Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
NexhaylarÔÇÖ─▒n k─▒z─▒
  • 04 Nisan 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Bir sabah elime kumanday─▒ al─▒p, kanallar─▒ gezmeye ba┼člad─▒m. TRTÔÇÖnin bir kanal─▒nda, ┬ák├╝lt├╝rel az─▒nl─▒klar i├žin yay─▒n yapan kanalda durdum. Kanalda yay─▒nlanan m├╝zik program─▒nda Bo┼čnak├ža, Makedonca ┼čark─▒lar─▒, Arap├ža ve G├╝rc├╝ce ┼čark─▒lar izledi. Kimi folk, kimi pop t├╝r├╝yd├╝. Sonra ya┼čl─▒ bir adam bir akordeon e┼čli─činde Adigece h├╝z├╝nl├╝ bir ┼čark─▒ s├Âylemeye ba┼člad─▒. ├çerkesyaÔÇÖdan zorla g├Â├ž ettirilen halklar─▒n ac─▒ a─č─▒t─▒yd─▒ bu:

ÔÇťAna vatan─▒m─▒z─▒ terk ediyoruz. Belirsiz bir gelece─če yolculu─čumuz.
Bizi orada ne bekliyor bilmiyoruz.ÔÇŁ

Rus ├çarl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n bitmez t├╝kenmez sald─▒r─▒lar─▒ da─č─▒n─▒k Ad─▒ge/├çerkes boylar─▒n─▒ t├╝ketir. ─░ngiliz seyyahlar─▒n─▒n g├╝zelliklerini ├Âve ├Âve bitiremedi─či pamuk, pirin├ž, bu─čday tarlalar─▒ ekilemez oldu. Kabardeylerin ├╝n├╝ s─▒n─▒rlar─▒ a┼čan meyve bah├želeri yok edildi. ├çarl─▒─č─▒n uygulad─▒─č─▒ ambargo d─▒┼č ticareti ├Ânlemi┼čti, halklar─▒ t├╝ketmi┼čti. Mahvolan ekonominin, sava┼člar─▒n yordu─ču halk─▒ veba salg─▒nlar─▒ da iyice t├╝ketir.

Direni┼čin ├Ânderlerinden ┼×eyh ┼×amilÔÇÖin ├çe├ženistan merkezli direni┼č k─▒tl─▒k y├╝z├╝nden sona ermi┼č, Kafkas kartal─▒ teslim olmak mecburiyetinde kalm─▒┼č; ├çar─▒n ba┼čkenti ┬áPetersburgÔÇÖa g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. G├╝rcistan krall─▒─č─▒ hile ile ├žarl─▒─ča kat─▒lm─▒┼č(1808); Orta ve Do─ču KafkasyaÔÇÖda direni┼č sona ermi┼čti. Geride direnmeyi s├╝rd├╝ren Bat─▒ Kafkasya halklar─▒; ┼×aps─▒─č, Abzah, Natukoy ve Ub─▒hlar kalm─▒┼čt─▒.

├çarl─▒k halklar─▒n sadece boyun e─čmesini istemiyordu, uygulad─▒─č─▒ k├Âlelik sistemini de kabul ettirmek istiyordu. ├çarl─▒k ├Âzg├╝r yurtta┼č istemiyordu. Asilzadeler, memurlar ve topra─ča ba─čl─▒ toprakla al─▒n─▒p sat─▒lan serfler. ├çar ├Âzg├╝r yurtta┼č, ├Âzg├╝r k├Âyl├╝ istemiyordu.

AdigelerÔÇÖe sunulan se├ženekler ┼č├Âyleydi.

–┬á┬á┬áK├Âle olmak,
–┬á┬á┬áSibiryaÔÇÖya s├╝r├╝lmek
–┬á┬á┬áOsmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmek

Yakla┼č─▒k 1.5 milyon Adige Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmek i├žin anayurtlar─▒ndan ayr─▒lmaya zorland─▒lar. Yakla┼č─▒k ├╝├žte biri k─▒y─▒da, ├╝├žte biri yollarda, onlar─▒ ta┼č─▒yan gemilerde ├Âl├╝ler. ├ľlenler denize at─▒l─▒r. Adigeler onlarca y─▒l deniz bal─▒─č─▒ yemediler. Bal─▒klar, onlara ├Âlen akrabalar─▒n─▒ hat─▒rlat─▒rd─▒. ArnavutlukÔÇÖtan, ├ťrd├╝n ├ž├Âllerine da─č─▒t─▒ld─▒lar. G├Âz├╝ Osmanl─▒ topraklar─▒nda olan Rus ├çarl─▒─č─▒ toplu g├Â├že Adigelerin s─▒n─▒r boylar─▒na yerle┼čtirilmemeleri ve bir b├Âlgeye toplu yerle┼čtirilmemeleri ┼čart─▒yla izin vermi┼čtir. Yerle┼čtirildikleri b├Âlgelerdeki batakl─▒klar─▒n yaratt─▒─č─▒ s─▒tma ve di─čer hastal─▒klar g├Â├žmenleri k─▒rar.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Cumhuriyet ekonomisi ba┼člarken

G├Â├ž edenler uzun bir s├╝re derme ├žatma evlerde kald─▒lar. Anavatana d├Ânecekleri g├╝n├╝n hayaliyle ya┼čad─▒lar. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Ruslarla yapt─▒─č─▒ her sava┼ča g├Ân├╝ll├╝ birliklerle kat─▒ld─▒lar, ama heyhat. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n yenilgilerini payla┼čt─▒lar. Ama anavatana d├Ânme umudu yitirilmedi.

Doksan ├╝├ž harbi, Balkan Harbi, Cihan harbi birbirini izler. Osmanl─▒ s├╝rekli k├╝├ž├╝l├╝r, sadece AnadoluÔÇÖya s─▒─č─▒n─▒r. AdigelerÔÇÖin bir k─▒sm─▒ ArnavutlukÔÇÖta, MakedonyaÔÇÖda, SuriyeÔÇÖde, ─░srailÔÇÖde, M─▒s─▒rÔÇÖda, ├ťrd├╝nÔÇÖde kal─▒rlar.

Sovyet devriminden sonra KafkasyaÔÇÖda kalan bir avu├ž Adige ├Âzg├╝rl├╝─če kavu┼čur. Ancak kurduklar─▒ Kuzey Kafkas Cumhuriyeti y─▒k─▒l─▒r, yerine Rusya FederasyonuÔÇÖna ba─čl─▒ birka├ž ├Âzerk cumhuriyet olu┼čturulur.

AnadoluÔÇÖyu merkez tutan bir avu├ž insan cihan sava┼č─▒n─▒n galipleriyle sava┼čarak ├╝lkeyi kurtar─▒p, Cumhuriyeti ilan ederler. CumhuriyetÔÇÖi kuran Mustafa Kemal Pa┼ča SovyetlerÔÇÖle ebedi dostluk anla┼čmas─▒ imzalar, dostluk ili┼čkileri geli┼čtirir. Bu olumlu hava ─░smet Pa┼čaÔÇÖn─▒n iktidara gelmesiyle sona erer. Dostluk anla┼čmas─▒ iptal edilir. Sonras─▒nda NATOÔÇÖya girilince araya a┼č─▒lmaz d├╝┼čmanl─▒k duvar─▒ dikilir.

* * *

─░kinci ┼čark─▒y─▒ ├çerkesyaÔÇÖdaki Ad─▒gey Muhtar CumhuriyetÔÇÖinden gen├ž bir erkek ┼čark─▒c─▒ s├Âyl├╝yor. Kendi yurdunda az─▒nl─▒k durumuna d├╝┼čm├╝┼č bu insanlar kendi folklorlar─▒na s─▒─č─▒nm─▒┼č.

┼×ark─▒c─▒ ├žok eski bir ┼čark─▒y─▒ seslendiriyordu; ÔÇťNexaylar─▒n K─▒z─▒ÔÇŁ. ┼×ark─▒c─▒ a┼č─▒k oldu─ču ama kendine de pek y├╝z vermeyen k─▒za sesleniyordu; ÔÇťNexaylar─▒n k─▒z─▒ ben ├Âzg├╝r├╝m, kimseye ba─čl─▒ de─čilim diyor. Oysa ona tek lay─▒k olan erkek benim, di─čer erkekler k─▒l─▒├žla ├Âld├╝r├╝lmeye de─čmeyecek derecede zavall─▒lar. Babas─▒ ba┼čl─▒k olarak 300 y├╝z alt─▒n istiyor. Sana sadece ben yara┼č─▒r─▒m.ÔÇŁ

Annem, anne taraf─▒ndan soyunun Saps─▒─č Prensi KalubatyukuaÔÇÖya kadar uzand─▒─č─▒n─▒ s├Âylerdi. O y─▒llarda ├Ânemsememi┼čtim anlatt─▒klar─▒n─▒, yirmili-otuzlu ya┼člardayd─▒m. Ya┼č olarak o y─▒llarda ba┼čka ┼čeylere ├Âncelik veriyordum. Sonraki y─▒llarda KafkasyaÔÇÖy─▒ ziyaret eden seyyahlar─▒n an─▒lar─▒nda, baz─▒ tarihi romanlarda bu prensin ismine rastlay─▒nca ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m.

├ľyk├╝m├╝z tarihin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ bak─▒m─▒ndan ilk soyk─▒r─▒m ├Âyk├╝s├╝yd├╝.

Bu ┼čark─▒ bana Anayurdu her ne sebeple olursa olsun terk etmenin ne kadar zor oldu─čunu bir kere daha hissettirdi. ─░ster ya┼čad─▒─č─▒n topraklar─▒ndan s├╝r├╝l, ister daha iyi ya┼čam ┼čartlar─▒ i├žin kendin g├Â├ž. Zordur ba┼čka k├╝lt├╝rlerde, d─▒┼čar─▒larda ya┼čamÔÇŽ O nedenle bizde; CumhuriyetÔÇÖin kuruldu─ču y─▒llardan bu yana ister kendi iste─čiyle vatanda┼čl─▒ktan ├ž─▒kan, ister askerlik yapmad─▒─č─▒ i├žin vatanda┼čl─▒ktan ├ž─▒kar─▒lan Rum, Ermeni ve Yahudi vatanda┼člar─▒m─▒z─▒ tekrar ├╝lkemize davet edelim. De─či┼čik k├╝lt├╝rler zenginliktir. ├ťlkemizi daha da geli┼čtirir. Anadolulu, ─░stanbullu, G├Âk├žeadal─▒ ÔÇŽ ─░nsanlar─▒n ├Âzlemlerini dindirelim, ac─▒lar─▒n─▒ azaltal─▒m, yaralar─▒n─▒ saral─▒m.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

 

Toplam Okuma: 3,127 , Bug├╝n: 1 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

18 Ekim 2020, Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

18 Ekim 2020, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

18 Ekim 2020, T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

18 Ekim 2020, Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť i├žin yorumlar kapal─▒
─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

10 Ekim 2020, ─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že i├žin yorumlar kapal─▒
─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, ─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

10 Ekim 2020, ─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo i├žin yorumlar kapal─▒
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanmas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Umurbey Sinemalar─▒

Umurbey Sinemalar─▒

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
MudanyaÔÇÖya gidememek

MudanyaÔÇÖya gidememek

2 Ekim 2020, MudanyaÔÇÖya gidememek i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n sordu─ču soru

Bursa’n─▒n sordu─ču soru

2 Ekim 2020, Bursa’n─▒n sordu─ču soru i├žin yorumlar kapal─▒
Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

27 Eyl├╝l 2020, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

27 Eyl├╝l 2020, Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

24 Eyl├╝l 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
A─čustos Ay─▒nda Vatan

A─čustos Ay─▒nda Vatan

30 A─čustos 2020, A─čustos Ay─▒nda Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar