.

S├╝merlerin yapt─▒─č─▒ Zigguratlar bug├╝n T├╝rkmenistanÔÇÖdaki Alt─▒n Tepe ve AfganistanÔÇÖdaki Murgidak b├Âlgesinde bulunan baz─▒ yap─▒larla benzerlik g├Âstermektedir. Bu ├Ârnek iki b├Âlge aras─▒ndaki ili┼čkiyi g├Âstermektedir. S├╝mer m├╝h├╝rlerdeki oba resimleri de bu konuda ba┼čka bir ├Ârnektir.

S├╝merler yukar─▒ Mezopotamya ve Anadolu i├žlerine kadar ilerleyip bu b├Âlgelerde k├╝├ž├╝k yerle┼čim yerleri kurmu┼člard─▒r. Asur b├Âlgesinde kaz─▒ yapan ├╝nl├╝ arkeolog Henry Lazard kaz─▒ an─▒lar─▒n─▒ anlatt─▒─č─▒ ÔÇśÔÇÖNinovaÔÇÖÔÇÖ adl─▒ eserinde b├Âlgede bulunan piramitlerden bahseder. Bu yap─▒lar M─▒s─▒r piramitlerinin atas─▒ olabilir. S├╝merlerin b├Âlgeye M.├ľ.4bin y─▒llar─▒nda┬á geldi─čini unutmayal─▒m. Ziggurat yap─▒m─▒ b├╝t├╝n b├Âlgeyi sarm─▒┼čt─▒r. ├ťnl├╝ tarih├ži Heredot BabilÔÇÖdeki Ziggurat─▒n kendi d├Âneminde mevcut oldu─čunu s├Âyl├╝yor.

Tarihi bug├╝nk├╝ co─črafyaya g├Âre yorumluyoruz. Bug├╝n merkezi AsyaÔÇÖda yan T├╝rkistanÔÇÖda bulunan Gobi ve Taklamakan b├Âlgesinde Kazan ┼čehrine kadar uzanan b├╝y├╝k bir deniz yer al─▒yordu Bu denizin ├ževresinde b├╝y├╝k bir uygarl─▒k vard─▒. ─░klimsel de─či┼čiklikler bu denizi zaman i├žinde kuruttu. Bug├╝n buna ├Ârnek Marmara denizinin birka├ž kat─▒ b├╝y├╝kl├╝kteki Aral g├Âl├╝n├╝n/denizinin kurumas─▒d─▒r. KaradenizÔÇÖin bug├╝nk├╝nden k├╝├ž├╝k bir g├Âl oldu─ču ├ževresinde bulunan ┼čehir kal─▒nt─▒lar─▒ndan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bug├╝nk├╝ Marmara denizi de bir g├Âld├╝. Prens adalar─▒ bu g├Âl├╝n etraf─▒ndaki tepelerdi. Pendik a├ž─▒klar─▒nda denizin alt─▒-yedi metre derinli─činde┬á yerle┼čim yeri kal─▒nt─▒lar─▒ bulunmu┼čtur.(NTV Tarih Eyl├╝l 2012 Say─▒s─▒) Tarihi iklim de─či┼čikliklerinin nice medeniyet y─▒kt─▒─č─▒n─▒, medeniyetleri kuran halklar─▒ da─č─▒t─▒p yok etti─čini tarih kaydeder. Buna ├Ârnek olarak T├╝rkistan, Yemen, Habe┼čistanÔÇÖda ya┼čayanlar─▒ ve geride b─▒rakt─▒klar─▒ muhte┼čem yap─▒lar─▒n yan─▒nda M─▒s─▒r Erken Mayalar─▒ g├Âsterebiliriz. ─░klim, co─črafya, ticaret yollar─▒, n├╝fus ve bilgi birikiminin medeniyetlerin olu┼čmas─▒nda┬á ├žok ├Ânemli rol├╝ vard─▒.

De─čerli tarih├žimiz Kaz─▒m Mi┼čanÔÇÖ─▒n yaz─▒lar─▒nda belirtti─či gibi T├╝rkler g├Â├žebe de─čil, g├Â├žmendir. Kurakl─▒─č─▒n Afrika ├╝lkelerinde bug├╝n ne gibi toplumsal sonu├žlara yol a├žt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. O─čuzlarda suya giren ├Âld├╝r├╝l├╝rd├╝. T├╝rk toplumlar─▒nda sulak b├Âlgelere kudsiyet atfedilmesinde ya┼čanm─▒┼č kurakl─▒─č─▒n b├╝y├╝k etkisi vard─▒r. Fergana vadisinin O┼č b├Âlgesinde b├Âyle bir alan ┼×ah-─▒ Merdan ad─▒yla g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼čtir.

─░bn-i FadlanÔÇÖ─▒n o─čuzlarla ilgili yazd─▒─č─▒ ÔÇśÔÇÖy─▒kanma adetleri yoktur, suyu kirletenleri ├Âld├╝r├╝rler.ÔÇÖÔÇÖs├Âzleri bize korkun├ž bir kurakl─▒k ve ├ž├Âlle┼čme neticesinde ya┼čanan facialar─▒n toplum belle─činde nas─▒l bir yer etti─čini, nas─▒l genlere i┼čledi─čini g├Âstermektedir.

B├╝y├╝k bir medeniyetin ard─▒l─▒ olan S├╝merler maden ta┼č, orman y├Ân├╝nden fakir ve batakl─▒k olan bu b├Âlgede b├╝y├╝k bir medeniyet kurmu┼člard─▒r. Yeni kentler kurulmu┼č, batakl─▒klar kurutulup yeni sulama kanallar─▒ a├ž─▒lm─▒┼č, ticaret yollar─▒ geli┼čtirilmi┼č, koloniler kurulmu┼čtur.

S├╝merler tekerle─či buldular. H─▒zl─▒ tekerle─či, ├ž├Âmlek├ži tekerle─čini bularak ├žanak-├ž├Âmlek yap─▒m─▒n─▒ h─▒zland─▒rd─▒lar. Saban ve gemilerde ├žapa kulland─▒lar. ─░lk biray─▒ yapt─▒lar, toprak tuzlan─▒nca tuzu da yan─▒kl─▒ bitki ziraati yapt─▒lar. Matematik ve Edebiyat ta ├Ânderlik ettiler. Kulland─▒klar─▒ lisan diplomatik dil olarak binlerce y─▒l kullan─▒ld─▒. Ticaretin geli┼čmesi baz─▒ yenilikleri getirdi. ├ľnce eski yaz─▒lar─▒n─▒n ├╝zerine olu┼čturduklar─▒ ├živi yaz─▒s─▒ geli┼čtirildi. M.├ľ. 4bin y─▒llar─▒nda kullan─▒lmaya ba┼član─▒lan ├živi yaz─▒s─▒ M.S.┬á 1.yy a kadar (kimi tarih├žilere g├Âre daha sonraki y├╝zy─▒llarda)kullan─▒ld─▒. S├╝mer yaz─▒s─▒ g├╝n├╝m├╝z alfabelerinin atas─▒ say─▒lan Fenike alfabesine ─▒┼č─▒k tuttu

S├╝merler edebiyatlar─▒n─▒ yaz─▒ya ge├žiren ilk halkt─▒r. Edebiyatlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda devletin, t├╝ccarlar─▒n, tap─▒naklar─▒n t├╝m kay─▒tlar─▒, ders kitaplar─▒, yaz─▒┼čmalar─▒, s├Âzle┼čmeleri yaz─▒ya ge├žirilmi┼čtir. S├╝mer ar┼čivleri tarihe ─▒┼č─▒k tutmakt─▒r. S├╝merlerin geli┼čmi┼č bir k├╝lt├╝rel ya┼čam─▒na sahip oldu─čunu b─▒rakt─▒klar─▒ tabletlerden anl─▒yoruz. Haz─▒rlad─▒klar─▒ s├Âzl├╝kte 800 de─či┼čik yiyecek-i├žecek ve bunlardan yap─▒lan yemek tarifleri vard─▒r. Bu tariflere g├Âre S├╝merler de 20 ├že┼čit peynir,100 ├že┼čit ├žorba ve 300 ├že┼čit ekmek oldu─čunu ├Â─čreniyoruz. Ba┼čl─▒ca yiyeceklerinin et, tatl─▒ ve tuzlu su bal─▒klar─▒, sebzeler (so─čan, sar─▒msak, p─▒rasa, marul, salatal─▒k), arpa, bakliyat (mercimek, nohut, fasulye), meyveler (elma, armut, ├╝z├╝m, nar, f─▒st─▒k) oldu─čunu, nane-tere-kimyon gibi baharatlar yapt─▒klar─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz. Arpadan bira,┬á hurmadan ┼čarap yapm─▒┼člar. ─░├žini oyduklar─▒ sazlar─▒ kam─▒┼č yaparak k├╝plere koyduklar─▒ s├╝t, bira ve ┼čaraplar─▒ ortak i├žebilmi┼člerdir. ─░.├ľ. 2700 y─▒llar─▒na ait S├╝mer kral mezarlar─▒nda kulland─▒klar─▒ arp, lir, ut gibi m├╝zik aletlerinin tahta b├Âl├╝mleri bulunmu┼čtur.

S├╝mer k├╝lt├╝rel ya┼čam─▒nda bug├╝n oldu─ču gibi ├╝f├╝r├╝k├ž├╝l├╝k, b├╝y├╝c├╝l├╝k yapan kad─▒nlar─▒n oldu─čunu anl─▒yoruz. M.├ľ.2100 y─▒llar─▒n da S├╝mer-Laga┼č kral─▒ Gudea sihir ve b├╝y├╝ yapan kad─▒nlar─▒ ┼čehirden s├╝rm├╝┼čt├╝r. Babilliler S├╝mer b├Âlgesini ele ge├žirince b├╝y├╝c├╝l├╝k yapan kad─▒nlar─▒ Babil ┼čehrine toplam─▒┼člar, insanlar─▒n ├Ânemli bulduklar─▒ her konuda b├╝y├╝c├╝lere dan─▒┼čmalar─▒ adetmi┼č. Babilli b├╝y├╝c├╝lerin ├╝n├╝n├╝ duyan Hititler el├ži g├Ânderip Babil devletinden b├╝y├╝c├╝ istemi┼čler.

S├╝merler e─čitime ├Ânem vermi┼člerdir. Matematik ve geometri konular─▒n─▒ da i├žeren iki ders kitab─▒n─▒n tabletleri bulunmu┼čtur. Ticaret hayat─▒ ve b├╝rokrasinin geli┼čmesi bug├╝n kulland─▒─č─▒m─▒z imzan─▒n yerine kullan─▒lan ┬á┬ám├╝h├╝r├╝ icat ettiler. M├╝h├╝r ticari anla┼čmalar─▒n yan─▒ s─▒ra, devletlerin anla┼čmalar─▒nda da imza yerine kullan─▒l─▒yordu. M├╝h├╝r, kimlik gibiydi. Nas─▒l bug├╝n kimli─čimiz kaybolunca ilan veriyoruz, S├╝merler de kim m├╝hr├╝n├╝ kaybederse duyurmak zorundayd─▒, yoksa cezas─▒ a─č─▒rd─▒.

S├╝merlerin T├╝rk k├Âkenli olu┼člar─▒nda bir ├Ârnek olarak ├Âl├╝ g├Âmme adetlerini g├Âsterebiliriz. S├╝mer Krallar─▒ da T├╝rk Hakanlar─▒nda oldu─ču gibi┬á mezara e┼čleri, hizmet├žileri ve e┼čyalar─▒yla g├Âm├╝lm├╝┼člerdir. S├╝merlerde T├╝rkler de oldu─ču gibi tek e┼člilik vard─▒. E┼čler aras─▒nda evlilik s├Âzle┼čmesi yap─▒l─▒rd─▒.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á M.├ľ. 2000-3500 y─▒llar─▒ aras─▒nda yak─▒n Do─čuÔÇÖnun basat k├╝lt├╝r├╝n├╝ S├╝merler temsil etmi┼čtir. Sadece b├Âlge halk─▒n─▒ de─čil Akdeniz b├Âlgesini, M─▒s─▒rÔÇÖ─▒, AnadoluÔÇÖyu etkilemi┼člerdir. Orta├ža─č─▒n Latincesi gibi S├╝mer dili b├Âlgenin politik, ekonomik ve k├╝lt├╝r dili olmu┼čtur.

S├╝mer tanr─▒ ve tanr─▒├žalar─▒ isimleri de─či┼čerek b├Âlge halklar─▒n─▒n tanr─▒ ve tanr─▒├žalar─▒ olmu┼čtur. ─░lk yarad─▒l─▒┼č efsanesi S├╝merlere aittir. Yarat─▒l─▒┼č ve G─▒lgam─▒┼č destanlar─▒ Hint ve Avestalar─▒ndan da daha eskidir. ─░lyada ve di─čer destanlar S├╝mer destanlar─▒na g├Âre ├žok gen├žtir. ├ťstelik yaz─▒ya ge├žirildi─či i├žin orijinal hallerini muhafaza etmi┼člerdir. S├╝mer efsanelerinde yer alan canavar fig├╝rlerini Grek efsanelerinde g├Ârmekteyiz.

S├╝mer b├Âlgesini i┼čgal eden Akatlar onlar─▒n dilini ve yaz─▒s─▒n─▒ al─▒p tarihin ilk s├Âzl├╝─č├╝n├╝ (Akatca/S├╝merce) yapm─▒┼člard─▒r. S├╝merlerin astronomi bilgileri ├žok geli┼čmi┼čtir. Y─▒ld─▒z adlar─▒ S├╝merlerden gelmektedir. G├Âk bilimi astronominin kurucusunun S├╝merler oldu─čunu s├Âyleyebiliriz.

─░lk kubbenin S├╝merliler taraf─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir. S├╝merlerin ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgede olmayan ta┼č ve maden i┼člemesi konusunda ve kuyumculuktaki ustal─▒klar─▒, onlar─▒n ta┼č─▒ ve madeni bol olan bir b├Âlgeden geldiklerinin bir kan─▒t─▒d─▒r. Kanal a├žmak ve kanal sistemini y├╝r├╝tmek geli┼čmi┼č bir m├╝hendislik bilgisi oldu─čunu g├Âstermektedir. S├╝merler kerpi├ž ve tu─čla kulland─▒klar─▒ yap─▒larda yal─▒t─▒m malzemesi olarak asfalt─▒ da kullanm─▒┼člard─▒r.

S├╝merler tarihin bilinen ilk kanun devletidir. S├╝mer kanunlar─▒ ─░.├ľ.2050 y─▒l─▒na tarihlenmektedir ve bilinen Hammurabi Kanunlar─▒ndan ├žok eskidir. ─░┼č├žiler onluk ve y├╝zl├╝k gruplara ayr─▒l─▒p, birer y─▒ll─▒k mukavele yap─▒l─▒rd─▒. ├çal─▒┼čanlar─▒n ayda ├╝├žgen izin hakk─▒ vard─▒. Yerli halktan birinin k├Âleli─či ├╝├ž y─▒l─▒ ge├žemezdi.

Artan Sami g├Â├ž├╝ ve yan─▒ s─▒ra S├╝mer devletinin ┼čehir/site devletlerine b├Âl├╝nmesi S├╝merleri zay─▒flay─▒p Sami halklar─▒ i├žinde yok olmalar─▒n─▒ getirdi. Kendileri ortadan kalk─▒p unutuldu ama b├Âlgedeki etkisi iki bin y─▒l s├╝rd├╝. 19.y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda b├Âlgeye gelip kaz─▒lar yapan arkeologlar bulduklar─▒ kar┼č─▒s─▒nda b├╝y├╝k bir ┼ča┼čk─▒nl─▒k ge├žirdiler. R├╝zg├ór erozyonunun yerle┼čim yerlerini y─▒kmas─▒, eski S├╝mer ┼čehirlerinin ├╝zerine kentler kurulmas─▒, tar─▒m alanlar─▒na veya batak d├Ân├╝┼čmesi, kullan─▒lan ara├ž ve gere├žlerin ├ž├╝r├╝mesine ra─čmen bulunan ├živi yaz─▒lar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝l├╝p, G─▒lgam─▒┼č ve Tufan destanlar─▒n─▒n okunmas─▒yla sadece Ortado─ču tarihi de─čil, bilinen tarih de─či┼čti. Samuel NoahÔÇÖ─▒n dedi─či ┼ču s├Âzler tarih bilimine ge├žti ;ÔÇÖÔÇÖ TAR─░H S├ťMERLE BA┼×LAR.ÔÇÖÔÇÖ Bug├╝n ├╝niversitelerimizin S├╝meroloji b├Âl├╝mleri s├Ânm├╝┼čt├╝r. Eski T├╝rkler kimdir diye sorsan─▒z size yal─▒n k─▒l─▒├ž ├╝lkeleri da─č─▒tan insanlar imaj─▒n─▒ ├žizeriz. Oysa b├Âyle bir medeniyeti belirli bir bilgi birikimine sahip olmayan toplumlar kuramaz.

S├╝merce ├╝zerine ara┼čt─▒rma yapan Hinks, British AssociationÔÇÖda 1850 y─▒l─▒nda verdi─či konferansta ├živi yaz─▒s─▒n─▒ Akatl─▒lar─▒n icat etmedi─čini, ├ž├╝nk├╝ bu yaz─▒n─▒n Sami dilinin b├╝nyesine hi├ž uymad─▒─č─▒n─▒, e─čer bu dili Samiler icat etselerdi kendi dillerine uygun yapm─▒┼č olmalar─▒ gerekti─čini s├Âylemi┼čtir. Hinks, ├živi yaz─▒s─▒n─▒ Babil de Samilerden ├Ânce ya┼čam─▒┼č Sami olmayan bir halk taraf─▒ndan icat edilmi┼č oldu─čunu ├Âne s├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu halk─▒n Babillerden ├Ânce b├Âlgeye gelip yerle┼čtiklerini anlatm─▒┼čt─▒r. S├╝mer dilini ilk ke┼čfeden Rawlinsondur. Rawlinson bu dilin zamir bak─▒m─▒ndan Mo─čolcaya, Man├žu diline yak─▒n oldu─čunu, fakat kelime bak─▒m─▒ndan hi├ž benzerlik bulunmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čtir.

S├╝mer dilinde T├╝rk dilinde oldu─ču gibi kelimeler k├Âk halindedir. Onlara ekler yap─▒larak yeni kelimeler olu┼čturuluyor. S├╝mer dili de T├╝rk dilinde oldu─ču gibi fiil bak─▒m─▒ndan ├žok zengin, ses uyumu var. Erkek, di┼či ayr─▒m─▒ yok. T├╝rk├že de oldu─ču gibi k─▒sa anlat─▒mla geni┼č anlam veriyor.

Bu konuda ├žal─▒┼čmalar yapan Azeri Profes├Âr Ataki┼či Celilo─člu Kas─▒m, S├╝merceyi incelemi┼č ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ÔÇśÔÇÖS├╝merce kesim olarak T├╝rk dilidirÔÇÖÔÇÖ adl─▒ kitapta toplam─▒┼čt─▒r.

S├╝merceyi inceleyen ─░ranl─▒ ara┼čt─▒rmac─▒ R.Heyavi ilk inceledi─či 161 s├Âzc├╝─č├╝n 35ÔÇÖinin T├╝rk├že k├Âkene ba─člam─▒┼čt─▒r. Prof. Osman Nedim Tuna S├╝mercede yer alan 165┬á kelimeyi T├╝rk├že kelimelerle e┼čle┼čtirmi┼čtir. T├╝rkmen ara┼čt─▒rmac─▒ Begmurad Gerey S├╝merce 295 kelimeyi T├╝rk├že kelimeyle e┼čle┼čtirmi┼č ve bu konuda bir kitap yazm─▒┼čt─▒r. ├ťnl├╝ dil bilimci M.Swadesha bilgisayar analiziyle yapt─▒─č─▒ analiz sonucu ┼ču sonuca varm─▒┼čt─▒r:ÔÇÖÔÇÖE─čer iki ayr─▒ dilde fonetik ve anlam bak─▒m─▒ndan benzeyen kelimeler 100ÔÇÖden fazlaysa, bunlar─▒n ba─č─▒ms─▒z olma ihtimali birka├ž milyonda birdir.

Ara┼čt─▒rmac─▒ Jule Oppent Sami olmayan bu dilin S├╝merce olmas─▒ gerekti─čini ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r.1874ÔÇÖde ara┼čt─▒rmac─▒ Fran├žon Leonorman S├╝mer dilini Ural-Altay dil grubuna koydu. S├╝merolog B.Lands Berger ÔÇśÔÇÖS├╝mer dili, hem dil bak─▒m─▒ndan, hem de b├╝t├╝n Asya boyunca da─čl─▒k b├Âlgelerde konu┼čulan dil bak─▒m─▒ndan ├Ânemlidir. Bu t├╝rden olup bug├╝n hala ya┼čayan dil T├╝rk dilidir.ÔÇÖÔÇÖOppertÔÇÖe g├Âre S├╝mer dili T├╝rk, Fin ve Macar dillerine akrabayd─▒. S├╝merlerin ayn─▒ ├ža─čda ya┼čam─▒┼č medeniyetlerden farkl─▒ olarak ├živi yaz─▒s─▒yla yazd─▒klar─▒ kay─▒tlar─▒ b─▒rakm─▒┼člard─▒r. Laga┼č kentine ait kaz─▒larda 40.000 tablet, WippurÔÇÖda ki kaz─▒larda 30.000 tablet bulunmu┼čtur. Bu tabletlerde S├╝merlerin g├╝ndelik ya┼čamlar─▒na ait bilgiler, tarihleri, edebiyatlar─▒, ilahiler ve destanlar─▒ yaz─▒l─▒yd─▒.

Laga┼čtaki tabletler M.├ľ. 2500 y─▒llar─▒nda ba┼člarken, Tufandan sonra kurulmu┼č Ki┼č ┼čehrindeki tabletlerin ba┼člang─▒├ž tarihi M.├ľ. 2800 d├╝r. S├╝merler tabletlere Tufandan ├Ânce be┼č ┼čehirlerinin oldu─čunu yazm─▒┼člard─▒r. Erida, Badtib─▒ra, Larak, Sipper, ┼×─▒ruppak yak─▒nlar─▒nda bulunan Al-Ubaid adl─▒ k├╝├ž├╝k bir h├Ây├╝kte en eski Ziggurat kal─▒nt─▒s─▒, heykeller ve dinsel t├Ârenlerini g├Âsteren mermer vazolar bulunmu┼čtur. Burada bulunan eserler M.├ľ. 3300 y─▒l─▒na tarihlenmi┼čtir.

S├╝merlerin en ├╝nl├╝ kenti, ─░brahim Peygamberin kenti UrÔÇÖda kral mezarlar─▒ bulunmu┼čtur. Al-UbaidÔÇÖde yap─▒lan Kaz─▒larda alt katmanlarda tablet bulunamam─▒┼čt─▒r. M.├ľ 5900 y─▒llar─▒na tarihlenen farkl─▒ k├╝lt├╝rlere ait kap-kacak bulunmu┼čtur. M.├ľ.2400 y─▒llar─▒na ait tabletlerde T├╝rk├že adlar bulunmu┼čtur. Bunlar b├Âlgeyi istila eden Gut/Guti/Kut krallar─▒n─▒n adlar─▒yd─▒.

S├╝mer medeniyetini yaratan halklarla M─▒s─▒r Medeniyetini de kurdu─čunu s├Âyleyebiliriz. ─░lk ├ža─č M─▒s─▒r tanr─▒lar─▒ S├╝mer Tanr─▒lar─▒yla ayn─▒d─▒r. S├╝merlerdeki Anu, M─▒s─▒rÔÇÖda Anubis olmu┼čtur. S├╝mer MitolojisiÔÇÖndeki tanr─▒lar, inan─▒┼člar, kavramlar ├Ânce M─▒s─▒rÔÇÖa, oradan Grek MitolojisiÔÇÖne ge├žmi┼čtir.

Avrupal─▒ Tarih├žilerde s─▒k g├Âr├╝len davran─▒┼č Anadolu ve MezopotamyaÔÇÖda ya┼čayan halklar─▒n incelerken, e─čer s├Âz konusu halk Turani veya Sami ─▒rk─▒ndan de─čilse hemen Hint-Avrupa grubuna sokmaktad─▒rlar. Avrupal─▒ Tarih├žilerin Kafkasya konusunda ve orada ya┼čayan halklar konusunda bilgileri ve ara┼čt─▒rmalar─▒ yok denecek seviyededir.

Kafkas Tarih├žilerinin son y─▒llarda yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalar sonucu S├╝mer ve Babil krallar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n isimlerinin eski Abaza-Apsuva dilinde olduklar─▒n─▒ tespit etmi┼člerdir. Bu ve benzeri baz─▒ benzerlikler S├╝merlerin aras─▒nda Kafkas k├Âkenli kabileler oldu─čunu g├Âstermektedir. Tarih Boyunca M─▒s─▒r ve Kafkasya aras─▒nda s├╝ren ili┼čkinin temelinde bu da olabilir. M─▒s─▒rÔÇÖa giden S├╝merlilerle beraber giden halklar bu k├Âpr├╝y├╝ kurmu┼č olabilir. Dileyenler bu konuda rahmetli B.├ľmer B├╝y├╝kaÔÇÖn─▒n ÔÇťHazreti ─░brahimÔÇÖle Awubla ve Kafkasyal─▒larÔÇŁ adl─▒ kitab─▒n─▒ okuyabilirler deyip, konuyu ayr─▒ bir yaz─▒ya b─▒rakarak devam edelim.

T├╝rklerle S├╝merler aras─▒ndaki benzerlikler, S├╝mer destanlar─▒n─▒n eski T├╝rk destanlar─▒na olan benzerliklerinde de g├Âr├╝lmektedir. S├╝mer dilinden Latinceye, Gerek├žeye ├že┼čitli kelimelerin ge├žti─či ara┼čt─▒rmac─▒larla tespit edilmi┼čtir.

T├╝rk halklar─▒n─▒n a─č─▒t yakma, mersiye yazma gelene─čine S├╝merlerde de rastlamaktay─▒z Madem tarih├žilerin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ tarihi S├╝merlerle ba┼člat─▒yor, ya ├Âncesi? ├ľncesini aramak i├žin y├╝zey ara┼čt─▒rmalar─▒ yapmak, yaz─▒tlar─▒ incelemek, yaz─▒l─▒ kay─▒tlar─▒ ara┼čt─▒rmak; bunun i├žin enstit├╝ler, vak─▒flar kurup ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ y─▒llarca desteklemek gerekmez mi? Ne dersiniz, k├╝lt├╝r├╝m├╝ze nas─▒l girdi─či belli olmayan bozkurtÔÇÖu b─▒rak─▒p G├Âk BoriÔÇÖyi ara┼čt─▒rman─▒n, onun izlerini araman─▒n zaman─▒ gelmedi mi?

KAYNAKÇA

1) Sümer ve Sümerler, Harriet Crawford    Ankara 2010
2) Hititler ve Hititler d├Âneminde Anadolu┬á G.Macquan┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬áAnkara 2009
3) Ninova , H.Lazard, ─░stanbul
4)─░sve├ž├ženin T├╝rk├že ile benzerlikleri, Sven Lagerbr─▒ng┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░stanbul ┬á2010
5)─░sve├žlilerin T├╝rk k├Âkenleri ├╝zerine, Abdullah Girgin┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░stanbul┬á┬á 2011
6)Uygarl─▒─č─▒n k├Âkeni S├╝merler, M.─░lmiye ├ç─▒─č┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░stanbul┬á┬á 2008
7)5 bin y─▒ll─▒k S├╝mer T├╝rkmen ba─člar─▒, Begmurad Garen┬á┬á┬á┬á ─░stanbul
8)S├╝mer ve T├╝rk dillerinin tarihle ilgisi, Osman Nedim Turan ─░stanbul
9) Do─čunun Prehistoryas─▒, V.Golden Ch─▒lde┬á┬á Ankara 2010
10)S├╝merlerde Tufan, Tufanda T├╝rkler┬á┬á M.─░lmiye ├ç─▒─č┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░stanbul 2011
11) Hazreti ─░brahimÔÇÖle Awubla ve Kafkasyal─▒lar┬á┬á B.├ľmer B├╝y├╝ka ─░stanbul Ekim 1975
12) AvrupaÔÇÖl─▒lar─▒n Atalar─▒ T├╝rkÔÇÖt├╝r, Cengiz ├ľzak─▒nc─▒┬á ─░stanbul
13) Anadolu Arkeolojisi    Pr. Veli Sevin  İstanbul 2002
14) B├╝y├╝k T├╝rk Part Devleti Beg murat Gerey ─░stanbul 2009
15) ─░ran T├╝rklerinin Eski Tarihi Pr. Dr.Muhammed.Taki Zehtabi (Kire┼č├ži)
16) Irakl─▒lar Yaz─▒l─▒m─▒, Kaz─▒m Mi┼čan Bursa 2007
17) T├╝rklerin Kaybolan Atalar─▒, Kaz─▒m Mi┼čan┬á Bursa 2011

2,063 Toplam, 3 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar