Meyhane K├╝lt├╝r├╝ ÔÇô BursaÔÇÖda Meyhaneler

Meyhane K├╝lt├╝r├╝ ÔÇô BursaÔÇÖda Meyhaneler

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Meyhane k├╝lt├╝r├╝ liman k├╝lt├╝r├╝n├╝n bir par├žas─▒ olarak s├╝re gelmi┼čtir. Aylarca denizde kalan gemicilere yana┼čt─▒klar─▒ limanlarda yiyip i├žecekleri meyhaneler ve kad─▒nlar vard─▒r.

T├╝rkler ─░stanbul’u ve Galata’y─▒ ald─▒klar─▒ zaman zaten liman olan bu ┼čehrin meyhaneleri de d├╝nya ├Âl├ž├╝lerindeydi.

M├╝sl├╝man halka genel olarak i├žki konusundaki dinsel yasak vard─▒. Ancak M├╝sl├╝man olmayanlar─▒n adetlerine kar─▒┼č─▒lmazd─▒. Galata ba┼čta olmak ├╝zere gayri M├╝sl├╝mlerin yo─čun oldu─ču mahallelerde bir├žok meyhane vard─▒ ve bu meyhanelerin m├╝┼čterilerinin bir k─▒sm─▒ ka├žamak yaparak gelen M├╝sl├╝manlar olu┼čturuyordu. Keyif i├žin i├žilip yenilen yerler olan meyhaneler de b├╝t├╝n i┼čyerleri gibi lonca d├╝zenine ba─čl─▒yd─▒.

Padi┼čah I.SelimÔÇÖin h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ (1512-1520) s─▒ras─▒nda meyhaneler daha da fazlala┼čm─▒┼č, sarho┼čluk ─░stanbul’da daha da yayg─▒nla┼čm─▒┼čt. Sultan S├╝leyman (1520-1566) taht’a ├ž─▒kt─▒ktan sonra i├žki kullan─▒m─▒n─▒ yasaklad─▒. II. Selim zaman─▒nda (1566-1574) meyhaneler yeniden a├ž─▒lm─▒┼č e─člence d├Ânemi yeniden ba┼člam─▒┼čt─▒r. Nitekim 7 Ekim 1573’de M├╝sl├╝man mahallelerine dahi meyhane a├ž─▒ld─▒─č─▒ bildirimine kar┼č─▒l─▒k bunun durdurulmas─▒ i├žin ferman ├ž─▒kart─▒lm─▒┼čt─▒r.

Saray hamam─▒ndaki bir ├ólemde d├╝┼čerek ya┼čam─▒n─▒ yitiren II. Selim’den sonra tahta ├ž─▒kan o─člu III. Murat zaman─▒nda (1574-1595) 13 Mart 1576’da ├ž─▒kart─▒lan ferman ile M├╝sl├╝man mahallelerinde olmamas─▒ kayd─▒ ile meyhaneler faaliyetlerine serbest├že devam ediyorlard─▒.

III. Murat bu defa M├╝sl├╝manlar─▒n H─▒ristiyan mahallelerindeki meyhanelere dadand─▒─č─▒na bizzat ┼čahit olunca, 14 Mart 1583 i├žki yasa─č─▒ koydu. Bir s├╝re sonra askerlerin i├žki i├žme yasa─č─▒, askerlerin dayatmalar─▒ sonucunda kald─▒r─▒l─▒nca asker olmayanlar da i├žki i├žmeyi s├╝rd├╝rd├╝ler.

Eremya ├çelebi K├Âm├╝rc├╝yan 17. Y├╝zy─▒lda ─░stanbul Tarihi adl─▒ kitab─▒nda Kas─▒mpa┼ča’y─▒ anlat─▒rken:

“─░leride Yahudi evleri ve onlar─▒n iki taraf─▒nda “oda”lar g├Âr├╝l├╝r. Bu evler sahildedir ve altlar─▒nda d├╝kk├ónlar vard─▒r. Burada misafirler i├žin bal─▒k pi┼čirilir ve onlara tur┼ču ve kurutulmu┼č mersin ve morina bal─▒klar─▒ ikram edilir. Yahudi kasaplar─▒ ve misket ├╝z├╝m├╝nden yap─▒lm─▒┼č ÔÇťMisket ArakÔÇŁ’─▒n─▒n (Rak─▒n─▒n) sat─▒ld─▒─č─▒ koltuklar da oradad─▒r.”

─░stanbul meyhaneleri bulunduklar─▒ yerlere, sahiplerine, d├╝kk├ón─▒n ├╝zerine as─▒lan tahta veya madeni kay─▒k, kule, han├žer gibi alametlerine ya da i├žinde havuz f─▒skiye bulundurma ├Âzelliklerine g├Âre Han├žerli, K├╝rk├ž├╝ Han─▒, Yahudi, Kandilli gibi adland─▒r─▒l─▒rlard─▒. Bu alametlerden baz─▒lar─▒ Yeni├žeri ocaklar─▒n─▒n alametleriydi. Tersanecilerle top├žular Kas─▒mpa┼ča’dan F─▒nd─▒kl─▒ ve Sal─▒pazar─▒’na kadar uzanan meyhanelerin m├╝┼čterileriydi. Kay─▒k├ž─▒, hamal, tellak tak─▒m─▒ ve ─░stanbul’un bald─▒r─▒ ├ž─▒plak k├╝lhanileri bu meyhanelere giremezdi. Bu meyhanelere “Gedikli Meyhaneler” denirdi. Abd├╝laziz d├Âneminin sonlar─▒na do─čru bunlara “Selatin Meyhaneler” denmeye ba┼čland─▒. Meyhane gedikleri kurulduktan sonra ayak tak─▒m─▒n─▒n gitti─či yerler “Koltuk Meyhanesi” denilen ka├žak yerler, gizlice i├žki satan ara sokak bakkallar─▒ ve manavlar─▒yd─▒. Koltuk meyhanelerinin bir k─▒sm─▒ ise “Kibar koltuklar─▒“yd─▒. Buralara evine i├žki sokmayan memur tak─▒m─▒ gelirdi.

Ayak tak─▒m─▒ i├žin k├╝├ž├╝k “koltuk”lardan ba┼čka bir de “Ayakl─▒ Meyhaneler” vard─▒. Ayakl─▒ meyhaneler seyyar i├žki sat─▒c─▒lar─▒yd─▒; ├žo─čunlu─ču Ermeni’ydi. Bellerine ucu musluklu, rak─▒ veya ┼čarapla doldurulmu┼č gayet uzun bir koyun ba─č─▒rsa─č─▒ sararlar, s─▒rtlar─▒nda bir c├╝ppe, c├╝ppe’nin i├ž cebinde de bir kadeh olurdu. Omuzlar─▒na da alamet olarak birer pe┼čkir atarlard─▒. M├╝┼čterilerini g├Ârd├╝kleri zaman etraf─▒ kollayacak bir bakkal veya manav d├╝kk├ón─▒na girer, ku┼ča─č─▒n─▒n aras─▒ndan kadehi doldurup pe┼či s─▒ra gelen m├╝┼čterisine v├╝cudunun s─▒cakl─▒─č─▒yla ─▒s─▒nm─▒┼č i├žkiyi sunarlard─▒. Kadehi bir yudumda yuvarlayan ayya┼č, bir ├╝z├╝m tanesini ya da mevsimine g├Âre bir ba┼čka meyveyi meze yapard─▒. ├ço─ču da elinin tersiyle a─čz─▒n─▒ silip gider, buna da “yumruk mezesi” denilirdi.

─░stanbul’un gedikli meyhaneleri mutfaklar─▒n─▒n temizli─či ve a┼č├ž─▒lar─▒n─▒n da ├Âzellikle bal─▒k ve et yemeklerindeki h├╝nerleri ile me┼čhurdu. “Gediklilerin sundu─ču k├╝lbast─▒ ve etli g├╝ve├ži konak a┼č├ž─▒lar─▒ yapamaz” denilirdi. Gediklilerin geni┼č ve y├╝ksek tavanlar─▒ genelde direklerle tutturulurdu. Orta dire─čin dibinde bulunan b├╝y├╝k bir tuzlu sardalya f─▒├ž─▒s─▒ da bu t├╝r meyhanelerin ├Âzelliklerinden biriydi. Tuzlu bal─▒klar f─▒├ž─▒larla Malta veya Ege adalar─▒ndan getirilirdi.

Temizli─čine ├žok dikkat edilirdi meyhanelerin. Bardaklar ve kadehler temiz bezlerle kurulan─▒p parlat─▒l─▒rd─▒. Yerler dikkatle s├╝p├╝r├╝l├╝r, sofralar silinirdi. Sofralara toprak ┼čamdanlar koyulur, mumlar─▒ dikilip haz─▒rlan─▒r, etraf─▒na da meze tabaklar─▒ dizilirdi. Bir de k├╝t├╝kten oyma tuzluk bulunurdu her sofrada bereket simgesi olarak. Sandalyeler genellikle k─▒sa, ah┼čap ayakl─▒ olup, oturma yeri has─▒rdand─▒.

Gediklilerin tezg├óh ba┼č─▒ m├╝┼čterileri “d├Ârt ka┼čl─▒” denilen ve ak┼čamc─▒ olan a─čalar─▒, ustalar─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒p y├╝z g├Âz olmak istemeyen esnaf kalfalar─▒ ve ├ž─▒raklar─▒yd─▒. Fasulye piyaz─▒, lahana tur┼čusu ve k─▒r─▒k leblebi gibi meze ve ├žerezler tezg├óh ba┼č─▒nda s├╝rekli bulunurdu. Rak─▒ ve ┼čarap ├Ânce kabaktan, sonralar─▒ ise metalden veya camdan yap─▒lm─▒┼č ibriklerle sunulurdu. M├╝┼čteri meyhaneye geldi─činde masa meze tabaklar─▒yla donat─▒lm─▒┼č, i├žki kadehleri yerle┼čtirilmi┼č olurdu. Meyhanecinin masaya buyur etmesi ile ─▒s─▒nan fakat ancak masadaki mumu yakt─▒ktan sonra ba┼člayan bu demlenme saatler s├╝rerdi. Masaya m├╝┼čteri oturdu─čunda haz─▒r bulunan mezeler i├žin para al─▒nmaz, i├žki ve ayr─▒ca sipari┼č edilen mezelerin paras─▒ al─▒n─▒rd─▒. Ramazanda meyhaneler kapat─▒l─▒rd─▒. Bayram arifesinde meyhaneciler gedikli m├╝┼čterilerinin evlerine midye veya uskumru dolma g├Ânderirlerdi. Buna “unutma bizi dolmas─▒” denilirdi.

Meyhane kapanma vakti geldi─činde ise m├╝davimlerin g├Ânderilmesi ayr─▒ bir meyhanecilik yetene─či gerektirirdi. Masalara e─čilerek “yaylanmak vakti” hat─▒rlat─▒l─▒r. “K├╝felik” olanlar i├žin d─▒┼čar─▒da bekleyen hamallar i┼če davet edilirdi. Eve gitmek i├žin k├╝feye ihtiyac─▒ olmak “dut gibi oldu─čunun” kan─▒t─▒ olurdu.

T├╝t├╝n ve kahve yasa─č─▒yla birlikte i├žki yasa─č─▒n─▒n da en ┼čiddetli uyguland─▒─č─▒ d├Ânemin IV. Murat d├Ânemi oldu─čunu biliyoruz. Gariptir ki, bu padi┼čah─▒n kendisi de tarihimizin naml─▒ i├žkicilerinden biriydi; ayya┼člar─▒n piri say─▒lan Bekri Mustafa da ayn─▒ d├Ânemde ya┼čad─▒.

M├╝sl├╝manlar daha ziyade bozahanelere giderlerdi. Biraz ek┼čitilen bozayla sarho┼č olurlard─▒. KafkasyaÔÇÖda boza milli i├žkiydi.

*

Gelelim 19. Ve 20. Y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒ndaki ─░stanbulÔÇÖdaki meyhanelere. Bu meyhaneleri Bal─▒khane Naz─▒r─▒ Ali R─▒za BeyÔÇÖden(1842-1928) dinleyelim. (Bir Zamanlar ─░stanbul)

ÔÇť├çaylak Gazetesi muharrirli─čini yapt─▒─č─▒ndan dolay─▒ (├çaylak Tevfik) diye ┼č├Âhret bulan ve hakikaten tatl─▒ dilli ve emsali bulunmaz bir insan olan merhumun (─░stanbul’da bir sene) isimli kitab─▒nda da yazd─▒─č─▒ vechile ┼čerbethanelerin meyhane olduklar─▒na al├ómet olarak sokak kap─▒s─▒n─▒n ├╝st duvar─▒na bir levha as─▒l─▒rm─▒┼č. Kap─▒dan i├žeri girildi─činde ├Ânce tezg├óh g├Âze ├žarpar.┬á Tezg├óh─▒n ├╝zerinde Rak─▒ ve ┼×arap kadehleri, su kupalar─▒, ufak tabaklar i├žinde Fasulya ve Lahana ha┼člamalar─▒, Leblebi, Kabak ├çekirde─či gibi mezeler bulunur,┬á bu mezeler d├╝nya gam─▒n─▒ ba┼č─▒ndan atmak ve biraz kendini avutmak h├╝lyas─▒ ile ayakta birka├ž kadeh at─▒p gidenler i├žindir. Bu hale erbab─▒, tezg├óh ba┼č─▒ ├ólemi tabir ederler. Bu ├ólemle iktifa edenler uzun uzad─▒ya meyhanede oturmaya halleri ve vakitleri m├╝sait olmayanlard─▒r. Hatt├ó bu tak─▒mdan baz─▒lar─▒ a─č─▒zlar─▒n─▒n kokusunu belli etmemek i├žin ├ži─č nohut ve kuru kahve, g├╝nl├╝k kakule, karanfil gibi ┼čeyler yemeye bile kendilerini mecbur tutarlard─▒.

Meyhanelerin i├žinde rak─▒lar ve ┼čaraplar, b├╝y├╝k k├╝plerde muhafaza edilir, f─▒├ž─▒lardan kovalara aktarmak i├žin meyhane mi├žolar─▒ denilen hizmet├žiler f─▒├ž─▒n─▒n a─čz─▒na merdivenle ├ž─▒karlard─▒. Meyhanelerin raflar─▒nda bir├žok ┼čarap ve rak─▒ ┼či┼čeleri dizilmi┼č ve duvarlara birtak─▒m kabaday─▒ resimleri as─▒lm─▒┼čt─▒r. Ak┼čamc─▒lar i├žin meyhanenin m├╝nasip yerlerine tahta sofralar konulmu┼č ve etraflar─▒na d├Ârt ayakl─▒ has─▒r iskemleler dizilmi┼čtir. Yukar─▒ katlar─▒nda ┼čirvanlar ve birer iki┼čer d├Â┼čeli odalar bulunur, b├Âyle yerler zengin ve sefahat d├╝┼čk├╝n├╝ kimselerin e─člencelerine mahsustur. Meyhanelerde a┼č├ž─▒ ve mezeci tezg├óhlar─▒ da vard─▒r, bunlar kekikli k├╝lbast─▒, sarma, midye-ci─čer tavalar─▒, bal─▒k ─▒zgaras─▒ ve sair deniz mahs├╝lleri salatas─▒ gibi mezeleri o kadar lezzetli yaparlard─▒ ki, yemekle doyulmazd─▒. Meyhanelerin m├╝teaddit hizmet├žileri oldu─ču gibi ├žubuklara ate┼č koymak i├žin de ayr─▒ca iki┼čer ├žocuk bulunur, kerahat vaktinden evvel, hizmet├žiler sofralar─▒ siler ve s├╝p├╝r├╝rler. Toprak ┼čamdanlara mumlar─▒ dikip, sofralar─▒n ortas─▒na kor, k├Âkten i├žleri oyulmu┼č tuz kutular─▒n─▒, meyhaneci taraf─▒ndan paras─▒z olarak haz─▒rlanan meze tabaklar─▒n─▒ rak─▒ ┼či┼če ve kadehlerini sofraya dizer. Meyhane ustas─▒ da hususi mevkiinde oturup m├╝┼čterilerin gelmelerini bekler. Sofralar─▒n mumlar─▒n─▒ yakmak ve m├╝┼čterilere ho┼č geldin de bulunmak bu ustaya aittir. Ak┼čamc─▒lardan baz─▒lar─▒ ┼či┼čeleri, kadehleri, bardaklar─▒, tabaklar─▒ kendi elleriyle y─▒kay─▒p, kendi temiz mendilleriyle kurularlar. Hatt├ó damacanadan ┼či┼čelere rak─▒ koyarlard─▒.

Baz─▒lar─▒ meyhanede pi┼čirtmek ├╝zere L├╝fer, K─▒l─▒├ž, Barbunya gibi mevsim bal─▒klar─▒ da al─▒p gelirler. Keyif ehli birer iki┼čer kap─▒dan i├žeri girdik├že hizmet├žilerden biri derhal kar┼č─▒lar elinde b├Âyle bir mezelik g├Ârd├╝─č├╝ gibi hemen ko┼čup elinden al─▒r soyar, temizler veya ay─▒klar, pi┼čirilecek olanlar─▒ ise pi┼čirtir, tabaklara koyar. Meyhane hizmetk├órlar─▒n─▒n s├╝rat ve maharet ve bilhassa m├╝┼čterilerin ho┼čnudiyetlerini celp i├žin mizaca g├Âre hareket etmeleri l├óz─▒md─▒r. Binaenaleyh meyhanelerde hizmet etmek her hizmetk├ór─▒n harc─▒ de─čildir.

KayseriÔÇÖnin ku┼čg├Ân├╝ tabir edilen me┼čhur akik gibi past─▒rmas─▒ ve al├ó ince do─čranm─▒┼č sucuklar─▒, temizlenip ay─▒klanm─▒┼č olan Sardalya ve Likornoz gibi tuzlu bal─▒klar, siyah ve beyaz havyarlar ve duman─▒ t├╝terek getirilen s─▒cak ─▒zgara bal─▒klar─▒, envai t├╝rl├╝ meyvelerle s├╝slenmi┼č sofralar─▒n etraf─▒nda herkes kendi e┼či dostu ve ahbab─▒ ile yerini al─▒r ve art─▒k kendi arzu ve g├Ân├╝l iste─čine g├Âre haz─▒rlanan Nargileleri fokurdatmaya ve ├žubuklar─▒ tellendirmeye ve kadehleri doldurup bo┼čaltmaya bu suretle emeklerinin m├╝k├ófat─▒m g├Ârmeye ba┼člarlar.┬á Her ┼čeyi ho┼č g├Âren meslekleri icab─▒ herkes, birbirine mezelerinden ikram etmek team├╝l├╝ne riayet ederler. Hatta di─čer sofralarda bulunan g├Âz a┼činalar─▒na rak─▒ ile meze ─▒smarlayarak samimiyet ve muhabbetlerini ibraz edenleri de olurdu.

Ak┼čamc─▒lar aras─▒nda n├╝kteci, f─▒rkac─▒ ve ┼čair ki┼čiler bulundu─ču gibi g├╝zel sesli musiki┼činaslar, keman ├žalanlar, neyzenler, g├╝fteciler ve taklit yapan tuhaf kimseler de bulunuyordu. Bu gibi insanlar─▒n aras─▒nda muhta├ž ki┼čilerde bulundu─čundan b├Âylelerinin meyhane masraflar─▒n─▒ da ak┼čamc─▒lar taraf─▒ndan ├Âdenirdi.

BURSAÔÇÖNIN MEYHANELER─░

Altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda Bursa ana arterinde yer alan meyhaneleri gezerek, meyhane k├╝lt├╝r├╝n├╝ ara┼čt─▒rmaya ne dersiniz. O y─▒llarda i├žkili yerlere restoran, i├žkisiz yerlere lokanta deniliyordu.

MahfelÔÇÖin yan─▒ndaki sokakta Narin isimli bir meyhane bulunuyordu. MahfelÔÇÖin kar┼č─▒s─▒ndaki binan─▒n (┼čimdiki k├╝t├╝phane) en alt kat─▒nda Rodop meyhanesi vard─▒. Setba┼č─▒nda Saray Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n alt─▒nda bulunan Parizyen pavyonun yan─▒nda Palmiye Birahanesi yer al─▒yordu. ├ťnl├╝ CaddeÔÇÖde K├╝├ž├╝k Numune pavyonunun giri┼činde ─░zzet AbiÔÇÖnin meyhanesi bulunuyordu.

S├Ânmez ─░┼čhan─▒ÔÇÖn─▒n alt─▒nda, Eski┼čehir Bankas─▒ÔÇÖn─▒n Bursa ┼×ubesi ve Mulen Ruj Pavyonu bulunuyordu. Pavyonun kar┼č─▒s─▒nda, i├že do─čru girinti yapan yerde Saray oteli, bir kahve ve f─▒├ž─▒ bira satan bir Kale Birahanesi bulunuyordu. Sahibi Baba lakapl─▒ Remzi KaleÔÇÖydi. Karde┼či Ersen Kale EdirneÔÇÖde doktorluk yap─▒yordu.

Yak─▒n tarihte kaybetti─čimiz Serta├ž Uzel ┼čunlar─▒ anlatm─▒┼čt─▒. ÔÇťYusuf RestoranÔÇÖda s├╝nnet yemekleri yap─▒l─▒rd─▒. Benim s├╝nnet yeme─čim 1973 y─▒l─▒nda burada yap─▒lm─▒┼čt─▒. O zaman binalar bu kadar y├╝ksek de─čildi. Bursa merkezindeki en y├╝ksek binas─▒ ┼čimdi kapanan Ticaret Bankas─▒ binas─▒yd─▒. Buras─▒ yaz─▒n ├╝f├╝l-├╝f├╝l eserdi, bu y├╝zden buras─▒ tercih edilirdi.ÔÇŁ

Ak┼čam saatlerinde HeykelÔÇÖden bir g├Âr├╝nt├╝ solda Yusuf Restoran

 

Ye┼čilÔÇÖde bulunan Cumba ah┼čap dekorlu g├╝zel bir mek├ónd─▒. Burada ilk defa vi┼čne ┼čarab─▒ i├žmi┼čtim.

CumbaÔÇÖdan Bir G├Âr├╝n├╝m

Cahit AkaÔÇÖyla BursaÔÇÖn─▒n meyhanelerini dola┼čal─▒m. ÔÇť1968 y─▒l─▒ Temmuz ay─▒nda bir g├╝nde 1963 model Bedford Kamyona y├╝kledi─čimiz e┼čyalarla KaracabeyÔÇÖden BursaÔÇÖya geldik. ├çatalf─▒r─▒n semtinde, Ahmetpa┼ča mahallesinde iki katl─▒ ah┼čap, duvarlar─▒ kerpi├ž bir evin alt─▒nda iki g├Âz odal─▒, bir eve ta┼č─▒nd─▒k.

Okul tatilinde bir yerde ├žal─▒┼čmak istedim. 16 ya┼č─▒ndaki amcao─člum Ali ─░hsan Aka o zamanlar taze ceviz i├ži sat─▒yordu. Ben de onunla birlikte ceviz satmak istedim. Bunun i├žin E┼črefiler CaddesiÔÇÖnde Doktor Arif ├çilinÔÇÖin babas─▒, Bakkal ─░smail ├çilinÔÇÖin d├╝kk├ón─▒n─▒n yan─▒ndan yoku┼č yukar─▒ 50 metre ├ž─▒kard─▒k. Soka─č─▒n solunda M├╝sladin Amcan─▒n evin bah├žesinde ortada ye┼čil kabu─čunla y─▒─č─▒l─▒ taze cevizler, etraf─▒nda ceviz k─▒r─▒c─▒ ki┼čiler ellerinde ├žeki├ž ve b─▒├žakla cevizi ye┼čil ve kal─▒n kabu─čundan ay─▒r─▒p i├žimde temiz su bulunan bir le─čenin i├žine at─▒yorlard─▒. Abimle M├╝sladin Amcaya gitmeden ├žar┼č─▒dan hala sat─▒lan ama o zamanlar bakkallarda i├žine ┼čekerlerin kondu─ču bombeli kavanozlardan bir tane ald─▒k. ─░lk ald─▒─č─▒m ceviz 100 adet oldu. Al─▒┼č─▒m─▒z tanesi 7 kuru┼č sat─▒┼č─▒m─▒z 10 kuru┼č idi.

Sat─▒┼ča genelde ├Â─čleden sonra ba┼člard─▒k. Yolda taze ceviz badem i├ži diye ba─č─▒rarak ilk dura─č─▒m─▒z olan Ye┼čil Cami yan─▒ndaki Osman KantarÔÇÖ─▒n ├žay bah├žesi olurdu. Ye┼čil Caminin duvar─▒nda oturur s─▒ra ile ├žay bah├žesine girerdik. Bazen Setba┼č─▒ÔÇÖndaki Mahfel ├çay Bah├žesine, oradan Tayyare Sinemas─▒n─▒n yan─▒nda Romans ├çay Bah├žesine gider cevizleri bitirmeye ├žal─▒┼č─▒rd─▒k.

Ak┼čama kadar bitiremedi─čimiz cevizleri satmak i├žin hava karar─▒nca Ye┼čilÔÇÖden ba┼člayarak teker, teker meyhaneleri dola┼č─▒rd─▒m. ─░lk girdi─čim meyhane Setba┼č─▒ K├Âpr├╝s├╝ yan─▒nda bulunan Pavyonun yan─▒ndaki merdivenden inilen Meyhane idi. Sonra S├Ânmez ─░┼čhan─▒ kar┼č─▒s─▒ndaki Pasaj i├žindeki meyhaneler, Halk Bankas─▒ yerinde olan Sel├žuk Restoran, KayhanÔÇÖda bulunan meyhaneler, D├Ârtyol dedi─čimiz Cumhuriyet caddesi ba┼člang─▒c─▒nda sol tarafta Ayval─▒k Zeytin kooperatifi yan─▒ndaki binan─▒n en ├╝st├╝nde yar─▒ a├ž─▒k ama k├╝├ž├╝k meyhaneyeÔÇŽ Bunlar─▒n hepsinde ceviz satt─▒m. Oradan Cumhuriyet CaddesiÔÇÖnde Tapu M├╝d├╝rl├╝k giri┼či kar┼č─▒s─▒nda bir ara Adapazar─▒ Islak K├Âftecisi olan ah┼čap tek katl─▒ bina u─črad─▒─č─▒m bir ba┼čka meyhaneydi. Hi├ž durmadan yoluma devam ederdim.

─░tfaiye Binas─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda bulunan meyhaneler, Misi ┼čarab─▒ satan ve yan─▒nda k├╝├ž├╝k, k├╝├ž├╝k ├╝├ž k├Âfte veren meyhane ve kar┼č─▒s─▒nda S─▒ra D├╝kk├ónlar─▒n arkas─▒nda ayak kab─▒ imalatlar─▒n─▒n aras─▒nda k├╝├ž├╝k bir meyhane bulunuyordu. Oraya da u─črard─▒m. Bu g├╝nde a├ž─▒k olan S─▒ra D├╝kk├ónlar─▒n kar┼č─▒s─▒nda ├ťst├╝ Deniz Restoran olan alt─▒ndaki meyhaneye ve oradan Arap ┼×├╝kr├╝ soka─č─▒ndaki b├╝t├╝n meyhanelere u─črad─▒ktan sonra o g├╝nlerde giri┼či para ile olan ama biz cevizleri satmak i├žin parkÔÇÖa tellerin aras─▒ndan her sat─▒c─▒ gibi ka├žak girerdik. Park─▒n i├žindeki ├ľzgen ├çay Bah├žesi, G├Âl ├çay Bah├žesi, Yamanlar ├çay Bah├žesi ve b├╝t├╝n Restoranlar─▒ dola┼č─▒r ald─▒─č─▒m cevizi bitirmeye ├žal─▒┼č─▒rd─▒m. ├ť├ž lira o zaman iyi parayd─▒.

Heykel Meyhaneleri

HeykelÔÇÖden a┼ča─č─▒ya, ─░n├Ân├╝ CaddesiÔÇÖne do─čru inerken k├╝├ž├╝k ├ž─▒kmazda ┼×├Âhret Birahanesi bulunuyor.┬áAlt ge├žide varmadan ├Ânce solda darac─▒k, iki katl─▒, sahibinin ve ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n muhabbetleriyle ┼čenlenen, m├╝┼čterilerinin┬ákendilerini evlerinde hissetti─či k├╝├ž├╝c├╝k ama s─▒cac─▒k Topal Basri Meyhanesi yer al─▒yor.

Bir vakitler hem ├ževredeki esnaf─▒n, yeni sanayicilerin ak┼čam oldu─ču vakit u─črak yeriydi 1938 y─▒l─▒nda a├ž─▒lan Topal Basri Meyhanesi. HeykelÔÇÖden a┼ča─č─▒ya, ─░n├Ân├╝ CaddesiÔÇÖne do─čru inip de alt ge├žide varmadan ├Ânce solda darac─▒k, iki katl─▒, sahibinin ve ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n muhabbetleriyle ┼čenlenen, m├╝┼čterilerinin┬ákendilerini evlerinde hissetti─či k├╝├ž├╝c├╝k ama s─▒cac─▒k bir mek├ónd─▒. M├╝davimleri aras─▒nda kimler yoktu ki? ─░pek├ži Osman Arpac─▒o─člu, Tekstilci Halil Solaklar, Dingilci Nail Yenice, ├çorbac─▒ Tacettin Yaz─▒c─▒, Tekstilci Cavit ├ça─člar…

Y─▒llarca Topal BasriÔÇÖde ├žal─▒┼čan─▒, m├╝davimlerin Bacaks─▒z lakab─▒ takt─▒─čEmin ├ľzenÔÇÖi dinleyelim:ÔÇťAilem 1965 y─▒l─▒nda OrhaneliÔÇÖnden BursaÔÇÖya geldi. 17 ya┼č─▒ndayken, 1971 y─▒l─▒n─▒n 11. Ay─▒n─▒n be┼činci g├╝n├╝ olan Cumartesi g├╝n├╝ saat 10ÔÇÖda Topal BasriÔÇÖde bula┼č─▒k├ž─▒ olarak i┼če ba┼člad─▒m. ─░┼č yeri sahibi Hasan Basri BeyÔÇÖe hep hac─▒ diyorlard─▒.┬á Basri beyin bir aya─č─▒ aksak oldu─ču i├žin topal lakab─▒yla an─▒l─▒yordu. San─▒r─▒m 1971ÔÇÖden ├Ânce hacca gitmi┼č.

Bula┼č─▒khane ├╝├ž├╝nc├╝ kattayd─▒. Bula┼č─▒klar─▒ y─▒kamay─▒ yeti┼čtiremedi─čim zaman a─člard─▒m. 50 servis tepsisi vard─▒. Basri Bey, ben bula┼č─▒klar─▒ y─▒karken kontrole gelirdi. ├ť├žten fazla bardak, tabak k─▒rm─▒┼čsam beni i┼čten kovard─▒. D├╝kk├ón─▒n iki kap─▒s─▒ vard─▒. ├ľn kap─▒dan ├ž─▒kar, arka kap─▒dan tekrar ├╝├ž├╝nc├╝ kata ├ž─▒k─▒p bula┼č─▒klar─▒ y─▒kamaya ba┼člard─▒m.

1974-1975 y─▒llar─▒nda askere gittim. Askerlik d├Ân├╝┼č├╝ tekrar BasriÔÇÖde ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒m. 2012ÔÇÖde ayr─▒ld─▒m.┬á Arada ├╝├ž y─▒l s├╝ren bir kahvecilik ser├╝venim var. ├çiftehavuzlarÔÇÖda a├žt─▒─č─▒m kahvehaneyi ba┼čkas─▒na devrettim.

Burada ├žal─▒┼č─▒rken 1977 y─▒l─▒nda ni┼čanland─▒m.1978 y─▒l─▒nda evlendim. ├ť├ž d├Ârt kez i┼čten kovulduktan sonra Hasan Bey bana ÔÇśÔÇÖ Anla┼č─▒ld─▒. Senin ├žal─▒┼čmaya ihtiyac─▒n varÔÇÖÔÇÖ dedi. Bende onaylay─▒nca ÔÇśÔÇÖGel o zaman. Sana i┼či ├Â─čreteyimÔÇÖÔÇÖ dedi. Bana i┼či ├Â─čretmeye ba┼člad─▒.

├ľnce bal─▒ktan ba┼člad─▒k. Bana bal─▒k temizlemeyi ├Â─čretti. Bal─▒klar─▒n isimlerini bana para vererek ├Â─čretti.┬á Temizledi─čimiz bal─▒─č─▒n ismini soruyor. Biliyorsam s├Âylemek i├žin bir lira istiyordu. Az para de─čildi. ÔÇśÔÇÖNiye para istiyorsun?ÔÇÖÔÇÖ dedi─čimde bana ÔÇśÔÇÖ Para verirsen ismini unutmazs─▒nÔÇÖÔÇÖ dedi. ─░lk ismini ├Â─črendi─čim bal─▒k hamsi oldu. Sonra b├╝y├╝k bal─▒klar─▒ palamutu ve l├╝feri ├Â─črendim.

BursaÔÇÖn─▒n ekabirleri m├╝┼čterimizdi. G├╝nd├╝z k├Âfte servisimiz vard─▒. Cavit Bey k├Âfte al─▒r, Koza HanÔÇÖa g├Ât├╝r├╝rd├╝.┬á K├Âfteleri haz─▒rlarken bizle tek mi ├žift mi oynard─▒. Biz kazan─▒rsak ├žay s├Âyler, o kazan─▒rsa 50 gram rak─▒ i├žerdi. ┼×ans─▒ ├žoktu. Hep kazan─▒yordu. Akl─▒ma bir kurnazl─▒k geldi. Cebimdeki be┼č liran─▒n bir taraf─▒na ├žift numaral─▒ bir be┼č lira yap─▒┼čt─▒rd─▒m. Katlad─▒m. Sordu─čunda kaybedece─či taraf─▒ g├Âsteriyordum. S├╝rekli kazanmaya ba┼člay─▒nca bir g├╝n ┼č├╝phelendi. Elimden paray─▒ ald─▒. Kontrol etti. Kand─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce ├žok k─▒zd─▒. Fakat yeniden meyhanemize geldi. Bakan olunca da arkada┼člar─▒yla geldi.

Hasan Basri Bey 1978ÔÇÖde vefat etti. O─člu Mehmet Cemil G├╝├ž i┼če devam etti.┬á Ondan Hasan BeyÔÇÖin torunu Burhan G├╝├ž i┼či devrald─▒. 2010 y─▒l─▒nda ba┼čkas─▒na devredip, ayr─▒ld─▒.┬á Meyhane ├╝├ž ku┼čak taraf─▒ndan i┼čletildi. 42 y─▒l burada ├žal─▒┼čt─▒m.

Topal Basri Meyhanesi ├žal─▒┼čanlar─▒ Recep Abi, ─░zmirli Halil, Emin ├Âzen ve Ramazan ├çakmak-1986

Meyhaneyle ilgili ├žok an─▒m var. ─░lgin├ž olanlardan bir ka├ž─▒n─▒ anlatay─▒m. Saat 22.30 gibi bir m├╝┼čteri geldi.┬á Votka s├Âyledi. Yan─▒na leblebi verdim. Arada d─▒┼čar─▒ bak─▒yorum. Biri ya┼čl─▒ biri gen├ž iki kad─▒n meyhanenin ├Ân├╝nde bir ileri bir geri dola┼č─▒yorlard─▒.┬á D─▒┼čar─▒ ├ž─▒k─▒p ÔÇśÔÇÖNe ar─▒yorsunuzÔÇÖÔÇÖ dedim. ─░├žerideki adam─▒ i┼čaret edip ÔÇśÔÇÖD─▒┼čar─▒ya ├ža─č─▒rd─▒─č─▒m─▒z─▒ s├Âyler misin?ÔÇÖÔÇÖ dediler. Adam─▒n yan─▒na gittim. ÔÇśÔÇÖ─░ki kad─▒n seni ├ža─č─▒r─▒yorÔÇÖÔÇÖ dedim. O da ÔÇśÔÇÖBenim kar─▒ Eski┼čehirÔÇÖe gitti. Benimle i┼čleri yokturÔÇÖÔÇÖ diyip i├žmeye devam etti.┬á Bir iki defa d─▒┼čar─▒dan ├ža─čr─▒ld─▒, d├Ân├╝p bakmad─▒ bile. Sonunda gen├ž kad─▒n ÔÇśÔÇÖ─░├žeri girebilir miyim?ÔÇÖÔÇÖ diye sordu. Ben ÔÇśÔÇÖolurÔÇÖÔÇÖ diyince kad─▒nlar i├žeri girip, adam─▒n kar┼č─▒s─▒na dikildiler. Adam kad─▒nlar─▒ g├Âr├╝nce ┼ča┼čk─▒nl─▒ktan sandalyesinden yere d├╝┼čecekti. ┼×a┼čk─▒n ┼ča┼čk─▒n ÔÇśÔÇÖSiz Eski┼čehirÔÇÖe gitmeyecek miydiniz?ÔÇÖÔÇÖ dedi. Gen├ž kad─▒n onun e┼či di─čeri de annesiymi┼č. ─░ki kad─▒n─▒ Eski┼čehirÔÇÖe gitmek i├žin evden santral garaja g├Ândermi┼č. Kendiside meyhanede alm─▒┼č solu─ču. (O zaman ┼čehirleraras─▒ otob├╝s terminali bug├╝n ki Kent Meydan─▒ÔÇÖndayd─▒.) Kad─▒n ÔÇśÔÇÖGarajdan telefon ettim, annem ba┼čka yere gitmi┼č, bizde eve d├Ând├╝kÔÇÖÔÇÖ. Sonra masadaki votkay─▒ g├Âsterdi.┬á Adam ÔÇśÔÇÖsuÔÇÖÔÇÖ diyince barda─č─▒ al─▒p bir yudum i├žti.┬á ─░├žti─čini t├╝k├╝rd├╝. Sonra adama s├Âylenmeye ba┼člad─▒. ÔÇśÔÇÖAbla d─▒┼čar─▒da konu┼čunÔÇÖÔÇÖ dedim. Adam hesab─▒ ├Âdeyip ├ž─▒kt─▒. Bir daha bizim meyhaneye gelmedi.

Emin ├ľzenÔÇÖin arkas─▒ndaki resim Hasan BeyÔÇÖin torunu Burhan G├╝├ž

Meyhanemizin bir kural─▒ vard─▒. ─░├žkili gelene i├žki vermezdik. Kapatmam─▒za yak─▒n i├žkili bir adam i├žeri girdi ve rak─▒ istedi. Ben vermedim. 5-10 dakika tart─▒┼čt─▒k. Sonunda i├žki vermeyece─čimizi anlad─▒. Tam d─▒┼čar─▒ ├ž─▒karken bana d├Ân├╝p ana avrat s├Âvd├╝. Bende adama kafay─▒ yap─▒┼čt─▒rd─▒m. Adam yere devrildi. A─čz─▒ burnu kan i├žinde. Mehmet Abi ve di─čer garsonlar ko┼čup geldiler. Adam─▒ yerden kald─▒r─▒p, lavaboya g├Ât├╝rd├╝ler. A─čz─▒n─▒, burnunu y─▒kay─▒p kanamas─▒n─▒ durdurdular. Sonra adam─▒ getirip bir masaya oturttular.

Adam─▒ kanlar i├žinde g├Âr├╝nce elim aya─č─▒m titremeye ba┼člad─▒. Mehmet abi bana ÔÇśÔÇÖHemen rak─▒ ve peynir getirÔÇÖÔÇÖ dedi. Elim titreye titreye servis a├žt─▒m.┬á Neyse olay yat─▒┼čt─▒. Kafa att─▒─č─▒m kabaday─▒lardan Dondurmac─▒ Ey├╝pÔÇÖm├╝┼č. Ben tan─▒m─▒yordum. ├ç─▒karken ÔÇśÔÇÖGel seni aln─▒ndan ├Âpeyim, k├╝fretti─čim hi├žbir adam bana sald─▒rmad─▒ÔÇÖÔÇÖ dedi. Neyse ├Âp├╝┼čt├╝k gitti. Patronum Mehmet Abi ÔÇśÔÇÖBu adamlara g├╝venilmez bar─▒┼čt─▒k derler sonra k├Â┼če ba┼č─▒nda pusu kurarlar. Adam─▒ arkadan b─▒├žaklarlarÔÇÖÔÇÖ Dedi. 15 g├╝n meyhane kapand─▒ktan sonra beni arabas─▒yla evime g├Ât├╝rd├╝. Sabahlar─▒ dolmu┼čla meyhanenin ├Ân├╝nde iniyordum.

Do─čan ├ça─čman ad─▒nda ├žok muhterem bir m├╝┼čterimiz vard─▒. DS─░ÔÇÖden emekli Cemal Manda ile ortak in┼čaat demiri sat─▒yordu. S├╝leyman DemirelÔÇÖin arkada┼č─▒ym─▒┼č.

S├╝leyman Demirel BursaÔÇÖya geldi─činde ├çelik PalasÔÇÖta kal─▒yordu. Bir ziyaretinde ÔÇśÔÇÖArkada┼č─▒m Do─čan BursaÔÇÖda. Bulup getirinÔÇÖÔÇÖ demi┼č. Do─čan bey telefonlar─▒ a├žmam─▒┼č. Sonra orta─č─▒na ula┼čm─▒┼člar. Orta─č─▒na da gitmem demi┼č. Sonra korumalar─▒ onu al─▒p DemirelÔÇÖe g├Ât├╝rm├╝┼čler. ─░ki arkada┼č sohbet etmi┼čler.

Do─čan ├ça─čman ve Emin ├ľzen

Bana ÔÇśÔÇÖDemirel ├žok sevdi─čim bir arkada┼č─▒m. Gitsem menfaat bekliyor diyenler olacak. O y├╝zden gitmedim. Bana i┼člerimi sordu. ─░stedi─čin bir ┼čey var m─▒ dedi. Bende sa─čl─▒─č─▒n yeterÔÇÖÔÇÖ diye cevap verdim.

─░├žip, param yok diyenlerden ceza olarak aya─č─▒ndan ayakkab─▒lar─▒n─▒ al─▒rd─▒m. Bir g├╝n bir adam─▒n ayakkab─▒s─▒n─▒ ald─▒m. O da boylu boyunca meyhanenin ├Ân├╝ne yatm─▒┼č. Polise haber vermi┼čler. Polis geldi. ÔÇśÔÇÖNiye ald─▒n adam─▒n ayakkab─▒lar─▒n─▒?ÔÇÖÔÇÖ diye sordu. Bende sebebini s├Âyledim. Polis adama s├Âylendi. Bana da ayakkab─▒lar─▒n─▒ ver dedi. Bende adama ayakkab─▒lar─▒n─▒ verdim. G├Ânderdim. Bir daha kimsenin ayakkab─▒s─▒n─▒ almad─▒m.ÔÇŁ

Meyhane ├žal─▒┼čanlar─▒ olarak k─▒l─▒k k─▒yafetimize, temizli─če ├žok dikkat ederdik. M├╝┼čterilerimizle kaba konu┼čmazd─▒k. M├╝┼čterilerimizi kaybetmek istemezdik.

Bir an─▒ da Mehmet Ali Y─▒lmazÔÇÖdan: ÔÇťGe├žen g├╝n bakt─▒m, masaya ekmek sepeti getirirken dilimlerden birini yere d├╝┼č├╝rd├╝; sonra da yerden al─▒p sepete koyarak sanki hi├žbir ┼čey olmam─▒┼č gibi ┼ča┼čk─▒n bak─▒┼člar─▒m─▒z alt─▒nda ├Ân├╝m├╝ze s├╝rd├╝!

NÔÇÖap─▒yosun sen EminÔÇŁ dedim, deh┼čet i├žerisinde, ÔÇťhem de g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝nde o ekmek yerden al─▒n─▒p da sepete tekrar konur mu hi├žÔÇŁ?

ÔÇťNÔÇÖapem be yaÔÇŁ diye yan─▒t verdi, ÔÇťben o ekme─či yere d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝m zaman al─▒p, ├╝├ž kere ├Âpt├╝kten sonra aln─▒ma g├Ât├╝rerek kendim yiyiyom ya? Sen de yiyiversen incilerin mi d├Âk├╝lecek! Hem yeni paspas yat─▒m ben daha oralar─▒.ÔÇŁ

*

HEYKEL MEYHANELER─░ ve B─░R ├ľYK├ť

(Anlatan Behzat ├çavdar, Berber (28 Ekim 2014))Pala Cemal iki b├╝y├╝k hindiyle BehzatÔÇÖ─▒n d├╝kk├ón─▒na gelir; ÔÇťBu hindileri Kasap Muhittin istedi, yar─▒n verece─čim, sen muhafaza edebilir misinÔÇŁ der. Behzat; ÔÇťTamam, b─▒rak burayaÔÇŁ der. Pala Cemal gidince hemen hindileri kalfas─▒yla tavuk pazar─▒na g├Ânderir, kestirip, temizletir. Sonra kalfay─▒ hindilerle Atilla TatverenÔÇÖin evine g├Ânderir. Han─▒m─▒na; ÔÇťAtilla BeyÔÇÖin misafirleri var. Bu hindileri misafirlerine ikram edecek, bir s├╝rahi ayran da yapacakm─▒┼čs─▒nÔÇŁ denir.

Berber Behzat, Nalbanto─člu giri┼čindeki ├çam Restorana haber g├Ânderir, iki masa haz─▒rlat─▒r. Berber Behzat, pi┼čen hindiyi ve ayran─▒ ald─▒r─▒p ├çam restorana g├Ânderir. Ba┼čta Pala Cemal, Atilla Tatveren, Karasorc├╝ Mehdi Mir├Âz, Berber Ahmet Boylu ve bir ka├ž ki┼čiyi ├ža─č─▒r─▒r. Yenilir, i├žilir. Atilla Bey, PalaÔÇÖya ÔÇťKendi mal─▒n gibi yeÔÇŁ derken, Pala Cemal de yeme─či Atilla ─▒smarl─▒yor diye; ÔÇťSen de kendi mal─▒n gibi yeÔÇŁ diye cevap veriri. Atilla; ÔÇťBu s├╝rahi bizim s├╝rahiye amma ├žok benziyorÔÇŁ der. S├╝rahi ├Ân├╝ne gelince bakar, kendi s├╝rahileri. ÔÇťBu bizim s├╝rahi, nereden geldi buraya?ÔÇŁ. Behzat Bey cevab─▒ yap─▒┼čt─▒r─▒r, ÔÇťHindilerde senin evde pi┼čtiÔÇŁ.

Yeme─čin sonuna do─čru Atilla Tatveren; ÔÇťYedi─čin hindiler senindiÔÇŁ deyince Pala Cemal; ÔÇť┼×imdi yand─▒mÔÇŁ deyip yumru─čunu masaya devirir. Masa hemen toplan─▒r. Pala Cemal; ÔÇťBen ┼čimdi nereden hindi bulaca─č─▒mÔÇŁ der. Yemek biter, herkes evine gider.

Berber Behzat ve arkada┼člar─▒

Berber Behzat─▒ dinleyelim; ÔÇťKayhan ├çar┼č─▒s─▒nda kelle sat─▒l─▒yordu. Hemen yan─▒nda bir ┼čarap evi vard─▒. ─░├žerde ├╝zerlerinde mermer olan d├Ârt masa bulunuyordu. ─░├žeride Birka├ž ki┼či ┼čarap i├žiyordu. Ak┼čam geleceklere, ├╝├ž ┼či┼če ┼čarap ─░kram etmek istedim. ┼×araplar─▒n paras─▒n─▒ ├Âdeyip, ├ž─▒karken, d├╝kk├ón sahibi; ÔÇśNereye gidiyorsun, saat ka├žta geleceksin? Diye sordu. Ben de, ÔÇś┼čimdi i┼čim var, gidiyorum. Sen ak┼čam gelenlere ikram edersinÔÇÖ dedim. D├╝kk├ón sahibi; ÔÇśolmaz ├Âyle ┼čey, her ┼čeyin bir usul├╝ var, gelirsin, usul├╝ne g├Âre ikram edersinÔÇÖ,deyip, param─▒ geri verdi. ─░├ženlerin ─▒smarlayan─▒ g├Ârmesi ┼čartm─▒┼č. Ak┼čam geldim, ├╝├ž ┼čarap ┼či┼česine fiyong yapm─▒┼člar. Hepsini a├ž─▒p, kadehler koyup, m├╝┼čterilere da─č─▒tt─▒lar. Bana da bir kadeh haz─▒rlam─▒┼člard─▒. Ben aya─ča kalk─▒p,ÔÇś┼×erefeÔÇÖ deyip, i├žince onlar da i├žtiler. Beni g├Ârm├╝┼č oldular.

Bir ak┼čam da Misi ┼×arap├ž─▒s─▒ÔÇÖna gittim, bu defa usul├╝ ├Â─črenmi┼čtim. Burada usul, paray─▒ verirsin, ┼čarap dolu barda─č─▒n─▒ al─▒rs─▒n. ÔÇś─░├žerdekilere ┼čarap ─▒smarlamak istiyorumÔÇÖ dedim. ─░├žerdekilere bakt─▒, ÔÇśBu i├žer, bu i├žmezÔÇÖ diye sayd─▒. Bana, ÔÇśsekiz bardakÔÇÖ deyip, paras─▒n─▒ ald─▒. Sarho┼č olanlara veya olmak ├╝zere ┼čarap vermedi.

***

┼×imdi Say─▒lgan-Ece pasaj─▒n─▒n oldu─ču yerde bulunan eski binan─▒n alt kat─▒nda bir meyhane oldu─čunu biliyor musunuz? Ulucami ve Orhan Cami aras─▒ndaki Bankalar Cadesi ├╝zerinde bulunan Say─▒lgan-Ece pasaj─▒n─▒n oldu─ču yerde, Fahri Baban─▒n Meyhanesi bulunuyordu. Binan─▒n ├Ân├╝nde benzin istasyonu bulunuyordu.

Bursa meyhanelerini 1957 do─čumlu Orhan AksoyÔÇÖdan dinleyelim;

ÔÇťHeykelÔÇÖde Y─▒lmaz ─░┼čhan─▒nda Rodop Restaurant bulunmaktayd─▒. 1980ÔÇÖli y─▒llarda sahibi ─░zzet An─▒zÔÇÖd─▒. ─░zzet Bey ├žok titiz bir i┼čletmeciydi. Masalar─▒ tek tek dola┼č─▒r, m├╝┼čterilerin hat─▒rlar─▒n─▒ sorard─▒. Meyhaneye gelenlerin neredeyse y├╝zde doksan─▒ ayn─▒ ki┼čiler olurdu. Buraya BursaÔÇÖn─▒n ekabir tak─▒m─▒ gelirdi.

─░zzet Bey s├╝rekli m├╝┼čterilerin ne i├žece─čini, ne kadar i├žece─čini bilir, ona g├Âre i├žki getirirdi. Lokantaya gelen m├╝┼čterileri kaz─▒klamak, bayat mezeleri m├╝┼čteriye vermek diye bir anlay─▒┼č yoktu. M├╝┼čteri ÔÇťparaÔÇŁ de─čildi. Paras─▒ olmayan m├╝┼čterilerden hesap al─▒nmaz, ├╝stelik taksiyle evine g├Ânderilirdi.

─░zzet Bey daha sonra ┼ču anda D├╝r├╝mc├╝ BekirÔÇÖin bulundu─ču Setba┼č─▒ postanesinin kar┼č─▒s─▒na ta┼č─▒nd─▒. ─░zzet Bey vefat edince, o─člu i┼čletmecilikte ayn─▒ ba┼čar─▒y─▒ g├Âsteremedi ve bu mek├ón kapand─▒.

Doksanl─▒ y─▒llarda Y─▒lmaz ─░┼čhan─▒ÔÇÖnda ├çam Restaurant a├ž─▒ld─▒. Buray─▒ a├žan Nail BeyÔÇÖdi. Ye─čeni Turgay BeyÔÇÖle buras─▒n─▒ uzun y─▒llar boyunca ├žal─▒┼čt─▒rd─▒lar.

├çam RestaurantÔÇÖ─▒n yan─▒nda emekli astsubay ─░kbal BeyÔÇÖin ÔÇť─░kbalin YeriÔÇŁ ad─▒nda bir meyhanesi vard─▒. ┼×ef garson Ya┼čar ile uzun y─▒llar buray─▒ i┼člettiler.

─░kbal a├ž─▒ld─▒─č─▒nda m├╝davimleri ben d├óhil 5-6 ki┼čiydik. Ortada bir soba bulunuyordu. Soban─▒n ├╝zerindeki tencerede su kaynar, i├žinde so─čuk biralar ─▒s─▒t─▒l─▒rd─▒. Sonra buras─▒ da b├╝y├╝d├╝.

Yeni yoldan a┼ča─č─▒ya inerken, ─░neg├Âl ├çar┼č─▒s─▒n─▒ ge├žince, Esperasso Birahanesi bulunuyordu

HeykelÔÇÖde Setba┼č─▒ PastanesiÔÇÖnin kar┼č─▒s─▒ndaki binan─▒n zemin kat─▒nda Palmiye Birahanesi bulunuyordu. Buras─▒n─▒n m├╝davimlerindendim. Kafay─▒ bulup, yan tarafta bulunan TJK Ganyan bayisini i┼čleten Semih BeyÔÇÖin orada ├ž─▒t─▒r tabir edilen kuponlar─▒m─▒z─▒ yapard─▒k.

Setba┼č─▒ K├Âpr├╝s├╝ÔÇÖn├╝n alt─▒nda ÔÇťYener KafeteryaÔÇŁ bulunuyordu. Burada g├╝zel bir birahane vard─▒.

Setba┼č─▒ÔÇÖnda DS─░ lojman ve misafirhanesinin bulundu─ču yerde DS─░ÔÇÖnin ├žok nezih bir restaurant─▒ bulunurdu. Buras─▒n─▒n fiyatlar─▒ ├žok ehvendi. Bu lokantalar─▒n ┼čef garson─▒ Zeki Bey CHPÔÇÖliydi.

*

Sanat├ž─▒ G├╝zin De─či┼čmezÔÇÖi dinleyelim; ÔÇťZafer sinemas─▒n─▒n alt─▒nda Ekrem UstaÔÇÖn─▒n meyhanesi Emek ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze kalan eski meyhanelerdendi. Ho┼čg├Âr MeyhanesiÔÇÖnin yerinde ┼čimdi Tavuk├žuo─člu ├çorbac─▒s─▒ bulunuyor.

S─▒ra d├╝kk├ónlar─▒n arkas─▒nda ├ť├ž K├Âfte Meyhanesinde M├╝refte ┼×arab─▒ sat─▒l─▒rd─▒. ├ť├ç K├ľFTE meyhanesinin ├Âzelli─či,┬á k├Âfteler ─▒zgaradan ├ž─▒kt─▒k├ža konulduklar─▒ bak─▒r sahanlardan m├╝┼čterilere ├╝├žer ├╝├žer servis edilirdi.

Ak┼čamc─▒ tabir edilen ve evine gidecek nevalesi elinde olan adamlar di─čer m├╝┼čterilerden erkence gelip, geceyi uzun ya┼čayacaklar gelmeye ba┼člarken de giderlerdi.

Babam, Bursa da pazaryerinden a┼ča─č─▒ do─čru inerken, baz─▒ ├Â─čleden sonralar─▒ soldaki meyhaneye gitti─čini anlat─▒rd─▒.

Ge├žti─čimiz y─▒l─▒n k─▒┼č─▒yd─▒ bu merak─▒m─▒z─▒ giderdik, ablam SerapÔÇÖla Canl─▒ Bal─▒k RestoranÔÇÖa gittik. ├çok merak etti─čim ak┼čamc─▒l─▒k,┬á┬á┬á┬á g├╝n├╝n yorgunlu─čundan kurtulup az─▒c─▒k da ├žak─▒r keyif olma haliymi┼č. K─▒sa ko┼ču tabir edilen saatte gittik,┬á bal─▒k pazar─▒ i├žinde oldu─čundan istavrit tava, beyaz peynir ve duble rak─▒ s├Âyledik.

ÔÇśBursa da Yak─▒n ZamanlarÔÇÖ adl─▒ Say─▒n Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├žÔÇÖ─▒n yaz─▒s─▒nda, ak┼čam├╝st├╝ be┼č bu├žuk- alt─▒dan sonras─▒ Sekiz, dokuza kadar aparatif,┬á bir elma, bir salk─▒m ├╝z├╝m,┬á k├╝├ž├╝k salatal─▒k ve yeteri kadar rak─▒ ÔÇśÔÇÖ k─▒sa ko┼ču┬á ÔÇśuzun ko┼čuÔÇÖ oldu mu, gece yar─▒s─▒ bire ikiye kadar giderÔÇŽ Sonras─▒ maratoncular.

D├╝kk├ón sahibi ├žocuklu─čumda Arap ┼×├╝kr├╝ soka─č─▒nda g├Ârd├╝─č├╝m ─░brahim Suba┼č─▒ÔÇÖyd─▒. Eski bir sigorta m├╝fetti┼čiymi┼č. Bana ÔÇśBu i┼čler art─▒k ├žok zorla┼čt─▒ k─▒z─▒m, her ┼čey ├žok pahal─▒, me┼čgale benimkiÔÇÖ dedi. Meyhaneyi ┼čimdi o─člu B├╝lent Suba┼č─▒ i┼čletiyor. Eski meyhaneleri sordu─čumda bana onlar Arap ┼×├╝kr├╝ soka─č─▒ndayd─▒ diyor. Beni eski garson Faik Avc─▒ÔÇÖyla tan─▒┼čt─▒rd─▒.

Faik Avc─▒ / 1932 de Bursa ya geldim, Yunanistan muhaciriyim. G├╝ndo─čdu k├Ây├╝nde zeytincilik yap─▒yorum, 84 ya┼č─▒nday─▒mÔÇÖ diyerek anlatmaya ba┼člad─▒.

ÔÇť18 ya┼č─▒mda ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒m ve 63 y─▒l ├žal─▒┼čt─▒m. O g├╝nk├╝ meyhanelerden ilk hat─▒rlad─▒─č─▒m 1948 y─▒l─▒nda Setba┼č─▒ÔÇÖndayd─▒. O zaman k├Âpr├╝ dard─▒, MahfelÔÇÖin ├Ân├╝nde RodoplarÔÇÖ─▒n yeri vard─▒. Sekiz sene ├žal─▒┼čt─▒m orada.1956 senesinde Setba┼č─▒ k├Âpr├╝s├╝ geni┼čletildi, Mahfel ├Ân├╝ndeki ilk Rodop yola gitti. Sonraki meyhaneler,┬á Yeni yolÔÇÖun ├ž─▒k─▒┼č─▒ (heykel ├Ân├╝nden a┼ča─č─▒) Setba┼č─▒ÔÇÖna d├Ân├╝┼čte ÔÇśÔÇÖ Ayak├╝st├╝ meyhaneÔÇÖÔÇÖ ┼čarap,┬á salata, piyaz, k├Âfte, ┼či┼č, pirzola servisi yapard─▒. Mustafa isimli bir arkada┼čla ┼×afak sinemas─▒n─▒n (k├Âpr├╝n├╝n solunda)oldu─ču yerde ÔÇťBizim Rodop ÔÇÖÔÇÖ diye bir meyhane a├žt─▒k.4-5 sene ├žal─▒┼čt─▒rd─▒k,┬á sonra ayr─▒ld─▒k.

YeniyolÔÇÖda,┬á ├Ârt├╝l├╝ ├žar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼č─▒nda solda ÔÇśÔÇÖ Rast gele /d├╝z git meyhanesi, ┼čimdi Hayat hastanesinin biraz ├╝st├╝nde ÔÇśTopal Basri ÔÇÖnin meyhaneleri, Eski genelevin oralarda ayak├╝st├╝ denen, tek tek├ži ┼čarap├ž─▒lar, Kayhan da yine ┼čarap├ž─▒lar vard─▒

Cumhuriyet CaddesiÔÇÖnde, tavuk pazar─▒n─▒n yak─▒n─▒nda G├Âk├žen ─░┼čhan─▒ÔÇÖn─▒n orada i├žkili bir k├Âfte salonu a├žt─▒m 15 y─▒l ├žal─▒┼čt─▒. Yine ┼čarap, rak─▒ k├Âfte ve et, sonra Tavuk Pazar─▒ÔÇÖn─▒n i├ž k─▒sm─▒nda ayn─▒ meslekle devam ettim. Bu sefer ad─▒, Sizin RodopÔÇÖ oldu.1979 dan 2011 e kadar iki o─člumla beraber ├žal─▒┼čt─▒k.

UlucamiÔÇÖnin bulundu─ču yerde, ┼čimdiki havuzun tam kar┼č─▒s─▒nda ┼×ehir lokantas─▒ vard─▒ ve yine ayn─▒ d├╝zendi, ┼čarap, rak─▒ ve ─▒zgara ancak daha ├žok ┼čarap sat─▒l─▒rd─▒. Halil ┼×ensoyÔÇÖun meyhanesi vard─▒, TahtakaleÔÇÖnin giri┼činde sol tarafta. Onlar da RodopÔÇÖtan gelen ailelerdendi ve ismi yine RodopluÔÇśydu.

├çak─▒rhamamÔÇÖdan a┼ča─č─▒ya, ─░tfaiye, s─▒ra d├╝kk├ónlar ├ževresinde ├žok b├╝y├╝k olmayan meyhaneler vard─▒ ve hep ayn─▒ d├╝zen, isim de ÔÇśRumeli K├ÂftecisiÔÇÖydi.

Zafer Plaza kar┼č─▒s─▒nda bulunan ┼čimdiki Atlantik RestoranÔÇÖ─▒n alt─▒ndaki meyhanede k├Âfte, piyaz sat─▒l─▒rd─▒. Eski Santral GarajÔÇÖda, benzincinin biti┼či─činde bir meyhane, yine ÔÇśÔÇÖ RodopÔÇÖlu ismiyle hizmet veriyordu.

Gazc─▒larÔÇÖda ÔÇśDalg─▒├ž K├ÂfteciÔÇÖsi meyhane olarak hizmet veriyordu. K├Âfte ve i├žki sat─▒lan bu yerlerde, m├╝┼čteri bir iki kadehten sonra kalkard─▒. Uzun saatler oturmak, ├že┼čitli mezeler bal─▒k ├že┼čitleri ve ├žalg─▒l─▒ e─člence sadece Arap ┼×├╝kr├╝ meyhanelerinde olurdu.

Meyhanelere ┼čarap Misi k├Ây├╝nden, ┼čarap├ž─▒ Liya (Saban)ÔÇÖdan ve Mi┼čonÔÇÖdan gelirdi. Ya┼čland─▒m, hat─▒rlamakta zorlan─▒yorum dedi ve bir hat─▒ra foto─čraf─▒ istedi. ─░yilik, sa─čl─▒k dilekleriyle ayr─▒ld─▒k.ÔÇŁ

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ARAP ┼×├ťKR├ť SOKA─×I

Bardak ┼čarap├ž─▒s─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda tenekeci ve sobac─▒ Mehmet Beyin d├╝kk├ón─▒ ve Bal─▒k├ž─▒ Re┼čatÔÇÖ─▒n d├╝kk├ón─▒ bulunuyordu. Tenekeci saha sonra et-bal─▒k kurumunun bayisi ve Hasan UstaÔÇÖn─▒n bal─▒k sat─▒┼č yeri oldu. Aktar Nazmi ile Misi ┼×arab─▒ satan Meyhaneci MustafaÔÇÖn─▒n d├╝kk├ónlar─▒ aras─▒nda k├╝├ž├╝k bir aral─▒k vard─▒. Buradan yukar─▒ ├ž─▒kan sokakta, merdivenlerin yan─▒nda bir ├že┼čmenin yan─▒nda kaynatam ─░brahim ├ľzt├╝rk’├╝n evi vard─▒. Arkas─▒ndaki evde Madam Hursi (Berk├╝n) oturuyordu.┬áMadam HursiÔÇÖnin gelini LizaÔÇÖya heyheyleri gelince tabaklar─▒-├žanaklar─▒ soka─ča ┬áf─▒rlatmaya ba┼člar, onu yat─▒┼čt─▒rmak ise Kaynatam ─░brahim Beye d├╝┼čerdi. Daha sonra kocas─▒ SalvatorÔÇÖla beraber ─░srailÔÇÖe gittiler. Madam Hursi’nin torunlar─▒ Linda ve Ojeni de ayn─▒ yolu izlediler. Sevdi─či k─▒zla evlenmesine izin verilmeyen Sabatay BursaÔÇÖda kald─▒. Annesi Madam Hursi onu b─▒rak─▒p gitmedi. Sabatay ├Âlene kadar evlenmedi. Madam Hursi, Sabatay’─▒ topra─ča verdikten sonra ├žocuklar─▒n─▒n ─▒srar─▒yla ─░srailÔÇÖe gitti. Sadece onlar gitmedi, sevdalar da g├Â├ž etti. Vedala┼čamadan ─░srailÔÇÖe giden sevgilisi EsterÔÇÖin ard─▒ndan g├Âzya┼č─▒ d├Âkenlerde oldu. Ayn─▒ sokakta k─▒nalarda g├Âbek at─▒p, ┼čark─▒ s├Âyleyerek k─▒naya gelenleri e─člendiren Zenne Leyla vard─▒.

*

Ne┼če ├ľzt├╝rk (Peker)ÔÇÖle soka─č─▒ dola┼čal─▒m; ÔÇťSoka─ča girildi─činde solda bardakla Misi ┼×arab─▒ satan Meyhaneci Mustafa, onu ge├žince Bakkal Ahmet Arcan, Manav Nuri, sakatat satan Ci─čerci Ahmet, Terzi MustafaÔÇÖn─▒n d├╝kk├ónlar─▒ bulunuyordu. Buras─▒ daha sonra bakkal oldu, ├Âld├╝kten sonra ┬á├žocuklar─▒ Ahmet, Mehmet, Yusuf Kulaner d├╝kk├ón─▒ i┼člettiler.┬á Bal─▒k├ž─▒ Re┼čatÔÇÖ─▒n babas─▒ Fazl─▒ÔÇÖn─▒n meyhanesi, kahve ve k├╝├ž├╝k bir aral─▒─č─▒ ge├žince k─▒rtasiye ve bal─▒k malzemeleri satan Tuhafiyeci ─░brahim ve bir terzi d├╝kk├ón─▒ bulunuyordu. ┼×imdi kapanm─▒┼č bir s├╝thane, mermer at├Âlyesi, Havra, Havran─▒n ├╝st├╝nde Gazi Akdemir ─░lk Okulu, okulun alt─▒nda Yahudi Hamam─▒ diye bilinen bir hamam, okuldan a┼ča─č─▒ya inen sokakta bir zamanlar otel olarak kullan─▒lm─▒┼č b├╝y├╝k bir ah┼čap konak, biraz ilerde eski trafonun kar┼č─▒s─▒nda bug├╝ne kadar y─▒k─▒lmadan gelebildi. Havran─▒n biraz ilerisinde trafonun kar┼č─▒s─▒nda harabe haldeki┬á┬áSeyyid Usul Tekkesi ┼čimdi restore edilip, aya─ča dikildi. Sanat ve k├╝lt├╝r faaliyetlerinin y├╝r├╝t├╝ld├╝─č├╝ bir merkez oldu.

*

Bursa’ya ├Âzg├╝ Arap ┼×├╝kr├╝ soka─č─▒na girmeden ge├žmeyelim. Osmangazi Belediye ba┼čkan─▒ Erhan Beyin bug├╝nk├╝ ┼čeklini verdi─či ve Bursa’n─▒n yerli ve yabanc─▒ misafirleri i├žin bir ├žekim noktas─▒ olan soka─č─▒n kendisi ÔÇÖde, ├Âyk├╝s├╝ de ilgin├žtir.

Osmanl─▒lar─▒n Bursa’y─▒ fetihleriyle ba┼člar bu ├Âyk├╝. Osmanl─▒lar Yahudileri bu mahalleye yerle┼čtirirler. Sakarya Caddesi ve BursaÔÇÖn─▒n ilk marketlerinden ├ť├çEL marketin alt sokaklar─▒nda Yahudiler otururdu.

Soka─č─▒n giri┼činde, sa─čda K├Âfteci Salih bulunuyordu, sonra d├╝kk├ón─▒ ├žal─▒┼čan─▒ Ahmet devrald─▒. Biti┼či─čindeki k├╝├ž├╝k bir meyhaneyi Arap ┼×├╝kr├╝ler i┼čletiyordu, bal─▒k├ž─▒, Arap ┼×├╝kr├╝n├╝n Meyhanesi, Marangoz at├Âlyesi, kahve ┼čimdi kapal─▒ olan Mayor Sinagogu ve Saul Markos’un 77 y─▒l ├Ânce yapt─▒rd─▒─č─▒ ├že┼čme bug├╝nde faaliyette. Sokaktaki Kahvehaneyi Kahveci Kemal Bey ├žal─▒┼čt─▒r─▒yordu. Havradan sonra simit ve b├Ârek pi┼čiren f─▒r─▒n bulunuyorduÔÇŁ.

Y─▒lmaz De─či┼čmez ve Gemlikli bal─▒k├ž─▒ Karanfil 1967

Misi ┼×arab─▒ satan Meyhaneci MustafaÔÇÖn─▒n d├╝kk├ón─▒na hemen giremezdiniz. Kap─▒n─▒n ├╝st├╝ndeki lamba yanarsa girebilirdiniz. Gelen kendi mezesini kendi getirirdi. Ceplerden yumurtalar, domatesler, biberler, erikler, tur┼čular ├ž─▒kard─▒. ┼×araba bak─▒r tozu kat─▒ld─▒─č─▒ s├Âylenir.

Berber BehzatÔÇÖ─▒ dinleyelim, ÔÇť─░├žeriye girdi─činizde bir bardak ┼čarap dersin, meyhane sahibi sana dilenci gibi elini uzat─▒r. O ┼čarap paras─▒n─▒ al─▒r, barda─č─▒ y─▒kar, sonra barda─ča ┼čarap koyar, i├žersin. ─░├žmek istiyorsan paray─▒ verirsin oda bir bardak daha doldurur.┬á Baz─▒ m├╝┼čteriler hava basmak i├žin i├žerdeki m├╝┼čterilere ┼čarap ─▒smarlamak isteyenler ├ž─▒kar. Meyhaneci m├╝┼čterilere bakar, kimlerin i├žebilece─čini tespit eder ve ona g├Âre m├╝┼čterilere ┼čarap verir ve paras─▒n─▒ al─▒r. ┼×arap ─▒smarlan─▒yor diye herkese ┼čarap vermezdi.ÔÇŁ

Bardak ┼čarap├ž─▒s─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda tenekeci /sobac─▒ Mehmet Beyin d├╝kk├ón─▒ ve Bal─▒k├ž─▒ Re┼čatÔÇÖ─▒n d├╝kk├ón─▒ bulunuyordu. Tenekeci saha sonra et-bal─▒k kurumunun bayisi ve Hasan Ustan─▒n bal─▒k sat─▒┼č yeri oldu.

Soka─ča ismini veren Arap ┼×├╝kr├╝ (De─či┼čmez) Bursa’ya 1924 y─▒l─▒nda gelmi┼č. Arap ┼×├╝kr├╝ÔÇÖn├╝n ailesi, Selanik ÔÇôVodinaÔÇÖdan k├Âkenli. Bu sokakta meyhane a├žm─▒┼č. Bardak├ž─▒’dan ba┼čka Yahudilerin de bir meyhanesi varm─▒┼č. Vitali i┼čletiyormu┼č. Daha sonra oda ─░srail’e g├Â├ž etmi┼č. Arap ┼č├╝kr├╝ her sabah bal─▒k ├žorbas─▒ yap─▒p da─č─▒t─▒rm─▒┼č. Soka─č─▒n k├Â┼česinde o d├Ânemde ├╝├ž-d├Ârt fayton beklermi┼č. Faytonlardan ba┼čka k├Â┼čede ayakl─▒ taksicilik yapan k├╝feciler bulunurdu. ┼×arho┼člar─▒ s─▒rtlar─▒ndaki k├╝felere koyup, ta┼č─▒t─▒rlard─▒. Rahmetli kaynatam, ┼čenlik olsun diye kendini soka─č─▒n ├╝zerindeki evine ta┼č─▒tt─▒─č─▒n─▒, ├Ânce sokakta bir tur att─▒rd─▒─č─▒n─▒ s├Âylerdi.┬á Arap ┼×├╝kr├╝ÔÇÖn├╝n kar┼č─▒s─▒nda Bal─▒k├ž─▒ Re┼čatÔÇÖ─▒n babas─▒ Fazl─▒ÔÇÖn─▒n lokantas─▒ vard─▒.

Sa─č ba┼čta Y─▒lmaz De─či┼čmez bir arkada┼č─▒yla

Arap ┼č├╝kr├╝n├╝n ├žocuklar─▒ Y─▒lmaz, ├çetin, Do─čan, Ergun ve Ahmet sonraki y─▒llarda sokakta meyhaneler a├žt─▒lar. Y─▒lmaz De─či┼čmezÔÇÖin iki k─▒z─▒ ilerleyen y─▒llarda farkl─▒ alanlarda BursaÔÇÖy─▒ ba┼čar─▒yla temsil ettiler. G├╝zin De─či┼čmez TRT ─░stanbul Radyosunun T├╝rk Sanat Musikisi alan─▒nda kadrolu sanat├ž─▒s─▒ oldu. Serap De─či┼čmez de ressam olarak Bursa’y─▒ tan─▒tt─▒lar.

─░brahim ├ľzt├╝rk ve esnaf arkada┼člar─▒ Terzi MustafaÔÇÖn─▒n d├╝kk├ón─▒n─▒n ├Ân├╝nde

Elbette meyhaneler varsa bal─▒k├ž─▒ tezg├óhlar─▒ da olacak. Mevsimi geldi─činde iri iri palamutlar, kofanalar tezg├óhlar─▒ s├╝slerlerdi. Sokaktaki simit├ži sokaktaki f─▒r─▒nda ramazan ay─▒nda b├Ârekler, pideler; di─čer zamanlarda kiremitte palamut yapt─▒r─▒rd─▒k. O nefis bal─▒─č─▒ yemeye doyamazd─▒k.

Soldan-sa─ča: Ahmet,Do─čan,├çetin,Y─▒lmaz ve Ergun De─či┼čmez

Sabahtan meyhaneler a├ž─▒l─▒r, temizlik yap─▒l─▒r, masalar haz─▒rlan─▒r, a┼č├ž─▒lar bal─▒klar, garson ve komiler karidesleri ay─▒klard─▒. Geceleri kendi ├óleminde akard─▒, Darbuka, keman ve zurnadan olu┼čan saz tak─▒mlar─▒ gelip ├žalar ve m├╝┼čterilerden paray─▒ toplarlard─▒. Daha sonra toplad─▒klar─▒ bah┼či┼čleri payla┼č─▒rlard─▒, bazen de payla┼čmay─▒p birbirlerine girerlerdi. Arap ┼×├╝kr├╝ Soka─č─▒nda oturan di┼č teknisyeni Remzi BeyÔÇÖin k├╝├ž├╝k o─člu B├╝y├╝kadaÔÇÖda faytonculuk yapard─▒. Caddelerde faytonlar dola┼č─▒rd─▒. Alt─▒parmaktaki aral─▒klarda bekleme yerleri bulunuyordu.

Oturan Ahmet, ayaktakiler: Sol ba┼čta Y─▒lmaz ve Ergun De─či┼čmez

Arap ┼×├╝kr├╝ soka─č─▒na gelince; o y─▒llarda, Sakarya Caddesi trafi─če a├ž─▒kt─▒. ┼×imdiki otob├╝s dura─č─▒ ortadayd─▒. Nerdeyse yan yana diyebilece─čimiz ├╝├ž manav vard─▒. En ├╝nl├╝leri Arnavut manav Abid ve iri c├╝ssesiyle o─člu Hasan B├╝k├╝c├╝lerÔÇÖdi. O d├Ânemde naylon po┼četler yoktu. Pazar torbalar─▒ ve fileler vard─▒. Sat─▒n ald─▒─č─▒m─▒z meyve ve sebzeler kese k├ó─č─▒d─▒na konulurdu. Kese k├ó─č─▒tlar─▒ gazetelerden yap─▒l─▒rd─▒. Sat─▒lmayan gazeteler k├ó─č─▒t├ž─▒ d├╝kk├ónlar─▒nda sat─▒l─▒rd─▒. Eskiciler eski gazete ve dergileri toplarlar, bakkal, manav ve pazarc─▒lara satard─▒. Bakkallar ald─▒─č─▒m─▒z leblebi tozu, ├žekirdek ve ┼čekerleri gazete ve dergilerin k├ó─č─▒tlardan yapt─▒klar─▒ k├╝lahlara koyarlard─▒. Sigara k├ó─č─▒tlar─▒ ├žok pahal─▒ oldu─ču i├žin, altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda pazarlarda parlak ince k├ó─č─▒tlara bas─▒lm─▒┼č gazeteler sarma sigara i├ženlere sat─▒l─▒rd─▒. ├çocuklar har├žl─▒klar─▒n─▒ kazanmak i├žin kese k├ó─č─▒d─▒ yapar ve d├╝kk├ónlara satard─▒. Bu i┼či meslek edinenler ├žoktu. Kese k├ó─č─▒d─▒ yap─▒p, d├╝kk├ónlara satarlard─▒.┬á Hasan Abi bo┼č zamanlar─▒nda kese k├ó─č─▒d─▒ yapard─▒. Kese k├ó─č─▒d─▒ d├Ânemi 12 Eyl├╝l d├Âneminde cuntan─▒n ba┼č─▒ olan Kenan EvrenÔÇÖin yasaklamas─▒yla sona erdi.

Abid ┼×en Alt─▒parmak Caddesinde, Manav D├╝kk├ón─▒na sebze getirirken

Yunuseli K├Ây├╝ÔÇÖnde ya┼čayan Bahattin Y─▒lmazÔÇÖdan Arap ┼č├╝kr├╝ Soka─č─▒ÔÇÖn─▒ ├Â─črenelim (14 Nisan 2014 Cumartesi);┬á ÔÇťK├Âyde ├╝retti─čimiz domatesleri iki at─▒n ├žekti─či at arabas─▒yla haftada ├╝├ž g├╝n, pazartesi, ├žar┼čamba ve cuma g├╝nleri gelip, manavlara ve meyhanecilere satard─▒m. Bursa i├žinde dola┼čan at arabalar─▒ndan tekerlekleri demir ├žemberli olan tek araba benimki. Di─čer at arabalar─▒n─▒n tekerlekleri lastik tekerlekti. Bu soka─ča gidi┼č-geli┼čimde tan─▒┼čt─▒─č─▒m SebatayÔÇÖla dostlu─čumuz o ├Âlene kadar devam etti. Sokaktaki meyhanelerde beraber ├žok i├žtikÔÇŁ.

Yunuseli, H├╝rriyet Semtine, 3 km, ┼čehir merkezine 9 km uzakl─▒kta bir yerle┼čim yeriydi. K├Ây├╝m├╝zde ve civar k├Âylerde sebze ve meyve cinsinden her ┼čey yeti┼čirdi.

Bahattin Y─▒lmaz

30 kasaya y├╝kledi─čim, yakla┼č─▒k 600 kg y├╝k ta┼č─▒yan bir demir ├žemberli tekerle─či olan bir at arabam vard─▒. ├ľnceleri H├╝rriyet semtindeki pazara gider, pazarlara sebze verirdim. Daha sonra iki at ko┼čulu yayl─▒ arabamla k├╝lt├╝r Parktaki Yusuf Restoran, Ocakba┼č─▒,┬á D├Ârtler et lokantas─▒na domates ve sebze g├Ât├╝rmeye ba┼člad─▒k. Haftan─▒n ├╝├ž g├╝n├╝, pazartesi,┬á ├žar┼čamba ve cuma g├╝nleri sebze ve domates getirirdim.

Arap ┼č├╝kr├╝ soka─č─▒ndaki meyhane ve manavlara istedikleri mallar─▒ verdikten sonra bug├╝n Zafer PlazaÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki, ┼čimdiki Emin meyhanesinin yan─▒nda bulunan Ha┼čim ve Kaz─▒m BeyÔÇÖlerin i┼čletti─či Ho┼čg├Âr MeyhanesiÔÇÖne u─črard─▒m. Buras─▒ benim i├žin son durakt─▒.

Solda Y─▒lmaz De─či┼čmez, sa─čba┼čta ├çapraz H├╝seyin ve T├ťRK-─░┼č Ba┼čkan─▒ ┼×evket Y─▒lmaz

Gelelim Arap ┼×├╝kr├╝ Soka─č─▒ÔÇÖna; ├Ânce soka─č─▒n ├╝nl├╝ Yahudi Meyhanecisi VitaliÔÇÖye u─črard─▒m. Sonra s─▒ras─▒yla Y─▒lmaz ve ├çetin karde┼člere, k├Âftesiyle ├╝nl├╝ Salih BeyÔÇÖe mal veriyordum.

Bal─▒k├ž─▒ Re┼čatÔÇÖ─▒n babas─▒, k├Âr lakapl─▒ Fazl─▒ BeyÔÇÖin yeri Yahudilik giri┼činin hemen solunda,┬á Arap ┼×├╝kr├╝ MeyhanesiÔÇÖnin kar┼č─▒s─▒ndayd─▒.┬á Fazl─▒ Amca ├žok babacan adamd─▒. S├Âz├╝ ge├žen bir adamd─▒. Bana ├Âdeme yapmayanlar─▒, geciktirenleri azarlard─▒. Bana bu konuda yard─▒mc─▒ olurdu.┬á Esnaf da onu k─▒rmazd─▒.

*

Ana caddeye bakan manavlar─▒n tezg├óhlar─▒nda yok yoktu. O kadar zengin mal ├že┼čidi bulunurdu. ├çekirge SemtiÔÇÖnde ya┼čayanlardan bir k─▒sm─▒ buraya al─▒┼čveri┼če gelirdi. L├╝ks otomobiller manavlar─▒n ├Ân├╝nde dururdu. ├çevre meyhaneler de buradaki manavlardan al─▒┼čveri┼č ederlerdi.┬á Giri┼čteki manav

Buradaki manavlar─▒n en ├╝nl├╝s├╝yd├╝. Arnavut Abit Abi ve o─člu Hasan hi├ž bo┼č durmazlard─▒. K─▒┼č─▒n en so─čuk g├╝nlerinde bile su dolu varilde bulunan marullar─▒ ay─▒klard─▒. Elleri nas─▒l donmaz diye ┼ča┼č─▒r─▒rd─▒m.

─░kinci, Manav Mehmet Day─▒ÔÇÖyd─▒. Uzun boyuyla insanlara, ÔÇśÔÇÖ Ne almak istiyorsun? ÔÇśÔÇÖ diye tepeden bakard─▒.┬á Ortadaki manav ile rekabette ├žok zorland─▒─č─▒ i├žin ├žok sahip de─či┼čtirdi, sahiplerini hat─▒rlam─▒yorum.

Yahudilikte ya┼čayan Sebatay arkada┼č─▒md─▒, Kara Bal├ž─▒k k├Ây├╝nden ─░smet AcarÔÇÖla, bug├╝n FomaraÔÇÖda K─▒rc─▒lar PlazaÔÇÖn─▒n oldu─ču yerde bidon ve varil ticareti yaparlard─▒. BursaÔÇÖn─▒n ├Ânde gelen t├╝m fabrikalar─▒n─▒n bu t├╝r at─▒klar─▒n─▒ onlar al─▒p satarlard─▒.

Arkada┼člar─▒ ona Sebatay yerine ┼×aban diye seslenirlerdi. Sebatay,┬á i┼č yerine gelmi┼č hi├žbir m├╝┼čteriyi, deyim yerindeyse elinden ka├ž─▒rmazd─▒. Gelen m├╝┼čteriler i├žin;┬á ÔÇťAdam paras─▒n─▒ bize vermek i├žin kendi aya─č─▒yla gelmi┼č, ka├ž─▒rmak olmaz.ÔÇŁ deyip, ne yap─▒p eder, sat─▒┼č yapard─▒.

┼×akac─▒ bir insand─▒. YahudilikÔÇÖteki evlerinde annesiyle beraber ya┼č─▒yordu. Kendini g├Ât├╝rmek isteyen akrabalar─▒na kulak vermedi.┬á O, soka─č─▒n kral─▒yd─▒. ─░├žme adab─▒n─▒ bilirdi, meze konusunda bilmedi─či yoktu. Her yerden davet gelirdi. Havada g├Ârevliydi. Haham da cemaat de onu severdi.

BursaÔÇÖn─▒n civar k├Âylerinden birinde ya┼čayan bir k─▒za tutulmu┼čtu. K─▒z da ona ├ó┼č─▒kt─▒. Bulu┼čup g├Âr├╝┼č├╝yorlard─▒. Ancak SebatayÔÇÖ─▒n ailesi bu a┼čka kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒. Evlenmelerine izin vermedi. K─▒z da evlenmedi, Sebatay da. Sevdalar─▒ her ikisi ├Âlene kadar devam etti.

Meyhaneleri anlat─▒rken ┼ču ├╝nl├╝ beyiti aktarmadan ge├žemeyece─čim.

ÔÇťMeyhane mukassi g├Âr├╝n├╝r ta┼čradan amma,
Bir ba┼čka hava, ba┼čka letafet var i├žindeÔÇŁ

Bug├╝n├╝n T├╝rk├žesiyle:

Meyhane d─▒┼čar─▒dan kasvetli g├Âr├╝n├╝r amma,
bir ba┼čka ho┼čluk, ba┼čka g├╝zellik var i├žindeÔÇŁ

***

Sokakla ilgili iki an─▒ya daha yer verelim, ─░lyas ┼×endemir anlat─▒yor(31 May─▒s 2014);

Arap ┼×├╝kr├╝, Allah Rahmet eylesin ├žok g├╝zel Torik bal─▒─č─▒ndan Lekarda yapard─▒. Ellerinden yeme ┼čans─▒na sahip oldum. Sokakta camek├ón i├žinde iri lekarda dilimlerini ince b─▒├ža─č─▒ ile ustaca ince ince keser,┬á kesme ┼čeker boyunda k─▒rm─▒z─▒ so─čanla servis ederdi. K─▒┼č─▒n yar─▒m metre kar ya─čd─▒─č─▒ zamanda da mangal yakar lekarday─▒ ┼či┼če tak─▒p biraz pi┼čirerek servis ederdi. HavraÔÇÖn─▒n yan─▒ndaki f─▒r─▒n da Ahmet A─čabeyin f─▒r─▒n─▒yd─▒. ├ľnl├╝─č├╝ un ├žuval─▒ndan olan koca ├ž├╝kl├╝ Osman lakapl─▒ ate┼č├ži, ├žok g├╝zel kiremitte palamut pi┼čirirdi. ├çifti yirmi be┼č kuru┼č olan palamutlar─▒ rahmetli babam Vitali’nin kom┼čusu ULUS terzisi Ra┼čit ┼×endemir, kiremitte pi┼čmi┼č palamut bal─▒─č─▒n─▒ ├žok sever k─▒rm─▒z─▒biber ve domateslerle haz─▒rlay─▒p, benle kar┼č─▒ya f─▒r─▒na g├Ânderirdi. ┼×arap├ž─▒ Liya vard─▒. F─▒r─▒n─▒n yan─▒ndaki evde otururlard─▒. Balkondaki sucuklar─▒ kargalar iplerini keser d├╝┼č├╝r├╝r yerlerdi. Mahalle muhtar─▒m─▒z ├ľmer A─čabeydi. Vitali yan─▒ Terzi d├╝kk├ón─▒m─▒z, ├ťst├╝ de Evimizdi. ├çok g├╝zel k├Âfte yapard─▒ Vitali. Kar┼č─▒daki ├že┼čme yan─▒nda madam her sabah Kahveci Osman A─čabeyin elinden i├žti─či, b├╝y├╝k fincanda kahve ile bir dilim ekmekle kahvalt─▒ yapard─▒.┬á O ├že┼čmeden su i├žerek b├╝y├╝d├╝k. Zafer Bayramlar─▒nda Muhtarl─▒k ve babam─▒n d├╝kk├ón─▒ aras─▒na TAK yap─▒l─▒rd─▒. Tak defne dallar─▒ ile s├╝slenir ve davul zurnalar ├žal─▒n─▒r Musevi Liya, Misi k├Ây├╝ndeki ┼čarap evinden siyah ve beyaz iki damacana ┼čarap getirir, i├žine sifon salarlar s─▒rayla herkes gelir i├žerdi…

Muhtarl─▒k Yan─▒ndaki bakkal K├Âr Yusuf ve o─člu Orhan Abi ├žal─▒┼čt─▒r─▒rlar ├žok g├╝zel salatal─▒k tur┼čusu yapar, demetle ├ž─▒ra haz─▒rlarlard─▒. Yahudilerin Haham─▒ oraya gelir verilen sipari┼č kadar tavu─ču ayakta keskin b─▒├ža─č─▒ ile keser tenekeye atar ve sonra kuru yolma yapan topal Emine Abla da onlar─▒ al─▒r temizler getirirdi. Musevilerin TUZSUZ (Hamursuz) Bayramlar─▒ olurdu sadece K─░RDE denen delikli pide boyutlar─▒nda mayas─▒z ekme─či yerlerdi. Paketler i├žinde babama bizlere verirlerdi. ├çok ┼či┼čman olduklar─▒ i├žin babam onlara haz─▒r elbise diker ve v├╝cutlar─▒na ├žok yak─▒┼čt─▒klar─▒ i├žin severlerdi babam─▒.

Musevilerle hi├žbir problemimiz olmad─▒ muhta├ž kimselerinin olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylerdi babam ├žok yard─▒mla┼č─▒rlard─▒. Ben o evde damat oldum ├žok g├╝zel y─▒llar─▒m─▒z oldu. Evi almam─▒za Karde┼čim Erdo─čanÔÇÖ─▒n Dedesi k─▒ymetli Aziz Amcam sebep olmu┼čtur. Allah Rahmet Eylesin. BursaÔÇÖda ve T├╝rkiyeÔÇÖde ilk radyolu Faytonu imal eden K├╝├ž├╝k Amcam Remzi ┼×endemir’i rahmetle hasretle yad eder, Cennet mek├ónlar─▒ olsun derim.

***

─░brahim ┼×endemir’in Sakarya Caddesini ┼č├Âyle anlat─▒yor;

ÔÇťGiri┼čte, Manav HasanÔÇÖ─▒n babas─▒ Abit amca vard─▒. Onun ├╝st├╝nde boza ve dondurma satan Emrullah Abi, onun alt─▒nda bardak ┼čarap├ž─▒s─▒ bulunuyordu. Soka─ča girince Bakkal Ahmet AbiÔÇÖnin d├╝kk├ón─▒ vard─▒.┬á Manav Nuri Amca, yan─▒nda ci─čerci Ahmet, onun alt─▒nda i┼čkembe ├žorbac─▒s─▒ ┼×├╝kr├╝ amca, yan─▒nda Misili Meyhanesi ve onlardan sonra bal─▒k malzemesi ve 1001 ├že┼čit tuhafiye satan ─░brahim AmcaÔÇÖn─▒n d├╝kk├ónlar─▒ bulunuyordu. Tuhafiyeci ─░brahimÔÇÖin d├╝kk├ón─▒, Marangoz Remzi Amca, di─čer alt k├Â┼čede Terzi Mustafa, kahve, sonra babam, Terzi Ra┼čit ┼×endemir, hemen alt─▒nda K├Âfteci Vitali, di─čer alt k├Â┼čede Berber Hasan, onun alt─▒nda yo─čurt├žu Akif, onu yan─▒nda da Tenekeci ─░sakÔÇÖ─▒n d├╝kk├ón─▒ bulunuyordu.

Tenekeciden sonra s─▒ras─▒yla Kahveci Abdullah Amca, Manav Ahmet Abi ve Havra vard─▒.

Soka─ča sa─čdan girdi─čimizde; K├Âfteci Salih AbiÔÇÖnin d├╝kk├ón─▒, onun yan─▒nda K├Âr Faz─▒lÔÇÖ─▒n meyhanesi, onu ge├žince yan─▒nda Arap ┼×├╝kr├╝ÔÇÖn├╝n Meyhanesi bulunuyordu. Onlardan iki d├╝kk├ón alt─▒nda KamburÔÇÖun meyhanesi, alt─▒nda marangoz at├Âlyesi, onun alt─▒nda kahvehane, yan─▒nda Havra, HavraÔÇÖdan sonra Ahmet Amca ve o─člu Burhan AmcaÔÇÖn─▒n i┼člettikleri f─▒r─▒n, f─▒r─▒ndan sonra ┼čarap├ž─▒ LiyaÔÇÖn─▒n meyhanesi, onu ge├žince k├Â┼čede K├Âr Bakkal, alt─▒nda Muhtarl─▒k ve ├že┼čme bulunuyordu. ├çe┼čmenin yan─▒nda Ya┼čl─▒ Madam Ester otururdu. Su at─▒p, onu k─▒zd─▒r─▒rlard─▒. Oda su atanlara ba─č─▒r─▒rd─▒.

Bal─▒k├ž─▒ Re┼čatÔÇÖ─▒n d├╝kk├ón─▒n─▒n yan─▒nda,┬á┬á cadde ├╝zerinde ortas─▒ndan ├ž─▒nar a─čac─▒ olan bir kahve bulunuyordu. ┼×imdi y─▒k─▒l─▒p k├╝├ž├╝k bir havuz yap─▒ld─▒ ve banklar kuruldu. Kahvenin biti┼či─čindeki Mehtap i┼čkembecisini Arap ┼×├╝kr├╝ ailesinden Do─čan De─či┼čmez i┼čletirdi. ─░┼čkembeciden sonra bir k─▒sm─▒ bug├╝n de a├ž─▒k olan bir s─▒ra ayakkab─▒c─▒ d├╝kk├ónlar─▒ vard─▒.

***

G├╝zin De─či┼čmezden Arap S├╝kr├╝ Soka─č─▒n─▒ dinleyelim;

ÔÇť├çocuklu─čuma ait ailede anlat─▒lanlar ┼č├Âyleydi; ÔÇť1934 senesinde Sakarya caddesinde dedemin (┼×├╝kr├╝ De─či┼čmez) a├žt─▒─č─▒ meyhane toprak zeminli, tahta masa, sandalye ve peykelerin ortas─▒nda bir malt─▒z─▒n ├╝st├╝nde her zaman ├žorba ve kuru fasulye tenceresi olurmu┼č. Kelle, pa├ža, i┼čkembe ├žorbas─▒ yap─▒l─▒rm─▒┼č, daha sonra tavuk suyu, ├žok sonralar─▒ bal─▒k ├žorbas─▒ da ilave edilmi┼č. B├╝t├╝n erzak eve gider ve babaannem ve halalar─▒m malzemeyi temizledikten sonra d├╝kk├ónda pi┼čirilirmi┼č. Baz─▒ m├╝┼čteriler civar k├Âylerden atlarla gelirmi┼č ve ┼čarap sat─▒l─▒rm─▒┼č. Bir kilo ┼čarap, be┼č ├že┼čit meze 25 kuru┼č. ─░├žip, atlar─▒na binip, evlerinin yolunu tutarlarm─▒┼č. Atlar evlerin yolunu bildi─či i├žin problem olmazm─▒┼č. O y─▒llardaki rak─▒ ├že┼čitleri Bah├že, Fertek, Kul├╝p, Yeni Rak─▒. Bunlar karafaki denilen k├╝├ž├╝k s├╝rahilerle verilir.

Dedem, Arap ┼×├╝kr├╝ Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda gazi olup, malulen emekli olunca ilk meyhaneyi Ayval─▒k ta a├žm─▒┼č,┬á Sokaktaki ilk meyhaneden ├Ânce de ┼čimdiki Tayyare sinemas─▒n─▒n oldu─ču yerde ┼×ar Kul├╝b├╝ÔÇÖn├╝ i┼čletmi┼č.┬á Zaman─▒n b├╝rokratlar─▒,┬á BursaÔÇÖn─▒n kalbur├╝st├╝ insanlar─▒,┬á gazetecileri ve yazarlar─▒ buran─▒n m├╝davimiymi┼č. Orada yeme i├žme i┼či soka─ča g├Âre daha kibar say─▒lacak t├╝rdenmi┼č. Erkekler tak─▒m elbise veya smokin, kad─▒nlar ise uzun tuvaletlerle buraya gelirlermi┼č.┬á Zaman─▒n taksileri ise faytonlarm─▒┼č.

├çetin amcam─▒n Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├žÔÇÖla olan s├Âyle┼čisini okudu─čumda (Bursa da Yak─▒n Zamanlar) dedem ┼×ar Kul├╝b├╝ÔÇÖn├╝ i┼čletti─či zaman, i┼činin ba┼č─▒nda hi├ž i├žki i├žmedi─činden i┼čten ├ž─▒kt─▒─č─▒nda faytonla YahudilikÔÇÖteki meyhanelere gider orada i├žermi┼č.┬á┬á Arkada┼člar─▒ ÔÇťMadem her gece bu soka─ča geliyorsun bari buraya bir meyhane a├ž da gidip gelmekten kurtul ÔÇśÔÇÖdemi┼čler.┬á O da sokakta,┬á k├Âm├╝rl├╝k gibi kullan─▒lan bir yeri,┬á muhtemelen bir depoyu kiralam─▒┼č ve kendince d├╝zenlemi┼č (Bug├╝nk├╝ ├çetin De─či┼čmez RestoranÔÇÖ─▒n oldu─ču yer).┬á┬á Babam Y─▒lmaz De─či┼čmez, bana okuldan ├ž─▒kt─▒─č─▒nda meyhaneye gidip, tahta ├žantas─▒n─▒n ├╝st├╝ne basarak mutfakta bula┼č─▒k y─▒kad─▒─č─▒n─▒,┬á 13 ya┼č─▒nda kuru fasulye pi┼čirmekte usta oldu─čunu anlat─▒rd─▒.

D├╝kk├ón erken a├ž─▒l─▒r ve nerdeyse ├žorba sebil gibi da─č─▒t─▒l─▒rm─▒┼č,┬á zengin fakir, M├╝sl├╝man-┬á Yahudi sokakta bulunan herkes kazan bitene kadar ├žorbadan i├žermi┼č.┬á Yahudi Mahallesi olmas─▒ ve merkezi bir yerde bulunmas─▒ sebebiyle burada i├žki satmak kolay olaca─č─▒ndan meyhane a├žmak i├žin buray─▒ se├žmi┼č. O zaman BursaÔÇÖda ┼čarap imalat├ž─▒lar─▒ da bu sokakta ya┼čayan Yahudi ailelerdi.

Arap ┼×├╝kr├╝ 1960 y─▒l─▒nda rahmetli olur. Be┼č erkek ├žocu─ču┬á (Do─čan, Y─▒lmaz, Ergun, ├çetin, Ahmet) de─či┼čen ┼čartlara ayak uydurarak sokaktaki i┼čletmelerini s├╝rd├╝r├╝rler. 1965ÔÇÖli y─▒llarda piyasaya ├ž─▒kar-├ž─▒kmaz ald─▒klar─▒ vitrinli buzdolab─▒nda ├že┼čitli zeytinya─čl─▒lar,┬á yo─čurtlu mezeler, yaprak sarma, biber dolma, pilaki, ,├že┼čit-├že┼čit tur┼čular, beyin salatas─▒ bulunurdu.

Meyvenin en iyisi,┬á sakatat─▒n en tazesi sokaktaki manav ve sakatat├ž─▒ esnaf─▒ndan temin edilirdi. Sokakta ├╝├ž manav vard─▒. Civar k├Âylerden e┼čeklerinin s─▒rt─▒na y├╝klenmi┼č k├╝felerle sebze getirenler de olurdu. Bildiklerimizden, mal─▒na g├╝vendiklerimizden getirdiklerini sat─▒n al─▒rd─▒k. Babam Y─▒lmaz De─či┼čmez bal─▒k i┼čini Yahudi kom┼čulardan ├Â─črendi─čini anlat─▒rd─▒.

Sakarya caddesinde uskumrular ipe dizilirdi. Kap─▒ ├Ânlerinde sardalyeler tuzlan─▒r, palamutlar, torikler takoz kesilip lakerda olmaya haz─▒rlan─▒rd─▒. D├╝kk├ónlar─▒n kap─▒s─▒nda b├╝y├╝k le─čenlerde bekletilirdi ki kanl─▒ olursa lakerda pek makbul olmazm─▒┼č.┬á K├╝├ž├╝k kamyonetlerle sazan ve yay─▒n bal─▒─č─▒ sat─▒c─▒lar─▒ gelirdi.┬á ├ľzel m├╝┼čterilere┬á┬á ÔÇśÔÇÖPapaz yahnisi ÔÇśÔÇÖ yap─▒l─▒rd─▒. Bizim evlerimizde de pi┼čerdi.

Bal─▒klar─▒n yan─▒ s─▒ra bug├╝n├╝n pahal─▒ yiyeceklerinden ─▒stakozlar da tezg├óhlar─▒ s├╝slerdi.┬á 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda annem ve babaannem evde midye dolmas─▒ ve zeytinya─čl─▒ yaprak sarmalar─▒n─▒ haz─▒rlarm─▒┼č. Babam gen├žli─činde ─░stanbulÔÇÖa s─▒k gidip geldi─činden,┬á oradaki meyhanelerin yeme i├žme k├╝lt├╝r├╝ yava┼č yava┼č BursaÔÇÖya ta┼č─▒nm─▒┼č. K─▒rm─▒z─▒ havyardan tarama ve Rus salatas─▒n─▒ kendi haz─▒rlard─▒. Sayesinde biz de gen├ž ya┼člar─▒m─▒zda bunlar─▒ yapmay─▒ ├Â─črenmi┼čtik. Bal─▒k havyarlar─▒n─▒ yumurtaya bulay─▒p k─▒zg─▒n ya─čda k─▒zart─▒p s─▒cak servis yapard─▒. Sigara b├Âre─či her g├╝n taze sar─▒l─▒rd─▒. Ha┼članm─▒┼č karidesler ├Â─čle saatlerinde b├╝y├╝k bir emaye tepsinin etraf─▒nda toplanan personel taraf─▒ndan ay─▒klan─▒rd─▒. So─čuk olarak zeytinya─č─▒yla servis edilirdi, tereya─č─▒nda k─▒zart─▒l─▒r, g├╝ve├ž yap─▒l─▒rd─▒ ancak bug├╝nk├╝ meyhanelerde oldu─ču gibi pul bibere bo─čulmazd─▒. K─▒rlang─▒├ž ├žorbas─▒,┬á d├Ârt be┼č saatte haz─▒r olan hamsi tur┼čusu, hardall─▒ hamsi bu─čulama meyhanelerin vazge├žilmeziydi.

Bizim meyhanelerimizden ba┼čka sokakta say─▒l─▒ birka├ž meyhane vard─▒. Soka─č─▒n ba┼č─▒nda Misili ┼čarap├ž─▒,┬á ├ľmer Amcan─▒n yeri ÔÇśÔÇÖAyak├ž─▒ÔÇÖÔÇÖ dedikleri t├╝rdendi.┬á Upuzun,┬á y├╝ksek├že bir masan─▒n etraf─▒nda tabureler, tavandan sarkan bir iki ampulle ayd─▒nlan─▒rd─▒. Meze,┬á gelen m├╝┼čteriye g├Âre haz─▒rlan─▒yordu. Sebze-meyve manav AbitÔÇÖten,┬á et ├╝r├╝nleri sakat├ž─▒ Ahmet ten tedarik edilirdi. Bazen de m├╝┼čteri elinde ekme─čiyle gelir,┬á ┼čarab─▒n─▒ i├žerdi.

Kar┼č─▒s─▒nda K├Âfteci SalihÔÇÖin d├╝kk├ón─▒ bulunuyordu. Orada da piyaz, salata, k├Âfte olurdu.

Sakat├ž─▒ b├╝t├╝n meyhanelere g├╝n boyu sat─▒┼č yapard─▒. ├ľ─čleden sonra ise mahalle f─▒r─▒n─▒nda pi┼čmi┼č kuzu kellelerini satard─▒.

┼×imdi ├çetin AmcaÔÇÖm─▒n restorant─▒n─▒n yan─▒nda Zeki K├╝├ž├╝kavc─▒ÔÇÖn─▒n meyhanesi vard─▒.┬á Orada da genelde ┼čarap sat─▒l─▒rd─▒.┬á M├╝┼čterisi sabah erken saatlerde gelmeye ba┼člard─▒. Biraz daha ├že┼čit bulunurdu. Ancak bizim meyhaneler kadar olmazd─▒. Ci─čer,┬á b├Âbrek, k├Âfte, nadiren yay─▒n ve sazan bal─▒─č─▒ satard─▒. Onun meyhanesinin kar┼č─▒s─▒nda Fazl─▒ÔÇÖn─▒n meyhanesi (Fazl─▒ Kayapal─▒o─člu) bulunuyordu. ┼×imdi yerinde ├çetin De─či┼čmez Restorant var.

Soka─č─▒n ilk sinagogu Mayor un devam─▒nda Vitali ─░├žirenÔÇÖin meyhanesi vard─▒. Vitali k├Âfte ve i├žki satard─▒. BursaÔÇÖya gelen Yahudi t├╝ccarlar i├žin ( ko┼čer et )gelene─če uygun tek yer buras─▒ oldu─čundan m├╝┼čterileri daha ├žok kendi cemaatlerinden olurdu.

Emin Efe, Misi K├Ây├╝ÔÇÖnde ┼čarap├ž─▒l─▒k yapan bir aileydi, a┼č├ž─▒lar─▒ Acar Sporlu Emrullah KeskinerÔÇÖdi. Ona ÔÇśÔÇÖKromÔÇÖÔÇÖ diye seslenirdi ├žar┼č─▒ esnaf─▒, ├Ân di┼čleri krom kaplamayd─▒, zaman─▒n iyi futbolcular─▒ndanm─▒┼č.┬á Baz─▒ g├╝nler han─▒m─▒ Sabriye Efe evden meze takviyesi yapard─▒. Burada da et ve bal─▒k ├že┼čitleri sat─▒l─▒rd─▒.

                                                                        *

 

─░brahim ├ľzt├╝rk arkada┼člar─▒yla

Kay─▒npederim ─░brahim ├ľzt├╝rk ne┼čeli bir insand─▒. K─▒rkl─▒ y─▒llar─▒n sonunda Bat─▒ TrakyaÔÇÖdan ka├žm─▒┼čt─▒. 1945-1949 y─▒llar─▒ aras─▒nda YunanistanÔÇÖda s├╝ren i├ž sava┼č Bast─▒ TrakyaÔÇÖda ya┼čayan T├╝rklere b├╝y├╝k zarar vermi┼čti. Atat├╝rkÔÇÖ├╝ ├žok seven kay─▒npederim bu y├╝zden, her kesimin d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ kazanm─▒┼čt─▒. ├ľlene kadar Atat├╝rkÔÇÖe laf s├Âyletmedi. Vatanda┼čl─▒k hakk─▒n─▒ ald─▒ktan sonra CHPÔÇÖye ├╝ye olmu┼čtu. Arap ┼×├╝kr├╝ Soka─č─▒ÔÇÖnda sarho┼č ta┼č─▒yan k├╝fecilerden birisini ├ža─č─▒r─▒r, k├╝feye girip kendini ta┼č─▒t─▒rd─▒. Bir g├╝n bana, ÔÇťBakt─▒m, bir sarho┼č kapal─▒ d├╝kk├ónlar─▒n ├Ân├╝nde durup, bir ┼čeyler s├Âyl├╝yor. Usulca yakla┼čt─▒m, dinledim. Adam, ÔÇťKar─▒c─▒─č─▒m istediklerini alacakt─▒m, ama d├╝kk├ón kapal─▒ÔÇŁ diyordu.

Alt─▒parmakÔÇÖtaki esman NecdetÔÇÖin birahanesi de ├žok me┼čhurdu.

Hasan ├çokran bir y─▒lba┼č─▒ ak┼čam─▒ Esman Necdet BirahanesiÔÇÖnde

K├ťLT├ťRPARK

Seksenli y─▒llara do─čru K├╝lt├╝rpark meyhaneleri ├žekim merkezi oldu. HeykelÔÇÖdeki Yusuf, Sel├žuk Restoranlar buraya geldi. Akarsu Restoran a├ž─▒ld─▒.

K├╝lt├╝rparkÔÇÖta Alt─▒n Ceylan b├╝nyesinde a├ž─▒lan meyhane tavernaya ge├ži┼čin ├Ânc├╝s├╝ olmu┼čtur.

Akarsu MeyhaneÔÇÖde Zeki ve Hayriye Uysal Arkada┼člar─▒yla
─░lyas Maden Arkada┼člar─▒yla Yusuf RestoranÔÇÖda

BURSAÔÇÖDA MEYHANE K├ťLT├ťR├ť

Meyhaneler ┼čimdiki birahane veya barlar gibi b├╝y├╝k mek├ónlara a├ž─▒lmazlard─▒. Birka├ž masal─▒k insanlar─▒n yan yana oturduklar─▒ yerlerdi.┬á ─░├žeride 4-5 tahta masa, tahta sandalyeler, birka├ž tabure olurdu. Baz─▒ meyhanelerde masalar─▒n ├╝zerinde mermer konulurdu. Vitrin buzdolaplar─▒ d─▒┼čar─▒dan g├Âr├╝lecek ┼čekilde yerle┼čtirilirdi.

Genellikle mutfak dip tarafta olurdu. Yetecek kadar tabak-bardak olurdu. Mecbur kal─▒nmad─▒k├ža bula┼č─▒k y─▒kamas─▒yla zaman kaybedilmezdi,

Mezeler klasikti. Beyaz peynir, kavun, yo─čurt, cac─▒k, yo─čurt, ezme, fava, s├Â─č├╝┼č domates-salatal─▒k, patl─▒can,┬á tahin. Bazen karpuz erik eklenirdi.┬á Yemek olarak k├Âfte, et ve sakatat a─č─▒rl─▒kl─▒yd─▒.

M├╝┼čteriler genelde ayn─▒ ki┼čiler olurdu. ┼×efler daimi m├╝┼čterilerin ne yiyece─čini, ne kadar i├žece─čini ve en ├Ânemlisi ne ├Âdeyeceklerini bilirlerdi. Bazen m├╝davimin paras─▒ ├ž─▒k─▒┼čmaz, hesap ba┼čka zamana ertelenir, evi uzaktaysa taksi ├ža─č─▒r─▒l─▒r ve evine g├Ânderilirdi. Taksi paras─▒n─▒ meyhaneci ├Âderdi. M├╝┼čteri kaz─▒klama anlay─▒┼č─▒ yoktu.

Eski meyhanelerden son kalanlar Basri Restaurant ve Emek Lokantas─▒ kald─▒. Emek Lokantas─▒ÔÇÖn─▒n yan─▒ndaki Ho┼čg├Âr Lokantas─▒ (Meyhanesi) y─▒llar ├Ânce kapand─▒. Bu ├╝├ž meyhane ilgin├ž bir m├╝┼čteri profiline sahipti. BursaÔÇÖn─▒n en renkli simalar─▒, ├╝nl├╝ ki┼čileri bu meyhanelere gelirlerdi.

Emek Lokantas─▒ Cemal Tuncer taraf─▒ndan 1949 y─▒l─▒nda a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á ┼×imdi o─člu Cengiz Tuncer taraf─▒ndan i┼čletiliyor.

Emek Lokantas─▒ÔÇÖn─▒n d─▒┼čtan g├Âr├╝n├╝m├╝
Cemal Tuncer m├╝┼čterileriyle
Emek Lokantas─▒ÔÇÖn─▒n i├ži

├çelikpalas OteliÔÇÖnin bar─▒ Bursal─▒ i┼č adamlar─▒n─▒n ve renkli simalar─▒n─▒n bulu┼čma yeriydi. Ticaret ve Sanayi Odas─▒ se├žimleri, Bursaspor kongresi, siyasi parti ├Ân se├žimlerinde kulis yeriydi. Barmeni OsmanÔÇÖd─▒. M├╝davimlerin i├žkileri ayr─▒ bir dolaptayd─▒.

├çekirgeÔÇÖde Y─▒ld─▒z OtelÔÇÖde bulunan Kilim RestoranÔÇÖ─▒ Babur i┼čletiyordu.

├çekirgeÔÇÖde Kemalin Yeri ve Dilmen OteliÔÇÖnin alt─▒nda Papa─čan ve ada Palas kar┼č─▒s─▒nda ├çardak Restoranlar─▒ bulunuyordu. Hepsi y─▒k─▒ld─▒.

BURSAÔÇÖNIN ┼×ARAPHANELER─░

BursaÔÇÖda dokuz ┼čaraphane varm─▒┼č, Emniyet Sand─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n biti┼či─čindeki Rumlardan kalan ┼čaraphane otuzlu y─▒llarda da faaliyetini s├╝rd├╝rm├╝┼č. Son ┼čaraphanenin sahibi Kaya Ali Bey 2015 y─▒l─▒nda vefat etti.

Bize bu bilgiyi veren Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖn─▒n ┼×inasi ├çelikkol eski esnaflar─▒ndan antikac─▒ ve karag├Âz oyunlar─▒n─▒n duayeni ┼×inasi ├çelikkolÔÇÖun atalar─▒ YunanistanÔÇÖ─▒n Serez b├Âlgesinin Menlik kazas─▒ndan gelmi┼čler. Kaza Sturuma VadisiÔÇÖnde oldu─ču i├žin ├╝z├╝m iklim ─▒l─▒man ve burada ba─čc─▒l─▒k yap─▒l─▒yor ve ┼čarapl─▒k ├╝z├╝m yeti┼čtiriliyormu┼č.

ÔÇťRumlar gidince ┼čaraphaneler ve ┼čarap├ž─▒l─▒k Misi K├Âyl├╝lerine kald─▒. Rumlar Misi K├Ây├╝ÔÇÖnde yeti┼čen ├╝z├╝mlerden ┼čarap yap─▒yorlarm─▒┼č. Rumlar, giderken ┼čarab─▒n form├╝l├╝n├╝ de yanlar─▒nda g├Ât├╝rm├╝┼člerÔÇŁ. BursaÔÇÖda benim bildi─čim kadar─▒yla 9 ┼čaraphane bulunuyordu. KayhanÔÇÖda, Cumhuriyet CaddesiÔÇÖndeki Per┼čembe Hamam─▒ÔÇÖn─▒n soka─č─▒nda, Zafer Meydan─▒ÔÇÖndaki Zafer OteliÔÇÖnin arkas─▒ndaki ah┼čap binan─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ kat─▒nda ┼čaraphane vard─▒. Ayr─▒ca buradaki ├╝├ž K├Âfte Lokantas─▒ÔÇÖnda isteyene ┼čarap veriliyordu. Arap ┼×├╝kr├╝ Soka─č─▒ giri┼činde ilgin├ž bir ┼čaraphane bulunuyordu, ÔÇťMisi ┼×arap├ž─▒s─▒ÔÇŁ.

Burada meze yoktu, herkes kendi mezesini kendi getirirdi. Kap─▒daki ampul yan─▒nca i├žeri girerdin. ─░├ženler kafay─▒ ├žabuk bulsun diye ┼čaraba bak─▒r tozu kat─▒l─▒rm─▒┼č.ÔÇŁ

Bir ┼čarap├ž─▒ babama gelip, 2.5 lira ┼čarap paras─▒ ister. Babamda o an para yok. Git, Ya┼čuaÔÇÖdan iste der. Adam,ÔÇŁNas─▒l isteyeyimÔÇŁ diye sorar. Babam, ÔÇťSen bilirsin derÔÇŁ. Adam kabaday─▒ ses tonu ve hareketiyle Ya┼čuaÔÇÖn─▒n d├╝kk├ón─▒na gider ve istedi─či paray─▒ al─▒r. Aradan birka├ž g├╝n ge├žince adam bizim d├╝kk├óna gelip, babamla konu┼čurken Ya┼čua gelir. Adam─▒ g├Âr├╝nce oyunu anlar ve babama k├╝ser. ├ť├ž ay sonra bin bir rica ve ├Âz├╝rle bar─▒┼čt─▒lar.ÔÇŁ

*

Cumhuriyet CaddesiÔÇÖnde, ─░nci Sinemas─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda ├╝├ž ┼čarap├ž─▒ vard─▒. S─▒ra d├╝kk├ónlarda bulunan Gold ayakkab─▒c─▒n─▒n arkas─▒ndaki ah┼čap binan─▒n ikinci kat─▒ da ┼čarap├ž─▒yd─▒.

M─░S─░ K├ľY├ť VE ┼×ARAPLARI

Meyhaneciler diyince MisiÔÇÖyi ve ┼čaraplar─▒n─▒ anmadan ge├žemeyece─čim. Altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda ┼čarap├ž─▒l─▒k ├žok yayg─▒nd─▒. Ba─čc─▒l─▒k yayg─▒nd─▒. K├Âylerde pekmez, ┼č─▒ra ve ┼čarap yap─▒l─▒rd─▒. ├çocuklu─čumda Yeni┼čehirÔÇÖin Suba┼č─▒ k├Ây├╝nde ba─č bozumuna ┼čahit olmu┼čtum. Toplanan ├╝z├╝mler ayaklarla eziliyordu.

─░neg├ÂlÔÇÖde Doma k├Âyde (┼×ehitler k├Ây├╝) ┼čarap yap─▒l─▒rd─▒. Misi K├Ây├╝ÔÇÖn├╝n ┼čaraplar─▒ ├žok farkl─▒yd─▒. ├ľncelikle k├Âyde y├╝zlerce y─▒ld─▒r ba─čc─▒l─▒k ve ┼čarap├ž─▒l─▒k yap─▒l─▒yordu. AnadoluÔÇÖda binlerce y─▒ld─▒r ba─čc─▒l─▒k yap─▒l─▒yordu.

MisiÔÇÖde yap─▒lan pekmez ve ┼čaraplar ├žok tutuluyordu. Ona farkl─▒ tad─▒ veren, k├Ây├╝n k─▒ra├ž topraklar─▒nda yeti┼čen sar─▒ renkli ├╝z├╝mleri ve siyah k├╝├ž├╝k taneli misket ├╝z├╝m├╝n├╝n aromas─▒ Misi ┼čarab─▒n─▒ b├Âlgenin en tan─▒nan ┼čarab─▒ yapm─▒┼čt─▒. Mudanya iskelesinden y├╝klenen ┼čarap ve pekmez AvrupaÔÇÖya giderdi. Bu ticaret Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra sona erer. MisiÔÇÖde yap─▒lan ┼čaraplar BursaÔÇÖda KayhanÔÇÖda Cumhuriyet CaddesiÔÇÖnde itfaiyenin kar┼č─▒s─▒ndaki ├ť├ž K├ÂfteÔÇÖde Arap ┼×├╝kr├╝ Soka─č─▒ giri┼čindeki ┼čarap evinde sat─▒l─▒rd─▒.

K├Âyde ┼čarap ├╝retimi i├žin 1937 y─▒l─▒nda bir kooperatif kurulmu┼č ve TekelÔÇÖin deste─či ve kontrol├╝yle ┼čarap ├╝retilmi┼čtir. O y─▒llarda k├Âyde ┼čarap├ž─▒l─▒kta marka olan isimler Emin Deveci, Halit, Bardak├ž─▒, Haldun diye anlat─▒lmaktad─▒r.

K├Âydeki eski ┼čarap imalathanelerden bir g├Âr├╝nt├╝

O y─▒llarda Be┼čevlerÔÇÖde ya┼čayan Yahudiler k├Âye gelip ┼čarap al─▒rlarm─▒┼č. K├Âydeki 7-8 ├╝retici y─▒lda 100-150 ton ┼čarap ├╝retirmi┼č. Misi K├Ây├╝ÔÇÖnde yeti┼čen ├╝z├╝m├╝n tat derecesi 17 bo─čmaym─▒┼č. Di─čer ├╝retimlerde bu oran 8-12 aras─▒ndaym─▒┼č. ┼×arapta tat oran─▒ y├╝kseldik├že alkol oran─▒ y├╝kseliyor ve ┼čarab─▒nda kalitesini artt─▒r─▒yor. K├Âyde yeti┼čen misket ├╝z├╝m├╝ de k├Âyde yap─▒lan ┼čaraplara ayr─▒ bir aroma kat─▒yordu.

K├Âydeki ┼čarap├ž─▒l─▒k alkoll├╝ i┼č yerlerine gelen k─▒s─▒tlamalardan sonra BursaÔÇÖda ┼čaraphaneler h─▒zla azalmaya ba┼člad─▒. 2000 y─▒l─▒na do─čru k├Âydeki ┼čarap├ž─▒l─▒k bitti. K├Âyde 7 adet ┼čarap imalathanesi ve 3-4 ┼čarap i├žilen meyhane bulunur.

├ťz├╝mler ├╝z├╝m teknesine konulurdu. Teknenin bir deli─či olurdu. Ezilen ├╝z├╝mler bu delikten a┼ča─č─▒ akard─▒. Toplanan ├╝z├╝m suyuna pekmez topra─č─▒ konulur ve kaynat─▒l─▒r. Toprak alta ├ž├Âker, pekmez ayr─▒l─▒rd─▒. ├ťz├╝mler k├Âf├╝nlerle ta┼č─▒n─▒rd─▒. Topra─č─▒n b├Âl├╝nmesi de ba─čc─▒l─▒─č─▒ ├Âld├╝rm├╝┼čt├╝. K├Âyde baz─▒ soyadlar─▒ o g├╝nleri anlat─▒yor. Bardak├ž─▒, ├ľzba─čc─▒ÔÇŽ.

Ba─č bozumu zaman─▒ k├Âye OrhaneliÔÇÖnden, KastamonuÔÇÖndan ├žal─▒┼čmaya gelenler olurmu┼č. K├Âydeki hamam─▒n arkas─▒ndaki handa kal─▒rlarm─▒┼č. O y─▒llarda k├Âyde iki tane han varm─▒┼č. OrhaneliÔÇÖne gidenler handa kal─▒rlarm─▒┼č. Toplanan ├╝z├╝mler ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderiliyormu┼č.

┼×arap bardakta sat─▒ld─▒─č─▒ i├žin ┼čarap sat─▒lan yerlere ve ┼čaraphanelere bardak├ž─▒ denilirmi┼č. Antikac─▒ ve Karag├Âz ustas─▒ ┼×inasi ├çelikkol. ÔÇťMisiÔÇÖde biri k├Ây├╝n giri┼činde, di─čeri k├Ây├╝n i├žinde iki ┼čarap├ž─▒ kald─▒. Bunlar─▒n en me┼čhuru yak─▒n tarihte kaybetti─čimiz Kaya AliÔÇÖydi. Ay─▒ca ├ľmer Bardak├ž─▒ vard─▒.┬á ┼×arap genelde bardakla sat─▒ld─▒─č─▒ i├žin ÔÇťBardak├ž─▒ÔÇŁ denilirdi. BursaÔÇÖya gelen turistleri Misi k├Ây├╝ne g├Ât├╝rd├╝─č├╝mde mutlaka ┼čaraphaneye u─črard─▒k. ├ľmer Bardak├ž─▒ kola ┼či┼čelerine doldurdu─ču ┼čaraplar─▒ turistler hediye eder ve paras─▒n─▒ almazd─▒. K├Âyden ─░stanbulÔÇÖa ├╝z├╝m sat─▒l─▒rd─▒. ┼×imdi ├╝z├╝m de, ┼čarapta ├╝retilmiyor.

K├Ây giri┼čindeki ┼čaraphaneden geride kalan f─▒├ž─▒, o da ├ž├╝r├╝y├╝p gitti.

Misi

Misi k├Ây├╝ muhtar─▒ 1958 do─čumlu Yakup D├╝lger k├Âydeki ┼čarap├ž─▒l─▒─č─▒ ve nas─▒l sona erdi─čini anlatt─▒ (08/05/2017).

K├Âydeki ├╝z├╝m yeti┼čtiricili─činin ve ┼čarap├ž─▒l─▒─č─▒n─▒n ge├žmi┼činin iki bin y─▒l ├Âncesine kadar uzand─▒─č─▒na ait kay─▒tlar─▒n oldu─čunu, k├Âydeki Rumlar─▒n m├╝badeleye kadar ┼čarap├ž─▒l─▒k yapt─▒─č─▒n─▒, ellili y─▒llara kadar ─░stanbulÔÇÖa ├╝z├╝m g├Ânderildi─čini s├Âyledi.

K├Âyde seksenli y─▒llara kadar ┼čarap├ž─▒l─▒─č─▒n yap─▒ld─▒─č─▒n─▒, k├Âyde yedi imalathane ve 4 ┼čarapevi bulunuyordu.

K├Âyde yeti┼čen siyah misket ├╝z├╝m├╝nden yap─▒lan ┼čaraplar─▒n tad─▒na doyulmazm─▒┼č. BursaÔÇÖda Misi ├╝z├╝mlerinden yap─▒lan ┼čaraplar─▒ satan 7-8 ┼čarap├ž─▒ vard─▒.

K├Âyde o y─▒llarda ├žok say─▒da insan─▒n ┼čarap i├žti─čini d├Ârt ┼čarap├ž─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ┼čaraphanelerde ┼čarap satarm─▒┼č.

Ba─čc─▒lar─▒n yeti┼čtirdikleri sofral─▒k ├╝z├╝mleri Bursa d─▒┼č─▒nda Karacabey ve Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda satarlarm─▒┼č. BursaÔÇÖya her g├╝n 5 minib├╝s ├╝z├╝m g├Ânderilmi┼č. ├ťz├╝mleri satmak i├žin TahtakaleÔÇÖye giderlermi┼č. ├ťz├╝mler daha ziyade A─čustos-Ekim aylar─▒ aras─▒nda toplan─▒p sat─▒l─▒rm─▒┼č. Ba─čc─▒lar r├Âmorklara y├╝kledikleri ├╝z├╝mleri askeri levaz─▒m amirli─čine g├Ât├╝r├╝rlermi┼č. Ellili y─▒llarda K├Âyde yeti┼čen sebze ve meyve BursaÔÇÖy─▒ beslermi┼č.

Yakup Bey, 1965-1967 y─▒llar─▒nda okula giderken ┼čaraphanelerin ├Ân├╝ndeki k├╝felerden s─▒zan ┼č─▒ran─▒n dere gibi akt─▒─č─▒n─▒, ar─▒lardan o sokaklara giremedi─čini anlatt─▒. O y─▒llarda ├╝z├╝mlerin kondu─ču k├Âf├╝nlerin e┼čeklerle ta┼č─▒nd─▒─č─▒n─▒ anlatt─▒.

┼×arap├ž─▒l─▒─č─▒ sona erdiren sebeplerin ba┼č─▒nda BursaÔÇÖda a├ž─▒lan otomobil fabrikalar─▒ geliyor. Tar─▒msal u─čra┼člar, ba─čc─▒l─▒k yo─čun insan g├╝c├╝ geliyordu. Miras yoluyla ba─člar─▒n b├Âl├╝nmesi, gen├žlerin ├žal─▒┼čmak i├žin fabrikalar─▒ tercih etmeleri, ┼čehre g├Â├ž eden damatlar─▒n topraklar─▒ satmas─▒ ba─čc─▒l─▒─č─▒ zay─▒flatm─▒┼č, en son sanayiden gelen kirli hava ak─▒mlar─▒ ba─člardaki ├╝z├╝m verimini d├╝┼č├╝rm├╝┼č, ├žiy halinde d├╝┼čen kirlilik ba─člar─▒ kurutmu┼č, ┼čarap├ž─▒l─▒─č─▒n sonunu getirmi┼čtir.

K├Âyde yap─▒lan pekmezin kokusu, pekmezden yap─▒lan cevizli sucu─čun ve k├Âfterin tad─▒n─▒ unutamad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi.

┼×arap├ž─▒l─▒─č─▒ ve ba─čc─▒l─▒─č─▒ olumsuz etkileyen ba┼čka bir fakt├Âr de ┼čaraphane sahiplerinin ┼čarapl─▒k ├╝z├╝m ├╝reticilerine ├╝r├╝n bedellerini ├žok uzun vadeye yayarak ├Âdemeleri olmu┼čtur.

K├Âydeki ┼čaraphaneler yetmi┼čli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda kapanmaya ba┼člam─▒┼č. 1980ÔÇÖde k├Ây├╝n giri┼čindeki ┼čaraphane de kapanm─▒┼č.

En me┼čhur ┼čarap├ž─▒lar ├ľmer G├╝m├╝┼č ve KayaaliÔÇÖymi┼č.

9,427 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒