Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi
  • 11 Eyl├╝l 2021 Cumartesi
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

─░lk sinema g├Âsterisi ─░stanbulÔÇÖda 1908 y─▒l─▒nda Frans─▒z Pathe firmas─▒ taraf─▒ndan bir birahanede yap─▒lm─▒┼č. O y─▒llarda hen├╝z b├╝y├╝k salonlara ihtiya├ž duyulmuyordu. D├Ârt y─▒l sonra ayn─▒ Firma BursaÔÇÖda Setba┼č─▒ civar─▒nda Olimpos ad─▒yla Nasuh Pa┼ča Hamam─▒ arkas─▒ veya civar─▒nda k├╝├ž├╝k bir yerde film g├Âstermeye ba┼člar.

1912 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda ┼×ark Tiyatrosu a├ž─▒ld─▒. Bu bina Yunan ─░┼čgali s─▒ras─▒nda i┼čgalcilerin ikinci kararg├óh─▒ oldu. Bu y├╝zden halk aras─▒nda u─čursuz bina olarak bilindi ve kaderi de ├Âyle oldu.

T├╝rk Ocaklar─▒ Derne─či Setba┼č─▒ÔÇÖndaki ┼čimdi yerinde okul bulunan eski Ermeni KilisesiÔÇÖnde film g├Âsterdi─čini o d├Ânemin yay─▒nlar─▒ndan biliyoruz.

─░stanbulÔÇÖdaki sinema isimleri k─▒sa s├╝rede AnadoluÔÇÖya yay─▒ld─▒.┬á D├╝nya, Melek, Asri, Y─▒ld─▒z, G├╝ne┼č gibi sinema isimlerine her ┼čehirde rastlan─▒l─▒rd─▒.

BursaÔÇÖda G├Âsterilen ─░lk Film Ate┼čten G├Âmlek

BursaÔÇÖda ilk sinema 1920ÔÇÖlerde, CumhuriyetÔÇÖin ilan─▒ndan bir iki y─▒l sonra a├ž─▒lm─▒┼č: Ad─▒ Muallimler Birli─či Sinemas─▒ÔÇÖyd─▒. Muallimler Birli─či Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n bug├╝nk├╝ Setba┼č─▒ ─░lk├Â─čretim OkuluÔÇÖnun bulundu─ču yerde oldu─čunu (Eski T├╝rk Ocaklar─▒ Binas─▒) 1921 Gemlik do─čumlu, Bursa ve Sinema sevdal─▒s─▒ Murat Akg├╝n, Murat Akg├╝n taraf─▒ndan ifade ediliyor. Akg├╝nÔÇÖ├╝n Nihat Kayaba┼č─▒ ile yapt─▒─č─▒ s├Âyle┼čide, ÔÇťSetba┼č─▒ ─░lk├Â─čretim OkuluÔÇÖnun oldu─ču yerde var olan ve kullan─▒lmayan Ermeni Kilisesi bo┼čalt─▒larak, sinemaya d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č. Altta, sandalyeden daha g├╝zel, tek tek yap─▒lm─▒┼č, g├╝zelce d├╝zenlenmi┼č oturulacak yerleri, a├ž─▒l─▒r kapan─▒r kanepeleri vard─▒. Makinist yeri ├╝st b├Âl├╝mdeydi.ÔÇŁ

1929 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda gittikleri film i├žin, sinemaya giri┼č ├╝creti i├žin be┼čer kuru┼č toplam─▒┼člar ve ├Â─črencilere sessiz bir film g├Âstermi┼čler. G├Âsterimdeki film, Halide Edip Ad─▒varÔÇÖ─▒n roman─▒ndan uyarlanan ÔÇśAte┼čten G├ÂmlekÔÇÖ filmiymi┼č. (Kayaba┼č─▒ Nahit, ÔÇťBeyaz Perdede ZamanÔÇŁ, Bursa Defteri, Mart 1999, Say─▒: 1, s. 94)

Muhsin Ertu─črulÔÇÖun bir filmi sava┼č─▒n hemen bitiminde 1923 y─▒l─▒nda ├žekilmi┼č. Filmde, Bedia Muvahhit, Neyyire Neyir gibi T├╝rk kad─▒nlar─▒ ilk defa rol alm─▒┼člar. Murat Akg├╝n; ÔÇťi┼čte biz ├žocuklara onlar─▒ g├Âstermek istiyorlard─▒ anla┼č─▒lan. O zamanlar harpten yeni ├ž─▒k─▒lm─▒┼č. Cumhuriyet ilan edilmi┼čÔÇŽ Yeni bir T├╝rkiye var. Yeni bir anlay─▒┼č, yeni bir e─čitim verilmek isteniyorÔÇŽ G├Ârg├╝m├╝z├╝ artt─▒rmak, ufkumuzu geni┼čletmek i├žin g├Ât├╝rm├╝┼člerdi bizi orayaÔÇŽ ─░kinci filmi de Muallimler Sinemas─▒nda seyrettim. ÔÇśMalek Harbe GidiyorÔÇÖ diye bir filmdi. Bir komi─čin filmiydiÔÇŁ.

Daha sonra Saray CaddesiÔÇÖnde bug├╝nk├╝ ─░skender Kebap├ž─▒s─▒n─▒n oldu─ču yerde eski t├╝t├╝n depolar─▒n─▒n d├╝zenlenerek 1932 y─▒l─▒nda Milli Sinema a├ž─▒ld─▒. Aile sinemas─▒ olarak ├╝nlenen bu sinema 1940 y─▒l─▒nda kapand─▒. 1951 y─▒l─▒nda yeniden a├ž─▒ld─▒.

Naz─▒m ve Bursa

Naz─▒m hikmet ├žok say─▒da senaryo yazd─▒ ve k├╝├ž├╝k bir ekiple ─░pek Film hesab─▒na ├╝├ž k─▒sa film ├žekti. D├╝─č├╝n Gecesi/Kanl─▒ Nigar (1933) ─░stanbul Senfonisi (1934), Bursa Senfonisi (1934). Maalesef bu filmler kay─▒pt─▒r. Naz─▒m Hikmet 1937 y─▒l─▒nda tek uzun metrajl─▒ filmini ├žeker, ÔÇťG├╝ne┼če Do─čruÔÇŁ.┬á Filmin ba┼črollerinde Arif Dino, Ferdi Tayfur, Mediha ve Re┼čit Baran oynam─▒┼čt─▒r.

Aysel Batakl─▒ Dam─▒n k─▒z─▒, S├Âz bir Allah Bir, D├╝─č├╝n Gecesi/Kanl─▒ Nigar, Tosun Pa┼ča, Leblebici Horhor A─ča, Kahveci G├╝zeli, Bal─▒k├ž─▒ G├╝zeli, ─░stiklal Madalyas─▒ ve K─▒z─▒l─▒rmak Karakoyun Naz─▒m HikmetÔÇÖin yazd─▒─č─▒ senaryolardan filme al─▒nm─▒┼čt─▒r.

D─▒┼č sahneleri Bursa ve SamsunÔÇÖdaki Y├Âr├╝kler aras─▒nda ├žekilen K─▒z─▒l─▒rmak Karakoyun iki defa filme al─▒n─▒r. 1947ÔÇÖde Muhsin Ertu─črul ve 1967ÔÇÖde Y─▒lmaz G├╝ney.┬á Naz─▒m Hikmet, takma ad olarak Erc├╝ment Er ve M├╝mtaz Osman isimlerini kullanm─▒┼čt─▒r.

Naz─▒m HikmetÔÇÖin 1934 y─▒l─▒nda ÔÇťBursa SenfonisiÔÇŁ ad─▒nda bir k─▒sa film ├ževirdi─čini Giovanni ScogomilloÔÇÖnun T├╝rk Sinema Tarihi kitab─▒ndan ├Â─čreniyoruz.

BursaÔÇÖda ├žekilen en eski film Haber 7. Com sitesinde 18.02.2013 tarihinde haber olmu┼čtu. ÔÇťD├╝nyan─▒n ├že┼čitli yerlerinde 1896 y─▒l─▒ndan bu yana ├žekim yapan Frans─▒z Gaumont Pathe Firmas─▒ ar┼čivinden ├ž─▒kan filmlerin 20’nci Y├╝zy─▒l ba┼člar─▒nda, Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ II. Abd├╝lhamit d├Âneminde ├žekildi─či tahmin ediliyor. Sessiz filmlerden ‘Eski Osmanl─▒ Ba┼čkenti Bursa’ ismini ta┼č─▒yan ilkinde, kentten genel g├Âr├╝nt├╝lerin yan─▒ s─▒ra, G├Âksu Vadisi, hamamlar ve Muradiye’nin bah├želerine yer veriliyor. ‘Anadolu’nun Yollar─▒nda’ isimli di─čer filmde ise, yak─▒c─▒ g├╝ne┼č alt─▒nda Bursa’ya seyahat anlat─▒l─▒yor. Yolda verilen molan─▒n yan─▒ s─▒ra tarihi Abdal K├Âpr├╝s├╝’nden ge├ži┼čin yan─▒ s─▒ra o d├Ânem seyahatlerde kullan─▒lan bineklerin ├Ânemi vurgulan─▒yor.ÔÇŁ

HALKEV─░ VE S─░NEMA K├ťLT├ťR├ťN├ťN OLU┼×MASI

Cumhuriyet d├Âneminde sa─čl─▒kÔÇôula┼č─▒mÔÇôtar─▒mÔÇôhayvanc─▒l─▒kÔÇôsanayi alanlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra b├╝y├╝k bir ├ža─čda┼čla┼čma hamlesi ba┼člat─▒ld─▒. Art arda yap─▒lan ├Âl├ž├╝, k─▒l─▒kÔÇôk─▒yafet, medeni kanun, Latin harflerine ge├žildi. Bu devrimlerinden sonra ÔÇťe─čitmenlerÔÇŁ yoluyla okumaÔÇôyazma seferine giri┼čildi. Bu seferberlik kurulan Halk Evleriyle ta├žland─▒r─▒ld─▒.

Bursa ve il├želerinde kurulan Halkevleri, yapt─▒klar─▒ tiyatroÔÇôedebiyat faaliyetleri ve sinema g├Âsterileriyle k├╝lt├╝rel seviyeyi y├╝kseltmek i├žin b├╝y├╝k ├žaba harcam─▒┼člard─▒r. BursaÔÇÖda sinema k├╝lt├╝r├╝n├╝n yay─▒lmas─▒nda Bursa HalkeviÔÇÖnin katk─▒s─▒ g├Âz ard─▒ edilemez. 1933 y─▒l─▒nda kendi salonlar─▒nda AlmanyaÔÇÖdan getirilen faydal─▒ belgesellerle ba┼člayan bu s├╝re├ž filmlerle devam etmi┼čtir.

Bursa Halkevinin Sinema Alan─▒ndaki Faaliyetleri

Bursa Halkevi, a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak tiyatro faaliyeti yapm─▒┼čt─▒r. Sinema yoluyla da k├╝lt├╝rel seviyenin y├╝kselmesi i├žin ├žal─▒┼čm─▒┼člar ve bu ama├žla belgesel film oynatm─▒┼člard─▒r. Halkevi tiyatro ve film ile yetinmemi┼č, kukla, orta oyunu ve karag├Âz g├Âsterileri d├╝zenlemi┼čtir. (Dr. Mine Akku┼č, Bursa Halkevi ve Uluda─č Dergisi, s:130-131, Bursa 2011)

AlmanyaÔÇÖdan sa─čl─▒k, sosyal, ahlak konulu filmler getirilmi┼č, bu filmler T├╝rk├žeye ├ževrilmi┼čtir. 1933 ÔÇô 34 y─▒llar─▒nda AlmanyaÔÇÖdan getirilen siyah-beyaz filmler Bursa merkez ve k├Âylerinde g├Âsterilmi┼čtir. Bu ama├žla biri seyyar 2 adet projeksiyon makinesi sat─▒n al─▒nm─▒┼čt─▒r. [Dr. Mine Akku┼č, Bursa Halkevi ve Uluda─č Dergisi, Bursa 2010]

Haydarpa┼ča ├Â─čretmenlerinden Cemal Yener taraf─▒ndan, ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde Hayal ve Karag├ÂzÔÇŁ konulu bir konferans verilmi┼č, g├Âsterinin ard─▒ndan Karag├Âz ve film g├Âsterileri yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Halkevi, 1943 y─▒l─▒nda da k├╝lt├╝rel ama├žl─▒ belgesel g├Âsterilerine devam etmi┼čtir. Halkevi tiyatro kolundaki baz─▒ ki┼čiler, ÔÇťB├╝y├╝k ─░tirafÔÇŁ adl─▒ filmde Cahit IrgatÔÇÖla birlikte oynam─▒┼člard─▒r.

Halkevi, Ulucami yan─▒ndaki eski bir medreseyi sinemaya ├ževrilmi┼č ve buras─▒, ÔÇť─░stanbul Sinemas─▒ÔÇŁ ad─▒yla i┼čletmeye a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Halkevi temsil komitesi, halk─▒ sinema konusunda bilin├žlendirmek i├žin, 19 May─▒s 1947 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖya gelen yazar ve rejis├Âr Vedat ├ľrfi Berg├╝ÔÇÖden, ÔÇťFilmcilik ve Bir Film Nas─▒l Yap─▒l─▒rÔÇŁ konulu bir konferans talep etmi┼čtir.

Ancak bu sinema yang─▒n ge├žirip, harap olunca Halkevi salon s─▒k─▒nt─▒s─▒na girmi┼čtir. Temsillere ara verilmi┼č, sinemalar─▒n fazla kira istemesi, salonlar─▒ iki g├╝n ├Ânceden vermek istememeleri temsil komitesini ba┼čka bir ├žare aramaya itmi┼čtir. ─░ngiliz k├╝lt├╝r heyetinden al─▒nan filmler halkevinin 16mmÔÇÖlik sinema makinesiyle, her ay─▒n 15 ve 18. g├╝nleri halka ├╝cretsiz film g├Âsterisi yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

├ťnl├╝ caddedeki Milli Sinema bu ama├žla kullan─▒lm─▒┼č ve ├Ânemli say─▒da insana ula┼čm─▒┼čt─▒r. Matbuat Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n propaganda amac─▒yla ├žekti─či ve illere g├Ânderdi─či, ÔÇť─░n├Ân├╝ Kamp─▒ÔÇŁ ve ÔÇťS├╝merbankÔÇÖa ait sanayi kurulu┼člar─▒ÔÇŁn─▒ anlatan k─▒sa metrajl─▒ filmler, okullarda ve haftan─▒n belli gecelerinde halka izlettirilmi┼čtir. 1945 y─▒l─▒nda Ankara StadyumuÔÇÖnda yap─▒lan, 19 May─▒s Gen├žlik Bayram─▒ ve Bursa Merinos fabrikas─▒ ├Ân├╝nde ├žekilen K─▒l─▒├ž ÔÇô Kalkan oyununun filmi, halkevinde g├Âsterilmi┼čtir.

Bursa Halkevi de 1941 y─▒l─▒nda sinema g├Âsterilerini sunmu┼č ve 6 bin 600 ki┼či g├Âsterilen filmleri izlemi┼čtir. 1941 May─▒s ay─▒nda 11 film g├Âsterilmi┼č, ayr─▒ca h├╝k├╝met meydan─▒nda (Heykel ├Ân├╝) portatif perde ile kurulan Meydan Sinemas─▒ faaliyetini s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r.

Halkevi salonunda 1941 TemmuzÔÇÖunda, 16 sinema g├Âsterisi yap─▒lm─▒┼č, Meydan Sinemas─▒ g├Âsterilerine devam etmi┼č ve bu defa 27 bin ki┼či film izlemi┼čtir.

Halkevi, salonunda belgeseller g├Âsterilmeye devam etmi┼č; ÔÇťAtat├╝rkÔÇÖ├╝n nutku, cenaze t├Âreni, HatayÔÇÖ─▒n kurtulu┼ču ve Kara DevÔÇŁ belgeselleri g├Âsterime sunulmu┼čtur. HalkeviÔÇÖnin g├Âsterdi─či filmler, CHP Genel Merkezi ve Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖnca g├Ânderiliyordu. Halkevi Meydan sinemas─▒nda film g├Âstermeye devam etmi┼čtir.

*

┼×inasi ├çelikkol (25 Temmuz 2015); ÔÇťElli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda Atat├╝rk CaddeÔÇÖsinde iki doktor muayenehanesi ve evi bulunuyordu. Di┼č doktoru ┼×adi BeyÔÇÖin evinin duvar─▒ y├╝ksekti, 2,5-3 metre vard─▒. Bu duvara perde ├žekilir ve film oynat─▒l─▒rd─▒. Film makinesi Belediye taraf─▒ndayd─▒. Gece yoldan pek ara├ž ge├žmezdi, BursaÔÇÖda ├žok az motorlu ta┼č─▒t bulunuyordu. Kald─▒r─▒ma oturup, oynayan filmleri seyrederdik.

Belediyenin kar┼č─▒s─▒nda Romans ├žay bah├žesinin yan─▒nda Da─čc─▒l─▒k kul├╝b├╝ bulunuyordu. Karde┼čim Erdin├ž ├çelikkol ilk defa burada sahneye ├ž─▒k─▒p, ┼čark─▒ s├Âyledi. 1952 veya 1953 y─▒l─▒nda M├╝zeyyen Senar ve Recep Birgit burada bir konser verdiler. Babam─▒n ricas─▒yla karde┼čim Erdin├ž ├çelikkol sahneye ├ž─▒k─▒p, ÔÇťBakm─▒yor ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇŁ ┼čark─▒s─▒n─▒ s├Âyledi. O zaman 14 ya┼č─▒ndayd─▒. ┼×imdi tiyatro olan bina Halkevi oldu─ču zaman, teras─▒nda d├╝─č├╝n yap─▒l─▒yormu┼čÔÇŁ.

CUMHUR─░YET─░N ─░LK YILLARINDA BURSAÔÇÖDA S─░NEMA

1923-1950 y─▒llar─▒nda BursaÔÇÖda sinema salonlar─▒

Okur yazar oran─▒n─▒n g├╝├žl├╝kle y├╝zde on-on be┼člere zar zor y├╝kseldi─či y─▒llar (├ťlkemizde okur yazar oran─▒ 1980ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda %51ÔÇÖi ge├žti). ├ťst├╝ne ├╝stl├╝k 6 y─▒l s├╝ren ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒ÔÇŽG├╝nde birka├ž saat yay─▒n yapan telsiz (radyo) ve zar-zor ula┼č─▒lan gazetelerÔÇŽ

E─člence olarak meddah, cambaz, karag├Âzc├╝ler ve sinemaÔÇŽ

Sinema okur yazar olmayan kitlelerin e─člendi─či, d─▒┼č d├╝nyay─▒ g├Ârd├╝─č├╝, tan─▒d─▒─č─▒ bilin├žlendi─či bir d├╝nyayd─▒.

├ťlkemizde bu y─▒llarda g├╝├žl├╝ ve d─▒┼č d├╝nyaya y├Ânelik bir sinema sekt├Âr├╝n├╝n do─čmamas─▒n─▒n sebebi sinema salonlar─▒n─▒n ve do─čal olarak seyircinin azl─▒─č─▒d─▒r.

Do─čal olarak sinemay─▒ tiyatrocular ba┼člatt─▒lar.

Bu i┼čin ├Ânc├╝s├╝ MoskovaÔÇÖya sinema e─čitimi almaya g├Ânderilen Muhsin Ertu─črul oldu. D├Ânemin sinema anlay─▒┼č─▒n─▒n Naz─▒m Hikmet taraf─▒ndan zorland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz.

BursaÔÇÖda d├Ârt kapal─▒ ve ├╝├ž yazl─▒k sineman─▒n d─▒┼č─▒nda Merinos ve Su─čni ─░pek ve Karacabey Haras─▒nda sinema salonlar─▒ vard─▒.

Do─čal olarak BursaÔÇÖn─▒n g├Âz├╝ bu sinemalar─▒n ├╝zerindedir. ─░stanbulÔÇÖdan gelen tiyatrolar, sihirbaz ve komikler burada program yapar, Sanat├ž─▒lar burada konser verirlerdi

Sinema ayn─▒ zamanda sosyalle┼čme yeriydi. ┼×ehrin kenar mahallelerindeki yazl─▒k sinemalar gen├žlerin kavga yeriydi. O d├Ânem kavgan─▒n da bir e─člence oldu─čunu unutmayal─▒m. Mahalle gen├žleri sinemaya gelen bir ba┼čka mahalle gen├žleriyle kavga etmeye gelirlerdi. Karaborsa bu y─▒llarda da vard─▒r.

Sinemalardaki asayi┼č olaylar─▒ gazetelerde (gazetelerin d├Ârt sayfa oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse) geni┼č bir yer bulurdu.

Bursa do─čal g├╝zellikleri, b├╝y├╝k ├žiftlikleri, Uluda─čÔÇÖ─▒, tarihi hamamlar─▒ ve ├çelik Palas oteli ile filmler i├žin do─čal plato olma ├Âzelli─čini s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Senaryosunu Naz─▒m HikmetÔÇÖin yapt─▒─č─▒ Batakl─▒ DamÔÇÖ─▒n K─▒z─▒ AyselÔÇÖle ba┼člayan s├╝re├ž g├╝n├╝m├╝ze kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r.

┼×ark Sinemas─▒

Hem tiyatro hem de sinema olarak kullan─▒lan ┼×ark Tiyatrosu; Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n BursaÔÇÖya yapt─▒─č─▒ birinci ve ikinci gezilerinde ger├žekle┼čtirece─či iki ├Ânemli konu┼čmaya da tan─▒kl─▒k edecektir. ┼×ark Tiyatrosu, Cumhuriyet sonras─▒nda ├žo─čunlukla ÔÇť┼×afak Sinemas─▒ÔÇŁ ad─▒yla, sinema olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

T├╝rk Oca─č─▒ Tiyatrosu ve sinemas─▒

1926 y─▒l─▒nda Setba┼č─▒ ─░pek├žilik yoku┼čundaki Ermeni Kilisesi tiyatroya d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Burada Muallimler Birli─či Sinemas─▒ ad─▒yla sinema g├Âsterimleri yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Dar├╝lbedayiÔÇÖnin Bursa turnelerinde T├╝rk Oca─č─▒ TiyatrosuÔÇÖnu kullanm─▒┼čt─▒r.

Vasfi R─▒za (Zobu) Dar├╝lbedayiÔÇÖnin bir├žok oyun sahneledi─či salonun yerini ┼č├Âyle tasvir ediyor.

ÔÇťH├╝k├╝met meydan─▒ndan Ye┼čil camiine gitmek i├žin Setba┼č─▒ denilen yerde bir k├Âpr├╝den ge├žilirÔÇŽK├Âpr├╝n├╝n ├Âb├╝r ba┼č─▒nda sa─č tarafa tesad├╝f eden k─▒sm─▒nda eski bir kilise, etraf─▒nda da odalar vard─▒r. Buras─▒n─▒ T├╝rk Oca─č─▒ÔÇÖna vermi┼čler. Ocak da bu metruk kilisenin i├žine bir sahne yaparak tiyatro salonu haline koymu┼č.ÔÇŁ

Milli Sinema

Milli Sinema, ├ťnl├╝ Caddede t├╝t├╝n deposundan bozma ama bir binad─▒r. K─▒sa s├╝rede BursaÔÇÖn─▒n en g├Âzde sinemas─▒ olur. Sonra i┼čletmecisi de─či┼čir, yeni i┼čletmeci eski kaliteyi yakalayamay─▒nca g├Âzden d├╝┼čer kapan─▒r. Daha sonra yerine 11 Aral─▒k 1953 y─▒l─▒nda ÔÇťYeni SinemaÔÇŁ a├ž─▒ld─▒. Bu sinema y─▒k─▒laca─č─▒ 70ÔÇÖli y─▒llar─▒n ortas─▒na de─čin varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝.

Tayyare Sinemas─▒

├ťnl├╝ mimar Arif Hikmet Koyuno─člu┬┤nun projesi do─črultusunda Tayyare Cemiyeti (T├╝rk Hava Kurumu) taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼č ve 1932 y─▒l─▒nda hizmete a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. 1945 y─▒l─▒nda Bursa Belediyesi taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nan bina, uzun y─▒llar sinema ve hizmet binas─▒ olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Tayyare Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n otuzlu y─▒llarda Bursa k├╝lt├╝r hayat─▒ndaki yerini en g├╝zel a┼ča─č─▒daki ilan anlat─▒r:

23 Nisan 1935, Bursa Sesleri gazetesi, Tayyare Sinemas─▒ ilan─▒:

ÔÇťTayyare Sinemas─▒n─▒n ses makinesi tamamen de─či┼čtirilmi┼č ve en son model te├žhizatla m├╝kemmel bir hale konulmu┼čtur.

Bayram Haftas─▒ Program─▒

1- Paganini

M├╝messilleri: ─░van Petrov├ži, Eliza Illiard

B├╝y├╝k NapileonÔÇÖun hem┼čiresinin a┼čk─▒n─▒ g├Âsterir filimdir. B├╝y├╝k m├╝zisyen olan (Paganini) filmini mutlak g├Ârme─či tavsiye ederiz.

2- ─░ki g├Ân├╝l bir olunca

M├╝messilleri: Klodet Koliret, Klark Gagle

Bu yepyeni tema┼čan─▒n size verece─či a┼čk maceras─▒, zengin dekorlarla vaktinizi pek g├╝zel ge├žireceksiniz.

3- Maceralar Kral─▒

M├╝messilleri: Yok Jons

Beyaz Atl─▒ namile maruf me┼čhur artist Yok Jont taraf─▒ndan ├ževrilen ve hakikaten d├╝nya sinema merakl─▒lar─▒n─▒ heyecandan heyecana s├╝r├╝kleyen bu film dahi Bayram m├╝nasebetiyle y├╝ksek fedak├órl─▒klarla programa dahil edilmi┼čtir.

4- Harp Kahramanlar─▒

Harbi Umum├« esnas─▒nda FransaÔÇÖda ├žarp─▒┼čan Alman ve Amerikan muharebelerinden sahneler vard─▒r. Ayn─▒ zamanda AmerikaÔÇÖn─▒n hali haz─▒r vaziyetinde makinenin y├╝kseldi─čini ve buna mukabil sefaletlerin artt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

─░l├óveten G├Âsterilecek Filimler:

5- Kuleli mektebi 1935 senesi mezunlar─▒ m├╝nasebetiyle t├Âren

6- Almanca m├╝zikli komedi

7- K├óbeÔÇÖden Kud├╝sÔÇÖe kadar seyahat

8- Kad─▒n Avc─▒s─▒

Fiyatlar: Loca: 150, Hususi: 30, Balkon: 25, Duhuliye: 20
G├╝nd├╝z seanslar─▒nda ├Â─čretmen ve okurlara Husus├« ve Balkon: 20, Duhuliye: 10 kr.
Matineler: Pazar g├╝nleri saat 1, 3 — (2 Matine)
Suareler her gece tam saat (8,30) da

K─▒┼čl─▒k sinemalar, daha do─črusu kapal─▒ sinemalar─▒n programlar─▒ ANT gazetesinde yer al─▒r.


Sinemalarda sadece film oynamaz, g├╝re┼č de yap─▒l─▒r.

Yerel gazete haberlerinden 1950 y─▒l─▒ ├Âncesinde Alt─▒parmak ─░pek, Lale, Nil├╝fer, Setba┼č─▒ ve ─░nci yazl─▒k sinemalar─▒n─▒n soldu─čunu ├Â─čreniyoruz. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda seyyar sinemac─▒lar─▒n ard─▒. Bunlardan birisinin kad─▒n olmas─▒ ilgin├ž olmal─▒.

KAYNAKÇA

  • Abisel, Nilg├╝n, T├╝rk Sinemas─▒ ├ťzerine Yaz─▒lar, Ankara-2005
  • Akku┼č, Mine, Bursa Halkevi ve Uluda─č Dergisi, Bursa-2011
  • B├╝t├╝n C. G├╝nay, R.N., ┼×ahin M.M.┬á ÔÇťMerinosÔÇŁ, Ocak 2015, Bursa
  • ├çal─▒ku┼ču, N.- Kemanka┼č, ─░., Kap─▒lar, A─čustos 2013 olay TV
  • Kayaba┼č─▒ Nahit, ÔÇťBeyaz Perdede ZamanÔÇŁ, Bursa Defteri, Mart 1999, Say─▒: 1, s. 94
  • L├╝leci, Yal├ž─▒n, Erken Cumhuriyet D├Âneminde Atat├╝rk ve CHPÔÇÖnin Sinema Politikalar─▒, T├╝rkiye ─░leti┼čim Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, 2018, say─▒:31, s,222-248
  • Mente┼č, Niyazi, Bir Sinemac─▒n─▒n K├╝nyesi, S├Âyle┼či: Bursa Defteri Say─▒ A─čustos 1999, say─▒:4, s.34
  • Peker, Ekrem Hayri, Benim Sinemalar─▒m, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi s:38
  • Scogomillo, Giovanni, T├╝rk Sinema Tarihi, ─░stanbul-2014
  • Yay─▒n, Deniz, Perdeye Vuran Bursa, BursaÔÇÖda Ya┼čam, Bursa, Kas─▒m-2012

Gazeteler:

  • Ant
  • Bursa Hakimiyet
  • Haber
  • H├ókimiyet Milletindir
  • Milliyet
  • Olay
  • Yeni ANT

Toplam Okuma: 771 , Bug├╝n: 10 

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒