Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
H├╝k├╝met-i Muvakkate / Rodop Ge├žici ─░daresi
  • 25 Mart 2017 Cumartesi
  • +
  • -

1774 y─▒l─▒nda Rus ├çarl─▒─č─▒ ile imzalad─▒─č─▒m─▒z K├╝├ž├╝k Kaynarca anla┼čmas─▒ Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču i├žin ikinci k─▒r─▒lma noktas─▒ oldu. K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ ve KafkasyaÔÇÖy─▒ kaybetti. ─░mparatorlu─čuÔÇÖnu ├ž├Âk├╝┼čten Frans─▒z ihtilalinin AvrupaÔÇÖda yaratt─▒─č─▒ sars─▒nt─▒ kurtard─▒. Rus ├çarl─▒─č─▒ ve Avusturya-Macaristan ─░mparatorluklar─▒yla yapt─▒─č─▒m─▒z ve yenilgimizle biten sava┼člarda, K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n Rus ├žarl─▒─č─▒na ilhak─▒n─▒ onaylama d─▒┼č─▒nda ─░mparatorlu─čun ciddi bir kayb─▒ toprak kayb─▒ olmad─▒. ─░mparatorluk g├Â├žle tan─▒┼čt─▒. K─▒r─▒mÔÇÖdan yakla┼č─▒k 200 binden fazla insan Romanya ve Dobruca B├Âlgelerine yerle┼čti.

NapolyonÔÇÖun 1798 de M─▒s─▒r’a sald─▒r─▒s─▒yla ba┼člayan s├╝re├ž ViyanaÔÇÖda imzalanan bar─▒┼č antla┼čmas─▒yla sona erdi. 1815y─▒l─▒nda Avusturya-Macaristan imparatorlu─čuÔÇÖnun Ba┼čbakan─▒ Metternich’in gayretiyle s─▒n─▒rlara sayg─▒ temelinde bir konsensus sa─čland─▒. 1815-1830 y─▒llar─▒ Avrupa k─▒tas─▒n─▒n bar─▒┼č y─▒llar─▒ olmu┼čtur.G├╝n ge├žtik├že zay─▒flayan Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Rus ├çarl─▒─č─▒ ve Avusturya imparatorlu─ču gibi iki b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒ndan ba┼čka bir d├╝┼čman─▒ daha ├ž─▒kt─▒; milliyet├žilik. Top├žulukta gerileme, t├╝fek kullanan piyadenin ├Âne ├ž─▒kmas─▒, ordunun disiplinsizli─či, Subay yeti┼čtiren okullar─▒n a├ž─▒lmay─▒┼č─▒, ordunun yeni tekniklerden uzak kalmas─▒, bitmeyen ve s├╝rekli kaybedilen sava┼člar y├╝z├╝nden bozulan devlet ekonomisi, kiliselerin ├Ânc├╝l├╝─č├╝ndeki milliyet├žilik hareketi Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda ayr─▒l─▒k├ž─▒ isyanlar─▒ ba┼člatt─▒.

Osmanl─▒ÔÇÖya kar┼č─▒ ilk isyanlar S─▒rbistanÔÇÖda ba┼člad─▒.
Osmanl─▒ vergi sisteminin bozulmas─▒, hukuk sisteminde keyfili─čin yay─▒lmas─▒, yeni├žerilerin keyfi davran─▒┼člar─▒n─▒n S─▒rp isyan─▒n─▒n tetikleyici oldu─ču konusunda tarih├žiler hemfikirdir. ─░syan sonunda otonom bir S─▒rp b├Âlgesi kuruldu.

Kilisenin ├žabalar─▒ ve ├Ânderli─či ile Mora Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda ya┼čayan Yunanl─▒lar─▒n isyan etti. Fenerli Rumlar─▒n Eflak Eyaletinde ─░psilanti BeyÔÇÖin ├Ânderli─činde kurdu─ču Etnik-i Eterya Cemiyeti b├Âlgede y─▒llard─▒r faaliyetteydi. /Peloponez yar─▒madas─▒nda Hristiyan Arnavutlar─▒n b├Âlgedeki n├╝fusun ├žo─čunlu─čunu olu┼čturdu─ču ve Greklerin az─▒nl─▒k durumunda oldu─ču nedense tarih├žiler taraf─▒ndan es ge├žilir. S─▒rp ihtilalinde bu denli g├Âr├╝lmeyen veya kay─▒tlara ge├žmeyen katliamlar bu ayaklanmada g├Âr├╝l├╝r. Mora Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda ya┼čayan otuz bin M├╝sl├╝man halktan iki bin ki┼činin kurtuldu─ču. Kad─▒n ve ├žocuklar─▒n bir k─▒sm─▒ k├Âle yap─▒lmak i├žin sa─č b─▒rak─▒l─▒r. Yabanc─▒ konsoloslar─▒n arac─▒l─▒─č─▒yla teslim olan Preveze kalesindeki M├╝sl├╝manlar ve Atina’daki Akropol’e s─▒─č─▒nan M├╝sl├╝manlar verilen s├Âzlere ra─čmen katliama u─črar.Balkanlarda ba─č─▒ms─▒zl─▒k hareketi, milli devletlerin kurulu┼ču etnik temizlik temelinde y├╝kselir. M─▒s─▒rÔÇÖdan gelen KavalaÔÇÖl─▒ Mehmet Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n o─člu ─░brahim Pa┼ča komutas─▒ndaki kuvvetlerin yard─▒m─▒yla isyan bast─▒r─▒ld─▒. Ancak Avrupal─▒ ayd─▒nlar─▒n bask─▒lar─▒ h├╝k├╝metin ├╝zerinde etkili olur. Osmanl─▒ Donanmas─▒ Navarin Liman─▒nda ─░ngiliz-Frans─▒z ve Rus Donanmas─▒ taraf─▒ndan yak─▒l─▒r ve ─░mparatorlu─ča Yunanistan’─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ kabul ettirilir. YunanistanÔÇÖ─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na giden s├╝re├ž Avrupal─▒ Ayd─▒nlarca ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r. K─▒sacas─▒ Yunan Devleti i├žin Avrupal─▒ Ayd─▒nlar─▒n eseridir diyebiliriz.Eflak Beyli─čiÔÇÖnde ├ž─▒kan ayaklanmada di─čerleri gibi katliamla ba┼člar. T├╝rkler, asker, esnaf, k├Âyl├╝ oldu─čuna bak─▒lmaks─▒z─▒n ├Âld├╝r├╝l├╝rler. Ancak Rus ├çarl─▒─č─▒ÔÇÖndan umulan destek gelmeyince bu isyan ba┼čar─▒l─▒ olmaz, k─▒sa bir s├╝rede bast─▒r─▒l─▒r, isyanc─▒lar RusyaÔÇÖya ka├žar. YunanistanÔÇÖ─▒n ba┼č─▒na Alman k├Âkenli bir prens getirilir. Ancak ─░ngilizler bu devleti himayelerine al─▒r. Napolyon sava┼člar─▒ndan sonra ele ge├žirdi─či Venediklilere ait adalar 1862 y─▒l─▒nda bu yeni devlete b─▒rak─▒l─▒r.

Tanzimat Y├Âneticilerinin yapt─▒─č─▒ reformlar ve devlet y├Ânetiminde yapt─▒─č─▒ yenilikler AvrupaÔÇÖda olumlu kar┼č─▒lan─▒r ve destek g├Âr├╝r. Rus ├çarl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n baz─▒ istekleri ├Âne s├╝rerek Osmanl─▒ Topraklar─▒na sald─▒rmas─▒ tepkiyle kar┼č─▒lan─▒r. Avrupa devletleri Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun yan─▒nda yer al─▒r. D├╝nya sava┼č─▒n─▒n ilk provas─▒ yap─▒l─▒r. ├çarl─▒k yenilgiye u─črat─▒l─▒r. 1856ÔÇÖda imzalanan bar─▒┼č anla┼čmas─▒ RusyaÔÇÖn─▒n g├╝c├╝n├╝ k─▒rmaz. Polonya yine ├çarl─▒─ča b─▒rak─▒l─▒r. Kafkasya konusu bo┼člukta kal─▒r. ─░mparatorlu─ča K─▒r─▒mÔÇÖdan ikinci bir g├Â├ž dalgas─▒ ba┼člar. Serbest kalan ├çarl─▒k KafkasyaÔÇÖya ve Bat─▒ T├╝rkistanÔÇÖa sald─▒r─▒r. On y─▒l ge├žmeden KafkasyaÔÇÖdaki soyk─▒r─▒m denebilecek katliamdan ka├žan 1,5 milyon g├Â├žmen Osmanl─▒ topraklar─▒na y├Ânelirler. Bat─▒ T├╝rkistan ├çarl─▒─č─▒n denetimine girer.

Osmanl─▒da devir de─či┼čmi┼č, Tanzimat D├ÂnemiÔÇÖnin ├╝nl├╝ pa┼čalar─▒ Ali ve Fuat Pa┼čalar vefat etmi┼čti. Bulgarlar Ortodoks olmalar─▒ nedeniyle ibadet a├ž─▒s─▒ndan Osmanl─▒lar taraf─▒ndan ─░stanbul’daki Rum Ortodoks Patrikhanesi’ne ba─članm─▒┼člard─▒. Bulgarlar aras─▒nda milliyet├žilik yay─▒lmaya ba┼člay─▒nca bu durumdan ho┼čnutsuzluk duymaya ba┼člad─▒lar ve ba─č─▒ms─▒z Bulgar KiliseÔÇÖsi i├žin m├╝cadeleye ba┼člad─▒lar. 28 ┼×ubat 1870 tarihinde Osmanl─▒ padi┼čah─▒ Abd├╝laziz Bulgar EksarhanesiÔÇÖnin, yani Rumlardan ba─č─▒ms─▒z Bulgar Ortodoks Kilisesi) kurulmas─▒na izin verdi. Kilisenin kurulmas─▒ Bulgar Milliyet├žili─čiÔÇÖnin daha da g├╝├žlenmesini sa─člad─▒.

BULGAR ─░SYANI
─░mparatorlukta yeni reformlar yap─▒lmas─▒n─▒, ─░mparatorlu─čun devam─▒n─▒ Me┼čruti Y├Ânetimde g├Âren ve AvrupaÔÇÖn─▒n Me┼črutiyetle y├Ânetilen ─░mparatorluk ve Krall─▒klar─▒nda oldu─ču gibi ├╝lke y├Ânetiminde s├Âz sahibi bir meclisin kurulmas─▒n─▒ isteyen reformistler Mithat Pa┼ča ├Ânderli─činde 1876 y─▒l─▒nda Sultan Abd├╝lazizÔÇÖi Osmanl─▒ taht─▒ndan indirdiler. Yerine tahta ge├žirilen Sultan V.Murat psikolojik problemleri y├╝z├╝nden iktidarda kalamad─▒. Me┼čruti y├Ânetimi ve yetkilerini Meclisle payla┼čmay─▒ kabul eden veliaht Sultan Abd├╝lhamit 31 A─čustos 1876 Osmanl─▒ taht─▒na getirildi. 23 Aral─▒k Anayasa yani Kanun-i Esasi kabul edildi. 19 ┼×ubat 1877ÔÇÖde se├žimler yap─▒ld─▒. Osmanl─▒ Meclis-i UmumiÔÇÖsi (Meclis-i Mebusan) 19 May─▒s 1877 tarihinde topland─▒.

Osmanl─▒ Devletinde bu geli┼čmeler s├╝rerken Bosna-Hersek Eyaletinde ─░syan ba┼člad─▒. Osmanl─▒ Devleti Karada─č prensli─čiÔÇÖnin isyana m├╝dahil olmamas─▒ i├žin ─░syan─▒ bast─▒rmakta a─č─▒r davrand─▒. ─░syan ├Âncesi BulgaristanÔÇÖda i├ž kar─▒┼č─▒kl─▒klar ba┼člam─▒┼čt─▒. Mithat Pa┼čaÔÇÖn─▒n Tuna vilayetinde yapt─▒─č─▒ reformlar─▒n devam─▒ gelmemi┼č, aksine durum daha k├Ât├╝le┼čmi┼čti. 1876y─▒l─▒n─▒n Nisan ay─▒nda BulgaristanÔÇÖda ba┼člayan Bulgar ─░syanlar─▒ b├╝t├╝n b├Âlgeye yay─▒ld─▒. Bu d├Ânemde b├Âlgeye Rusya taraf─▒ndan Kafkasya’daki yurtlar─▒ndan zorla at─▒lm─▒┼č bir├žok Kafkasyal─▒ M├╝sl├╝man b├Âlgeye yerle┼čtirilmi┼čti. Bulgarlarla, Ruslardan b├╝y├╝k eziyet ├žekmi┼č Kafkasyal─▒ M├╝sl├╝manlar aras─▒nda kar┼č─▒l─▒kl─▒ katliamlar ya┼čand─▒. Osmanl─▒lar bu isyanlar─▒ g├Ân├╝ll├╝ milisler kullanarak k─▒sa zamanda bast─▒rd─▒lar. Ancak bat─▒ d├╝nyas─▒nda Osmanl─▒ Devleti’nin bu isyanlar─▒n bast─▒r─▒lmas─▒nda kulland─▒─č─▒ y├Ântemler b├╝y├╝k ele┼čtirilere neden oldu. Bulgarlar─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi tek tarafl─▒ olarak kamuoyuna yans─▒t─▒ld─▒. M├╝sl├╝manlar─▒n u─črad─▒─č─▒ katliamlar g├Âz ard─▒ edildi. Eski ─░ngiltere ba┼čbakan─▒ Gladstone, bilim adam─▒ Darwin, yazar Oscar Wilde ve Victor Hugo ve ─░talyan Birli─čiÔÇÖni sa─člayan Garibaldi gibi etkili ki┼čiler Osmanl─▒ Devleti aleyhinde b├╝y├╝k bir kamuoyu olu┼čturdular. T├╝m Avrupa’da Bulgarlar─▒n yan─▒nda yer ald─▒. Rus ├çarl─▒─č─▒na kar┼č─▒ Osmanl─▒ Devletini savunan ─░ngiliz ve Frans─▒z siyaset├žiler etkisiz kald─▒lar.

TERSANE KONFERANSI
Avrupa kamuoyunun etkisiyle zaman─▒n b├╝y├╝k devletleri ─░ngiltereÔÇÖnin ├Ânderli─činde Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin bilhassa Hristiyan tebaas─▒ i├žin yapmas─▒ gereken reformlar─▒ g├Âr├╝┼čmek i├žin ─░stanbulÔÇÖda bir toplant─▒ yapmaya karar verdiler. Tarihe Tersane konferans─▒ olarak ge├žen bu toplant─▒ 23 Aral─▒k 1876 y─▒l─▒nda ─░stanbul Hali├ž TersaneÔÇÖsindeki Bahriye NezaretiÔÇÖnde ba┼člad─▒. 23 Aral─▒k 1876ÔÇÖda toplanan bu konferansa ─░ngiltere, Prusya, Rusya, Fransa ve Osmanl─▒ Devleti kat─▒ld─▒. Konferanstan Osmanl─▒ Devleti’nin Balkanlardaki topraklar─▒n─▒ elinden alacak kararlar─▒n ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ anlayan Osmanl─▒ yetkilileri konferans─▒ etkisiz k─▒lmak i├žin tahta yeni ├ž─▒km─▒┼č olan II. Abd├╝lhamit’i konferans─▒n topland─▒─č─▒ g├╝n Anayasay─▒ ilan etmeye ikna ettiler. Osmanl─▒ yetkilileri, Balkanlardaki H─▒ristiyanlar─▒n Kanun-i Esasi’yle kazand─▒klar─▒ ├Âzg├╝rl├╝klerden dolay─▒, Avrupa ├╝lkeleri taraf─▒ndan Osmanl─▒ Devleti’nin y├Ânetimini alt─▒nda b─▒rak─▒lacaklar─▒n─▒ hesaplanm─▒┼čt─▒. Ancak konferansa kat─▒lan devletler Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin bu hareketini ciddiye almad─▒lar. Konferansta,
ÔÇó S─▒rbistan ve Karada─č i├žin ba─č─▒ms─▒zl─▒k karar─▒ al─▒nd─▒.
ÔÇó Bulgaristan ve Bosna-Hersek’e ├Âzerklik verilmesi kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.
D├Ânemin Osmanl─▒ y├Âneticileri durumu tahlil edemediler. 1853 y─▒l─▒nda oldu─ču gibi Rus ├çarl─▒─č─▒ ile ├ž─▒kacak olas─▒ bir sava┼čta Avrupa Devletlerinin kendilerine destek olaca─č─▒n─▒ sand─▒lar. Osmanl─▒ Ordunun durumu pek i├ž a├ž─▒c─▒ de─čildi. 93 Harbinden sonra ÔÇťBa┼č─▒m─▒za GelenlerÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda Do─ču Cephesindeki durumu yazan Arif Bey, Osmanl─▒ Ordusunun halini ac─▒ ac─▒ anlat─▒r.
Osmanl─▒ y├Ânetimi Konferans kararlar─▒n─▒ kabul etmeyince 24 Nisan 1877ÔÇÖde Rusya ve ard─▒ndan Karada─č Prensli─či Osmanl─▒ Devleti’ne sava┼č a├žt─▒. B├Âylece 93 Harbi (1877-1878 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒) ba┼člad─▒.
Rus ├çarl─▒─č─▒ sava┼č s─▒ras─▒nda tarafs─▒z kalmas─▒ i├žin Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─čuÔÇÖna Bosna-Hersek B├ÂlgesiÔÇÖni i┼čgal etmesini teklif eder. Sava┼č ba┼člay─▒nca Avusturya-Maceristan Birlikleri ÔÇťGe├žici ─░┼čgalÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda Bosna-Hersek B├Âlgesini i┼čgal eder. Ordusunun General Gurko komutas─▒nda yaz aylar─▒nda ba┼člatt─▒─č─▒ askeri harek├ót, Tul├ža ├╝zerinden Tuna nehrine do─čru, Dobruca Ovas─▒ boyunca h─▒zla ilerler.

93 HARB─░
Osmanl─▒ Devletinin sava┼č plan─▒, Rus ordular─▒n─▒n Tuna nehrinden a┼ča─č─▒ inmesine engel olmakt─▒r. Tuna Ordular─▒ Genel Komutan─▒ M├╝┼čir Abd├╝lkerim Pa┼ča, bu plan do─črultusunda Kuzey DobrucaÔÇÖy─▒ bo┼čalt─▒r ve t├╝m kuvvetlerini Tuna nehrinin g├╝neyinde toplar. Ruslar da bu geli┼čme kar┼č─▒s─▒nda hi├žbir engelle kar┼č─▒la┼čmadan Kuzey DobrucaÔÇÖdan TunaÔÇÖya do─čru h─▒zla ilerleme olana─č─▒ elde ederler. Kuzey DobrucaÔÇÖda, Rus ilerleyi┼čiyle beraber yo─čun da bir g├Â├ž ve BulgaristanÔÇÖda M├╝sl├╝man katliam─▒ ba┼člar. Tul├ža, h─▒zla bo┼čal─▒r. Tul├ža ile birlikte Ma├žin, H─▒rsova ve Babada─č─▒ÔÇÖnda ya┼čayan ahali de 23 Haziran 1877ÔÇÖden itibaren g├╝neye; arkadan gelen Rus ordular─▒n─▒n ├Ân├╝ s─▒ra VarnaÔÇÖya do─čru ├žekilir. Bunu yapmay─▒p kalanlar ya da b├Âlgeyi terk etmekte gecikenleri daha k├Ât├╝ bir son beklemektedir; Bulgar ─░syanc─▒lar─▒ taraf─▒ndan ya─čmalanmak ve ├Âld├╝r├╝lmek. Bulgarlar b├Âlgede ya┼čayan Rumlar ve YahudilerÔÇÖi de katlederler. M├╝sl├╝man kasaba ve k├Âyleri Rus OrdusuÔÇÖndaki Kazaklar, bazen de Rus Askerleri taraf─▒ndan ku┼čat─▒l─▒r, halk─▒n silahlar─▒ toplan─▒r, sonras─▒nda Bulgarlar katliama giri┼čirlerdi. Bazen Rus top├žusu k├Ây ve kasabalar─▒ top ate┼čine tutulurdu. T├╝rklerin yan─▒ s─▒ra Rum ve Yahudiler de g├╝neye; VarnaÔÇÖya do─čru h─▒zla ka├žt─▒lar. Ka├žamayanlar─▒ ├Âl├╝m bekliyordu.
Rus ordusunun sald─▒r─▒lar─▒n hedefi askeri oldu─ču kadar sivillerdir de. Sald─▒r─▒lar─▒n as─▒l hedefi yani M├╝sl├╝manlard─▒. Aksi takdirde n├╝fusunun b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu Bulgar olmayanlar─▒n, ├Âzellikle de T├╝rklerin olu┼čturdu─ču Bulgaristan co─črafyas─▒nda ba─č─▒ms─▒z bir Bulgaristan devletinin kurulmas─▒n─▒n ve ya┼čamas─▒n─▒n olana─č─▒ da yoktu. ├ťstelik sivil halk─▒n ka├ž─▒┼č─▒ Osmanl─▒ AskerleriÔÇÖnin ikmal hatlar─▒n─▒ kullanmas─▒n─▒ engelledi─či gibi, askerler aras─▒nda y─▒lg─▒nl─▒k ve pani─če sebep oluyordu. Ruslar efsane olarak tarihe alt─▒n harflerle yaz─▒lan Plevne savunmas─▒ d─▒┼č─▒nda ├žok b├╝y├╝k bir direni┼čle kar┼č─▒la┼čmadan h─▒zla ilerlerler. Plevne Sava┼č─▒na ├ľzerk Romanya Prensli─čiÔÇÖde Ruslar─▒n yan─▒nda kat─▒l─▒r.

Ruslar Osmanl─▒ ordusunun kararg├óh─▒n─▒n bulundu─ču ┼×umnu, Varna ile silahl─▒ halk direni┼činin oldu─ču RodoplarÔÇÖa giremezler. Rus Ordular─▒ Balkan da─člar─▒n─▒ a┼č─▒p Filibe ovas─▒na inerler, oradan da h─▒zla TrakyaÔÇÖya do─čru y├╝r├╝rler. Bulgar milli devletinin olu┼čumunu sa─člamak amac─▒yla kurulmu┼č bulunan Bulgar Milli ─░dare Te┼čkilat─▒ ile Ruslar, T├╝rkler konusunda genel bir ÔÇťT├╝rkleri ve M├╝sl├╝manlar─▒ yok etmeÔÇŁ fikrinde birle┼čmi┼člerdi. Sivil M├╝sl├╝manlardan olu┼čan araba kafileleri katliam amac─▒yla Rus Ordusu taraf─▒ndan top ate┼čine tutulur.

Ya┼čanan sald─▒r─▒lar ve katliamlar kar┼č─▒s─▒nda ba┼čta b├Âlgenin en b├╝y├╝k kenti olan Rus├žukÔÇÖda ya┼čayanlar olmak ├╝zere, bombalamadan ve katliamlardan sa─č kurtulan siviller do─čduklar─▒, ya┼čad─▒klar─▒ yerleri h─▒zla bo┼čalt─▒p g├╝neye do─čru ka├žmaya ba┼člar. Ka├žanlar─▒n ve katledilenlerin say─▒s─▒ Rus ordusunun ilerledi─či her g├╝n ve girdi─či her ┼čehir boyunca katlanarak artar. Rus ordular─▒n─▒n ├Ân├╝nden kendi can─▒n─▒ ve ├žocuklar─▒n─▒n can─▒n─▒ kurtarmak i├žin g├╝neye ve do─čuya do─čru can havliyle ka├žan ├žo─ču kad─▒n ve ya┼čl─▒ y├╝z binlerce insan─▒n tek hedefi vard─▒; Bir an evvel ─░stanbulÔÇÖa ula┼čmak, oradan da AnadoluÔÇÖya ge├žmektir. Y├╝z binlerce insan bu hayaline kavu┼čur. Fakat katliamlardan, salg─▒n hastal─▒klardan ve dondurucu so─čuklardan kurtulan ├Ânemli say─▒da insan n├╝fusun ├žo─čunlu─čunu T├╝rklerin olu┼čturdu─ču RodoplarÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒r. Herkes, deh┼čet i├žindedir. ├ç├╝nk├╝ herkes, o g├╝ne kadar ya┼čananlar─▒ sadece kulaktan duymu┼čtur. Etkili bir direni┼čle kar┼č─▒la┼čmayan Rus Ordusu direni┼č g├Âsteren b├Âlgelere sald─▒rmadan Edirne ├╝zerinden ─░stanbulÔÇÖa y├Ânelir. Ama├žlar─▒ Avrupa Devletlerinin m├╝dahalesi olmadan ─░stanbulÔÇÖu ele ge├žirmektir. Rodop B├ÂlgesiÔÇÖnin direni┼č g├Âsterdi─čini ve yapt─▒klar─▒ ke┼čif taarruzlar─▒n─▒n p├╝sk├╝rt├╝ld├╝─č├╝n├╝ g├Âren Rus Ordusu b├Âlgeyi geride b─▒rakarak harek├ót─▒na devam eder. Rus OrdusuÔÇÖnun plan─▒ tutar. 1829ÔÇÖda ele ge├žirdikleri EdirneÔÇÖyi kolayca i┼čgal ederler. S─▒rada ─░stanbul vard─▒r. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├žaresizdir. Bir tarafta ilerleyen Rus Askerleri, di─čer tarafta Ruslar─▒n ├Ân├╝nden ka├žan y├╝z binlerce g├Â├žmen. Rus ordular─▒ art─▒k ─░stanbulÔÇÖa bir ad─▒m mesafede, yani Ye┼čilk├ÂyÔÇÖe, o zamanki ad─▒yla AyastesanosÔÇÖa gelirler.
Rus ordusunun ─░stanbulÔÇÖun kap─▒lar─▒na dayanmas─▒ ba┼čta ─░ngiltere olmak ├╝zere AvrupaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k devletlerini rahats─▒z eder. ─░ngilizler donanmalar─▒n─▒ ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderirler. Berlin, Paris, Viyana devreye girer. Geli┼čmelerden ├žok rahats─▒z olmu┼člard─▒r. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin bu kadar kolay ├ž├Âkece─čini tahmin etmemi┼člerdi. ─░stanbulÔÇÖun ve dolay─▒s─▒yla bo─čazlar─▒n RusyaÔÇÖn─▒n h├ókimiyeti alt─▒na girmesi, Hindistan yolunun tehdit alt─▒nda olmas─▒ndan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. ─░ngiltere, zaman ge├žirmeden devreye girer. Bu arda halen ├╝slerinin bulundu─ču K─▒br─▒s Adas─▒na asker ├ž─▒kar─▒r. ├çarl─▒k mesaj─▒ alm─▒┼čt─▒r. K─▒r─▒m Sava┼č─▒ ├Ârne─činde de oldu─ču gibi ortak cephe olu┼čturmalar─▒ sava┼č─▒n seyrinin de─či┼čtirip, kazand─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n kaybedilmesi ne sebep olabilirdi. Bu geli┼čme ├╝zerine Osmanl─▒ devleti ve Rus ├çarl─▒─č─▒ aras─▒nda, 3 Mart 1878ÔÇÖde Ayastefanos Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ imzalan─▒r. Antla┼čmayla KaradenizÔÇÖden AkdenizÔÇÖe uzanan ÔÇťB├╝y├╝k BulgaristanÔÇŁ Devleti kurulur. B├╝y├╝k BulgaristanÔÇÖ─▒n kuruldu─ču Tuna, Edirne ve Selanik vilayetlerindeki 16 sancak ├╝zerinde 2 milyon 580 bin BulgarÔÇÖa kar┼č─▒l─▒k 3 milyon 980 bin Bulgar olmayan insan ya┼čamaktad─▒r.

Antla┼čman─▒n sonucu be─čenmeyenlerin ba┼č─▒nda ─░ngiltere, Fransa, Almanya, Avusturya vard─▒r. RusyaÔÇÖn─▒n kurulan B├╝y├╝k Bulgaristan sayesinde BalkanlarÔÇÖda tek ba┼č─▒na bu kadar etkinlik kazanmas─▒ndan rahats─▒z olurlar. B├Âlgedeki katliam haberleri Avrupa kamuoyunda ┼ča┼čk─▒nl─▒k yaratm─▒┼čt─▒r Bulgarlar─▒n yapt─▒─č─▒ katliamlar─▒n korkun├žlu─ču daha ├Ânce Osmanl─▒lar aleyhinde yap─▒lan haberleri geride b─▒rakm─▒┼čt─▒. ├ťstelik b├Âlgede, Rodoplarda ya┼čayan M├╝sl├╝manlar anla┼čmay─▒ tan─▒maz ve silahl─▒ direni┼če devam ederler. RodoplarÔÇÖdaki T├╝rklerÔÇÖin ┼čik├óyetlerini dinlemek ve olan biteni yerinde incelemek ├╝zere hemen bir uluslararas─▒ komisyon kurulur. Ard─▒ndan da BismarckÔÇÖ─▒n davet etmesiyle taraflar, BerlinÔÇÖde bir araya gelir.
Berlinde bir Konferans toplan─▒r. RodoplarÔÇÖdaki M├╝sl├╝manlar H├╝k├╝met-i Muvakkate ad─▒yla ba─č─▒ms─▒z bir y├Ânetim olu┼čtururlar.

H├ťK├ťMET-─░ MUVAKKATE
B├Âlgede ilk direni┼č Ayastefanos Anla┼čmas─▒n─▒n k─▒rk─▒nc─▒ g├╝n├╝nde ba┼člar. ├çirmen yak─▒nlar─▒nda T├╝rklerle Kazaklar aras─▒nda ba┼člayan silahl─▒ ├žat─▒┼čma ├ž─▒kar. Ba┼člayan ayaklanma k─▒sa s├╝rede Do─ču Rumeli ve Rodoplara yay─▒l─▒r. Direni┼č merkezleri K─▒rcaali ve Rodop Da─člar─▒n─▒n Kuzeyidir. T├╝rklerin direni┼čine b├Âlgede ya┼čayan Rum, ermeni, Hristiyan Arnavutlar ve Yahudiler destek verir. H├╝k├╝met-i Muvakkate bir kayna─ča g├Âre 4 Mart 1878, ba┼čka bir kayna─ča g├Âre ise 16 May─▒s 1878ÔÇÖde Sultan Yeri kazas─▒n─▒n Kara Tarla k├Ây├╝nde kurulmu┼čtur. Bulgarca ad─▒ ├çerna Niva olan k├Âyde kurulan H├╝k├╝met-i MuvakkateÔÇÖnin d├Ârt ki┼čiden olu┼čan bir kurucular heyeti bulunmaktad─▒r. Daha ├žok Ahmet Aga Timirski ile ├Âzde┼čle┼čen bu h├╝k├╝metin di─čer kurucular─▒ Hac─▒ ─░smail Efendi, Kara Yusuf ├çavu┼č ile ─░ngiliz as─▒ll─▒ Hidayet Pa┼ča yani Mr. SinclairÔÇÖdir. H├╝k├╝metin ayr─▒ca 30 ki┼čiden olu┼čan bir Temsilciler Meclisi bulunmaktad─▒r.

H├╝k├╝met-i Muvakkate demokratik anlay─▒┼čla y├Ânetilen bir siyasal olu┼čumdur. O kadar ki, al─▒nan kararlara k├Ây muhtarlar─▒ da kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bab-─▒ AliÔÇÖye, bas─▒na ve yabanc─▒ devletlere verilen muht─▒ra, m├╝racaat ve dilek├želeri n alt─▒nda 25-30 halk vekili ve y├╝z kadar k├Ây meclisinin m├╝h├╝r├╝ bulunurdu. ├ço─čunlu─čunu T├╝rklerin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 4 milyon insan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bir co─črafyada kurulan H├╝k├╝met-i Muvakkate, varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ 8 y─▒l boyunca egemenli─či alt─▒ndaki b├Âlgeyi ├Ânce Ruslara, daha sonra da Bulgarlara kar┼č─▒ ba┼čar─▒yla savunmu┼čtur.

Rus kuvvetleri ve komitac─▒lar ayaklanmay─▒ bast─▒rmak i├žin harekete ge├žer. Her t├╝rl├╝ ┼čiddeti kullanan bu kuvvetler, ayr─▒ca ihtilalcilerden silahlar─▒n─▒ da teslim etmelerini isterler. Silahlar─▒n tesliminin 93 HarbiÔÇÖnde ya┼čanan ├Ârneklerde de oldu─ču ├╝zere ├Âl├╝me a├ž─▒k davet demek oldu─čunu bilen Rodoplular─▒n yan─▒t─▒ kesindir: Ya istiklal, ya ├Âl├╝m. S├╝leyman Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žekilirken silahlar─▒n─▒ b├Âlge halk─▒na b─▒rakmas─▒, b├Âlgeye s─▒─č─▒nan az say─▒da subay ve asker direni┼čin olu┼čmas─▒n─▒ sa─člar.

Rus ordusu ve Bulgar komitac─▒lar, bir taraftan direni┼č├žilerden silahlar─▒n─▒ teslim etmelerini isterlerken, di─čer taraftan da sald─▒r─▒lar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmekten geri durmazlar. ├ľzellikle Filibe yani Plovdiv ve Hask├Ây yani Haskovo civar─▒nda ├Ânemli askeri harek├ótlar ger├žekle┼čtirirler. Bu b├Âlgenin antla┼čma gere─čince kendilerine b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rerek T├╝rklerden, silahlar─▒n─▒ teslim etmelerini ve direni┼čten vazge├žmelerini isterler. Rus birlikleri taraf─▒ndan i┼čgal edilme tehlikesi ya┼čayan Hask├ÂyÔÇÖdeki 21 T├╝rk k├Ây├╝n├╝n ahalisi silahlanarak da─člara ├žekilir. K├Âylerinin i┼čgal ve ya─čma edilmesi ├╝zerine de 500 silahl─▒ T├╝rk, ├çak─▒nal─▒ H├╝seyin A─ča ├Ânderli─činde i┼čgal g├╝├žlerine kar┼č─▒ direni┼če ge├žer.

KIRCAAL─░ SAVA┼×LARI

K─▒rcaaliÔÇÖnin F─▒nd─▒cak k├Ây├╝nden Murat A─ča, ┼×─▒pkaÔÇÖda sava┼čan askerler aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒. S├╝leyman pa┼ča, harp sahas─▒na girilirken K─▒rcaaliÔÇÖden ge├žti─či s─▒rada fazla silah ve cephanesini orada b─▒rakm─▒┼čt─▒. Rus alay─▒n─▒n ve Bulgarlar─▒n, K─▒rcaaliÔÇÖyi BulgaristanÔÇÖa katmaya ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ i┼čiten Murat A─ča; yan─▒na ald─▒─č─▒ da─čl─▒ delikanl─▒larla, Bulgar ve Ruslar─▒n ilerledikleri ge├žit noktalar─▒n─▒ tuttu ve Ruslar─▒ bu ├žat─▒┼čmada iki kar┼č─▒l─▒kl─▒ ate┼č alt─▒na alarak bo─čaza girenlerin bir tanesinin bile kurtulmas─▒na imk├ón vermedi. Murat A─ča K─▒rcaaliÔÇÖnin b├╝t├╝n T├╝rk olan k├Âylerine adam g├Ândererek, yunus o─čullar─▒ndan ─░smail A─čay─▒ Halil A─čaÔÇÖy─▒, Ahi ├çelebiÔÇÖyi seferber etti. Mestanl─▒ ve civar─▒ndan 1000 kadar silahl─▒ g├Ân├╝ll├╝ da─čl─▒ ko┼čup geldi. M├╝thi┼č bir sava┼č ba┼člad─▒. General Herkisof kumandas─▒nda Rus piyade alay─▒, bir Kazak alay─▒, 4 batarya topla taarruza ge├žtiler. Murat A─ča kuvvetleri Bo─čaz─▒n do─čal bir istihk├óm olan iki yan─▒n─▒ tutmu┼člard─▒, toplar─▒ yoktu. Bir alay haline getirilmi┼č Bulgarlar da Ruslara yard─▒m ediyorlard─▒. Murat A─ča, Kilise kuleÔÇÖnin yan─▒ndan Arda boyuna yay─▒larak, da─čl─▒lar─▒ arkadan sarmak isteyen Bulgarlar─▒, Murat A─ča ├Ânceden fark ederek gelenleri i├žeri al─▒p bire var─▒ncaya kadar k─▒rd─▒. Kurtulan olmad─▒. Murat A─ča, 354 k├Âyden ibaret olan da─č kolunda te┼čkilat─▒ kurarak, kendi n├╝fus ba┼č─▒na m─▒s─▒r unu, kurutulmu┼č yo─čurt, ke├ži past─▒rmas─▒, mekkare kat─▒r─▒, salmas─▒ ├ž─▒kard─▒.

Ruslar ┼čiddetli bir top ate┼či ile da─čl─▒ gazilerin g├Âz├╝n├╝ korkutmak istedi. Lakin d├╝┼čen mermiler yal├ž─▒n ta┼člara ├žarp─▒p da─č─▒l─▒yor, ta┼č kovuklar─▒nda, elinde ÔÇťMartinÔÇŁ, d├╝┼čman─▒ bir ad─▒m ileri att─▒rmayan da─čl─▒lardan hi├ž birinin burnu kanam─▒yordu. General, h├╝cum emri vermi┼čti. Dar bo─čazdan giren Rus askerlerinin ├╝zerine ├Âyle ┼čiddetli bir ate┼č a├ž─▒lm─▒┼čt─▒ ki, yal├ž─▒n kayalardan ya─čan bu cehennem ate┼či b├╝t├╝n Rus taburlar─▒nda bozgun etkisi yapt─▒. Hepsi da─čl─▒lar─▒n ├Ân├╝nde ka├ž─▒yordu. Ruslar ve Bulgarlar da─člara giremeyip ├╝mitsizce geri d├Ând├╝ler. Da─č kolu asla istila g├Ârmemi┼čti. ├ťmitleri kesilen Rus generali, Murat A─čaÔÇÖya haber g├Ânderdi. Kendisi ile g├Âr├╝┼čmek istedi. Murat A─ča l├╝leli ├žubu─ču ensesine sokulu, elinde MartinÔÇÖi, bir kat─▒ra binerek yaln─▒z ba┼č─▒na generalin kararg├óh─▒na gitti. General Murat A─čaÔÇÖy─▒ b├╝t├╝n askerleri selama dizerek kar┼č─▒lam─▒┼č. G├Âr├╝┼čt├╝ler. Murat A─ča da─člardan bir kar─▒┼č yere kimseyi sokmayacaklar─▒n─▒ kesin olarak s├Âyledi. O topraklar─▒ kurtarmadaki en etkili unsurun; S├╝leyman Pa┼čaÔÇÖn─▒n fazla silah ve cephaneyi K─▒rcaaliÔÇÖde depo etmesi ve bunun Murat A─ča taraf─▒ndan fark edilmesi oldu─ču bilinir. Bu b├╝y├╝k ┼čans i├žin da─čl─▒lar S├╝leyman Pa┼čaÔÇÖy─▒ ┼č├╝kranla anar.

Rusya isyan─▒ bast─▒rmak i├žin Bab─▒ AliÔÇÖden yard─▒m ister. Sultan Abd├╝lhamitÔÇÖten, ihtilalcilerin silahlar─▒n─▒ b─▒rakmalar─▒ ve teslim olmalar─▒ konusunda devreye girmesini ister. Padi┼čah taraf─▒ndan g├Ânderilen heyetin s├Âylediklerine, silah b─▒rak─▒p teslim olma ├ža─čr─▒lar─▒na, bu ama├žla verilen kimsi tavizler kulak asmazlar.

Rodoplularla Rus ordular─▒ aras─▒ndaki en kanl─▒ ├žarp─▒┼čmalar K─▒rcaali ve ├ževresine kar┼č─▒l─▒k gelen bir b├Âlgede ya┼čan─▒r. Rus ordusu, ihtilalcilere kar┼č─▒ koyabilmek i├žin buradaki kuvvetlerini takviye etme yoluna gider. Bunun i├žin de Edirne ve FilibeÔÇÖden yeni birlikleri ve da─č toplar─▒n─▒ b├Âlgeye g├Ânderir.

Ayn─▒ ┼čekilde Hask├ÂyÔÇÖ├╝n yani HaskovaÔÇÖn─▒n s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde yer alan Ortak├ÂyÔÇÖ├╝n yak─▒n─▒nda yerle┼čik bulunan Demirler CemaatiÔÇÖnin sald─▒r─▒lar─▒na kar┼č─▒ buraya da takviye birlikler g├Ânderilir. Ruslar Nisan 1878ÔÇÖde 11 tabur ve Bulgar g├Ân├╝ll├╝lerle b├Âlgeye taarruza kalkarlar, isyanc─▒lar taraf─▒ndan p├╝sk├╝rt├╝l├╝rler. Yap─▒lan takviyelere, ger├žekle┼čtirilen t├╝m sald─▒r─▒lara ra─čmen ihtilal k├╝├ž├╝lmek bir yana her ge├žen g├╝n b├╝y├╝r. O kadar ki, direni┼čin kapsad─▒─č─▒ alan, Haziran 1878ÔÇÖin sonlar─▒na do─čru, g├╝neyde ve g├╝neydo─čuda G├╝m├╝lcine, Dimetoka ve Mustafa Pa┼ča; kuzeyde Selvi, Lof├ža, T─▒rnova, Plevne; kuzeydo─čuda Edirne ile Karadeniz aras─▒na; bat─▒da ise Pa┼čmakl─▒daÔÇÖdan Samakov ve Cuma-i BalaÔÇÖya (Blagoevgrad) kadar t├╝m Rodop da─člar─▒ boyunca yay─▒l─▒r. Bu kadar geni┼č bir alana yay─▒lan ihtilal hareketinin Do─ču BalkanlarÔÇÖdaki kumandan─▒ Yusuf ├çavu┼čÔÇÖtur. Mestanl─▒ ve K─▒rcaaliÔÇÖde, k─▒saca t├╝m RodoplarÔÇÖda; Gabrovo ve K├Âpr├╝l├╝ de d├óhil olmak ├╝zere Rus ve Bulgar komitac─▒lara kar┼č─▒ savunmay─▒ organize eden ki┼či Hac─▒ ─░smailÔÇÖdir. DimetokaÔÇÖdan NevrekopÔÇÖa kadar uzanan saha ise ─░ngiliz as─▒ll─▒ Hidayet Pa┼čaÔÇÖn─▒n kontrol├╝ alt─▒ndad─▒r. Hidayet Pa┼čaÔÇÖn─▒n g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒na d├╝┼č├╝p b├Âlgeden ayr─▒lmas─▒ m├╝cadeleyi sekteye u─čratmaz.

─░htilalcilerin say─▒s─▒ S├╝leyman Pa┼čaÔÇÖn─▒n geriye kalan askerlerinin de kat─▒lmas─▒yla iyice artm─▒┼čt─▒r. ─░ngiliz belgelerine g├Âre sil├óhalt─▒nda 35 bin insan vard─▒r. Fakat malzeme eksikli─či nedeniyle silahalt─▒na al─▒namayan yine bir o kadar insan bulunmaktad─▒r. Rodoplu direni┼č├žilerin en b├╝y├╝k sorunu silah ve cephane eksikli─čidir. ├ľzellikle g├╝├žl├╝ Rus ordusu ve Bulgar komitac─▒larla kanl─▒ ├žarp─▒┼čmalar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ bir d├Ânemde b├Âyle bir eksiklik ├žok b├╝y├╝k ve ├Ânemli bir sorundur. H├╝k├╝met-i Muvakkate y├Ânetimi sorunun ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin Bab─▒ AliÔÇÖye ba┼čvurur. Sultan Abd├╝lhamitÔÇÖten silah ve cephane yard─▒m─▒ talebinde bulunur. Fakat bo┼čuna. ├ç├╝nk├╝ RusyaÔÇÖdan ├žekinen Padi┼čah, Rodop T├╝rkleriÔÇÖnin bu isteklerine kar┼č─▒l─▒k hi├žbir yard─▒mda bulunamaz.

─░htilalciler direni┼čin s├╝rd├╝─č├╝ bir d├Ânemde sorunu g├Âr├╝┼čmeler yoluyla ├ž├Âzme konusunda da giri┼čimde bulunurlar. ├ľnce Rus ordular─▒ komutan─▒ Grand├╝k NikolaÔÇÖya ba┼čvururlar ve kendisinden zul├╝mlere son verilmesini isterler. Talepler dikkate al─▒nmaz. Dahas─▒ geri d├Ânen el├žiler, Bulgar komitac─▒lar taraf─▒ndan katledilir. Fakat ihtilalciler sorunu ├ž├Âzme ve konuyu uluslararas─▒ kamuoyuna ta┼č─▒ma konusunda kararl─▒d─▒rlar. Bunun i├žin 16 May─▒s 1878ÔÇÖde harekete ge├žerler. H├╝k├╝met-i Muvakkate imzal─▒ bir bildiriyi 1856 Paris Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n taraf─▒ olan ├╝lkelerin ─░stanbulÔÇÖdaki temsilciliklerine g├Ânderirler.

Rodoplu ihtilalciler, k├Ây meclis ├╝yelerinin de imzalar─▒n─▒ ta┼č─▒yan muht─▒rada, Rus ordusunun ve Bulgar komitac─▒lar─▒n yapt─▒klar─▒ zulm├╝ ortaya koyarlar. Ayr─▒ca Osmanl─▒ egemenli─činden ba┼čka bir egemenli─či tan─▒mayacaklar─▒n─▒, bunun i├žin gerekirse kanlar─▒n─▒n son damlas─▒na kadar sava┼čacaklar─▒n─▒ ├╝st├╝n├╝ vurgulayarak belirtirler: ÔÇťAyastefanos Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒ ┼čiddetle protesto ederiz. M├╝sl├╝manlar─▒n idare ettikleri yerlerle, Ruslar ve Bulgarlar taraf─▒nda idare olunan yerler aras─▒ndaki b├╝y├╝k fark─▒ g├Ârmek ├╝zere kimi isterseniz g├Ânderiniz. Meri├žÔÇÖin g├╝ney-bat─▒ taraf─▒ndaki topraklardan, yeni BulgaristanÔÇÖa bir kar─▒┼č yer vermemenizi istirham ederiz. ├ç├╝nk├╝ idaremiz alt─▒nda bulunan 4 milyon M├╝sl├╝man, i┼čitilmemi┼č cinayetlerle ismini kirletmi┼č olan ve her zaman d├╝┼čman─▒m─▒z bulunan bir h├╝k├╝mete boyun e─čmektense yok olmay─▒ tercih eder.

16 May─▒s 1878 – H├╝k├╝met-i MuvakkateÔÇŁ

BERL─░N KONFERANSI

Balkan sorununun ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin toplanan Berlin kongresi 13 Temmuz 1878’de imzalanan bir anla┼čmayla son bulur. Rusya ve Bulgar Prensli─či hari├ž herkes memnundur. Londra, Berlin, Viyana ve Paris, b├Âlgede RusyaÔÇÖn─▒n etkisini s─▒n─▒rlad─▒klar─▒; Rodoplu M├╝sl├╝manlar da Osmanl─▒ devleti s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalma amac─▒na ula┼čt─▒klar─▒ i├žin mutludurlar.

Berlin KongresiÔÇÖyle B├╝y├╝k Bulgaristan ├╝├že b├Âl├╝n├╝r. Bulgar Prensli─či, Balkan da─člar─▒n─▒n kuzeyinde Osmanl─▒ Devletine ba─čl─▒ k├╝├ž├╝k bir ├╝lke olarak b─▒rak─▒l─▒r. RodoplarÔÇÖda ve kuzeyinde T├╝rk direni┼činin oldu─ču b├Âlgede ise ba┼čkenti Filibe yani Plovdiv olan ┼×arki Rumeli Vilayeti kurulur.
Berlin Kongresinde al─▒nan kararlara g├Âre olu┼čturulan ┼×ark├« Rumeli Vil├óyeti, idar├« ve siyas├« a├ž─▒dan ─░stanbulÔÇÖa ba─čl─▒ bir vil├óyettir, Osmanl─▒ topra─č─▒d─▒r. B├Âlge valili─čine be┼č y─▒l i├žin Aleko Pa┼ča atan─▒r. Ba┼č─▒nda Bulgar Kalpa─č─▒ ile FilibeÔÇÖye gelip g├Âreve ba┼člar. Fakat ger├žekte egemen olan yine Bulgar komitac─▒lar ile Bulgar polisi ve jandarmas─▒d─▒r. Vali anla┼čmaya ayk─▒r─▒ olarak her g├Âreve Bulgarlar─▒ atar. Resmi dairelerde sadece Bulgarca konu┼čulmas─▒na, i┼člem yap─▒lmas─▒na ses ├ž─▒karmaz, destek verir. Vilayette on be┼č bin ki┼čilik milis g├╝c├╝ g├Ârev yaparken, Bulgarlar─▒n kurdu─ču yar─▒ askeri Jimnastik kl├╝plerinin seksen bin ├╝yesi vard─▒r. ├ťstelik vilayetin Bulgaristan ile olan s─▒n─▒r yolge├žen han─▒na d├Ânm├╝┼čt├╝r. T├╝rklerin durumunu zorla┼čt─▒ran bu durum ayr─▒l─▒k├ž─▒ resm├« ya da gayr─▒ resm├« Bulgarlar i├žin tam bir cennettir. B├Âlge milis g├╝c├╝ alt─▒nda ├Ârg├╝tlenen Bulgar polisi, jandarmas─▒ K─▒rcaali olmak ├╝zere Rodoplara g├Ânderilir. G├Ârevleri, M├╝sl├╝manlar─▒n yani T├╝rklerin sil├óhlar─▒n─▒ teslim etmelerini sa─člamakt─▒r. Fakat sonu├ž hi├ž de bekledikleri gibi de─čildir, yan─▒t olumsuzdur. Bulgar jandarma, polis ve komitac─▒lar─▒na g├╝venmeyen b├Âlge insan─▒ sil├óhlar─▒n─▒ teslim etmezler. Dahas─▒ Osmanl─▒ Devletinin par├žas─▒ olana kadar b├Âlgelerinde kendi idarelerini kurarlar. Mahkemelerini ve jandarma birliklerini olu┼čtururlar.

Osmanl─▒ Devleti, uluslararas─▒ konjonkt├╝r uygun oldu─ču halde, Berlin Antla┼čmas─▒n─▒n kendisine tan─▒d─▒─č─▒ hakk─▒ kullanmaz, kullanamaz. Do─ču Rumeli vil├óyetiyle Bulgaristan Prensli─či s─▒n─▒r─▒na, asi Bulgarlar─▒n direni┼či ve b├╝y├╝k g├╝├žlerin m├╝dahale edebilece─či endi┼česiyle asker yerle┼čtiremez. Bunun sonu├žlar─▒ ├žok a─č─▒r olur. G├Ârevi biten Aleko Pa┼ča yerine, Gavril Pa┼ča atan─▒r. Gavril Pa┼čaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ y├Ânetimini yeniden kurma ├žabalar─▒ sonu├ž vermez. Aksine B├Âlgenin BulgaristanÔÇÖa ilhak─▒n─▒ ├žabukla┼čt─▒r─▒r. ├ľnce FilibeÔÇÖde 19 May─▒s 1885 g├╝n├╝ Osmanl─▒ Milli Mar┼č─▒n─▒ s├Âyleyen Vilayet Bandosu sald─▒r─▒ya u─črar ve da─č─▒t─▒l─▒r. Osmanl─▒ Devletinin pasifli─činden yararlanan Bulgar Liberal Parti milislerin yard─▒m─▒yla 18 Eyl├╝l Ak┼čam─▒ iktidar─▒ ele ge├žirir. Gavril Pa┼ča ve ├╝st d├╝zey Osmanl─▒ Memurlar─▒ tutuklan─▒r. Kurulan ge├žici komite b├Âlgenin BulgaristanÔÇÖa ilhak─▒n─▒ ilan eder. Bulgar Prensi ertesi g├╝n FilibeÔÇÖye gelip, ÔÇťH├ókimiyetini tan─▒d─▒─č─▒m Osmanl─▒ Devletine kar┼č─▒ bir husumet maksad─▒ olmaks─▒z─▒n h├╝k├╝meti elime ald─▒m ve iki BulgaristanÔÇÖ─▒ birle┼čtirdimÔÇŁ diye beyanat verir.

K─▒rcaali ve Ropcaz d├óhil, b├╝t├╝n ┼×ark├« Rumeli Vil├óyeti art─▒k Bulgar topra─č─▒d─▒r. K─▒rcaali ve RopcazÔÇÖdaki direni┼č├žiler yani M├╝sl├╝manlar, ilhak─▒ protesto ederler. B├Âlge ileri gelenleri, verdikleri muht─▒ra ile Padi┼čaha ba─čl─▒ olarak kalacaklar─▒n─▒, kesinlikle bir ba┼čka y├Ânetimin emri alt─▒nda ya┼čayamayacaklar─▒n─▒ net bir ┼čekilde bildirirler. Ayr─▒ca bu amaca ula┼čmak i├žin sonuna kadar sava┼čacaklar─▒n─▒ da yine a├ž─▒k├ža ifade ederler.

Osmanl─▒ Devleti ve Sultan Abd├╝lhamit geli┼čmelere seyirci kal─▒r. BulgaristanÔÇÖa kar┼č─▒ bir harek├óta giri┼čmez. ─░ngilizlerin EdirneÔÇÖde toplanm─▒┼č bulunan alt─▒ t├╝menimizin Bulgar Prensli─čiÔÇÖne kar┼č─▒ tehdit amac─▒yla n├╝mayi┼č hareketinde bulunma ├Ânerisini, iste─čini ancak aylar sonra ve i┼č i┼čten ge├žtikten sonra yapar.

Olay─▒ protesto etmek i├žin FilibeÔÇÖde toplanan T├╝rk Milletvekilleri toplanmadan da─č─▒t─▒l─▒r. Bir k─▒sm─▒ tutuklan─▒r, bir k─▒sm─▒ jandarmayla geldikleri b├Âlgelere g├Ânderilirler. Daha ├Ânce Rodoplulara kumanda eden, Ruslarla Bulgarlar─▒ b├Âlgeye sokmayan ─░smail A─ča G├╝m├╝lcineÔÇÖye gider. Mutasarr─▒f Ali Kemali BeyÔÇÖle g├Âr├╝┼čerek, kendisine Rodop ahalisinin Hask├ÂyÔÇÖ├╝ i┼čgal ve FilibeÔÇÖye y├╝r├╝meye haz─▒r oldu─čunu bildirmi┼čtir. Mutasarr─▒f kendilerine sadece bulunduklar─▒ b├Âlgeyi savunmalar─▒n─▒ tavsiye eder. B├Âlge halk─▒ sadece Padi┼čahÔÇÖ─▒n idaresi alt─▒nda ya┼čayaca─č─▒n─▒ Avrupa Devletlerine bildirir.

Rus ├çarl─▒─č─▒n─▒n giri┼čimiyle ─░stanbulÔÇÖda sorunu ├ž├Âzmek i├žin bir konferans d├╝zenlenir. 5 Nisan 1886ÔÇÖda imzalanan ─░stanbul Konferans─▒ Antla┼čmas─▒yla b├Âlge halk─▒n─▒n talepleri kabul edilir.
1886 Antla┼čmas─▒nda Osmanl─▒ Devletinin tek kazanc─▒ olmu┼čtur. Hi├ž ilgilenmedi─či halde Rodoplardaki T├╝rklerin yani M├╝sl├╝manlar─▒n, verdikleri m├╝cadeleyle bir miktar toprak kazanm─▒┼čt─▒r. Deyim yerindeyse Padi┼čaha ve ─░stanbulÔÇÖa ra─čmen Rodoplarda bulunan M├╝sl├╝manlar t├╝m olumsuz ko┼čullara ra─čmen verdikler onurlu m├╝cadeleyle, 50.000ÔÇÖe yak─▒n T├╝rk n├╝fuslu K─▒rcaali ile Pomaklar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ k├Âylerden olu┼čan Ropcaz kazalar─▒n─▒n Osmanl─▒ Devletinde kalmalar─▒n─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r.

B├Âlgede ihtilale ├Ânderlik edecek bir lider ├ž─▒ksayd─▒ belki Balkanlarda ba─č─▒ms─▒z bir T├╝rk Devleti kurulabilirdi. Ancak bu ger├žekle┼čmedi.

93 Harbiyle b├Âlgeden 600 bin M├╝sl├╝man ka├žm─▒┼čt─▒r. Resmi kay─▒tlara g├Âre yar─▒m milyon insan katledilmi┼čtir. Do─ču Rumeli vilayetinin BulgaristanÔÇÖa kat─▒lmas─▒yla binlerce M├╝sl├╝man yerinden olmu┼č, tekrar Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r.

Kaynak├ža:
–ARTUN├ç, ─░brahim Balkan Sava┼č─▒, ─░stanbul 1988
– BALKAN, Fuat, Bir Komitecinin An─▒lar─▒, ─░stanbul 2008
– BANO─×LU, N. Ahmet, Tarihte Girit ve Osmanl─▒lar D├Ânemi, ─░stanbul 1991
-BIYIKLIO─×LU, Tevfik, TrakyaÔÇÖda Milli M├╝cadele Ankara, 1992 Halil Erdo─čan
– CENG─░Z, Halil Erdo─čan, Haz: Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒lar─▒ (19-1908), ─░stanbul 2008
-KURTULU┼×,├ťmit, Bat─▒ Trakya’n─▒n D├╝n├╝ Bug├╝n├╝ ─░stanbul 1973
-K├ť├ç├ťK,Pr.Dr.Yal├ž─▒n, S─▒rlar, ─░stanbul
-PEKER,Ekrem Hayri, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa’dan Hac─▒ Sami Bey, ─░stanbul, 2012
-UZER,Tahsin Makedonya E┼čk─▒yal─▒k Tarihi ve Son Osmanl─▒ Y├Ânetimi, Ankara, 1999

 

1,477 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar