Quantcast
XIX.Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča – Belgesel Tarih

Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
XIX.Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča
  • 16 Kas─▒m 2022 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Toplam: 359 , Bug├╝n: 2 Okuma

2021 y─▒l─▒ i├žinde ├ž─▒kan ÔÇťXIX. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼čaÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ kitap dostum ve ayn─▒ zamanda www.belgeseltarih.com sitemizin yazarlar─▒ndan Dr. Salih ErolÔÇÖun T├╝rk Tarih Kurumu (TTK) yay─▒nlar─▒ aras─▒nda ├ž─▒kan ikinci kitab─▒ oluyor. Kitap on dokuzuncu y├╝zy─▒l─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ ya┼čam─▒┼č bir Osmanl─▒ pa┼čas─▒n─▒n hayat─▒n─▒ konu ediniyor. Bu son kitab─▒na ge├žmeden ├Ânce yazar─▒n daha ├Ânceleri yay─▒mlanm─▒┼č di─čer iki kitab─▒n─▒ hat─▒rlatmakta tarih okurlar─▒ i├žin yarar g├Âr├╝yorum.

Salih ErolÔÇÖun TTK yay─▒nlar─▒ aras─▒nda 2013ÔÇÖte ├ž─▒kan kitab─▒n─▒n ad─▒ ÔÇťVekayi-i Baba Pa┼ča FiÔÇÖt-TarihÔÇŁ idi. O kitab─▒nda Baba Pa┼ča ad─▒yla bilinen ve 1820 y─▒l─▒na kadar ya┼čam─▒┼č Pehlivan ─░brahim A─čaÔÇÖn─▒n hat─▒rat─▒n─▒ /vekayinamesini yay─▒mlam─▒┼čt─▒. Baba Pa┼ča VekayinamesiÔÇÖnin orijinal el yazmas─▒ ayn─▒ y─▒l Bursal─▒ bir yazar (Abd├╝llatif Efendi) taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒r. Yazma n├╝sha halen Bursa ─░nebey Yazma Eser K├╝t├╝phanesiÔÇÖnin paha bi├žilmez koleksiyonlar─▒ aras─▒nda yerini muhafaza etmektedir.

Salih ErolÔÇÖun ilk kitab─▒ ise h├ólen ya┼čad─▒─č─▒ Yeni┼čehirÔÇÖle ilgilidir. ÔÇťH├╝davendigar Vilayet Saln├ómelerinde Yeni┼čehir Kazas─▒ (1870-1927)ÔÇŁ adl─▒ bu kitap, BursaÔÇÖn─▒n belirtilen tarihler aras─▒nda bas─▒lm─▒┼č otuz be┼č y─▒ll─▒─č─▒n─▒ tek tek Yeni┼čehir i├žin taramakla ortaya ├ž─▒km─▒┼č ciddi bir emek mahsul├╝d├╝r. Erol, bilhassa Yeni┼čehirÔÇÖle b├╝t├╝nle┼čmi┼č; bir├žok bak─▒mdan ihmal edilmi┼č, tarih zengini bu il├žemizi kar─▒┼č kar─▒┼č gezmi┼č ve burayla ilgili y├╝zden fazla ara┼čt─▒rma yaz─▒s─▒na imza atm─▒┼čt─▒r.

B├╝t├╝n bunlara de─čindikten sonra ┼čimdi yaz─▒m─▒z─▒n esas konusu olan ve en ba┼čta zikretti─čimiz ÔÇô┼čimdilik ÔÇô son kitab─▒n─▒n kriti─čine ge├žebiliriz.

Hemen s├Âylemeliyim ki, Edhem Pa┼ča ile ilgili kitab─▒n─▒n ilk de─čerlendirmesini bizden ├Ânce davranan d├╝nyaca ├╝nl├╝ tarih├žimiz ─░lber Ortayl─▒ yapm─▒┼čt─▒r. 2021 y─▒l─▒nda ├ž─▒kan bu kitap ├╝lkemizin ├Ânde gelen tarih├žilerinden ─░lber Ortayl─▒ÔÇÖn─▒n da ilgisi ├žekmi┼č ve H├╝rriyet gazetesinde k├Â┼česinde tan─▒tm─▒┼čt─▒r. (Bak─▒n─▒z: H├╝rriyet Gazetesi 03.10.2021 tarihli say─▒ / belgesel tarih sitemizdeki yaz─▒).

Ben ┼čahsen kitab─▒ okuyunca iki ┼čeyi d├╝┼č├╝nd├╝m: ─░lki e─čitimin ne kadar ├Ânemli oldu─čunu; yetenekli ve iyi e─čitim alm─▒┼č bir gencin devlete ne kadar faydal─▒ olabilece─čini g├Ârd├╝m. ├ťstelik o gen├ž ailesini de e─čitiyor. ─░yi e─čitim alm─▒┼č, nitelikli ÔÇô yetenekli ara┼čt─▒rmac─▒lar devletine, milletine ve insanl─▒─ča katk─▒da bulunurlar.

D├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m ikinci ┼čey ise Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ÔÇťNeden y─▒k─▒ld─▒─č─▒ÔÇŁ de─čil, ÔÇťNeden bu kadar uzun ya┼čad─▒─č─▒ÔÇŁ sorusudur. Ortayl─▒ÔÇÖn─▒n deyimiyle ÔÇť─░mparatorlu─čun en uzun y├╝zy─▒l─▒ÔÇŁ olan on dokuzuncu as─▒rda Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n uzun ya┼čamas─▒n─▒n en ├Ânemli sebebi Avrupal─▒ devletler ve RusyaÔÇÖn─▒n uzla┼čmaya varamamalar─▒d─▒r. Edhem Pa┼ča, gibi Avrupai e─čitim alm─▒┼č adamlar bir avu├ž kadard─▒r ve yapabilecekleri ister istemez s─▒n─▒rl─▒ kalmaya mahkumdur.

Enderun kapand─▒ktan sonra Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde devlet kademelerinde y├╝kselme ya bir ├╝st d├╝zey y├Âneticiye kap─▒lanma ve ilmiye s─▒n─▒f─▒na mensup olmakt─▒. Bunun da yerini – 1830ÔÇÖlardan itibaren – ÔÇťD├╝vel-i muazzama (g├╝├žl├╝ devletler)ÔÇŁn─▒n ─░stanbulÔÇÖdaki el├žileri ile yak─▒nl─▒k kurabilenlerin b├╝rokrasideki y├╝kseli┼či takip etmi┼čtir.

Mora Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda 1821ÔÇÖde ba┼člayan Yunan/Rum ─░syan─▒, b├╝t├╝n adalara oldu─ču gibi Sak─▒z adas─▒na da s─▒├žrar ve Osmanl─▒ÔÇÖya kar┼č─▒ ba┼čkald─▒ran Sak─▒zl─▒lar, isyan─▒ bast─▒ran Osmanl─▒ kuvvetleri kar┼č─▒s─▒nda a─č─▒r bir bedel ├Âdemek zorunda kal─▒rlar. ─░syana kalk─▒┼čan yeti┼čkin Rumlardan nerdeyse hi├ž kimse hayatta kalmay─▒nca ada sahipsiz ├žocuklardan ibaret kal─▒r. Bu ├žocuklar─▒ askerler ve M├╝sl├╝man aileler evlatl─▒k olarak al─▒rlar.

─░┼čte, gelece─čin Edhem Pa┼čaÔÇÖs─▒ bu ├Âks├╝z yetim ├žocuklardan sadece birisidir. Ailesini kaybeden bir ├žocu─čun zamanla y├╝kselerek padi┼čahtan sonraki en ├╝st resmi makam olan sadrazaml─▒─ča getirilme hik├óyesini buluyoruz kitapta. Bu da Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin d├╝nyan─▒n hi├žbir devletine benzemeyecek kadar kendine ├Âzg├╝ ├Âzelliklerindendir.

II.Mahmut d├Âneminin ├Ânde gelen devlet adamlar─▒ndan H├╝srev Pa┼ča, devlet i├žinde n├╝fuzunu artt─▒rmak gayesiyle olsa kona─č─▒nda yetenekli ├žocuklar─▒ yeti┼čtirir. H├╝srev Pa┼ča, bu ├žocuklar─▒ndan birine ÔÇť─░brahim EdhemÔÇŁ ad─▒n─▒ vermi┼čtir.

Osmanl─▒ Devleti, teknolojik a├ž─▒dan yetersiz kalm─▒┼čt─▒r. A├ž─▒lan m├╝hendislik okullar─▒ k├Âkle┼čmemi┼č, Avrupai ordu kurma denemeleri yeni├žeri-ulema i┼č birli─či ile ├ž─▒kar─▒lan isyanlarla ├Ânlenmi┼č, reformcu padi┼čah III. Selim bu s├╝re├žte hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.

Padi┼čah II. MahmutÔÇÖun yapt─▒─č─▒ reformlar halk─▒n tepkisine neden olmu┼čtu. Padi┼čah─▒n yurt d─▒┼č─▒na ├Â─črenci g├Ânderme projesine ├ževresindekiler ÔÇťHalk tepki g├ÂsterirÔÇŁ diye kar┼č─▒ ├ž─▒karlar. H├╝srev Pa┼ča, burada devreye girer ve i├žlerinde ─░brahim EdhemÔÇÖin de bulundu─ču d├Ârt genci 1830 y─▒l─▒ sonlar─▒nda FransaÔÇÖya e─čitim i├žin g├Ânderir. Bu ├žocuklar, AvrupaÔÇÖya tahsil hayat─▒ i├žin g├Ânderilen ilk k├╝├ž├╝k kafile say─▒l─▒r.

─░brahim Edhem, titiz ve ├Âzel bir ilk├Â─črenimin ard─▒ndan, 1830ÔÇÖda ├Â─črenim amac─▒yla AvrupaÔÇÖya g├Ânderilen ilk Osmanl─▒ talebeleri aras─▒nda yerini alm─▒┼čt─▒r. ParisÔÇÖte yakla┼č─▒k on y─▒l s├╝ren ├Â─čreniminin sonucunda jeolojiÔÇömaden m├╝hendisi olarak yurduna d├Ânm├╝┼čt├╝r. ─░brahim Edhem, Bat─▒l─▒ bir y├╝ksek├Â─črenim kurumundan diploma alan ilk Osmanl─▒ gen├žlerinden birisidir.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin modernle┼čme ├žabalar─▒n─▒n en yo─čun d├Ânemlerinden olan 1839ÔÇö1876 y─▒llar─▒ aras─▒nda, ├Ânemli bir akt├Âr olarak dikkat ├žekmektedir. B├╝t├╝n zorluklar─▒na ra─čmen Osmanl─▒ memleketinin imar, isk├ón, e─čitim, bilim, ekonomi ÔÇŽ gibi alanlarda kalk─▒nmas─▒ i├žin hizmet etmi┼čtir.

Osmanl─▒ zaman─▒n ilk ┼čose yollar─▒ndan biri olan Gemlik ÔÇô Bursa yolunun 1860 ortalar─▒na do─čru tamamlanmas─▒n─▒ sa─člayan ki┼či d├Ânemin Ticaret ve Nafia naz─▒r─▒ Edhem Pa┼čaÔÇÖd─▒r mesela. Mudanya ÔÇô Bursa demiryolunu 1870ÔÇÖlerin ba┼člar─▒nda yerli bir proje olarak ba┼člatan ki┼či de ayn─▒ ki┼čidir. Maalesef Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ÔÇťyerliÔÇŁ yat─▒r─▒m yapma kapasitesi son derece s─▒n─▒rl─▒ oldu─čundan ad─▒ ge├žen demiryolu ancak 1890 ba┼člar─▒nda Bel├žika sermayesi taraf─▒ndan tamamlanabilmi┼čtir.

─░brahim Edhem Pa┼ča, d├Ânemin Osmanl─▒ i├ž siyasi ├žalkant─▒lar─▒ndan m├╝mk├╝n mertebe uzak durmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ├çal─▒┼čkan ve d├╝r├╝st bir b├╝rokrat olarak Sultan Abd├╝lmecid, Abd├╝laziz ve II. Abd├╝lhamidÔÇÖ in takdirlerini kazanm─▒┼čt─▒r. A┼č─▒r─▒ ┼č├╝pheci ki┼čili─čiyle bilinen Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖin ona olan g├╝veni ve onun da padi┼čaha ba─čl─▒l─▒─č─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ d├╝zeydedir. ├ťstelik daha ├Ânceleri mason locas─▒n─▒ kaydolmu┼č oldu─čunu bildi─či halde onu sadrazaml─▒─ča getirilmi┼čtir.

Bir├žok hizmetinin ard─▒ndan 1893ÔÇÖte vefat eden ─░brahim Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n geride b─▒rakt─▒─č─▒ aile ise, Osmanl─▒ ve Cumhuriyet modernle┼čmesine ├╝st d├╝zey katk─▒lar sa─člam─▒┼č se├žkin ┼čahsiyetler olarak ├Ân plana ├ž─▒km─▒┼člard─▒r. Osmanl─▒ÔÇÖda m├╝zecilik gelene─čini ba┼člatan Osman Hamdi, n├╝mizmatik alan─▒nda otorite say─▒lan ─░smail Galip ve T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde b├╝y├╝k bir yere sahip olan Halil Edhem Eldem bu aileye mensuptur. Ailenin bir sonraki ku┼ča─č─▒ T├╝rkiye Cumhuriyeti zaman─▒nda se├žkin konumunu muhafaza etmi┼čtir.

S├Âz konusu tarih olunca her ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n kendine ├Âzg├╝ bir yakla┼č─▒m tarz─▒ vard─▒r. Kimisi olaylar─▒, kimisi kurumlar─▒ kimisi de ┼čahsiyetleri ├Ân plana alarak ge├žmi┼či ara┼čt─▒r─▒r. Tarih bir bilim oldu─ču kadar bir sanatt─▒r ayn─▒ zamanda. Salih ErolÔÇÖun tarih├žili─či biyografi eksenli bir tarih├žilik oluyor daha ├žok. ─░nsan─▒ merkeze alarak, d├Ânemleri, kurumlar─▒ ve mek├ón─▒ inceliyor.

Tarihi ┼čahsiyetler bulunduklar─▒ zaman─▒, ortam─▒ etkiler ve onlardan etkilenir. Salih ErolÔÇÖun hassas bir denge i├žinde ┼čahs─▒ ve d├Ânemi birbirleri i├žinde kaybetmeden inceleyebilme sanat─▒ndaki maharetini g├Ârmek ve hakk─▒n─▒ teslim etmek gerekiyor. Bunu daha yak─▒ndan g├Ârmek i├žin okuyucuya ─░brahim Edhem Pa┼ča kitab─▒n─▒ okumay─▒ tavsiye edelim

  • Ekrem Hayri PEKER

*Salih Erol, XIX. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča, T├╝rk Tarih Kurumu, Ankara, 2021, 349 sayfa

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022