Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
NexhaylarÔÇÖ─▒n k─▒z─▒
  • 04 Nisan 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -

Bir sabah elime kumanday─▒ al─▒p, kanallar─▒ gezmeye ba┼člad─▒m. TRTÔÇÖnin bir kanal─▒nda, ┬ák├╝lt├╝rel az─▒nl─▒klar i├žin yay─▒n yapan kanalda durdum. Kanalda yay─▒nlanan m├╝zik program─▒nda Bo┼čnak├ža, Makedonca ┼čark─▒lar─▒, Arap├ža ve G├╝rc├╝ce ┼čark─▒lar izledi. Kimi folk, kimi pop t├╝r├╝yd├╝. Sonra ya┼čl─▒ bir adam bir akordeon e┼čli─činde Adigece h├╝z├╝nl├╝ bir ┼čark─▒ s├Âylemeye ba┼člad─▒. ├çerkesyaÔÇÖdan zorla g├Â├ž ettirilen halklar─▒n ac─▒ a─č─▒t─▒yd─▒ bu:

ÔÇťAna vatan─▒m─▒z─▒ terk ediyoruz. Belirsiz bir gelece─če yolculu─čumuz.
Bizi orada ne bekliyor bilmiyoruz.ÔÇŁ

Rus ├çarl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n bitmez t├╝kenmez sald─▒r─▒lar─▒ da─č─▒n─▒k Ad─▒ge/├çerkes boylar─▒n─▒ t├╝ketir. ─░ngiliz seyyahlar─▒n─▒n g├╝zelliklerini ├Âve ├Âve bitiremedi─či pamuk, pirin├ž, bu─čday tarlalar─▒ ekilemez oldu. Kabardeylerin ├╝n├╝ s─▒n─▒rlar─▒ a┼čan meyve bah├želeri yok edildi. ├çarl─▒─č─▒n uygulad─▒─č─▒ ambargo d─▒┼č ticareti ├Ânlemi┼čti, halklar─▒ t├╝ketmi┼čti. Mahvolan ekonominin, sava┼člar─▒n yordu─ču halk─▒ veba salg─▒nlar─▒ da iyice t├╝ketir.

Direni┼čin ├Ânderlerinden ┼×eyh ┼×amilÔÇÖin ├çe├ženistan merkezli direni┼č k─▒tl─▒k y├╝z├╝nden sona ermi┼č, Kafkas kartal─▒ teslim olmak mecburiyetinde kalm─▒┼č; ├çar─▒n ba┼čkenti ┬áPetersburgÔÇÖa g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. G├╝rcistan krall─▒─č─▒ hile ile ├žarl─▒─ča kat─▒lm─▒┼č(1808); Orta ve Do─ču KafkasyaÔÇÖda direni┼č sona ermi┼čti. Geride direnmeyi s├╝rd├╝ren Bat─▒ Kafkasya halklar─▒; ┼×aps─▒─č, Abzah, Natukoy ve Ub─▒hlar kalm─▒┼čt─▒.

├çarl─▒k halklar─▒n sadece boyun e─čmesini istemiyordu, uygulad─▒─č─▒ k├Âlelik sistemini de kabul ettirmek istiyordu. ├çarl─▒k ├Âzg├╝r yurtta┼č istemiyordu. Asilzadeler, memurlar ve topra─ča ba─čl─▒ toprakla al─▒n─▒p sat─▒lan serfler. ├çar ├Âzg├╝r yurtta┼č, ├Âzg├╝r k├Âyl├╝ istemiyordu.

AdigelerÔÇÖe sunulan se├ženekler ┼č├Âyleydi.

–┬á┬á┬áK├Âle olmak,
–┬á┬á┬áSibiryaÔÇÖya s├╝r├╝lmek
–┬á┬á┬áOsmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmek

Yakla┼č─▒k 1.5 milyon Adige Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmek i├žin anayurtlar─▒ndan ayr─▒lmaya zorland─▒lar. Yakla┼č─▒k ├╝├žte biri k─▒y─▒da, ├╝├žte biri yollarda, onlar─▒ ta┼č─▒yan gemilerde ├Âl├╝ler. ├ľlenler denize at─▒l─▒r. Adigeler onlarca y─▒l deniz bal─▒─č─▒ yemediler. Bal─▒klar, onlara ├Âlen akrabalar─▒n─▒ hat─▒rlat─▒rd─▒. ArnavutlukÔÇÖtan, ├ťrd├╝n ├ž├Âllerine da─č─▒t─▒ld─▒lar. G├Âz├╝ Osmanl─▒ topraklar─▒nda olan Rus ├çarl─▒─č─▒ toplu g├Â├že Adigelerin s─▒n─▒r boylar─▒na yerle┼čtirilmemeleri ve bir b├Âlgeye toplu yerle┼čtirilmemeleri ┼čart─▒yla izin vermi┼čtir. Yerle┼čtirildikleri b├Âlgelerdeki batakl─▒klar─▒n yaratt─▒─č─▒ s─▒tma ve di─čer hastal─▒klar g├Â├žmenleri k─▒rar.

G├Â├ž edenler uzun bir s├╝re derme ├žatma evlerde kald─▒lar. Anavatana d├Ânecekleri g├╝n├╝n hayaliyle ya┼čad─▒lar. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Ruslarla yapt─▒─č─▒ her sava┼ča g├Ân├╝ll├╝ birliklerle kat─▒ld─▒lar, ama heyhat. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n yenilgilerini payla┼čt─▒lar. Ama anavatana d├Ânme umudu yitirilmedi.

Doksan ├╝├ž harbi, Balkan Harbi, Cihan harbi birbirini izler. Osmanl─▒ s├╝rekli k├╝├ž├╝l├╝r, sadece AnadoluÔÇÖya s─▒─č─▒n─▒r. AdigelerÔÇÖin bir k─▒sm─▒ ArnavutlukÔÇÖta, MakedonyaÔÇÖda, SuriyeÔÇÖde, ─░srailÔÇÖde, M─▒s─▒rÔÇÖda, ├ťrd├╝nÔÇÖde kal─▒rlar.

Sovyet devriminden sonra KafkasyaÔÇÖda kalan bir avu├ž Adige ├Âzg├╝rl├╝─če kavu┼čur. Ancak kurduklar─▒ Kuzey Kafkas Cumhuriyeti y─▒k─▒l─▒r, yerine Rusya FederasyonuÔÇÖna ba─čl─▒ birka├ž ├Âzerk cumhuriyet olu┼čturulur.

AnadoluÔÇÖyu merkez tutan bir avu├ž insan cihan sava┼č─▒n─▒n galipleriyle sava┼čarak ├╝lkeyi kurtar─▒p, Cumhuriyeti ilan ederler. CumhuriyetÔÇÖi kuran Mustafa Kemal Pa┼ča SovyetlerÔÇÖle ebedi dostluk anla┼čmas─▒ imzalar, dostluk ili┼čkileri geli┼čtirir. Bu olumlu hava ─░smet Pa┼čaÔÇÖn─▒n iktidara gelmesiyle sona erer. Dostluk anla┼čmas─▒ iptal edilir. Sonras─▒nda NATOÔÇÖya girilince araya a┼č─▒lmaz d├╝┼čmanl─▒k duvar─▒ dikilir.

* * *

─░kinci ┼čark─▒y─▒ ├çerkesyaÔÇÖdaki Ad─▒gey Muhtar CumhuriyetÔÇÖinden gen├ž bir erkek ┼čark─▒c─▒ s├Âyl├╝yor. Kendi yurdunda az─▒nl─▒k durumuna d├╝┼čm├╝┼č bu insanlar kendi folklorlar─▒na s─▒─č─▒nm─▒┼č.

┼×ark─▒c─▒ ├žok eski bir ┼čark─▒y─▒ seslendiriyordu; ÔÇťNexaylar─▒n K─▒z─▒ÔÇŁ. ┼×ark─▒c─▒ a┼č─▒k oldu─ču ama kendine de pek y├╝z vermeyen k─▒za sesleniyordu; ÔÇťNexaylar─▒n k─▒z─▒ ben ├Âzg├╝r├╝m, kimseye ba─čl─▒ de─čilim diyor. Oysa ona tek lay─▒k olan erkek benim, di─čer erkekler k─▒l─▒├žla ├Âld├╝r├╝lmeye de─čmeyecek derecede zavall─▒lar. Babas─▒ ba┼čl─▒k olarak 300 y├╝z alt─▒n istiyor. Sana sadece ben yara┼č─▒r─▒m.ÔÇŁ

Annem, anne taraf─▒ndan soyunun Saps─▒─č Prensi KalubatyukuaÔÇÖya kadar uzand─▒─č─▒n─▒ s├Âylerdi. O y─▒llarda ├Ânemsememi┼čtim anlatt─▒klar─▒n─▒, yirmili-otuzlu ya┼člardayd─▒m. Ya┼č olarak o y─▒llarda ba┼čka ┼čeylere ├Âncelik veriyordum. Sonraki y─▒llarda KafkasyaÔÇÖy─▒ ziyaret eden seyyahlar─▒n an─▒lar─▒nda, baz─▒ tarihi romanlarda bu prensin ismine rastlay─▒nca ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m.

├ľyk├╝m├╝z tarihin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ bak─▒m─▒ndan ilk soyk─▒r─▒m ├Âyk├╝s├╝yd├╝.

Bu ┼čark─▒ bana Anayurdu her ne sebeple olursa olsun terk etmenin ne kadar zor oldu─čunu bir kere daha hissettirdi. ─░ster ya┼čad─▒─č─▒n topraklar─▒ndan s├╝r├╝l, ister daha iyi ya┼čam ┼čartlar─▒ i├žin kendin g├Â├ž. Zordur ba┼čka k├╝lt├╝rlerde, d─▒┼čar─▒larda ya┼čamÔÇŽ O nedenle bizde; CumhuriyetÔÇÖin kuruldu─ču y─▒llardan bu yana ister kendi iste─čiyle vatanda┼čl─▒ktan ├ž─▒kan, ister askerlik yapmad─▒─č─▒ i├žin vatanda┼čl─▒ktan ├ž─▒kar─▒lan Rum, Ermeni ve Yahudi vatanda┼člar─▒m─▒z─▒ tekrar ├╝lkemize davet edelim. De─či┼čik k├╝lt├╝rler zenginliktir. ├ťlkemizi daha da geli┼čtirir. Anadolulu, ─░stanbullu, G├Âk├žeadal─▒ ÔÇŽ ─░nsanlar─▒n ├Âzlemlerini dindirelim, ac─▒lar─▒n─▒ azaltal─▒m, yaralar─▒n─▒ saral─▒m.

 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Bursa’da medfun mollalar

Bursa’da medfun mollalar

5 Nisan 2020, Bursa’da medfun mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

5 Nisan 2020, BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar i├žin yorumlar kapal─▒
Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

5 Nisan 2020, Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik) i├žin yorumlar kapal─▒
┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

5 Nisan 2020, ┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar i├žin yorumlar kapal─▒
Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

5 Nisan 2020, Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

4 Nisan 2020, Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

3 Nisan 2020, Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag i├žin yorumlar kapal─▒
T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

3 Nisan 2020, T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

28 Mart 2020, TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

23 Mart 2020, ─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

22 Mart 2020, Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

22 Mart 2020, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

27 ┼×ubat 2020, Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

27 ┼×ubat 2020, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

27 ┼×ubat 2020, ─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
Tirilye Sinemalar─▒

Tirilye Sinemalar─▒

27 ┼×ubat 2020, Tirilye Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

27 ┼×ubat 2020, Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

13 Ocak 2020, Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3 i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2 i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar