Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
ekrempeker@gmail.com
Runik Yaz─▒y─▒ Okuyan Adam: Kaz─▒m Mir┼čan
  • 30 Aral─▒k 2018 Pazar
  • +
  • -

Kaz─▒m Mir┼čan, Do─ču T├╝rkistanÔÇÖ─▒n ─░li Nehri ├╝zerindeki Kulca kentinde, 4 Temmuz 1919ÔÇÖda d├╝nyaya geldi. 1932ÔÇÖde ├Â─črenimine ─░stanbulÔÇÖda devam etti. Almanya da Berlin ├ťniversitesiÔÇÖnde ve ─░stanbul Teknik ├ťniversitesinde in┼čaat m├╝hendisli─či okudu. Almanca, Rus├ža, ─░ngilizce, ├çince ve T├╝rk leh├želeri; Tatarca, ├ľzbek├že, Ba┼čkurt├ža, Taran├ž─▒ca, Ka┼čkarl─▒k├ža (yani Uygurca), Kazak├ža, K─▒rg─▒zca, Azerice ile kendi ana leh├žesi olan T├╝menceyi gramerleriyle ├Â─črendi.

Bu dillerin d─▒┼č─▒nda Yunanca, Latince, ─░talyancay─▒ meslek ara┼čt─▒rmalar─▒na yarayacak kadar bilen Mir┼čan, hayat─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ ├ľn T├╝rk tarihi ile ilgili ara┼čt─▒rmalara adad─▒.

T├╝rk tarihi ile ilgili yeni tezler ortaya koydu. G├Âr├╝┼čleri, b├╝y├╝k yank─▒lar uyand─▒rd─▒. D├╝nyada ilk defa Etr├╝sk yaz─▒s─▒n─▒ okudu. Orhon-Selene Yaz─▒tlar─▒ ├╝zerinde de incelemelerde bulundu. Atlantis olarak bilinen mitolojik uygarl─▒─ča ili┼čkin yeni iddialar ortaya att─▒. On binlerce y─▒ll─▒k T├╝rk tarihini ayd─▒nlat─▒c─▒ ├žal─▒┼čmalar yapt─▒. S├Âlgenta┼č Ma─čaras─▒nda T├╝rk├ženin 16.000 y─▒ll─▒k izlerini buldu.

BursaÔÇÖdan Tamgal─▒sayÔÇÖa

Bursa T├╝rk Oca─č─▒ ├ževresinde toplanan bir grup T├╝rk├ž├╝, ├ľn T├╝rk tarihi ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar yapan, AvrupaÔÇÖda bulunan runik yaz─▒l─▒ yaz─▒tlar─▒ okuyan ve yay─▒nlayan Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n sa─čl─▒─č─▒ yerindeyken Kazakistan ve K─▒rg─▒zistanÔÇÖa iki haftal─▒k bir gezi d├╝zenlediler.

─░ki haftal─▒k geziye; Kaz─▒m Mir┼čan, Gazeteci Aslan Bulut, Bursal─▒ sanayiciler O─čuz Y─▒ld─▒r─▒m, Turgay T├╝fek├žio─člu, Fuat Bursal─▒, Mete Tetik, Mete Akyol, Feyyaz ├ľz Y├╝ksel, Ertan Dilek├Âz, akademisyenler Prof. Dr. ─░smail Tatl─▒o─člu, Prof. Ali Bahad─▒r, Gazeteci Celil ─░nce, Bursa T├╝rk Oca─č─▒ y├Âneticilerinden Zeki Saral, Doktor Mehmet Bayraktar ve Cenk Nadir kat─▒ld─▒. Merhum Servet Somuncuo─čluÔÇÖnun foto─čraf ├žekimlerini ├╝stlendi─či geziye ├žo─čunlu─čunu Bursa T├╝rk Oca─č─▒ ├╝yelerinin olu┼čturdu─ču 18 ki┼či kat─▒ld─▒.

Alt─▒n elbiseli adam

26 May─▒s-10 Haziran 2004 aras─▒na tarihlenen bu gezi, KazakistanÔÇÖdan ba┼člar. Burada temas ettikleri Bilimler Akademisi ve Manas ├ťniversitesiÔÇÖne mensup tarih├ži ve arkeologlarla g├Âr├╝┼čen gruptakiler Kazak ara┼čt─▒rmac─▒larla beraber ilk olarak Tamgal─▒sayÔÇÖa hareket ederler. Alt─▒n elbiseli adam─▒n birebir kopyas─▒ KazakistanÔÇÖ─▒n ba┼čkenti Almat─▒ÔÇÖdaki Ortal─▒k M├╝zesiÔÇÖnde sergileniyor. Orijinali Kazakistan Merkez Bankas─▒ÔÇÖnda muhafaza ediliyor. Almat─▒ÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k meydan─▒nda bir heykeli var.

Gelen heyete bilgi veren Kazakistan Bilimler Akademisi Tarih ve Etnoloji Enstit├╝s├╝ Ba┼čkan─▒ Mamet Koygeldi, ÔÇťSovyet d├Âneminde yap─▒lan karbon testlerinin birbirini tutmad─▒─č─▒n─▒, mezar─▒n T├╝rklere ait olmad─▒─č─▒na dair yaz─▒lar yazd─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ anlat─▒r.

Tamgal─▒say; kaya resimleri-piktograf ve tamgalar, mezarlar bulunuyor. Sanki bir mabet havas─▒ vard─▒.┬á Almaata/almat─▒ÔÇÖdan 170 kilometre kuzeyde yer al─▒yor. Burada on bin y─▒ll─▒k resimler ve kal─▒nt─▒lar bulunuyor.
Tamgal─▒say
i├žin ansiklopedilere bakt─▒─č─▒m─▒zda ┼čunlar─▒ okuruz:

“Kazakistan’da Yedisu b├Âlgesinde bulunan bulunan 2004 y─▒l─▒nda UENSCO D├╝nya Miraslar─▒ listesine kat─▒lan bir k├╝lt├╝rel varl─▒kt─▒r. Tamgal─▒ k├╝lt├╝rel miras─▒, Almat─▒ ┼čehrinin 170┬ákm kuzeybat─▒s─▒nda, 900 hektar alan─▒ kapsamaktad─▒r. Alanda Tun├ž ├ça─č─▒’ndan kalma kayalar ├╝zerinde insan g├Âr├╝nt├╝leri yan─▒nda bo─ča, ke├ži, geyik, yaban domuzu, k├Âpek gibi yabani ve evcil hayvan g├Âr├╝nt├╝leri de bulunur. Kaya resimleri ├že┼čitli zamanlara ait olmas─▒na ra─čmen, ├žo─ču bronz ├ža─č─▒na ve M├ľ 3000 y─▒l─▒na kadar uzan─▒r. En yeni resimler ise MS 13. y├╝zy─▒lda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. O tarihten sonra vadi, ne kaya resmi yapmak, ne de din├« ayinler d├╝zenlemek i├žin kullan─▒lmam─▒┼čt─▒r. Bunun nedeninin b├Âlge halk─▒n─▒n ─░slam dinine ge├žmesinden kaynakland─▒─č─▒ kabul edilir. Tamgal─▒’da, kaya resimleri yan─▒nda ├žok say─▒da olan ilk ├ža─čdaki uygarl─▒klara ├Âzg├╝ mezarlar, ibadet ve g├Âr├╝n├╝┼če bak─▒l─▒rsa, sunak yerleri de bulunur.ÔÇŁ

Geziye kat─▒lan Servet Somuncuo─člu, geziyi Atlas dergisinde yay─▒nlad─▒. Ve daha sonra kitapla┼čt─▒rd─▒.

Geziyi d├╝zenleyenlerden O─čuz Mete Y─▒ld─▒r─▒m; ÔÇťTurgay Bey, Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖla doksanlar─▒n ba┼č─▒nda tan─▒┼čt─▒. Ben de ├žocuklu─čumdan bu yana ismini duymu┼čtum. Geziyi d├╝zenlemekten amac─▒m─▒z ÔÇś├ľn T├╝rk tarihi ile ilgili eserleri yerinde g├Ârmek, Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖdan bu konuda bilgi almak, yerel ara┼čt─▒rmac─▒larla konu┼čmak ve kamuoyunun ilgisini bu konuya ├žekmekti. Almat─▒ÔÇÖdan otob├╝sle Bi┼čkekÔÇÖe gittik.┬á Yolda ufak t├╝rbeler g├Ârd├╝k. Bi┼čkekÔÇÖten Iss─▒k G├ÂlÔÇÖe ge├žtik. Orta ├ça─č T├╝rk tarihine ait eserleri gezdik. Kald─▒─č─▒m─▒z P─▒nara otelde Bi┼čkekÔÇÖte yetkililerle g├Âr├╝┼č├╝rken bir K─▒rg─▒z geldi ve bize ÔÇśSaymal─▒ta┼čÔÇÖ denilen yerde, ├žok eski tarihlerden kalma binlerce kaya resmi oldu─čunu s├Âyledi. Bu ┼čekilde Saymal─▒ta┼čÔÇÖtan haberimiz oldu. Sonraki y─▒llarda Servet Bey buraya gitti ve ├╝lkemize tan─▒tt─▒. Gezisini ├Ânce Atlas gezi dergisinde yay─▒nlad─▒, Daha sonra kitapla┼čt─▒rd─▒. Bu geziden edindi─či tecr├╝be ile AnadoluÔÇÖda ara┼čt─▒rmalar yapt─▒.

Gezi s─▒ras─▒nda KazakistanÔÇÖda kurganlar b├Âlgesinde tesad├╝fen rastlad─▒─č─▒m─▒z Bekin Nur Muhammed, Alt─▒n Elbiseli Adam Kurgan─▒n─▒n as─▒l kahraman─▒ idi.ÔÇŁ

Prof. Kemal Ak─▒┼čefÔÇÖin de kitab─▒nda belirtti─či gibi b├╝y├╝k olan kurgan mezar h─▒rs─▒zlar─▒ taraf─▒ndan tamamen soyulduktan sonra kaz─▒ya el koyan ve kaz─▒y─▒ tamamlay─▒p ÔÇŁAlt─▒n Elbiseli AdamÔÇŁ─▒ T├╝rk d├╝nyas─▒na kazand─▒ran Bekin Nur MuhammedÔÇÖden ba┼čkas─▒ de─čildi.

Sovyetlerin karbon testleri

1965 y─▒l─▒ndaki Essik G├Âl├╝ÔÇÖn├╝n ta┼čmas─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ 45 kurgandan 3 tanesini mezar h─▒rs─▒zlar─▒ soymu┼č. Bekin Nur Muhammed tok g├Âzl├╝l├╝─č├╝ ve d├╝r├╝stl├╝─č├╝ sayesinde 4.000 alt─▒n par├žadan olu┼čan Alt─▒n Elbiseli AdamÔÇÖ─▒ bulup yetkililere haber vermi┼čti. Heyete bilgi veren Kazakistan Bilimler Akademisi Tarih ve Etnoloji Enstit├╝s├╝ Ba┼čkan─▒ Mamet Koygeldi, ÔÇťSovyet d├Âneminde yap─▒lan karbon testlerinin birbirini tutmad─▒─č─▒n─▒, mezar─▒n T├╝rklere ait olmad─▒─č─▒na dair yaz─▒lar yazd─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ anlatt─▒.

ÔÇťMezar─▒ bulan Bekin Nur, 61 ya┼č─▒ndayd─▒. Mezarda bulunan tas─▒ inceleyen Kaz─▒m Mir┼čan, bu elbisenin M├ľ. 6. y├╝zy─▒la de─čil, M├ľ. 3500ÔÇÖe ait oldu─čunu s├Âyledi. Mir┼čan, ÔÇťKadehteki yaz─▒y─▒ okudu─čunu ve bu yaz─▒daki dilbilgisi, c├╝mle dizimi ve kelime yap─▒s─▒n─▒n ancak o tarihlere ait oldu─čunuÔÇŁ s├Âyledi. Mir┼čanÔÇÖ─▒n bu s├Âzlerine kurgan ziyaretine e┼člik eden Kazak akademisyenlerden itiraz gelmedi. Muhammed Nur Bekin, kurgandan ayr─▒lan heyetimizi bir ┼čaman duas─▒yla u─čurlad─▒.

ÔÇśK├Âk Tengri Koldas─▒n/ Jir an Umay koldas─▒n/Kald─▒r─▒m konag─▒n olsun/Koras─▒ balga jat─▒ tamgat olsun./AminÔÇÖÔÇŁ

Resim,petroglif ve yaz─▒

Tamgal─▒sayÔÇÖda resim, petroglif ve yaz─▒ bir arada. Uzmanlar resimler i├žerisinde ba┼č─▒ g├╝ne┼če benzetilen at─▒n ka─čan─▒ sembolize etti─čini s├Âyl├╝yorlar. Tamgal─▒sayÔÇÖa varmadan mezarlar bizi kar┼č─▒lad─▒. Heyete bilgi veren Aleksand─▒r Gorya├žev, bu mezarlara ÔÇťsustaÔÇŁ denildi─čini s├Âyledi. Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖa g├Âre bu mezarlarda kullan─▒lm─▒┼č malzemenin Saymal─▒ Ta┼čÔÇÖtan al─▒nd─▒. Bu geziden ├Ânce AnadoluÔÇÖda benzer kaya resimleri ve yaz─▒tlar ortaya ├ž─▒kt─▒. Bunlardan en ilginci Hakk├óri stelleri/ta┼č adamlar─▒yd─▒. 1999 y─▒l─▒nda Hakk├óriÔÇÖdeki orta├ža─č kalesinin eteklerinde tesad├╝fen 13 stel bulundu.┬á B├Âlgede arkeolojik ara┼čt─▒rmalar i├žin bulunan Prof. Veli Sevin stellerin oldu─ču b├Âlgede de ara┼čt─▒rmalar yapt─▒.

2001 b├Âlgede yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rma 2001 y─▒l─▒nda durdurulan Veli SevinÔÇÖin ┼ču s├Âzlerine kulak verelim: ÔÇťBu steller/ balballar─▒n Do─ču Anadolu ve Azerbaycan ile Orta Asya bozk─▒rlar─▒ aras─▒ndaki kadim m├╝nasebetleri maddesel k├╝lt├╝r verileri yeni ba┼čtan ele alman─▒n gereklili─čini ortaya koyacak ├Âneme sahiptir.ÔÇŁ (Hakk├óri Ta┼člar─▒, Gizemin pe┼činden, s.110, Ankara-2015)

***

Gezinin planlay─▒c─▒s─▒ Turgay T├╝fek├žio─člu kalemimden geziyi okuyal─▒m:

ÔÇťGezinin ama├žlar─▒ Ata topraklar─▒n─▒ g├Ârmek, Erken T├╝rk tarihi ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ 85 ya┼č─▒ndaki K├óz─▒m Mir┼čan ile birlikte sa─čl─▒─č─▒nda onun iddialar─▒n─▒n yerine de incelenmesi, ara┼čt─▒rmalar─▒na yard─▒m i├žin kitap ve kaynak temini, m├╝zelerin gezilmesi ve oradaki ├╝niversite ve ara┼čt─▒rma ├ževreleriyle bilgi al─▒┼čveri┼činde bulunmak, konferanslar vermek, bilimsel tart─▒┼čmalar yapmakt─▒. Sevin├žle s├Âyleyebiliriz ki bu ama├žlar─▒n hepsi fazlas─▒yla ger├žekle┼čti. K├óz─▒m Mir┼čan tarihte ilkyaz─▒n─▒n son buzul ├ža─č─▒ olan 12.500 y─▒ldan bu g├╝ne kadar ad─▒m ad─▒m geli┼čti─čini belirtmektedir. Yaz─▒n─▒n ├Ânce ma─čara resimleri, sonra resimli yaz─▒lar evrelerini ge├žerek olu┼čtu─ču; ilkyaz─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ b├Âlgenin daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi bug├╝nk├╝ Kazakistan ve K─▒rg─▒zistan topraklar─▒ oldu─čunu kitaplar─▒nda belirtmektedir.

KazakistanÔÇÖdaki “Tam─čah SayÔÇŁ bu sebepten dolay─▒ ilk gidece─čimiz hedefimizdi. 2.000ÔÇÖin ├╝zerinde kaya resmi ile tarih an─▒t─▒ olan ve bir y─▒ld─▒r da Unesco korumas─▒nda olan “Tam─čah SayÔÇŁ binlerce y─▒ll─▒k tarihiyle e┼čsiz bir eserdir. T├╝rk yaz─▒s─▒n─▒n Tam─ča d├Ânemi eserleri T├╝rkistan topraklar─▒n─▒n tam ortas─▒nda Almat─▒’n─▒n 170 km kuzey Bat─▒s─▒nda bulunuyor.

PUMPELLY VE ARA┼×TIRMALARI

ÔÇśAmerikal─▒ Jeolog ve Arkeolog Prof. Raphael PUMPELLY, (1837-1923), T├╝rkistanÔÇÖda ilki 1864-1865 y─▒llar─▒nda olmak ├╝zere, uzun y─▒llar ├žal─▒┼čm─▒┼č ve 1904 y─▒l─▒nda T├╝rkistanÔÇÖdaki A┼čkabat ┼čehrine 5 km uzakl─▒ktaki tarihi Anua ┼čehrinin iki kurgan─▒ kazm─▒┼č, Kaz─▒ sonu├žlar─▒n─▒ ÔÇŁExplorations in TurkestanÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Ara┼čt─▒rmalar─▒ sonunda AnuaÔÇÖdaki kurganda M.├ľ 6.000 y─▒l─▒na kadar inilmi┼čtir. Kitapta, T├╝rkistanÔÇÖdaki bu─čday ziraat─▒n─▒n M.├ľ. 8.000, hayvanlar─▒n ehlile┼čtirilmesini M.├ľ. 6.800. 8.000 tarihlerinde oldu─čunu belirtmektedir. Kitapta ANOÔÇÖnun insanl─▒k i├žin ├Ânemi belirtilirken ┼ču s├Âylenenlere dikkat ├žekiliyor;

ÔÇŁBa┼člang─▒c─▒ yerk├╝renin derinliklerine g├Âm├╝l├╝ olan ve tepesinde iskeletler bulunan T├╝rkistanÔÇÖ─▒n ANO medeniyetine, bu uzun ge├žmi┼č k├╝lt├╝r├╝ne bakt─▒─č─▒m─▒z zaman Mezopotamya ve M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n k├╝lt├╝rlerinden daha eski bir ├ža─čda 2.000 y─▒l devam etmi┼č olan bir medeniyetle kar┼č─▒la┼čm─▒┼č oluruz. Daha ba┼člang─▒├žta evli barkl─▒ bir k├Ây hayat─▒ g├Âr├╝n├╝yor; kad─▒nlar iplik b├╝k├╝yor, dokuma yap─▒yor; ekip bi├žiyor, zahireyi de─čirmen ta┼č─▒nda ├Â─č├╝tmeyi, f─▒r─▒nlarda ekmek pi┼čirmeyi biliyorlard─▒. ├ç├Âmlek├žilik sanatkarlar─▒ kaplara ┼čekiller veriyor, ─▒slak k─▒llardan kaplar─▒n etraf─▒na yer yer halkalar yap─▒yor, uzak zamanlardan miras kalan boyalarla ├╝zerlerine ┼čekiller ├žiziyorlard─▒. At─▒n insan kontrol├╝ alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒n─▒ burada g├Âr├╝yorum.ÔÇÖ

M─░R┼×AN VE B─░┼×KEK

ÔÇťK─▒rg─▒zistan’da Bi┼čkekÔÇÖte Manas ├ťniversitesindeki ÔÇťT├╝rk Yaz─▒tlar─▒” konferans─▒na gitmek i├žin dizide haz─▒rlan─▒rken K├óz─▒m Mir┼čan bana, ÔÇśBu benim Bi┼čkekÔÇÖe ikinci geli┼čimÔÇÖ dedi ve devam etti:┬á ÔÇś1923 y─▒l─▒nda bir k─▒┼č g├╝n├╝ babam, annem ve araba s├╝r├╝c├╝s├╝ ile birlikte Bi┼čkekÔÇÖe gelirken yolda at arabas─▒n─▒n tekerinin k─▒r─▒lmas─▒yla Bi┼čkekÔÇÖe bir g├╝nl├╝k uzakl─▒kta kar f─▒rt─▒nas─▒nda yolda kald─▒k. Babam ve arabac─▒ atlar─▒ arabadan ├ž├Âzd├╝ler; babam annemle beni kar f─▒rt─▒nas─▒nda so─čuktan donmayal─▒m diye kara g├Âmd├╝. Babam ve s├╝r├╝c├╝ araban─▒n k─▒r─▒lan par├žas─▒n─▒ al─▒p atlara binip yapt─▒rmaya gittiler. 7-8 saat sonra d├Ân├╝p gelip bizi kara g├Âmd├╝kleri yerden ├ž─▒kard─▒lar. Araba onar─▒ld─▒ ama ancak gece yar─▒s─▒ a├ž,┬á ├╝┼č├╝m├╝┼č ve yorgun olarak Bi┼čkekÔÇÖe vard─▒k. Bi┼čkekÔÇÖte babam─▒n tan─▒d─▒─č─▒ K─▒rg─▒z bir aileye misafir olduk. Annemle ben kar alt─▒nda ─▒slanm─▒┼čt─▒k, elbiselerimiz s─▒r─▒ls─▒klamd─▒. Evlerine misafir oldu─čumuz K─▒rg─▒z aile ate┼č yakt─▒ elbiselerimiz kurutuldu, bize yemek verdiler. O K─▒rg─▒z aileyi o zamanlar 4 ya┼č─▒mda oldu─čumdan kimlerdi ┼čimdi hat─▒rlam─▒yorum ama onlara te┼čekk├╝r bor├žluyum. 1923’da bu g├╝ne aradan 81 y─▒l ge├žti. Bug├╝n yine Bi┼čkekÔÇÖteyim. Hadi ┼čimdi gidelim, o te┼čekk├╝r borcumuzu K─▒rg─▒z karde┼člerimize ├ÂdeyelimÔÇÖ dedi.ÔÇŁ

Iss─▒k kurgan─▒, 45 b├╝y├╝k kurgan─▒n bulundu─ču Iss─▒k mezarl─▒─č─▒n─▒n g├╝ney taraf─▒nda yer almaktad─▒r. l970’li y─▒llarda toplam 4 kurgan kaz─▒ld─▒, fakat onlardan 3 tanesi daha ├Ânceki d├Ânemlerde mezar h─▒rs─▒zlar─▒ taraf─▒ndan tamamen soyulmu┼čtur, bu mezarlarda hi├žbir bulgu bulunmad─▒. D├Ârd├╝nc├╝s├╝nde d├Ârtgen ┼čeklinde b├╝y├╝k bir ├žukurda insan cesetleri bulundu. Kemiklerin aras─▒nda birka├ž ufak alt─▒n para ve alt─▒nla kaplanm─▒┼č demir sa├ž tokas─▒ bulundu.

Iss─▒k kurgan─▒n─▒n hazinelerin tarih d├╝nyas─▒nda b├╝y├╝k ilgi uyand─▒rd─▒. Bulunan ziynet e┼čyalar─▒n, ba┼č giysilerin, k─▒yafetlerin, ayakkab─▒lar─▒n kopyalar─▒ yap─▒ld─▒. Restorasyon i┼čleri ├╝├ž y─▒l s├╝rd├╝. (1970-1973). Neticede alt─▒n ba┼č giysisinin, elbisenin ve ayakkab─▒lar─▒n e┼čsiz modeli yarat─▒ld─▒.

Heyet kurganlar─▒ incelerken

Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n orada kalm─▒┼č akrabalar─▒ndan birisi onu bulup, Tamgal─▒sayÔÇÖa ├ž─▒kt─▒.

Alt─▒n elbiseli adam, M├ľ 5. Y├╝zy─▒la ait oldu─ču, kurgan─▒n bulundu─ču b├Âlgedeyse M├ľ 5. yy.’da Sakalar─▒n h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č oldu─ču gerek├žesiyle, Alt─▒n Elbiseli Adam’─▒n, Saka prensi oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. ┬á

Sakalar─▒n, yayg─▒n deyimle ─░skitlerin ─░rani bir kavim olmad─▒─č─▒n─▒n en b├╝y├╝k ┼čahidi ├╝nl├╝ tarih├ži HeredotÔÇÖtur. Persleri tan─▒yan,┬á Perslerin ─░skitlerle sava┼čmak i├žin b├╝y├╝k bir orduyla Balkanlara ├ž─▒k─▒p, TunaÔÇÖy─▒ ge├žti─čini bilen Heredot, Pers ve ─░skit dillerinin benzerli─činden bahsetmez. HeredotÔÇÖun yazd─▒klar─▒ndan, ─░skitlerin ya┼čam ve ├Âl├╝ g├Âmme adetlerinin T├╝rk g├Â├žebe kavimlerine benzedi─čini anl─▒yoruz.

M├ľ. 1. Y├╝zy─▒lda ya┼čayan Romal─▒ Tarih├ži B├╝y├╝k Plinus, ÔÇťSirderya (Yaksart) arkas─▒nda ─░skit Kabilelerinin bulundu─čunu ve Persler, genel olarak onlara Saka derlerÔÇŁ. (Kazaklar ve

Kurgandan ├ž─▒kar─▒lan bir de belli bir k─▒sm─▒ k─▒r─▒lm─▒┼č g├╝m├╝┼č bir kadeh vard─▒ ki, bu kadeh di─čer her ┼čeyden daha fazla ├Ânem arz ediyordu. Kadehin ├╝zerinde G├Âkt├╝rk harflerine benzeyen 24 harften olu┼čan bir metin yaz─▒lm─▒┼čt─▒. Baz─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar bu yaz─▒y─▒ ÔÇťKhan Uya ├╝├ž otuz─▒ (da) yok bolt─▒. Utugsi toz─▒lt─▒.ÔÇŁ yani ÔÇťTigin 23ÔÇÖ├╝nde ├Âld├╝. Esik halk─▒n─▒n ba┼č─▒ sa─č olsun.ÔÇŁ ┼čeklinde okudular. Dolay─▒s─▒yla, yaz─▒n─▒n T├╝rk├že oldu─čunu ve kurgan─▒n da T├╝rklere ait oldu─čunu savunmu┼člard─▒. Di─čer yandan bu yaz─▒, G├Âkt├╝rk alfabesinin M.├ľ. IV. Y├╝zy─▒lda da kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒n en ├Ânemli kan─▒t─▒d─▒r.ÔÇŁ

GAZETEC─░ ─░NCEÔÇÖN─░N BAKI┼×I

Geziye kat─▒lanlardan birisi de gazeteci Celil ─░nceÔÇÖydi. Celil ─░nce:
Aslen in┼čaat m├╝hendisi olan ama ├ľn T├╝rk Tarihi konusunda ara┼čt─▒rmalar─▒ ile daha ├žok tan─▒nan Prof. Dr. Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖla birlikte 10-15 ki┼čilik bir ekiple Kazakistan ve K─▒rg─▒zistanÔÇÖa gittik.

ÔÇťGezinin amac─▒ Alt─▒n Elbiseli Adam ve Tamgal─▒ Say ile ilgili incelemeler yapmakt─▒. Ayn─▒ zamanda Kaz─▒m Mir┼čan, Kazakistan ve K─▒rg─▒zistanÔÇÖda iki konferans verdi. K─▒rg─▒zistanÔÇÖdaki T├╝rk-Manas ├ťniversitesiÔÇÖnde oldu. Mir┼čan, Tamgal─▒ SayÔÇÖdaki kaza yaz─▒lar─▒ (┼čekilleri) ile SivrihisarÔÇÖdaki yaz─▒lar─▒n benzerli─čini, Alt─▒n Elbiseli Adam ile b├Âlgede T├╝rklerin geli┼čmi┼č bir medeniyet kurdu─čunu anlatt─▒. Mir┼čan, yaz─▒n─▒n T├╝rkler taraf─▒ndan icat edildi─či, d├╝nyada alfabelerin k├Âkeninin T├╝rk├žeÔÇÖye dayand─▒─č─▒n─▒ anlat─▒rd─▒. ├ľrne─čin bize ─░ngilizceÔÇÖde bug├╝nk├╝ ÔÇśtopÔÇÖ un, zirve-tepe oldu─čunu ve ayn─▒ telaffuz oldu─čunu, bunun gibi onlarca kelime bulundu─čunu anlatt─▒. O ya┼č─▒na ra─čmen, Tamgal─▒ Say Vadisini gezdi, yaylalara ├ž─▒kt─▒ÔÇŽ

Amac─▒ ara┼čt─▒rma ve konferanslar yan─▒nda bizlere de yaz─▒ konusundaki delilleri g├Âstermek ve T├╝rklerin bu noktaya geldiklerini, dolay─▒s─▒yla ├Ânemli bir medeniyet kurduklar─▒n─▒, bat─▒l─▒ tarih├žilerin anlat─▒mlar─▒na-yaz─▒mlar─▒na dayanan bir├žok ┼čeyin (T├╝rklerle ilgili) do─čru olmad─▒─č─▒n─▒ aktard─▒.

2004 y─▒l─▒nda Kaz─▒m Mir┼čan ve 20 ki┼čilik bir kafile ile birlikte ger├žekle┼čtirdi─čimiz Kazakistan ve K─▒rg─▒zistan gezimiz olduk├ža verimli olmu┼čtu. ├ç├╝nk├╝, o y─▒l 86 ya┼č─▒nda olan Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n ├Ân T├╝rk tarihi ile ilgili baz─▒ savlar─▒n─▒ destekleyen kan─▒tlar─▒ hem bizim hem de OÔÇÖnun g├Ârmesi m├╝mk├╝n oldu.

KazakistanÔÇÖda kurganlar, binlerce y─▒l ├Âncesinde yaz─▒lm─▒┼č kaya defterlerini bar─▒nd─▒ran Tamgal─▒ Say, Alt─▒n Elbiseli AdamÔÇÖ─▒n bulundu─ču yer ve Essik G├Âl ziyaretleri yapt─▒k. Kazak Bilimler Akademisinde Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n tebli─čine kat─▒ld─▒k.K─▒rg─▒zistanÔÇÖda da Manas ├ťniversitesiÔÇÖnde bilimsel bir toplant─▒da yer ald─▒k, Tarih M├╝zesi ve Iss─▒k G├Âl gibi bir├žok yeri ziyaret ettik.

O ziyaretlerden unutamad─▒─č─▒m iki konuyu payla┼čmak isterim;

Bozuk yollarda saatlerce s├╝ren yolculuklarda, vadi ve da─člarda y├╝r├╝mek zorunda oldu─čumuz rotalarda; Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n 86 ya┼č─▒nda gibi de─čil gen├ž bir delikanl─▒ gibi bir performans g├Âstermesi hepimizi olduk├ža ┼ča┼č─▒rtm─▒┼čt─▒. Topra─č─▒ ├Âper, a─ča├žlara sar─▒l─▒r, kaya ├╝zerindeki resimleri dakikalarca incelerdi. Yani sahada, o aksi adam gidiyor, heyecanl─▒ bir ├žocuk geliyordu adetaÔÇŽ Kaz─▒m Mir┼čan denilince bu sahneler akl─▒mda kal─▒c─▒ birer foto─čraf karesi oldu.

Bu seyahat boyunca konaklad─▒─č─▒m─▒z otellerde, yemek ├Âncesi veya sonras─▒ Kaz─▒m Hocan─▒n etraf─▒nda toplan─▒p Ona T├╝rk tarihi ile ilgili ┼čeyler anlatt─▒rmak keyifli oluyordu. Hatta o anlat─▒rken, biz kameraya ├žekim yap─▒yor, ses kayd─▒n─▒ almaya ├žal─▒┼č─▒yor, elimizde belge olarak kalmas─▒n─▒ istiyorduk, o sohbetlerinÔÇŽ O anlar Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n da keyifli oldu─ču anlard─▒. Yine b├Âyle keyifli bir anda Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖa, epeydir kafam─▒ kurcalayan bir konuyu a├žt─▒m;

-Kaz─▒m Hocam, kitaplar─▒n─▒z─▒ daha anla┼č─▒l─▒r ve g├╝nl├╝k hayat─▒m─▒zda kullan─▒lan T├╝rk├že ile yazsan─▒z veya yaz─▒lanlar─▒ sadele┼čtirseniz de; daha ├žok insan okuyup anlayabilseÔÇŽ

Y├╝z hatlar─▒n─▒n de─či┼čti─čini, b├╝t├╝n ne┼česinin gidip, k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n y├╝z├╝ne oturdu─čunu g├Ârebiliyordum adetaÔÇŽ

-Benim kitaplar─▒m─▒n bu halini okuyup anlamayan insanlarla, tarih konu┼čmaya hi├ž niyetim yok. Derdim ├žok insan─▒n kitaplar─▒m─▒ okumas─▒ de─čil, bilim adamlar─▒nca okunmas─▒, tart─▒┼čmam─▒z, do─čruyu bulmam─▒z. Bat─▒ taraf─▒ndan yanl─▒┼č olarak yaz─▒lm─▒┼č tarihimizin onlardan kopyalamayla ├Â─črenilmemesi.

Kelimesi kelimesine olmasa da bana cevab─▒, yakla┼č─▒k olarak b├Âyle olmu┼čtu.

Geziye kat─▒lanlardan Mete O─čuz Y─▒ld─▒r─▒m, Kaz─▒m mir┼čanÔÇÖla ilgili olarak ┼čunlar─▒ s├Âyledi: ÔÇťB├╝y├╝k t├╝rk bilgini KAZIM M─░R┼×ANÔÇÖdan haberdar olup tan─▒┼čmam Turgay t├╝fek├žio─člu sayesinde olmu┼čtur.┬á 1996-1997┬á y─▒llar─▒n da┬á Turgay Bey,┬á T├╝rk tarihi┬á konular─▒nda ve Prof. Oktay Sinano─člu ile ilgili kitap haz─▒rl─▒─č─▒ ve konferans ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒yordu.┬á Ben de konulara olan ilgim ve merak─▒mla hem yard─▒mc─▒ oluyordum, hem de konular hakk─▒nda kendimi geli┼čtiriyordum.

Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n T├╝rk tarihi hakk─▒ndaki iddialar─▒ ve g├╝n├╝m├╝zdeki tarih ├Â─čretileri aras─▒nda fark oldu─čunu g├Ârd├╝m.┬á MUSTAFA KEMAL ATAT├ťRK ├╝n T├╝rk tarihi hakk─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ bildi─čim i├žin kaz─▒m mir┼čan ortaya koydu─ču ve ├Âzellikle ─░slamiyet ├Âncesi yaz─▒l─▒ bulgular─▒n okunmas─▒ ile gelinen durum 1930 lu y─▒llarda tarih kurultaylar─▒ ve ortaya ├ž─▒kan T├╝rk tarihi teziyle ├Ârt├╝┼č├╝yordu. Bunun i├žin Kaz─▒m Mir┼čan ile ├žal─▒┼čmalara elimden geldi─čince kat─▒l─▒mc─▒ olmaya karar verdim.

Bursa b├Âlgesinde olmak ├╝zere T├╝rkiyeÔÇÖnin ├že┼čitli beldelerinde konferans ve e─čitici geziler yapt─▒k. ├ľrne─čin┬á ÔÇťYAZILI KAYAÔÇŁ ve┬á ÔÇťORTA ASYAÔÇŁya┬á ┬átoplu gezileri ─░SKAD─░NAVYAÔÇÖ da Futhart Yaz─▒tlar─▒ i├žin Turgay Bey ile ├že┼čitli organizasyonlar yapt─▒k.

Bodrumda TTK deste─či ve geni┼č ├žapta uluslar aras─▒ kat─▒l─▒mla ETR├ťKS ├žal─▒┼čtay─▒ yap─▒ld─▒. ┬áBu ├žal─▒┼čmalara ilaveten Bodrum, T├╝rkb├╝k├╝ÔÇÖndeki evine giderek ├╝├ž g├╝n belli saatlerde Avrupa ve T├╝rkiyeÔÇÖde bulunan yaz─▒tlar─▒ Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖa okutarak kay─▒t alt─▒na ald─▒m. Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖla ge├žirdi─čimiz s├╝re i├žinde dikkatimi ├žeken iki konu oldu;┬á birincisi tarih yorumlar─▒ndaki ├╝slubundan hi├ž taviz vermemesi (bu konuda dikkatli analiz yapt─▒─č─▒mda hakl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum) ve ikincisi T├╝rkiyeÔÇÖdeki akademi ├ževrelerinin olumlu veya olumsuz┬á sessiz kalmas─▒┬á benim i├žin ├žok d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝yd├╝.┬áKaz─▒m Mir┼čan, bir ├Âm├╝r s├╝ren de─čerli ├žal─▒┼čmalar─▒n sessiz kal─▒nmas─▒na k─▒rg─▒n olarak aram─▒zdan ayr─▒ld─▒.┬á T├╝rk bilgini Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒ 2016 y─▒l─▒nda Bodrum T├╝rkb├╝k├╝ÔÇÖnde ebediyete u─čurlad─▒k.

Savlar─▒:

* Yaz─▒ M.├ľ 16.000 y─▒l─▒nda T├╝rkler taraf─▒ndan icat edildi. S├Âlgenta┼č ma─čaras─▒nda T├╝rkler yaz─▒ olarak tamgalar─▒ kullanmaya ba┼čland─▒. AnadoluÔÇÖda da ├ľn-T├╝rk├že yaz─▒tlar bulunmaktad─▒r

* K├╝rt├žeÔÇÖnin ├ľn-T├╝rk├žeÔÇÖden s├Âzc├╝kler bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ gibi bu s├Âzc├╝kleri Arap├ža ve Fars├žaÔÇÖya da ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r.

* AnadoluÔÇÖda da ├ľn-T├╝rk├že yaz─▒tlar bulunmaktad─▒r.

* Latin, Yunan, Fenike ve Kril alfabelerinin ├ľn-T├╝rk├žeÔÇÖden olu┼čmu┼čtur.

* RomaÔÇÖn─▒n k├╝llerinden kuruldu─ču medeniyet olan Etr├╝skler T├╝rkÔÇÖt├╝r. (Etr├╝sk├že yaz─▒tlar ilk defa 1970 senesinde Kaz─▒m Mir┼čan taraf─▒ndan ├ž├Âz├╝mlenmi┼čtir.)

* Etr├╝sk├že ├ľn T├╝rk├žeÔÇÖdir

* Skandinavya ve AvrupaÔÇÖda 5000ÔÇ▓den fazla T├╝rk├že yaz─▒t bulunmaktad─▒r.

* M─▒s─▒rÔÇÖda bulunan piramitlerden 2000 y─▒l daha eski ve iki kat daha b├╝y├╝k olan ve ┼ču anda yasaklanm─▒┼č b├Âlgede bulunan piramitler T├╝rkler taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Eserleri:

T├╝rk├že

  • 1966: T├╝rk Metri─či
  • 1970: Protot├╝rk├že Yaz─▒tlar
  • 1978: Alt─▒ Yar─▒q Tigin (182)
  • 1983: Protot├╝rk├žeÔÇÖden Bug├╝nk├╝ K├╝rt├žeye
  • 1983: Urgun-Selene Yaz─▒tlar─▒ i├žin Kabul Olunan Tarih Tespitlerinin Yeniden G├Âzden Ge├žirilmesi
  • 1985: Anadolu Protot├╝rkleri
  • 1990: Protot├╝rk Bilginlerine G├Âre Astrofizik
  • 1991: Bolbollar
  • 1993: Protot├╝rk├že Yaz─▒tlar Hakk─▒nda Konferans
  • 1993: Yaz─▒ ─░┼čretleri
  • 1993: Alfabetik Yaz─▒ Ba┼člang─▒c─▒ ve Glozel Yaz─▒tlar─▒
  • 1994: Alfabetik Yaz─▒ Ba┼člang─▒c─▒
  • 1992: Tatarcan─▒n T├╝rk Alfabesi ─░le Yaz─▒lmas─▒ (12)
  • 1995: Side Bitigta┼člar─▒
  • 1995: ├ľzt├╝rk├že ÔÇť-salÔÇŁ eki
  • 1996: Preportekiz Bitigta┼člar─▒
  • 1996: Bar─▒┼č Yolunda E─čitim
  • 1997: Bug├╝nk├╝ Avrupa Dillerinde Protot├╝rk├že ─░zleri
  • 1996: Fiillerin ─░sim Ve Mastar Halleri ─░le S─▒fat-Fiil ve Zarf-Fiil Alanlar─▒nda Bug├╝nk├╝ Avrupa Dillerinde Etr├╝sk├že ─░zleri
  • 1998: Dinlerin Geli┼čimi, Erken T├╝rk Dininden Do─čan Dinler, Side, Pre-portegiz, Glozel, Pre-M─▒s─▒r, Etr├╝sk, Protpgrek ve Hinduizm, Tevrat, ─░ncil, ─░slam
  • 1998: Etr├╝skler, Tarihleri, Yaz─▒lar─▒ ve Dilleri
  • 1999: T├╝rk Takvimi
  • 1999: Erken T├╝rk Devletleri ve T├╝r├╝k Bil
  • 2000: S├Âlgenta┼č Ma─čaras─▒
  • 2000: Bilge Atun Uquq: T├╝r├╝k Bilge Qa─čan Nine Bitig
  • 2000: Mo─čulstandaki K─▒sa Yaz─▒tlar
  • 2000: Hiyeroglifler
  • 2000: Avrupa, Sibir ve Orta AsyaÔÇÖdaki En Eski Yaz─▒tlara Dayan─▒larak De┼čifre Edilen Pra-M─▒s─▒r Hiyeroglifleri
  • 2001: Makaleler
  • 2003: Erken T├╝rklerin Skandinavya Yaz─▒tlar─▒

─░ngilizce

  • 1986: Univerzum bir ├žer├ževe gibi Statik bir sistemidir?
  • 1992: Anadoludan Piktogrammlar, Petroglifler, ISUB-├ľG ve UW-ON yaz─▒tlar─▒
  • 1992: Protot├╝rk Bilginlere g├Âre Kozmik invarianslar─▒n Manip├╝lasyonu
  • 1996: Fiillerin ─░sim ve Mastar Halleri ile S─▒fat-Fiil ve Zarf-Fiil alanlar─▒nda Bug├╝nk├╝ Avrupa Dillerinde Etr├╝sk├že ─░zleri
  • 2000: Avrupa, Sibir ve Orta Asyadaki En Eski Yaz─▒tlara Dayan─▒larak De┼čifre Edilen Pra-M─▒s─▒r Hiyeroglifleri
  • 2002: Eski T├╝rk Bilginlerine g├Âre Fizik ve Astrofizik Bilimi [The Science of Physics and Astrophysics According Old Tukish Scholars]
  • 2003: Erken T├╝rklerin Skandinavya Yaz─▒tlar─▒
  • 2003: Erken T├╝rklerin Anadolu Yaz─▒tlar─▒

Almanca

  • 1968: Hiperstatik Sistemlerin E┼čde─čer Y├╝kler ile Hesab─▒
  • 1973: Proto-Grek├že Yaz─▒tlar─▒n De┼čifre Edilmesi
  • 1993: Alfabetik Yaz─▒ Ba┼člang─▒c─▒ ve Glozel Yaz─▒tlar─▒
  • 1993: Protot├╝rk├že Gramer
  • 1996: Pro-Portekiz Yaz─▒tlar─▒
  • 1996: T├╝rl├╝ Dillerde Proto-T├╝rk├že ─░zleri
  • 1997: Etr├╝sk Yaz─▒tlar─▒

Kaz─▒m Mir┼čanÔÇÖ─▒n bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda yay─▒nlanm─▒┼č ├žok say─▒da makalesi bulunmaktad─▒r.

TE┼×EKK├ťR: Resim ve an─▒lar─▒yla yaz─▒ma katk─▒da bulunan Turgay T├╝fek├žio─člu, O─čuz Mete Y─▒ld─▒r─▒m ve Celil ─░nceÔÇÖye te┼čekk├╝r ederim.

KAYNAKÇA

  • Atlas dergisi, Kas─▒m 2015, ─░stanbul
  • Atlas dergisi, Aral─▒k 2017, ─░stanbul
  • Do─čan, ─░smail, KafkasyaÔÇÖdaki G├Âkt├╝rk (Runik) ─░┼čaretli Yaz─▒tlar, Ankara-2000, TDK yay─▒nlar─▒
  • Do─čan, ─░smail, Do─ču AvrupaÔÇÖdaki G├Âkt├╝rk (Runik) ─░┼čaretli Yaz─▒tlar, Ankara-2002, TDK yay─▒nlar─▒
  • Firudin A─čas─▒o─člu, Ta┼čbaba, ─░stanbul-2014, BilgeO─čuz Yay─▒nlar─▒

 

3,607 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar