Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1920)
  • 30 Mart 2018 Cuma
  • +
  • -

Kuzey Kafkasya’da 1917 ile 1920 aras─▒nda ya┼čam─▒┼č olan bir devlettir. Halen Rusya Federasyonu i├žinde olan ├çe├ženistan, ─░ngu┼četya, Kuzey Osetya, Kabardin Balkar ├ľzerk Cumhuriyeti, Da─č─▒stan ve Kara├žay-├çerkes Cumhuriyeti b├Âlgeleri bu cumhuriyet’e d├óhildi.

Da─čl─▒k Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin toplam alan─▒ 70,000 kilometrekare, o zamanki n├╝fusu ise yakla┼č─▒k 1 milyon idi. Kuruldu─ču tarihteki ba┼čkenti Terekkale idi, daha sonra Nazran, en son da Demirhan-┼×ura ┼čehri ba┼čkent oldu.Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin kurucular─▒ aras─▒nda ┼×eyh ┼×amil’in torunu Said ┼×amil, devletin ba┼čbakan─▒ se├žilen Tapa Abd├╝lmecit ├çermoyef, ┼×eyh Ali Hac─▒ Aku┼ča ve Haydar Bamat vard─▒.

Bu cumhuriyet, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču, Almanya, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, G├╝rcistan Demokratik Cumhuriyeti ve Kuban Halk Cumhuriyeti taraf─▒ndan resmen tan─▒nm─▒┼čt─▒.Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, 1917 Aral─▒k ay─▒ i├žerisinde Egemenli─čini, 11 May─▒s 1918 g├╝n├╝ de ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ ilan etti. Hukuki dayana─č─▒ 1917 y─▒l─▒nda yap─▒lan Terekkele ve Andi kurultaylar─▒ olan bu cumhuriyet; t├╝m Ad─▒─čeleri, Abhazlar─▒, Tavlular─▒ (Kara├žayl─▒ ve Balkarlar), Osetleri, Vaynakhlar─▒ (├çe├žen ve ─░ngu┼člar) ve Da─č─▒stan Halklar─▒n─▒ i├žine al─▒yordu. ├çarl─▒─č─▒n y─▒k─▒l─▒┼č─▒n─▒ takip eden g├╝nlerde Terekkale’de (Vladikavkaz) 5-6 Mart 1917 tarihlerinde yap─▒lan toplant─▒da, ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ bir sosyalist devrimci olan hukuk├žu Basiat ┼×ahan’─▒n yapt─▒─č─▒ Birle┼čik Kafkas Da─čl─▒lar─▒ Birli─či Ge├žici Y├Ânetimi olu┼čturuldu ve Kuzey Kafkasya’da ÔÇťeyalet komiteleriÔÇŁnin olu┼čturulmas─▒ ve kamuoyunun genel e─čilimini belirlemek ├╝zere I. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi’nin toplanmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.

1-9 May─▒s 1917’de tarihlerinde Terekkale’deki (Vladikavkaz) Olginski K─▒z Lisesi’nde Hazar’dan Karadeniz’e kadar b├╝t├╝n Kafkas halklar─▒ndan toplam 500’den fazla temsilcinin kat─▒ld─▒─č─▒ ve Terekkale Kurultay─▒ olarak da an─▒lan I. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi’nde ├že┼čitli komisyonlar olu┼čturularak ├╝lkenin gelece─čine ili┼čkin g├Âr├╝┼čler belirlendi.Y├Ânetsel-politik yetkilerle donat─▒lan Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi tesis edildi ve siyasi program─▒n ba┼č─▒na, o d├Ânem Rusya’n─▒n di─čer halklar─▒n─▒n da tercihine benzer ┼čekilde, Kuzey KafkasyaÔÇÖn─▒n da ayr─▒ devlet stat├╝s├╝nde kat─▒laca─č─▒, Rusya’da yeni bir federal cumhuriyetin kurulmas─▒ talebi koyuldu.

A─čustos 1917 boyunca Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi ├╝yeleri, ├╝lkenin de─či┼čik y├Ârelerinde bir dizi toplant─▒ yaparak II. Genel Kuzey Kafkasya KongresiÔÇÖnin 18 Eyl├╝l 1917’de Andi’de toplanmas─▒ takvime ba─članarak, delegasyonlar belirlendi. 18 Eyl├╝l 1917ÔÇÖde kalabal─▒k bir izleyici kitlesinin ├Ân├╝nde 1500 delegenin kat─▒l─▒m─▒yla ba┼člayan ve Andi Kurultay─▒ olarak da bilinen bu kongrede ge├žici bir anayasa haz─▒rlanarak Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi’ne “ulusal ordu kurma”, “temel t├╝ketim mallar─▒n─▒n ihrac─▒n─▒ yasaklama”, “uygun zamanda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ ilan etme” gibi ola─čan├╝st├╝ yetkiler verildi. 7 Kas─▒m 1917 Petrograd’da Lenin liderli─čindeki bol┼čeviklerin darbe ile iktidar─▒ ele ge├žirmeleri sonras─▒nda, komite Transkafkasya ile g├╝├ž birli─či aray─▒┼č─▒ ├žer├ževesinde, Mart 1918’de Bak├╝ ve Tiflis’te giri┼čimlerde bulundu ve ayn─▒ ay i├žinde Trabzon Konferans─▒’na g├Âzlemci olarak kat─▒ld─▒. ─░stanbul’da Osmanl─▒ yetkilileri ile siyasal temaslar ger├žekle┼čtirildi. Kuzey Kafkasya Parlamentosu’nda ├╝lkenin ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒n ilan─▒ y├Ân├╝nde karar al─▒nmas─▒ ├╝zerine, 11 May─▒s 1918 g├╝n├╝ yay─▒nlanan deklarasyonla Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin kurulu┼ču ilan edildi.

Ba─č─▒ms─▒zl─▒k Deklarasyonu
11 May─▒s 1918 tarihinde yay─▒nlanan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti ba─č─▒ms─▒zl─▒k bildirgesi ┼ču ┼čekildeydi:
“A┼ča─č─▒da imzalar─▒ bulunan Kuzey Kafkasya halklar─▒ yetkili temsilcileri ┼ču konular─▒ b├╝t├╝n d├╝nya h├╝k├╝metlerine bildirmekten onur duyar: Kuzey Kafkasya halklar─▒n─▒n 1917 May─▒s ve Eyl├╝l toplant─▒lar─▒nda team├╝llere uygun olarak se├žti─či ulusal kongre Kuzey Kafkasya CumhuriyetiÔÇÖnin kurulu┼čuyla ilgili bir deklerasyon yay─▒nlayarak, mevcut h├╝k├╝meti icra ve tenzile m├╝kellef ┼čekilde g├╝├žlendirmi┼čtir. Kuzey Kafkasya H├╝k├╝meti ┼ču duyuruyu yapmaktad─▒r:
1. Birle┼čik Kuzey Kafkasya halklar─▒, Rusya’dan ayr─▒larak ba─č─▒ms─▒z devlet olu┼čturuldu─čunu deklere eder.
2. Yeni devletin co─črafi s─▒n─▒rlar─▒, kuzeyde, Rus ─░mparatorlu─ču’na d├óhil edildi─či zamanki s─▒n─▒r esas al─▒nmak suretiyle Da─č─▒stan, Terek, Stavropol, Kuban ve Karadeniz, do─čudan Hazar Denizi, g├╝neyden ise Transkafkasya h├╝k├╝metleri ile yap─▒lacak anla┼čmalarla tesbit edilecek s─▒n─▒rlardan meydana gelecektir.
Bu kararlar─▒n b├╝t├╝n d├╝nya h├╝k├╝metlerine duyurulmas─▒ ve bilgilendirme g├Ârevi a┼ča─č─▒da imzalar─▒ bulunan yetkili delegasyona verilmi┼čtir.
Bu ├žer├ževede, imzalar─▒ a┼ča─č─▒da yer alan bizler, bug├╝nden itibaren ba─č─▒ms─▒z Kuzey Kafkasya Devleti’nin yasal ┼čekilde kuruldu─čunu h├╝r d├╝nyaya beyan ederiz
Abd├╝lmecid ├çermoy (H├╝k├╝met Ba┼čkan─▒),
Haydar Bammat (D─▒┼či┼čleri Bakan─▒)ÔÇŁ

1864 B├╝y├╝k S├╝rg├╝n felaketinden, 1917 Rus Devrimine kadar 33 y─▒l devam eden hazin bir esaret devresinden sonra kazan─▒lan bu milli ba─č─▒ms─▒zl─▒k, Kafkasyal─▒larca b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Kafkasyal─▒lar konu┼čulan onca farkl─▒ dile ra─čmen devlet olma irade ve yeteneklerini 84 y─▒l ├Âncesinde g├Âstermi┼člerdi. Kimlik, hedef, kader ortak paydas─▒nda bir araya gelen Kafkasyal─▒ halklar, ba─č─▒ms─▒z devletlerini kurduklar─▒ gibi y├╝r├╝tmeyi de ba┼čarm─▒┼člard─▒r.

Devletin y─▒k─▒lmas─▒ i├ž ihtilaflar sebebiyle de─čil ├Ânce Beyaz sonra K─▒z─▒l Rus Ordular─▒n─▒n sald─▒r─▒lar─▒yla olmu┼čtur.

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, uluslararas─▒ ili┼čkiler a├ž─▒s─▒ndan da ├žok ├Ânemlidir. Birle┼čik Kafkasya, uluslararas─▒ arenaya ba─č─▒ms─▒z bir fakt├Âr olarak ilk defa bu d├Ânemde ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu sayede KafkasyaÔÇÖn─▒n bir siyasi kimlik oldu─ču g├Âsterilmi┼č, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, resmen tan─▒nm─▒┼č, 1919 Paris Bar─▒┼č Konferans─▒na kat─▒lm─▒┼člard─▒r. K─▒sacas─▒, Kafkasyal─▒lar, kendi adlar─▒na konu┼čma, pazarl─▒k etme, muhatap al─▒nma hakk─▒na sahip olmu┼člard─▒r.

Kafkasyal─▒lar─▒n modern anlamda kurduklar─▒ ilk devletleri olan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, uzun bir ya┼čam ┼čans─▒ bulamad─▒. Birbiriyle sava┼č halindeki Beyaz ve K─▒z─▒l Ordular i├žin Kafkasya s├Âz konusu oldu─čunda d├╝┼čman ortakt─▒. Cumhuriyet de ├╝├ž senelik ├Âmr├╝n├╝ artarda Beyaz ve Bol┼čevik (K─▒z─▒l) ordularla sava┼čmakla ge├žirdi. 1921 y─▒l─▒ ortalar─▒nda organize direni┼čler t├╝m├╝yle sona erdi. Haziran 1921ÔÇÖde Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti y─▒k─▒ld─▒ ve Kafkasya yeniden Rus i┼čgali alt─▒na girdi.

2,341 Toplam, 2 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar