Quantcast
Ba┼čk─▒rtlar – Belgesel Tarih

Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Ba┼čk─▒rtlar
  • 05 May─▒s 2024 Pazar
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Loading

A.Zeki Velidi Togan
Ba┼čkurtlar─▒n Tarihi
T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒
Nisan-2020, ─░stanbul

Ba┼čk─▒rtlar, Macarlar─▒n kom┼čusu ve karde┼č kavim.

Macarlar, 7 kabileden olu┼čan bir federasyondur. Hazar Devleti bu kabileleri bir araya toparlam─▒┼č ve federasyonun ba┼č─▒na Macar boyundan ArpadÔÇÖ─▒ ge├žirmi┼čtir. Bu federasyona Macarlar ismini vermi┼čtir.┬á Hazarlara isyan eden Kabarlar da Macarlara kat─▒l─▒p onlarla beraber g├Â├ž etmi┼čtir. Ba┼čk─▒rtlarÔÇÖ─▒n baz─▒ boylar─▒ Macarlarla beraber g├Â├ž etmi┼člerdir. Aralar─▒ndaki ili┼čki Orta ├ça─čÔÇÖda da devam etmi┼čtir.

Ba┼čk─▒rtlara ait ilk kaynaklara 2. Y├╝zy─▒lda BatlamyusÔÇÖta rastlan─▒r. UralÔÇÖ─▒n g├╝neyinde ya┼čayan bir kavim olarak zikredilir.

Ba┼čk─▒rtlar, kendilerini ve Bulgarlar─▒n atalar─▒ olan Koncelerin Buharadan geldiklerini s├Âylerler.

Divan-─▒ L├╝gat-─▒ T├╝rk adl─▒ muhte┼čem eserin yazar─▒ Ka┼čgarl─▒ Mahmut, Ba┼čk─▒rtlar─▒, Yimek (Kimak ve K─▒p├žaklar) ┼čivesinin dahil oldu─ču guruptan saym─▒┼čt─▒r.

├ľzbekistanÔÇÖ─▒n Tirmiz yak─▒nlar─▒nda Ba┼čk─▒rt Da─č─▒ ve Pamirlerdeki bulunan Ba┼čk─▒rt ad─▒ndaki yerle┼čim yeri Ba┼čk─▒rtlar─▒n ana yurtlar─▒ hakk─▒nda bize bilgi vermektedir.

623 y─▒l─▒na ait ├çin kaynaklar─▒nda Tele T├╝rklerine ba─čl─▒ bir boy olarak ad─▒ ge├žer.

Bu kaynaklar─▒ bulan ├çinli Profes├Âr Chang Hsing-Lonh, Tileler i├žin Hun kavminin halefi olarak zikreder. Bu kavmin T├╝rk├žede ad─▒ T├Âlestir. Ba┼čk─▒rtlar bu kabileye dahildir. Milattan Sonra binli y─▒llarda MesudiÔÇÖde Bacqurd olarak ge├žer. ─░nb Fadlan Samara vilayetinde ya┼čayan Ba┼čk─▒rtlar─▒n yan─▒nda konaklam─▒┼čt─▒r. ─░┼čtahri, Bulgar ┼čehrinin i├ž Ba┼čk─▒rtlarÔÇÖa 25 g├╝n mesafede oldu─čunu yazar.

Ba┼čta ─░drisi olmak ├╝zere Arap tarih├ži ve co─črafyac─▒lar Ba┼čk─▒rtlar hakk─▒nda tafsilatl─▒ bilgi vermi┼člerdir.

├ťnl├╝ gezgin Ebu Hamid el-End├╝lisi1135 y─▒l─▒nda Bulgarlara tabi olan Ba┼čk─▒rtlar─▒ ziyaret etmi┼čtir.

├ťnl├╝ gezgin Ebu Hamid el-End├╝lisi, K─▒p├žaklara ait ┼čehirleri anlat─▒r. Bu Ba┼čk─▒rtlar M├╝sl├╝mand─▒r. Bu gezgin erkek ├žocuklar─▒n─▒ Ba┼čk─▒rt k─▒zlar─▒yla evlendirmi┼čtir. Kiev, Saks─▒n, oradan Harezm yoluyla HicazÔÇÖa gitti. End├╝lisi, d├Ân├╝┼čte KonyaÔÇÖda bir Ba┼čk─▒rtla g├Âr├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Macarlarla beraber ya┼čayan Ba┼čk─▒rtlarÔÇÖ─▒n ─░slami ilimleri ├Â─črenmek i├žin Halep medreselerine geldi─čini Yakut el-HameviÔÇÖde zikretmi┼čtir. Endulisi, Macar Kral─▒ndan Ba┼čkurt Padi┼čah─▒ olarak bahsetmi┼čtir.

O d├Ânem M├╝sl├╝man olmayan Ba┼čk─▒rtlar Macarlarla beraber Ha├žl─▒ seferlerine kat─▒lm─▒┼člard─▒r. M├╝sl├╝man Ba┼čk─▒rtlar, bu sava┼člara kat─▒lmay─▒p Macar kral─▒n─▒n di─čer Hristiyan kavimlerle yapt─▒─č─▒ sava┼člara kat─▒lm─▒┼člard─▒r. Ba┼čk─▒rtlar─▒n aras─▒nda M├╝sl├╝man Harezmliler de vard─▒. Bu M├╝sl├╝manlar Hanefi idiler. MacaristanÔÇÖda ya┼čayan Pe├ženekler aras─▒nda M├╝sl├╝manl─▒k yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu M├╝sl├╝manlar Maliki idiler.

Hristiyan Ba┼čk─▒rtlar, Macarlarla beraber Frans─▒z Kral─▒ X. LouisÔÇÖin Tunus ve AkkaÔÇÖya yapt─▒─č─▒ seferlere kat─▒lm─▒┼člard─▒r. Hristiyan Ba┼čk─▒rtlar─▒n T├╝rk├že konu┼čtu─ču kaydedilmi┼čtir.

El-Bekri MacaristanÔÇÖda ya┼čayan Pe├ženeklerden 12 bin hanenin (MS 1009-1010) M├╝sl├╝man olduklar─▒n─▒ yazar (S:13) yazar. Ba┼čk─▒rtlar Urallarda ya┼čarken M├╝sl├╝man olmu┼člard─▒r.

Ba┼čk─▒rtlar daha sonra Mo─čollara ve devam─▒nda Alt─▒nordu Devletine tabi olmu┼člard─▒r. Daha sonra Nogaylara tabi olan Ba┼čk─▒rtlar, Nogaylar─▒n 1558 ve 1600 y─▒llar─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ a├žl─▒k ve k─▒tl─▒ktan sonra Ruslar─▒n etki alan─▒na girmeye ba┼člad─▒┼čar. Az say─▒da Ba┼čk─▒rt Rus ordusunda asker oldu.

Oyrat Kalmuklar─▒ 1600ÔÇÖlerde KazakistanÔÇÖa yerle┼čtiler. Nogaylardan Urus Mirza ve ─░┼čim Han Ruslarla m├╝cadele ettiyse de ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒lar. Nogaylar, Ba┼čk─▒rtlar ve Kalmuklar zaman i├žinde Rus H├ókimiyetini kabul ettiler.

Ba┼čk─▒rtlar, hayvan otlatt─▒klar─▒ meralara el konulduk├ža Ruslara kar┼č─▒ ayakland─▒lar. Bu isyanlar zalimce bast─▒r─▒ld─▒. Ba┼čk─▒rtlar─▒n bir b├Âl├╝m├╝ zaman i├žinde serfle┼čtirildi.

*

Rusya FederasyonuÔÇÖnda bulunan Ba┼čkurdistan CumhuriyetiÔÇÖnin simgesi parst─▒r..Aslen Ba┼čkurt olan Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan bu eserde, do─čdu─ču ├╝lkenin ve halk─▒n─▒n ge├žmi┼čini anlat─▒r.

Zeki Velidi Togan, eski ve modern d├Ânem kaynaklar─▒na at─▒fta bulunarak ve bunlar─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒rarak inceledi─či eserinde, Ba┼čkurtlar─▒n tarihine ili┼čkin b├╝y├╝k bir bo┼člu─ču doldurmaktad─▒r.

*

O─čuzlara yenilen Pe├ženeklerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ Urallar─▒n bat─▒s─▒na g├Â├ž etti. Buradaki Macarlar─▒ s├╝rd├╝ler. Daha sonra K─▒p├žak Bozk─▒r─▒ (De┼čt-i K─▒p├žak) ad─▒n─▒ alacak otlaklar─▒ ele ge├žirdiler.┬á Macarlar─▒n g├Â├ž├╝ Hazar DevletiÔÇÖni zay─▒flatt─▒.

O d├Ânem hakk─▒nda daha fazla bilgi almak isteyenlere Akdes Nimet KuratÔÇÖ─▒n yazd─▒─č─▒ ve D. Ahsen BaturÔÇÖun yay─▒na haz─▒rlad─▒─č─▒ ÔÇťPe├ženeklerÔÇŁ ve ÔÇťIV-XVIII. Y├╝zy─▒llarda Karadeniz kuzeyindeki T├╝rk kavimleri ve devletleriÔÇŁ

  • Ekrem Hayri Peker

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░