Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒
  • 28 A─čustos 2020 Cuma
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri Peker

“Mangalda kahve i├žememek nas─▒l bir duygu?”

Ba┼čl─▒k biraz ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ biliyorum ama mangaldaki k├Âzde pi┼čen kahveyi i├žememek nas─▒l bir duygu, biliyor musunuz?

Hik├óyemiz Selim Erdo─čanÔÇÖ─▒n ÔÇťSAKARYA – T├╝rk Bitti Demeden BitmezÔÇŁ kitab─▒n─▒ okuyunca ba┼člad─▒ (Ocak 2020, ikinci bask─▒). Tarih kitaplar─▒n─▒ sular seller gibi okurum ama, ─░stiklal HarbiÔÇÖnin d├Ân├╝m noktas─▒ olan Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n nas─▒l cereyan etti─čini bu kitaptan ├Â─črendim. Kitab─▒ okuduktan sonra ├çanakkaleÔÇÖye yap─▒lan gezilerin buraya niye yap─▒lmad─▒─č─▒na a├ž─▒k├žas─▒ ┼ča┼č─▒rd─▒m.

Hikayemize d├Ânersek, Sakarya kitab─▒n─▒ Giresunlu bir dostuma okuttum. Dostumun baba ve ana taraf─▒ndan iki b├╝y├╝k dedesi Sakarya Sava┼č─▒ kat─▒lm─▒┼člar ve ├╝├ž ku┼čak sonra da akraba olmu┼člar.

Dostum, ÔÇťBizim orada mangalda ─▒s─▒n─▒l─▒r ve kahve mangalda yap─▒l─▒rd─▒. Ama, anne taraf─▒ndan b├╝y├╝k dedem, asla mangalda pi┼čen kahveyi i├žmezdi. Mangal ona, Mangal Da─č─▒ÔÇÖnda ┼čehit olan arkada┼člar─▒n─▒, akrabalar─▒n─▒ hat─▒rlat─▒rm─▒┼čÔÇŁ. Bu yaz─▒ya ba┼člamam da arkada┼č─▒m─▒n anlatt─▒─č─▒ bu ac─▒ ├Âyk├╝den sonra oldu.

Dedem, Atat├╝rk ismini duydu─čunda g├Âzleri ya┼čar─▒rd─▒. Atat├╝rkÔÇÖe asla laf s├Âyletmezdi. ├ľl├╝mden d├Ânm├╝┼člerdi. Sadece, ÔÇťO g├╝n ├Âyle gerekiyordu. Biz GiresunÔÇÖdan ayr─▒l─▒rken ├Âl├╝me ko┼čtu─čumuzu biliyordukÔÇŁ.

Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en kritik an─▒nda cepheye Topal Osman BeyÔÇÖin g├Ân├╝ll├╝lerinden olu┼čan iki alay yeti┼čir, 41. Ve 47. Alaylar. ├ľnce toplad─▒─č─▒ g├Ân├╝ll├╝lerle Balkan ve I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒lan Topal Osman Bey, sava┼č sonras─▒nda ayr─▒l─▒k├ž─▒ Pontuslu Rumlarla ├žarp─▒┼č─▒r ve deyim yerindeyse nefes ald─▒rmaz. Sonra Ko├žgiri ayaklanmas─▒n─▒ bast─▒r─▒r.

├ľnce milis binba┼č─▒, sonra Yarbay r├╝tbesi verilen ve bazen iki alaya komuta edilen Osman Bey, maalesef baz─▒ ├ževreler taraf─▒ndan ÔÇťTopalÔÇŁ lakab─▒yla k├╝├ž├╝msenir. Oysa o topall─▒k, babas─▒n─▒n bedel ├Âdemesine ra─čmen toplad─▒─č─▒ g├Ân├╝ll├╝lerle Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒lan ve ├çatalcaÔÇśda Bulgarlarla yap─▒lan var olma sava┼č─▒nda ├╝zerlerine at─▒lan bir top mermisinden f─▒rlayan ┼čarapnel par├žas─▒n─▒n eseridir.

Osman Bey, g├Ânderdi─či Giresun u┼čaklar─▒yla Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n g├╝venli─čini sa─člam─▒┼čt─▒r. Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en kritik g├╝nlerinde Giresunlu u┼čaklar bu g├Ârevi lay─▒k─▒yla yerine getirdiler.

Topal diyerek a─č─▒z b├╝k├╝len, e┼čk─▒ya derekesine indirilmeye ├žal─▒┼č─▒lan Osman BeyÔÇÖle asl─▒nda Mustafa KemalÔÇÖe de vurulmak istenmektedir. ├ľyle ya, e┼čk─▒ya reisini muhaf─▒z yapan bir kurtar─▒c─▒ (!). Oysa, AnkaraÔÇÖdaki h├╝k├╝met, Osman BeyÔÇÖe ├Ânce binba┼č─▒ sonra da yarbay r├╝tbesi vermi┼čtir.

─░stiklal Harbi s├╝recinde direni┼či ba┼člatanlar─▒n, ├Ânderlik edenlerin ve s├╝rd├╝renlerin ─░ttihat├ž─▒lar oldu─čunu rahatl─▒kla s├Âyleyebiliriz. EgeÔÇÖde direni┼či ─░ttihat├ž─▒lar ve Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖc─▒lar ba┼člatm─▒┼čt─▒r. H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ mensuplar─▒n─▒n ─░ttihat├ž─▒lara olan nefreti ├žo─čunu i┼čgalci ─░ngiliz ve Yunanl─▒larla i┼č birli─čine itmi┼čtir.

Osman Bey Milis k─▒yafetiyle

Saray ve H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒n─▒n ├Ârg├╝tledi─či i├ž isyanlar olmasayd─▒, ─░stiklal Harbi Yunanl─▒lar Bursa ve Eski┼čehirÔÇÖe gelmeden sona ererdi.30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros M├╝tarekesinden k─▒sa bir s├╝re sonra, 13 Kas─▒m 1918ÔÇÖde ─░stanbul, ─░ngiliz, Frans─▒z, ─░talyan ve Yunan Askerleri taraf─▒ndan i┼čgal edilir.

─░talyanlara vaat edilen ─░zmir, ─░ngilizler taraf─▒ndan Yunanl─▒lara verilir. ─░talyanlar i┼čgal etmeden 19 May─▒s 1919ÔÇÖda ─░zmir ─░┼čgal edilir.

Bununla yetinilmez, Musul ve Kerk├╝k, bo─čazlar, AnadoluÔÇÖnun i├žindeki tren yolu kav┼čaklar─▒
G├╝ney Do─ču Anadolu ve Kilikya ─░ngiliz ve Frans─▒zlar taraf─▒ndan i┼čgal edilir. ─░talyan askerleri Antalya ve KonyaÔÇÖy─▒ i┼čgal ederler.

─░stanbulÔÇÖu i┼čgal eden ─░ngilizlerin gitmemek ├╝zere geldiklerini Say─▒n Abdurrahman Bozkurt, ÔÇť─░tilaf Devletlerinin ─░stanbulÔÇÖda ─░┼čgal Y├ÂnetimiÔÇŁ ayr─▒nt─▒l─▒ ┼čekilde anlatm─▒┼čt─▒r. ─░ngilizler, ─░stanbul ve Bo─čazlar─▒ gitmemek i├žin i┼čgal etmi┼člerdir. M├╝ttefikleri ├çarl─▒k RusyaÔÇÖs─▒n─▒n y─▒k─▒lmas─▒n─▒n sebebi g├Ârd├╝kleri Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni y─▒kmaya, T├╝rkleri ─░├ž AnadoluÔÇÖya hapsetmeye kararl─▒d─▒rlar.

Padi┼čah VahdettinÔÇÖin ve H├╝rriyet ve ─░tilaf├ž─▒lar, bu ger├že─či g├Ârmezler; ÔÇťSava┼ča girmenin su├žunu ─░ttihat├ž─▒lara atarak, bu i┼čten s─▒yr─▒l─▒r─▒z, ─░ngiltereÔÇÖnin himayesinde ya┼čar─▒zÔÇŁ hesab─▒n─▒ yaparlar.

Bu hesap tutmaz. Sultan Vahdettin taraf─▒ndan 5 kere sadrazam yap─▒lan Damat Ferit Pa┼ča, 10 A─čustos 1920ÔÇÖde FransaÔÇÖn─▒n Ba┼čkenti ParisÔÇÖin Sevr banliy├Âs├╝nde ├Ân├╝ne konan ve T├╝rkleri AnadoluÔÇÖnun i├žine hapseden Antla┼čmay─▒ imzalar.

*

─░stanbulÔÇÖun kabul etti─či Sevr Antla┼čmas─▒n─▒ Ankara kabul etmez. Ankara Milli M├╝cadelenin merkezi olmay─▒ per├žinler. ─░ngilizler ve padi┼čah, Yunan ordusunun Kuvvac─▒lar─▒ da─č─▒tmas─▒n─▒ ve yok etmesini isterler.

─░ngiliz ve padi┼čah destekli Yunan ordular─▒ ├Ânce Ege sonra da Marmara b├Âlgesini i┼čgal ederler.

─░kinci defa da ─░n├Ân├╝ istikametine yapt─▒klar─▒ taarruzdan netice alamayan Yunan Ordusu yeni takviyelerle tekrar taarruza ge├žer.

8 Temmuz 1921 g├╝n├╝ bir Yunan t├╝meni Congara ├╝zerinden Tav┼čanl─▒ÔÇÖya inmek i├žin taarruza ba┼člar. Bat─▒ Cephesi komutan─▒ ─░smet Pa┼ča Da─čÔÇÖa haber g├Ânderir, ÔÇťNe yaparsan─▒z yap─▒n, Yunan ordusunu ├╝├ž g├╝n durdurun. Bu taarruzu Orhaneli ├žetecileri ve komutanlar─▒ ├çemi┼čgezekli Haydar Binba┼č─▒ ├╝├ž g├╝n durdurur. Haydar Binba┼č─▒ ├žarp─▒┼čmalarda ┼čehit d├╝┼čer. Yazar, S├╝leyman I┼č─▒k, Haydar Binba┼č─▒n─▒n mezar─▒n─▒ bulur. Yeni a├ž─▒lan yol, bu ┼čehidin mezar─▒n─▒n ├╝zerinden ge├žmektedir. S├╝leyman I┼č─▒k, Uluda─čÔÇÖdaki direni┼či, Yunan ordusunun ├╝├ž g├╝n geciktirilmesini KUVVA adl─▒ eserinde ayr─▒nt─▒lar─▒yla anlatm─▒┼čt─▒r.

Bir Yunan t├╝meni de ─░neg├Âl ve Yeni┼čehir ├╝zerinden iki ayr─▒ koldan taarruza ba┼člar. Ayn─▒ zamanda U┼čak ve Afyon ├╝zerinden iki Yunan kolordusu taarruza giri┼čir. Taarruzun amac─▒ T├╝rk ordusunu k─▒skaca al─▒p yok etmek ve AnkaraÔÇÖya Sevr Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒ kabul ettirmektir.

T├╝rk ordusu ├žarp─▒┼čarak geri ├žekilerek bu oyunu bozar. Zaman─▒nda Sakarya NehriÔÇÖnin do─čusunda mevzilenir Yunan ordusunu Anadolu bozk─▒r─▒na, yar─▒ ├ž├Âle ├žeker. D├╝┼čmanla 22 g├╝n ve 22 gece s├╝recek bir var olma sava┼č─▒ ba┼člar ÔÇť21 A─čustos-13 Eyl├╝l 1921ÔÇŁ.

Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ en g├╝zel ┼čekilde dile getiren Selim Erdo─čanÔÇÖ─▒n, ÔÇťSAKARYA T├╝rk Bitti Demeden BitmezÔÇŁ eserinden okuyabilirsiniz.

12 Temmuz 1921 Bilecik ve U┼čak, 13 Temmuz 1921 Afyon, 17 Temmuz 1921 K├╝tahya, 20 Temmuz 1921 Eski┼čehir Yunan i┼čgaline u─črad─▒. Yunanl─▒lara her t├╝rl├╝ istihbarat ─░stanbulÔÇÖdaki ─░ngiliz ─░┼čgal Komiserli─čiÔÇÖnden gidiyordu. ─░ngilizler, taarruz i├žin YunanistanÔÇÖa kredi a├žm─▒┼člar, silah ve cephane g├Ândermi┼člerdir.

Taarruzu ba┼člatan temel neden YunanistanÔÇÖdaki iktidar de─či┼čimidir. Yunan Kral─▒ Aleksander, maymununun ─▒s─▒rmas─▒ sonucu mikrop kapar ve 25 Ekim 1920ÔÇÖde ├Âl├╝r. FransaÔÇÖda s├╝rg├╝nde olan babas─▒ Konstantin s├╝rg├╝nden d├Âner.┬á 14 Ekim 1920ÔÇÖde yap─▒lan se├žimi kaybeden Venizelos s├╝rg├╝ne gider. Yunan halk─▒ sava┼čtan b─▒km─▒┼čt─▒r. Ama yeni iktidar bunun fark─▒nda de─čildir. ─░ktidara gelen kral yanl─▒lar─▒n─▒n ilk hedefi AnadoluÔÇÖda bir askeri ve siyasi zaferdir.

Venizelos├žu subaylar g├Ârevden al─▒n─▒r. Yunan ordusundaki Venizelos├žu ve kralc─▒lar─▒n ├žeki┼čmesi i┼čimize yarar. Yunan ordusunda uzun s├╝re silah alt─▒nda olanlar huzursuzdur. Yunan kom├╝nistleri ÔÇťAnadoluÔÇÖda i┼čimiz yok, ─░ngiliz ├ž─▒karlar─▒ i├žin orday─▒zÔÇŁ diyerek propaganda yapmaktad─▒rlar.

K├╝├ž├╝k Asya Ordusu Komutanl─▒─č─▒na kralc─▒ Papoulas atan─▒r. Eski┼čehirÔÇÖe gelen Yunan Ba┼čbakan─▒ Gunaris ve Savunma Bakan─▒ Teotolis, PapoulasÔÇÖa hedefi g├Âsterirler: ANKARA. Ankara i┼čgal edilmeli, Kuvva-y─▒ Milliyeciler etkisiz hale getirilmeli ve AnkaraÔÇÖdaki meclis da─č─▒tmal─▒yd─▒. Sevr Antla┼čmas─▒ ba┼čka t├╝rl├╝ kabul ettirilemezdi.

Taarruza kalkan Yunan ordusunun mevcudu 123 bindi.┬á T├╝rk ordusunun mevcudu y├╝z bin civar─▒ndayd─▒.┬á Geri ├žekili┼č s├╝recinde 30 bin ki┼či ordumuzdan ka├žm─▒┼čt─▒r.

Yunanl─▒lar, Anadolu Rumlar─▒n─▒n askerlik ├ža─č─▒ndaki ├žocuklar─▒n─▒ az─▒n─▒ g├Ân├╝ll├╝, kalan─▒n─▒ da zorla askere ald─▒lar. Bu ┼čekilde 12 bin ki┼či askere al─▒n─▒r.

Yunanl─▒lar─▒n top say─▒s─▒ T├╝rk ordusundan y├╝z fazlayd─▒. Makinal─▒ t├╝fek say─▒s─▒ ├╝├ž kat fazlayd─▒.

Haymana ovas─▒, Polatl─▒ s─▒rtlar─▒ ve Tuz g├Âl├╝ civar─▒nda kanl─▒ bir bo─čazla┼čma oldu. Ordumuz ka├žaklar i├žin tedbir al─▒r. Firar─▒n, birliklerini izinsiz terk edenlerin cezas─▒ ├Âl├╝md├╝r.

Mustafa Kemal Pa┼ča ve Fevzi Pa┼ča, Yunan ordusunu lojistik merkezlerinden, tren yolundan uza─ča, o d├Ânemin ifadesiyle Haymana ├ž├Âl├╝ne ├žekerler. Yunanl─▒lar ordumuzu ├žembere almak isterken ordumuz onlar─▒ i├žine al─▒r.

Selim Erdo─čan, sava┼č alan─▒nda yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmada Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ kay─▒tlar─▒nda KAYIP g├Âz├╝ken 8640 ki┼čiden d├Ârt bininin mezarlar─▒n─▒ bulur. Yunan hatlar─▒ gerisinde kalan ┼čehitlerimiz ya k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan g├Ân├╝ll├╝ ya da Yunanl─▒lar─▒n g├Ârevlendirdi─či k├Âyl├╝lerimiz taraf─▒ndan defnedilmi┼čtir. Sava┼č sonras─▒ bu konuda ara┼čt─▒rma yapmayan devlet g├Ârevlilerini esefle k─▒n─▒yorum.

Amac─▒m sava┼č─▒ anlatmak de─čildir. Bu konuda en ayr─▒nt─▒l─▒ bilgiyi Selim Erdo─čanÔÇÖ─▒n, ÔÇťSAKARYA T├╝rk Bitti Demeden BitmezÔÇŁ eserinde bulabilirsiniz. Ben, deyim yerindeyse H─▒z─▒r gibi cepheye yeti┼čtirilen Giresun g├Ân├╝ll├╝lerinden olu┼čan 42. Ve 47. Alaylar─▒n k─▒sa ├Âyk├╝s├╝n├╝ ve Mangal Da─č─▒ÔÇÖn─▒ anlataca─č─▒m.

Yunan Kral─▒ KonstantinÔÇÖin karde┼či Prens AndreasÔÇÖ─▒n komuta etti─či 12. T├╝men, Ilgaz Bo─čaz─▒nda Deli Halit Pa┼ča taraf─▒ndan durdurulur. Halit Pa┼ča, ├žekilen birliklerimizin ├Ân├╝n├╝n kesilmesini ├Ânler. Gelen takviyelerle 18-20 Temmuz g├╝nleri kar┼č─▒ taarruzla Yunan g├╝├žlerini p├╝sk├╝rt├╝r.

Deli Halit Pa┼ča ve Mustafa Kemal Pa┼ča

18 Temmuz g├╝n├╝ Mustafa Kemal Pa┼ča, ÔÇťOrdunun derlenip toparlanmas─▒ i├žin araya mesafe konulup, SakaryaÔÇÖn─▒n do─čusuna ├žekilmenin uygun oldu─čunuÔÇŁ cephe komutan─▒ ─░smet ─░n├Ân├╝ÔÇÖye bildirir. D├╝┼čman AnadoluÔÇÖnun i├žine ├žekilip yok edilecektir. Bu plan gere─či Eski┼čehir bo┼čalt─▒l─▒r. ─░malat-─▒ Harbiye AnkaraÔÇÖya ta┼č─▒n─▒r.

Mustafa Kemal Pa┼ča

Yunan birlikleri ileri harek├ót─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝rken aralar─▒nda bo┼čluk olu┼čur. 21 TemmuzÔÇÖda ─░zzettin Bey, Eski┼čehir y├Ân├╝ne taarruza ge├žer. Yunan t├╝meni pani─če kap─▒l─▒r ve geri ├žekilir. Kanl─▒ ├žarp─▒┼čmalar ya┼čan─▒r. Takviye alan Yunan birlikleri Seyitgazi civar─▒ndaki K─▒rg─▒z Da─č─▒ÔÇÖn─▒ ele ge├žirirler.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan

Ordumuzun yeniden toparlanmas─▒ i├žin on be┼č g├╝ne ihtiya├ž vard─▒r. Birliklerin SakaryaÔÇÖn─▒n Do─čusuna ├žekilmesi h─▒zland─▒r─▒l─▒r. Yunan ordusu T├╝rk ordusunu do─čru d├╝r├╝st takip edemez.

22 Temmuz g├╝n├╝ Yunan Ba┼čkomutan─▒ Papoulas, zafer kazand─▒klar─▒n─▒ ilan eder. Papoulas, sonraki harek├ót i├žin Sava┼č Bakan─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla kral─▒ ve ba┼čbakan─▒ toplant─▒ya davet eder.

28 Temmuz 1921 g├╝n├╝ K├╝tahyaÔÇÖda Kral Konstantin ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir sava┼č meclisi toplan─▒r. Yunan ordusunun kurmay ba┼čkan─▒ Rallis, daha ileriye gidilmesini riskli bulur. Ancak Ba┼čbakan Dimitrios GunarisÔÇÖin ─▒srar─▒yla Yunan K├╝├ž├╝k Asya ordusunun AnkaraÔÇÖya taarruz etmesine karar verilir.

Gunaris ve di─čer h├╝k├╝met ├╝yelerinin g├Âr├╝┼č├╝ ÔÇťE─čer T├╝rk ordusu imha edilmezse sava┼č hali s├╝rer, Yunan ekonomisi asla d├╝ze ├ž─▒kamazÔÇŁ. Y─▒llar sonra Kral Konstantin, ÔÇťBu karar─▒n al─▒nmas─▒nda bir etkisi olmad─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ itiraf edecektir.

─░kmal hatlar─▒ndan uzakla┼čacak Yunan OrdusuÔÇÖnun nakliye kollar─▒ i├žin binlerce hayvan ve 840 kamyon temin edilir. Eski┼čehir ve SeyitgaziÔÇÖde yeni hastaneler kurulur.

9 Eyl├╝l 1922 ─░zmirÔÇÖin kurtar─▒lmas─▒ndan sonra YunanistanÔÇÖda darbe olur. Darbeden sonra Kral s├╝rg├╝ne gider. Yunan ba┼čbakanlar─▒; Gunaris, Protopapadakis, Strates, D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Baltatis, Son komutan Hac─▒ Anestis ve Prens Andreas idama mahk├╗m edilir. Alt─▒ ki┼či idam edilir. Prens Andreas ka├žar.

Bu s├╝re zarf─▒nda T├╝rk ordusu SakaryaÔÇÖn─▒n do─čusuna ├žekili┼čini tamamlam─▒┼č ve h─▒zla eksilen saflar─▒n─▒ doldurmaya, m├╝himmat takviyesine ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ťlkenin her yerinden, cepheleri zay─▒flatmadan asker ve cephane SakaryaÔÇÖya yollan─▒r.

5 A─čustos 1921ÔÇÖde Meclis Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya ├╝├ž ayl─▒k s├╝reyle Ba┼čkumandanl─▒k yetkisi verilir. Bu s├╝re daha sonra Meclis taraf─▒ndan uzat─▒lacakt─▒r.

SakaryaÔÇÖn─▒n do─čusuna ├žekilen orduyu sava┼ča haz─▒rlamak i├žin Ba┼čkomutanl─▒k taraf─▒ndan 7 A─čustos 1921’de Tek├ólif-i Milliye kanunu ilan edilir.

Tek├ólif-i Milliye (Mill├« Y├╝k├╝ml├╝l├╝kler), T├╝rk Kurtulu┼č Sava┼č─▒’n─▒n d├Ân├╝m noktalar─▒ndan olan Sakarya Meydan Muharebesi ├Âncesi ordunun ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ve Sakarya Sava┼č─▒’na haz─▒rlanmak i├žin Ba┼čkomutan Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n kanunla kendisine verilen yasama yetkisini kullanarak yay─▒nlad─▒─č─▒ “Ulusal Y├╝k├╝ml├╝l├╝k” emirleridir. 7 A─čustos 1921’de yay─▒nlanm─▒┼č olup toplam─▒ on maddedir.

Her il├žede bir tane Tek├ólif-i Milliye Komisyonu kurulacak.

Halk, elindeki silah ve cephaneyi 3 g├╝n i├žinde orduya teslim edecek.

Her aile bir askeri giydirecek.

Yiyecek ve giyecek maddelerinin %40’─▒na el konacak ve bunlar─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ daha sonra geri ├Âdenecek.

Ticaret adamlar─▒n─▒n elindeki her t├╝rl├╝ giyim e┼čyas─▒n─▒n %40’─▒na el konacak ve bunlar─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ daha sonra geri ├Âdenecek.

Her t├╝rl├╝ makineli arac─▒n %40’─▒na el konacak.

Halk─▒n elindeki binek hayvanlar─▒n─▒n ve ta┼č─▒t ara├žlar─▒n─▒n %20’sine el konacak.

Sahipsiz b├╝t├╝n mallara el konacak.

T├╝m demirci, d├Âk├╝mc├╝, nalbant, terzi ve marangoz gibi i┼č sahipleri ordunun emrinde ├žal─▒┼čacak.

Halk─▒n elindeki ara├žlar bir defa olmak ├╝zere 100 km’lik mesafeye ├╝cretsiz askeri ula┼č─▒m sa─člayacak.

MANGAL DA─×I

Mangal Da─č─▒, neredeyse tamamen yuvarlak hatl─▒ kayalarla kapl─▒, topa─č─▒ yok denecek kadar az, ├╝zerinde ot ve dikenden ba┼čka bir ┼čey olmayan bir tepedir. Askerler ve ├ževredeki k├Âylerde ya┼čayanlar g├╝nlerce u─čra┼čarak diz boyun gelen siperler kazabilirler. Ba┼čkomutanl─▒k, Mangal Da─č─▒ÔÇÖn─▒n ÔÇťBa─č─▒ms─▒z muharebe verilecek gibi tahkiminiÔÇŁ emreder.

Mangal Da─č─▒ÔÇÖn─▒n yak─▒n─▒nda T├╝rbetepe bulunmaktad─▒r. Oras─▒ da tahkim edilir. 15 kilometrelik bir cephe meydana getirilir. Mangal Da─č─▒ÔÇÖna GaziantepÔÇÖten getirilen ve daha ├Ânce Yunanl─▒larla sava┼čmam─▒┼č 5. T├╝men mevzilenir.┬á 9.T├╝men ise T├╝rbetepeÔÇÖyi tutar. (s.124)

Ba┼čkomutan Mustafa Kemal Pa┼ča, Ankara-Polatl─▒ aras─▒ndaki Alag├ÂzÔÇÖde kararg├óh kurar. K├Ây├╝n ileri gelenlerinden Alia─čaÔÇÖn─▒n evi kararg├óh binas─▒ olur. Kap─▒daki muhaf─▒zlar, her zamanki gibi kara z─▒pkal─▒ Giresun u┼čaklar─▒d─▒r.

ve Meclis Muhaf─▒z taburu takviye olarak verilir.

Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ Y├Ânetti─či Alag├Âz K├Ây├╝ndeki Kararg├óh─▒

Ordunun ihtiyat─▒n─▒ 3.Grup olu┼čturan ├╝├ž├╝nc├╝ gruba tecr├╝beli bir asker komutan olarak atan─▒r. Millet Meclisinde Bolu milletvekili olan Yusuf ─░zzet (Met) Pa┼ča, meclisten izin alarak orduya d├Âner. ├ťniformas─▒n─▒ giyer ve Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖnda g├Ârev al─▒r.

Ko├žgiri ─░syan─▒n─▒ (6 Mart 1921-1921 Haziran sonu) bast─▒ran birlikler aras─▒nda bulunan Binba┼č─▒ H├╝seyin Avni Alparslan Bey 42. Ve Binba┼č─▒ Topal Osman BeyÔÇÖin komuta etti─či 47. Giresun g├Ân├╝ll├╝ alaylar─▒ 3. Grup emrine verilir. 750 ki┼čilik Meclis Muhaf─▒z Taburu da cepheye sevk edilir.

Milli M├╝cadeleÔÇÖnin en kritik g├╝nlerinde meydana gelen bu isyan─▒ k─▒saca anlatal─▒m.

Ko├žgiri a┼čiretinin; Su┼čehri, Hafik (Ko├žhisar), Kemah, Kuru├žay Ovac─▒k, Zara, ─░mranl─▒, Divri─či, Refahiye, Kangal ve ├ževresinde 135 k├Ây ile en az 40.000 n├╝fustan olu┼čtu─ču tahmin ediliyor. ─░syanc─▒lar─▒n toplam mevcudu ise en az 3000 kadard─▒.

K├╝rt Teali Cemiyeti Ali┼čan Bey’i Dersim’e g├Ânderir. Ali┼čan Bey, Baytar Nuri, b├Âlgedeki il├že ve nahiyelerde cemiyetinin ┼čubesini kurmu┼čtur. Mustafa Kemal Pa┼ča, Erzurum Kongresi kararlar─▒n─▒n K├╝rtleri de kapsad─▒─č─▒n─▒ anlatarak Ali┼čan Bey’i ikna etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č ve Sivas milletvekili olmas─▒n─▒ ├Ânermi┼čtir. Ali┼čan Bey Sivas milletvekili olmay─▒ ba┼čta kabul ettiyse de K├╝rt Devleti kurma amac─▒nda olan Baytar Nuri ile konu┼čtuktan sonra bu ├Âneriyi reddetmi┼čtir. Bununla birlikte Baytar Nuri de milletvekilli─či ├Ânerisini kabul etmemi┼čtir.

1920 ba┼člar─▒nda Baytar Nuri, baz─▒ a┼čiretlerin reisleriyle birlikte toplant─▒ d├╝zenleyerek Sevr Antla┼čmas─▒’n─▒n uygulanmas─▒n─▒ istemi┼čler ve Diyarbak─▒r, Van, Bitlis, Elaz─▒─č, Dersim ve Ko├žgiri’den olu┼čan ba─č─▒ms─▒z K├╝rt devleti kurmas─▒n─▒ kararla┼čt─▒rm─▒┼člard─▒r.

T├╝rkiye B├╝y├╝k Meclis H├╝k├╗meti Ko├žgiri a┼čireti reisi Ali┼čan Bey’i Refahiye kaymakam vekilli─čine, karde┼či Haydar Bey’i de ─░mranl─▒ bucak m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne atayarak ├žat─▒┼čmay─▒ ├Ânlemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ─░syan─▒ bast─▒rmak i├žin ─░mranl─▒’ya gelen 6. S├╝vari Alay─▒n─▒n komutan─▒ Binba┼č─▒ Halis, yakalanarak isyanc─▒lar taraf─▒ndan idam edilmi┼čtir.

Uyar─▒lara kulak as─▒lmam─▒┼č Ayaklanma, 6 Mart 1921’de ba┼člam─▒┼čt─▒r. T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi H├╝k├╗meti Sakall─▒ Nurettin Pa┼ča’n─▒n Merkez ordusunun emrinde Topal Osman A─ča’n─▒n bizzat komuta etti─či 47. ve H├╝seyin Avni Alparslan’─▒n komuta etti─či 42. Giresun alaylar─▒n─▒ isyan─▒ bast─▒rmakla g├Ârevlendirmi┼čtir. Nisanda harekat─▒n birinci evresi sona erdi─činde asiler k├╝├ž├╝k gruplar halinde da─č─▒larak Kuzey ve Kuzeydo─ču y├Ân├╝nde ka├žm─▒┼člard─▒r. Bundan sonraki ikinci etapta geni┼č ├žapl─▒ takip harek├ót─▒ ile asilerin etkinli─či iyice k─▒r─▒lm─▒┼č, 17 Haziran’da asilerin eleba┼č─▒lar─▒ndan Haydar Bey’in karde┼či Ali┼čan ve 32 asi ileri geleni ile 500’den fazla asi teslim olmu┼č, bunlar muhakeme edilmek ├╝zere Sivas’a g├Ânderilmi┼člerdir. ─░syan haziran sonunda tamamen bast─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

*

16 A─čustosÔÇÖta AnkaraÔÇÖya gelen bu alaylar 23 A─čustos g├╝n├╝ cepheye sevk edilir.

Yurdun d├Ârt bir yan─▒ndan birlikler ve toplar, top mermileri cepheye g├Ânderilir. ├çap─▒ uymayan top mermilerinin ├žaplar─▒ tapalar─▒ tak─▒l─▒yken ─░malat-─▒ Harbiye tezg├óhlar─▒nda k├╝├ž├╝lt├╝l├╝r. Bazen imalat s─▒ras─▒nda patlayan mermiler can al─▒r. Kara z─▒pkal─▒lar, horona ko┼čar gibi ├Âl├╝me ko┼čarlar.

Yunan Ordusu 3 kolorduya ba─čl─▒ 9 t├╝men ve bir s├╝vari tugay─▒yla taarruza ge├žerler. Ordular─▒nda 286 top, 2728makineli t├╝fek ve 12 u├žak bulunmaktad─▒r.

Onlar─▒ 16 piyade, 4 s├╝vari t├╝meni, bir s├╝vari tugay─▒ndan olu┼čan T├╝rk ordusu kar┼č─▒lar.

Ba┼čkomutanl─▒k Yunan plan─▒n─▒ anlam─▒┼č ve ona g├Âre mevzilenmi┼čtir. G├╝ya s├╝rpriz bir taarruz planlayan Yunan ordusu komutan─▒ Papoulas ├ž─▒lg─▒na d├Âner. Harek├ót plan─▒ ├ž├Âkm├╝┼čt├╝r.

D├╝┼čman taarruzu 23 A─čustos g├╝n├╝ ba┼člar.┬á Yunan OrdusuÔÇÖnun bir t├╝meniyle Mangal Da─č─▒ÔÇÖna sald─▒r─▒r. ├çarp─▒┼čmalar t├╝m h─▒z─▒yla s├╝rerken bir de f─▒rt─▒na kopar. R├╝zg├ór askerlerimize do─čru eser, g├Âz g├Âz├╝ g├Ârmez. Askerler yo─čun ate┼č alt─▒nda a─č─▒r kay─▒p verirler. Tepe bo┼čalt─▒l─▒r. Buraya g├Ânderilecek tek kuvvet Topal OsmanÔÇÖ─▒n Giresun g├Ân├╝ll├╝lerinden olu┼čan 47. Alay─▒d─▒r. S├╝ng├╝ tak─▒lamayan Rus Berdan t├╝fekleri ve ├╝zerlerinde ├╝niforma gibi aba z─▒pkalar─▒yla Giresun u┼čaklar─▒na bu mevzileri ele ge├žirme g├Ârevi verilir.

Giresun u┼čaklar─▒ ├Ânce sessizce, sonra ko┼čarak tepeye ula┼č─▒rlar. Yunanl─▒lar gelen u┼čaklar─▒ fark etmezler. Kara z─▒pkal─▒lar ate┼č ederek, nara atarak siperlere dalarlar. Mermileri bitince Giresun b─▒├žaklar─▒yla, onlar d├╝┼č├╝nce tekme tokatla sava┼čarak Yunan askerlerini kovalarlar (Sakarya, s.146).

Harita, Selim Erdo─čanÔÇÖ─▒n “SAKARYA – T├╝rk Bitti Demeden Bitmez” Kitab─▒ndan Al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Yunan askerleri takviye alarak Mangal Da─č─▒ÔÇÖna tekrar sald─▒r─▒rlar. ┼×iddetli ├žarp─▒┼čmalardan sonra 24 A─čustos sabah─▒ tepeyi tekrar ele ge├žirirler. 47 Alay b├╝y├╝k zayiat verir. Yunan taarruzu 42. AlayÔÇÖ─▒n yeti┼čmesiyle durdurulur. T├╝rbetepeÔÇÖde Yunanl─▒lar─▒n eline ge├žer.

25 A─čustos g├╝n├╝ kar┼č─▒ taarruza ge├žen Yarbay Halit (Akmans├╝) Bey komutas─▒ndaki 3. Kafkas t├╝meni T├╝rbetepeÔÇÖyi kurtar─▒r. Mangal Da─č─▒, cephe i├žinde bir adac─▒k halinde Yunan OrdusuÔÇÖnun elinde kal─▒r.

25-27 A─čustos tarihlerinde ┼čiddetli ├žarp─▒┼čmalar olur. Mustafa Kemal Pa┼ča,27 A─čustos 1921 g├╝n├╝ tarihe ge├žen ┼ču emri yay─▒nlar: ÔÇťHatt─▒ m├╝dafaa yoktur, sath─▒ m├╝dafaa vard─▒r. O sat─▒h b├╝t├╝n vatand─▒r! Vatan─▒n her kar─▒┼č topra─č─▒, vatanda┼č─▒n kan─▒yla ─▒slanmad─▒k├ža terk olunamaz. Onun i├žin, k├╝├ž├╝k b├╝y├╝k her birlik bulundu─ču mevziden at─▒labilir; fakat, k├╝├ž├╝k b├╝y├╝k her birlik, ilk durabildi─či noktada, tekrar d├╝┼čmana kar┼č─▒ cephe te┼čkil edip muharebeye devam eder. Yan─▒ndaki birli─čin ├žekilmeye mecbur oldu─čunu g├Âren birlikler, ona tabi olamaz. Bulundu─ču mevzide sonuna kadar azim ve mukavemete mecburdur.ÔÇŁ

T├╝rk OrdusuÔÇÖnu sol kanad─▒n─▒ ku┼čatmak i├žin yapt─▒─č─▒ taarruz 4. ve 23. T├╝menler taraf─▒ndan durdurulur. T├╝menlerin zayiat─▒ art─▒nca Topal Osman BeyÔÇÖin komuta etti─či 47. Alay takviye olarak devreye girer.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  BursaÔÇÖda Medfun Sadrazamlar ve Vezirler

27 A─čustos g├╝n├╝ T├╝rk s├╝varileri sahneye ├ž─▒kar. Yunan kararg├óh─▒ bas─▒l─▒r. Yunan komutan─▒ Papoulas zor kurtulur. Arabas─▒, ┼čof├Âr├╝ ve madalyalar─▒ T├╝rk s├╝varilerinin eline ge├žer. S├╝varilerimiz Yunan ikmal hatlar─▒n─▒ vururlar. Yunan birlikleri zaman zaman a├ž kal─▒rlar ve cephane s─▒k─▒nt─▒s─▒ ya┼čarlar.

├ľnce 42. Alay Komutan─▒ H├╝seyin Avni Alparslan BeyÔÇÖi k─▒saca tan─▒yal─▒m (Erzurum Milletvekili ve Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n cumhurba┼čkan─▒ olarak se├žilmesini ├Ânlemek i├žin adaylar─▒n bir yerde s├╝rekli olarak en az be┼č y─▒l oturmas─▒ veya Misak-─▒ Milli s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde do─čmas─▒ ├Ânerisini veren H├╝seyin Avni BeyÔÇÖle kar─▒┼čt─▒rmayal─▒m. Ayr─▒ca ├çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n ├╝nl├╝ 57. Alay’─▒n─▒n ┼čehit komutan─▒ Yarbay H├╝seyin Avni Bey ile de isim benzerli─či bulunmaktad─▒r.) H├╝seyin Avni Alparslan Bey, 1876ÔÇÖda GiresunÔÇÖun il├žesi olan TireboluÔÇÖda do─čdu. H├╝seyin Avni, askeri okuldan te─čmen r├╝tbesiyle SelanikÔÇÖe tayin oldu. Balkanlarda e┼čk─▒ya takibinde g├Ârevler yapt─▒. Daha sonra jandarma s─▒n─▒f─▒na ge├žti. 31 Mart ayaklanmas─▒nda arkada┼člar─▒yla g├Ân├╝ll├╝ olarak hareket ordusuna kat─▒ld─▒.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Rus s─▒n─▒r─▒nda Bahattin ┼×akirÔÇÖin y├╝r├╝tt├╝─č├╝ Te┼čkilat-─▒ Mahsusa operasyonlar─▒nda g├Ârev ald─▒. ├çoruh M├╝frezesinde (Deli) Halit Pa┼čaÔÇÖyla birlikte sava┼čm─▒┼čt─▒r. ├çok say─▒da muhabereye kat─▒lm─▒┼čt─▒r.

H├╝seyin Avni, Do─ču cephesinde sava┼č─▒rken ayn─▒ zamanda ÔÇťT├╝rk Yurdu Dergisi”ne ÔÇťAlparslanÔÇŁ ad─▒ ile yaz─▒lar yazmaktad─▒r.
D├Ânemin bir├žok ayd─▒n─▒ gibi T├╝rk├ž├╝yd├╝.

Har┼čit ├çayÔÇÖ─▒n─▒ bat─▒s─▒nda Rus ordular─▒na kar┼č─▒ olu┼čturulan cephede g├Ârev ald─▒. Yarbay Hamdi Bey komutas─▒nda, 9 taburlu 3 Alayl─▒ bir kuvvet olu┼čturulur. 110. Alay komutan─▒ Topal Osman Bey, vekili de H├╝seyin Avni BeyÔÇÖdir.

RusyaÔÇÖda 1917 Ekim Devriminden sonra Rus ordusunda ve ayaklanmalar ├ž─▒kar. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖyle Erzincan anla┼čmas─▒n─▒ imzalayan Ruslar bir m├╝ddet sonra ├žekilmeye ba┼člad─▒lar. 37.T├╝men de takip harek├ót─▒ ba┼člat─▒r. Trabzon ve Rize kurtar─▒l─▒r. Rus Ordusunda yer alan ve ayr─▒ca ├žeteler kurmu┼č olan Ermeniler ilerlemeye kar┼č─▒ koyarlarsa da da─č─▒t─▒l─▒rlar. Batum ve Kars kurtar─▒l─▒r.

RusyaÔÇÖda ├ž─▒kan i├ž sava┼čtan faydalanan birlikleriniz Bak├╝ÔÇÖy├╝ kurtar─▒rlar. ─░ran AzerbaycanÔÇÖ─▒ da Rus ve ─░ngilizlerden kurtar─▒l─▒r. H├╝seyin Avni BeyÔÇÖde bu Azerbaycan harek├ót─▒na kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnden sonra ─░stanbulÔÇÖda g├Ârevlendirilen H├╝seyin Avni Bey, Mim Mim Te┼čkilat─▒na ├╝ye olur ve te┼čkilat taraf─▒ndan KaradenizÔÇÖde g├Ârevlendirilir.

H├╝seyin Avni Bey, Eyl├╝l 1919ÔÇÖda Rize Askerlik ┼×ube Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna atand─▒. Bu s─▒rada SamsunÔÇÖdan TrabzonÔÇÖa kadar Pontus Devleti kurmay─▒ ama├žlayan Pontus ├žeteleri deyim yerindeyse b├Âlgeyi kas─▒p kavuruyorlard─▒. Giresun y├Âresinde ise Osman A─ča ve milisleri sayesinde Rum ├žeteleri etkisiz kalm─▒┼čt─▒r. Ancak, ÔÇťKara z─▒pkal─▒larÔÇŁ yeterince d├╝zenli ve disiplinli de─čildi. H├╝seyin Avni Bey, 1 Ocak 1920ÔÇÖde Giresun Askerlik ┼×ube Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna atan─▒r. Bir s├╝re Giresun Kaymakaml─▒─č─▒ g├Ârevini de vekaleten y├╝r├╝t├╝r. GiresunÔÇÖda Osman A─ča, M├╝dafaa-i Hukuk├žular ve halk ile el ele vererek d├╝zenli birlikler olu┼čturdular.

H├╝seyin Avni Alparslan Bey, Osman A─čaÔÇÖy─▒ destekliyor, o muvazzaf Subay olarak, Osman A─čaÔÇÖda Milis Subay olarak ve halk ├╝zerindeki otoritesiyle birbirlerini tamaml─▒yorlard─▒.

Osman A─čaÔÇÖn─▒n da katk─▒s─▒yla yeni g├Ân├╝ll├╝ler toplanm─▒┼č ve 42. ve 47. g├Ân├╝ll├╝ Alaylar olu┼čturulmu┼čtur. ┬áBu alaylara Alpaslan Grubu ad─▒ verilmi┼čtir.

42 ve 47. G├Ân├╝ll├╝ Alaylar, Pontus ve Milli Kuvvetlere kar┼č─▒ ayaklanmalar─▒n bast─▒r─▒lmas─▒nda pek ├žok g├Ârev yapm─▒┼člar ve akabinde Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒lm─▒┼člard─▒r. Sava┼č─▒n hassas bir safhas─▒nda 42. Alay Mangal TepeÔÇÖnin geri al─▒nmas─▒ muhaberelerine kat─▒lm─▒┼č, Haymana ├╝zerinden AnkaraÔÇÖya sarkmay─▒ planlayan Yunan Ordusu ile g├Â─č├╝s g├Â─č├╝se sava┼čm─▒┼čt─▒r.

28 A─čustos g├╝n├╝ Yunan top├žusu birliklerimizi a─č─▒r bir top├žu ate┼čine tutar. Bir ┼čarapnel par├žas─▒ 42. Alay komutan─▒ H├╝seyin Avni Alpaslan BeyÔÇÖi a─č─▒r yaralar. 42. Alayla cepheden cepheye ko┼čan H├╝seyin Avni Alpaslan Bey ┼čehit olur. 42. Alay a─č─▒r zayiata u─črar. Alay komutanl─▒─č─▒n─▒ bir m├╝ddet bir aste─čmen y├╝r├╝t├╝r. (1)

Yunan taarruzunu ├Ânlemek i├žin Deli Halit Pa┼čaÔÇÖn─▒n 2. Grubuna Topal Osman BeyÔÇÖin komuta etti─či 47. Alay ve Meclis Muhaf─▒z taburu takviye olarak verilir.

T├╝rk Ordusuna g├╝neyden h├╝cum eden Prens Andreas, kolordusunun ├╝├žte birini yitirmi┼čtir. Prens ┼ču ac─▒ ger├že─či ├Â─črenmi┼čtir; ÔÇťKemalin askerleri ├Ânce onlar─▒ ┼čiddetli bir taarruza zorlamakta, Yunan t├╝menleri b├╝t├╝n h─▒┼čm─▒yla taarruza ge├žti─činde top├žusuyla, piyadesiyle m├╝mk├╝n olan en b├╝y├╝k zayiat─▒ verdirmektedir. Daha sonra bir kademe geriye ├žekilerek yeniden bu oyunu s├╝rd├╝rmektedir. Mehmet├žik ├žekilerek d├Âv├╝┼č├╝rken Yunan OrdusuÔÇÖnu t├╝ketmektedir. (Sakarya, s.193)

Yunan askerleri isyan halindedir. ├çarp─▒┼čmak istemezler. BursaÔÇÖdaki yaral─▒ Yunan askerleri isyan eder ve YunanistanÔÇÖa g├Ânderilirler.

Bir ara AnkaraÔÇÖda ba┼čta meclis ve di─čer resmi dairelerin bo┼čalt─▒lmas─▒ g├╝ndeme gelirse de ba┼čkomutanl─▒k Yunan OrdusuÔÇÖnun taarruz g├╝c├╝n├╝n k─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝ i├žin bundan vazge├žilir.

Ordumuzun elinde bulunan toplama par├žalarla olu┼čturulan ├╝├ž u├žaktan birisinin pilotu Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖtur. Vecihi Bey, ke┼čif u├žu┼člar─▒na ├ž─▒kmaktad─▒r.┬á 1 Eyl├╝l g├╝n├╝ yapt─▒─č─▒ ke┼čif u├žu┼čunda Yunan birliklerinin ├╝zerine el bombalar─▒ atar. ├ťzerine gelen bir Yunan u├ža─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝r├╝r. 4. g├╝n├╝ yapt─▒─č─▒ u├žu┼čta Yunan Ordusundaki ├ž├Âz├╝lmeleri g├Âr├╝r ve rapor eder (Sakarya, s.231).

Vecihi H├╝rku┼č

Papoulas i├žin sava┼č bitmi┼čtir. Bozguna u─čramadan birliklerini Sakarya Nehrini ge├žirmek derdindedir.┬á 5 Eyl├╝lÔÇÖde baz─▒ birliklerini Porsuk ├çay─▒n─▒n bat─▒s─▒na, Beylikk├Âpr├╝ istikametine ├žeker. Yunan birlikleri can derdindedir.

10 Eyl├╝lÔÇÖde T├╝rk Ordusu taarruza ge├žer. S├╝vari Grubunun 3. T├╝meni mangal Da─č─▒ÔÇÖn─▒ geri al─▒r. 13 Eyl├╝l g├╝n├╝ Yunan birliklerinin tamam─▒ SakaryaÔÇÖn─▒n bat─▒s─▒na ├žekilir.

Yunanl─▒lar─▒n kurduklar─▒ ├Âzel birlikler k├Âyleri yakarak, katliam yaparak geri ├žekilirler.┬á B├╝y├╝k taarruzdan sonra daha b├╝y├╝k katliamlar yaparlar, b├╝y├╝k kentler de ate┼če verirler

15 Eyl├╝l g├╝n├╝ T├╝rk Ordusu SakaryaÔÇÖn─▒n bat─▒s─▒na ge├žer ve sava┼č─▒ sonland─▒r─▒r. T├╝m birliklerin elinde sadece 6 bin top mermisi kalm─▒┼čt─▒r.

SakaryaÔÇÖda T├╝rkiye var olma m├╝cadelesi verirken ─░stanbulÔÇÖdaysa bir d├╝─č├╝n yap─▒lmaktad─▒r.

Padi┼čah Vahdettin be┼čince e┼čiyle d├╝nya evine girmektedir. Sultan Vahdettin be┼činci kar─▒s─▒ Nimet Nevzat Han─▒m ile d├╝nya evine girer.

42 ve 47. Alaylar B├╝y├╝k Taarruzda da g├Ârev al─▒rlar. Osman BeyÔÇÖin komuta etti─či alay, B├╝y├╝k Taarruzda ─░ngilizlerin i┼čgal etti─či ├çanakkaleÔÇÖye dayan─▒r, ─░ngilizlerin kar┼č─▒s─▒nda mevzilenir. Osman Bey, daha sonra AnkaraÔÇÖya ├ža─čr─▒l─▒r ve kaderini ya┼čar.

*

Osman Bey, 1883 y─▒l─▒nda Giresun’da d├╝nyaya geldi. Babas─▒n─▒n askerlik bedelini ├Âdemesine ra─čmen Balkan Harbi’nde Osmanl─▒ ordusuna g├Ân├╝ll├╝ olarak kat─▒ld─▒. ├çatalca cephesinde sava┼čt─▒. Bu sava┼č s─▒ras─▒nda sa─č diz kapa─č─▒ndan yaraland─▒, topal kald─▒ ve ÔÇťTopalÔÇŁ lakab─▒n─▒ b├Âylece edinmi┼čtir.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Artvin y├Âresinde toplad─▒─č─▒ g├Ân├╝ll├╝lerle Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖc─▒larla beraber Ruslarla ├žarp─▒┼čt─▒.

Sava┼čtan sonra memleketine d├Ân├╝p Giresun ve Samsun havalisinde Pontus ├žeteleri ile u─čra┼čt─▒ ve bu konuda pek ├žok ba┼čar─▒lar elde etti. Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnin imzalanmas─▒ndan sonra kendisini kimseye dan─▒┼čmadan Giresun Belediye Ba┼čkan─▒ ilan etti

Topal Osman’─▒n y─▒ld─▒z─▒n─▒ parlatan olay 8 May─▒s 1919’da Giresun iskelesine demirleyen Yunan K─▒z─▒lha├ž gemisi Ioannina’yu Giresunlu Rumlar─▒n sevin├žle kar┼č─▒lam─▒┼č ve Yunan uyruklu bir marangoz Giresun’daki Rum okuluna Yunan bayra─č─▒ ├žekmi┼čtir. ─░nzibat subay─▒ S─▒rr─▒ Bey, bayra─č─▒ indirtmeyi ba┼čaramay─▒nca Topal Osman bayra─č─▒ o indirmi┼č ve marangozu da ├Âld├╝rm├╝┼čt├╝r.

─░stanbulÔÇÖda kurulan Divan-─▒ Harp, sava┼čta i┼čledi─či su├žlar nedeniyle hemen yakalanmas─▒ ve ─░stanbul’a getirilmesine karar verdi. Bunun ├╝zerine ┼×ebinkarahisar’da sakland─▒; civardaki Rum k├Âylerine bask─▒nlar yapt─▒. M├╝dafa-i Hukuk Cemiyeti’nin Giresun ┼×ubesini kurdu ve ilk ba┼čkan─▒ oldu.

Topal Osman, Mustafa Kemal Pa┼ča ile 29 May─▒s 1919ÔÇÖda HavzaÔÇÖda gizlice g├Âr├╝┼čt├╝. Mustafa Kemal Pa┼ča, onu hareketlerinde serbest b─▒rakt─▒ ve bu gizli bulu┼čmadan sonra Topal Osman A─ča, ondan ald─▒─č─▒ emirler do─črultusunda hareket etti.

Milis Yarbay Osman Bey, Silah arkada┼člar─▒yla Cephede

Hakk─▒ndaki tutuklama karar─▒ 8 Temmuz 1919’da padi┼čah Vahdettin taraf─▒ndan kald─▒r─▒ld─▒. Giresun’a d├Ânen Topal Osman A─ča, tekrar Giresun belediye reisli─či makam─▒na oturdu. Giresun Askerlik ┼×ubesi Ba┼čkan─▒ H├╝seyin Avni Alpaslan ve Jandarma Komutan─▒ Hamdi Bey ile Giresun gen├žlerinden olu┼čan g├Ân├╝ll├╝ bir birlik kurdu.

Eyl├╝l 1920ÔÇÖde Ermeni Harekat─▒ÔÇÖn─▒ bast─▒rmak ├╝zere Kaz─▒m Karabekir’in 15. Kolordusu emrine g├Ân├╝ll├╝ taburu g├Ânderdi. Tabur, d├Ârt ay boyunca KarabekirÔÇÖin komutas─▒nda kald─▒.

Topal Osman, mill├« m├╝cadelenin ├Ânderi olan Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n daveti ├╝zerine 12 Kas─▒m 1920’de yak─▒n adamlar─▒yla Ankara’ya geldi. Ba┼čta Mustafa Kemal Pa┼ča olmak ├╝zere ├çankaya’y─▒ ve B├╝y├╝k Millet Meclisi ad─▒yla kurulan T├╝rk parlamentosunu korumakla g├Ârevlendirildi. Tamam─▒ Giresunlulardan olu┼čan birli─čin say─▒s─▒ zamanla 250ÔÇÖye kadar y├╝kseldi. Bu birli─če Giresun G├Ân├╝ll├╝ Maiyet M├╝frezesi ad─▒ verilmi┼čtir.

Topal Osman Bey, AnkaraÔÇÖdan ald─▒─č─▒ emir ├╝zerine 1921ÔÇÖde muhaf─▒z birli─činin komutas─▒n─▒ Mustafa KaptanÔÇÖa b─▒rakarak GiresunÔÇÖa gitti; g├Ân├╝ll├╝lerden olu┼čan 42. ve 47. Alay─▒ meydana getirdi. G├Ân├╝ll├╝ler Mart 1921ÔÇÖde Ko├žgiri ─░syan─▒n─▒n bast─▒r─▒lmas─▒nda da g├Ârev ald─▒.

Sakarya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda 47. Alay─▒ komuta etti. Sava┼čta, 2.000 ki┼čiden olu┼čan ve H├╝seyin Avni Bey taraf─▒ndan komuta edilen 42. AlayÔÇÖ─▒n neredeyse tamam─▒na yak─▒n─▒ hayat─▒n─▒ kaybetti; 47. AlayÔÇÖdan ise 285 ki┼či sa─č kald─▒.

Topal Osman A─ča, Sakarya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra mevcudu takviye edilen 47. AlayÔÇÖ─▒n komutan─▒ olarak B├╝y├╝k Taarruza kat─▒ld─▒. Zaferden sonra yarbay r├╝tbesi ve ─░stiklal Madalyas─▒ ile onurland─▒r─▒ld─▒. 21 Aral─▒k 1922ÔÇÖde d├Ând├╝─č├╝ memleketi GiresunÔÇÖda b├╝y├╝k bir co┼čku ile kar┼č─▒land─▒.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Osmanl─▒ ve Te┼čkilat─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n M├╝ttefiki K├╝├ž├╝k Han

B├╝y├╝k ZaferÔÇÖden sonra AnkaraÔÇÖda Ayranc─▒ civar─▒nda kendisine tahsis edilen ÔÇťPapaz’─▒n Ba─č─▒ÔÇŁ denilen yerde ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝. ├ľzel Muhaf─▒z Alay─▒’n─▒n komutan─▒ olarak g├Ârevine devam etti.

Topal Osman, 27 Mart 1923 tarihinde AnkaraÔÇÖda aniden ortadan kaybolan Milletvekili Ali ┼×├╝kr├╝ Bey’in ├Âld├╝r├╝lmesinden sorumlu tutuldu. Yard─▒mc─▒s─▒ Mustafa Kaptan, Ali ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin yemek bahanesiyle Topal OsmanÔÇÖ─▒n Samanpazar─▒ÔÇÖndaki evine g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝; burada Topal Osman ve sekiz adam─▒ taraf─▒ndan kementle bo─čuldu─čunu itiraf etti. Ceset, 1 NisanÔÇÖda ├çankaya s─▒rtlar─▒nda M├╝hye K├Ây├╝ civar─▒nda bulunduktan sonra hakk─▒nda yakalama emri ├ž─▒kar─▒ld─▒.

Yeni kurulan muhaf─▒z birli─či taraf─▒ndan 1 Nisan 1923 gecesi Papaz─▒n Ba─č─▒ÔÇÖndaki evinde k─▒st─▒r─▒lan Topal Osman A─ča ve adamlar─▒, b├╝t├╝n gece ├žat─▒┼čt─▒. Topal Osman, yaral─▒ olarak ele ge├žirildi.

Papaz─▒n Ba─č─▒’ndaki bask─▒nda yaral─▒ ele ge├žirilen Topal Osman A─ča hastaneye kald─▒r─▒l─▒rken, ─░smail Hakk─▒ Tek├žeÔÇÖnin emri ile kafas─▒ kur┼čun ya─čmuruna tutularak ├Âld├╝r├╝ld├╝ ve bilahare ├çankaya yak─▒nlar─▒na g├Âm├╝ld├╝.

MeclisÔÇÖte Ali ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin katilinin yakalanarak Ulus Meydan─▒ÔÇÖnda idam edilmesi karar─▒ oy birli─či ile al─▒n─▒nca, ba┼č─▒ndan as─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olamay─▒nca ceset mezardan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, MeclisÔÇÖin kap─▒s─▒nda, aya─č─▒ndan as─▒lm─▒┼čt─▒r. Cenazesi, daha sonra karde┼člerinin Atat├╝rkÔÇÖten ricas─▒ ├╝zerine GiresunÔÇÖa nakledildi ve Kurban Dede mezar─▒n─▒n yan─▒nda Giresun KalesiÔÇÖne defnedildi. Naa┼č─▒ daha sonra Atat├╝rkÔÇÖ├╝n GiresunÔÇÖu ziyaretinde verdi─či emir ├╝zerine 1925 y─▒l─▒nda kalenin en y├╝ksek tepesinde yapt─▒r─▒lan an─▒t mezara nakledilmi┼čtir.

*

├ľ. Erden Mente┼čo─člu, ÔÇťGiresunlu Fedailerle Konu┼čtum Onlarda ├ç─▒lg─▒nd─▒ÔÇŁ ├žal─▒┼čmas─▒nda konu┼čtu─ču gaziler bu olay─▒n alt─▒nda Ali ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin Ko├žgiri ─░syan─▒ndan sonra Mecliste tak─▒nd─▒─č─▒ tutumun etkili oldu─čunu belirtmi┼člerdir.

Osman BeyÔÇÖin g├Ân├╝ll├╝leriyle konu┼čan Mente┼čo─člu, kitab─▒nda Osman BeyÔÇÖin silah arkada┼člar─▒n─▒n ÔÇťAli ┼×├╝kr├╝ Bey, mecliste Ko├žgiri Ayaklanmas─▒n─▒n bast─▒r─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda yap─▒lan baz─▒ uygulamalardan dolay─▒ Sakall─▒ Nurettin Pa┼čaÔÇÖy─▒ su├žlar. Nurettin Pa┼ča, Topal Osman BeyÔÇÖden yard─▒m ister. Osman Bey, Giresun u┼čaklar─▒yla meclisi sarar. Osman Bey, meclise gelir ve Nurettin Pa┼čaÔÇÖy─▒ savunan bir konu┼čma yapar. Nurettin Pa┼ča hakk─▒ndaki su├žlamalar d├╝┼čerÔÇŁ dediklerini ifade eder.

Sakarya Sava┼č─▒n─▒ t├╝m ayr─▒nt─▒lar─▒yla yazan Selim Erdo─čanÔÇÖa te┼čekk├╝r ederim. Yazd─▒─č─▒, Kronik KitapÔÇÖtan ├ž─▒kan ÔÇťSAKARYA T├╝rk Bitti Demeden Bitmez, ─░stanbul-2020,ÔÇŁ kitab─▒ okuman─▒z─▒ ve sava┼č alan─▒n─▒ ziyaret etmenizi dilerim.

Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Kronoloji:

-30 Ekim 1918 Mondros M├╝tarekesi

-2 Kas─▒m 1918 Enver Pa┼ča, Talat Pa┼ča, Cemal Pa┼ča ├╝lkeyi terk ettiler.

-13 Kas─▒m 1918 M├╝ttefik Donanmas─▒ ─░stanbulÔÇÖa geldi, asker ├ž─▒kard─▒.┬á ─░stanbulÔÇÖun ├Ârt├╝l├╝ i┼čgal ba┼člad─▒

-18 Ocak 1919 Kars ┼×uralar H├╝k├╝metiÔÇÖnin kurulmas─▒

-5 ┼×ubat 1919 Karakol CemiyetiÔÇÖnin Albay Kara Vas─▒f taraf─▒ndan kuruldu

-12 Nisan 1919 ─░ngilizlerin Kars ┼×ura H├╝k├╝metini da─č─▒t─▒p, tutuklamas─▒

-15 May─▒s 1919 ─░zmirÔÇÖin Yunanistan taraf─▒ndan i┼čgal edildi

-19 May─▒s 1919 Mustafa KemalÔÇÖin SamsunÔÇÖa ├ž─▒kt─▒,

-27 May─▒s 1919 Bal─▒kesir Kongresi ba┼člad─▒

-Haziran 1919 Ethem BeyÔÇÖin Salihli CephesiÔÇÖni kurmas─▒

-22 Haziran 1919 Amasya Tamimi

-23 May─▒s 1919 ilk Sultanahmet Meydan─▒ÔÇÖnda yap─▒lan mitingle Yunanl─▒lar─▒n ─░zmirÔÇÖi i┼čgali ┬á┬áprotesto edildi, Daha sonra 30 May─▒s, 10 Ekim 1919 ve 13 Ocak 1920ÔÇÖda tekrar mitingler yap─▒ld─▒

-23 Temmuz-7 A─čustos 1919 Erzurum Kongresi

-16 A─čustos Ala┼čehir Kongresi Ba┼člad─▒

– 4-11 Eyl├╝l 1919 Sivas Kongresi

-Ekim 1919-25 Kas─▒m 1919 I. Anzavur ─░syan─▒

-27 Aral─▒k 1919 Mustafa Kemal AnkaraÔÇÖya geldi

-16 ┼×ubat- 19 Nisan 1920 II. Anzavur ─░syan─▒

-17 ┼×ubat 1920 Misak-─▒ MilliÔÇÖnin kabul├╝

-16 Mart 1920 ─░stanbulÔÇÖun ─░ngilizler taraf─▒ndan resmen i┼čgali, Meclis-i MebusanÔÇÖ─▒n da─č─▒t─▒lmas─▒

-23 Nisan 1920 AnkaraÔÇÖda TBMM a├ž─▒ld─▒

-22 May─▒s 1920 Bat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n Yunanl─▒lar taraf─▒ndan i┼čgal edildi

-5 Temmuz 1920 EdirneÔÇÖnin Yunanl─▒lar taraf─▒ndan i┼čgal edildi

-10 A─čustos 1920 Sevr Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ imzaland─▒

-8 Temmuz 1920 Bursa Yunanl─▒lar taraf─▒ndan i┼čgal edildi

-Ocak 1921 Ethem BeyÔÇÖin tasfiyesi

-I. Elcezire Hârekatı

-6-11 Ocak 1920 I. ─░n├Ân├╝ Sava┼č─▒

-15 Mart 1921 Talat Pa┼čaÔÇÖn─▒n Ermeni komitac─▒lar taraf─▒ndan katledilmesi

-16 Mart 1921 Ankara H├╝k├╝meti ile Sovyetler aras─▒nda Moskova antla┼čmas─▒ imzaland─▒

-23 Mart-1 Nisan 1921 II. ─░n├Ân├╝ Sava┼č─▒

-23 A─čustos-13 Eyl├╝l 1921 Sakarya Sava┼č─▒

-13 Ekim 1921 Ankara H├╝k├╝meti ile Kafkas cumhuriyetleri aras─▒nda Kars Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n imzalanmas─▒

-20 Ekim 1921 Ankara H├╝k├╝meti ile Fransa aras─▒nda Ankara Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n imzalanmas─▒

-26 A─čustos 1922 B├╝y├╝k Taarruz

-31 A─čustos 1922 II. Elcezire H├órekat─▒, ├ľzdemir BeyÔÇÖin ─░ngilizleri Derbent B├Âlgesinde bozguna u─čratmas─▒

-9 Eyl├╝l 1922 ─░zmirÔÇÖin kurtulu┼ču

-11 Eyl├╝l 1922 BursaÔÇÖn─▒n kurtulu┼ču

-11ekim 1922 Mudanya M├╝tarekesi

-Kas─▒m 1922 II. Elcezire H├órekat─▒na kat─▒lan birliklerin geri ├žekilmesi

-24 Temmuz 1923 Lozan Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒

-29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilan edildi. Mustafa Kemal Reisicumhur se├žildi

KAYNAKÇA:

-Akif, Cemil, I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1977

-Allen, W.E.D.1828-1921 T├╝rk-Kafkas S─▒n─▒r─▒ndaki Harplerin Tarihi, Ankara-1966,

-Ak┼čin, Sina, ─░stanbul H├╝k├╝metleri ve Milli M├╝cadele, ─░stanbul-2004

-Apak, Rahmi, Yetmi┼člik Bir Subay─▒n Hat─▒ralar─▒, Ankara-1988

-Apak, Rahmi, ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖnda Garp Cephesi Nas─▒l Kuruldu

-Aralov, S.─░, Bir Sovyet Diplomat─▒n An─▒lar─▒, ─░stanbul-

-Avc─▒o─člu, Do─čan, Milli Kurtulu┼č Tarihi, ─░stanbul-1974

-Aydemir, ┼×evket S├╝reyya, Enver Pa┼ča, ─░stanbul-1975

-Aydemir, ┼×evket S├╝reyya, Tek Adam, ─░stanbul-1991

-Bal, Mehmet Akif, Milli M├╝cadele D├Âneminde Bekira─ča ve Malta An─▒lar─▒─░stanbul-2007

-B─▒y─▒kl─▒o─člu, Tevfik TrakyaÔÇÖda Milli M├╝cadele Ankara, 1992

-Bozkurt, Abdurrahman, ─░tilaf Devletlerinin ─░stanbulÔÇÖda ─░┼čgal Y├Ânetimi, Ankara-2014

-Cebesoy, Ali Fuat, Milli M├╝cadele Hat─▒ralar─▒-─░stanbul

-Cemil, Arif, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1997

-Dedeo─člu, ├ľmer. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n Gizli Oturum Konu┼čmalar─▒, ─░stanbul-2008

-Erdo─čan Selim, SAKARYA T├╝rk Bitti Demeden Bitmez, ─░stanbul-2020, Kronik

-Esengin, Kenan, Milli M├╝cadelede ayaklanmalar, ─░stanbul-2006

-Fortuna, Benjamin C., Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref, ─░stanbul-2018

-G├╝rer, Turgut, Komitac─▒ Fuat BalkanÔÇÖ─▒n An─▒lar, ─░stanbul-2008

-Hafifbilek, Celal, Ankara 1920, ─░stanbul-1998

-I┼č─▒k, S├╝leyman, Kuvva, ─░stanbul-2017

-─░lgurel, M├╝cteba, Milli M├╝cadeleÔÇÖde Bal─▒kesir Kongreleri, ─░stanbul-1999

-Kandemir, Feridun, Rauf Orbay, ─░stanbul-1965

-kant, Albert, Bir Yahudinin An─▒lar─▒, ─░stanbul-2009-Karabekir, Kaz─▒m, Pa┼čalar─▒n Hesapla┼čmas─▒, ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖna Nas─▒l Girdik, Nas─▒l ─░dare Ettik, ─░stanbul-1992

-Karabekir, Kaz─▒m, Erzincan ve ErzurumÔÇÖun Kurtulu┼ču, Ankara-2001

-Kolo─člu, Orhan, Jurnalcilikten Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖya, ─░stanbul-201

-K├Âse, Mustafa, ┼×ehit Binba┼č─▒ H├╝seyin Avni Alpaslan, Samsun-2007

-Kutay, Cemal, Çerkes Ethem Dosyası, İstanbul-1989

-Kutay, Cemal, Rauf Orbay, Hayat ve Hat─▒rat─▒m, ─░stanbul-1997

-Nur, R─▒za, Hayat─▒m ve Hat─▒rat─▒m, ─░stanbul-1967

-Mente┼čo─člu, ├ľ. Erden, Giresunlu Fedailerle Konu┼čtum Onlarda ├ç─▒lg─▒nd─▒, Ankara-2008

-Peker, Ekrem Hayri, Yeni Bir Cihan ─░mparatorlu─ču Kurma M├╝cadelesi Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-2020

-Sel├žuk, ─░lhan, Y├╝zba┼č─▒ SelehattinÔÇÖin Roman─▒, ─░stanbul-2010

-Sorgun, Taylan, Halil Pa┼ča, ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖden Cumhuriyete Bitmeyen Sava┼č, ─░stanbul-2003

-Sorgun, Taylan, M├╝tareke D├Ânemi, ─░stanbul-2007

-Soysal, ─░lhami,150ÔÇÖlikler, ─░stanbul-2005

-Soysal, ─░lhami, Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda ─░┼čbirlik├žiler, ─░stanbul-2008

-Stoddard, P, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1993

-┼×ener, Cemal, ├çerkes Ethem Olay─▒, ─░stanbul-2000

-┼×im┼čir. B.N, Malta s├╝rg├╝nleri, Ankara-1985

-Ta├žalan, Nurdo─čan, EgeÔÇÖde Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Ba┼člarken, ─░stanbul-1970

-Tansu, Semih Nafiz, ─░ki Devrin Perde Arkas─▒, ─░stanbul-2011

-Temo, ─░brahim, ─░ttihat ve Terakki An─▒lar─▒, ─░stanbul-2000

-Tetik, Ahmet, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-2014

-Ulubelen, Erol, ─░ngiliz Gizli Belgelerinde T├╝rkiye, ─░stanbul-1967

-Yerasimos, Stefanos, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk-Sovyet ─░li┼čkileri

-Yel, Selma, Yakup ┼×evki Pa┼ča ve Askeri Faaliyetleri, Ankara-2002

D─░PNOT
(1)
Sakarya Meydan MuharebesiÔÇÖnin son kalesi olan HaymanaÔÇÖda ┼čehit d├╝┼čen Giresunlu 42ÔÇÖnci Alay Komutan─▒ Binba┼č─▒ H├╝seyin Avni AlparslanÔÇÖ─▒n an─▒t mezar─▒ 100ÔÇÖ├╝nc├╝ ├Âl├╝m y─▒l d├Ân├╝m├╝ne haz─▒rlan─▒yor. Giresun Tirebolulu olan ve Sakarya Meydan Muharebesine kurmu┼č oldu─ču g├Ân├╝ll├╝ alayla birlikte kat─▒lan ve yakla┼č─▒k 50 askeriyle birlikte ┼čehit olan Binba┼č─▒ H├╝seyin Avni AlparslanÔÇÖ─▒n mezar─▒ ┼čehit olmas─▒ndan 95 y─▒l sonra AnkaraÔÇÖn─▒n Haymana il├žesine ba─čl─▒ Katranc─▒ k├Ây├╝nde bulunmu┼čtu. Mezar─▒n bulunmas─▒n─▒n ard─▒ndan harekete ge├žen Tirebolu Dernekler Federasyonu (T─░RDEF) bir heyet olu┼čturarak ┼čehit Binba┼č─▒ya ├Âl├╝m├╝n├╝n 100ÔÇÖ├╝nc├╝ y─▒l d├Ân├╝m├╝nde 2021’e yeti┼čtirmek ├╝zere an─▒t mezar ├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člatt─▒.

Toplam Okuma: 1,584 , Bug├╝n: 7 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

29 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larda ─░sk├ón Politikas─▒ ve ├çerkesler i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

28 Kas─▒m 2020, ├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel i├žin yorumlar kapal─▒
Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

28 Kas─▒m 2020, Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam i├žin yorumlar kapal─▒
Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

23 Kas─▒m 2020, Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

23 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

15 Kas─▒m 2020, Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival i├žin yorumlar kapal─▒
Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

15 Kas─▒m 2020, Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi i├žin yorumlar kapal─▒
├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

15 Kas─▒m 2020, ├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

9 Kas─▒m 2020, ├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č i├žin yorumlar kapal─▒
Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

9 Kas─▒m 2020, Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

9 Kas─▒m 2020, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak i├žin yorumlar kapal─▒
Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

9 Kas─▒m 2020, Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rk ve ├çelik Palas i├žin yorumlar kapal─▒
Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

9 Kas─▒m 2020, Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

1 Kas─▒m 2020, D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

1 Kas─▒m 2020, ─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

1 Kas─▒m 2020, Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

1 Kas─▒m 2020, Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede i├žin yorumlar kapal─▒
B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

29 Ekim 2020, B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar