G├╝ll├╝ce K├Ây├╝, Mustafakemalpa┼ča ve An─▒lar

G├╝ll├╝ce K├Ây├╝, Mustafakemalpa┼ča ve An─▒lar

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Birka├ž┬á ay evvel Atat├╝rkÔÇÖten An─▒lar ad─▒nda bir kitap okudum. Kitab─▒n sonlar─▒nda tan─▒d─▒k bir isme rastlad─▒m; Pepe AliÔÇÖye. Atat├╝rk 1936 y─▒l─▒nda Merinos fabrikas─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒ i├žin BursaÔÇÖya gelir. Bursal─▒lar Merinos fabrikas─▒n─▒n ├Ân├╝nde toplanm─▒┼člard─▒r. Atat├╝rkÔÇÖ├╝ g├Ârmek i├žin ├ževre kasabalarda, k├Âylerde ya┼čayan bir├žok insan kimi at─▒yla, e┼če─čiyle; kimi y├╝r├╝yerek; kimi bulabildikleri motorlu ara├žlarla BursaÔÇÖya gelmi┼č ve hanlar─▒ doldurmu┼člard─▒.

T├Âren esnas─▒nda birisi kalabal─▒─č─▒┬áyarar: ÔÇťPa┼čam, pa┼čamÔÇŁ diye ba─č─▒r─▒r. ÔÇťBenim ben; Pepe Ali.ÔÇŁ Atat├╝rk ÔÇś├╝n i┼čaretiyle yol a├ž─▒l─▒r. Ba─č─▒ran ki┼či ko┼čarak Atat├╝rkÔÇÖ├╝n eline sar─▒l─▒r, ├Âper. Atat├╝rk onu kald─▒r─▒r ve sorar. ÔÇťAli, ┼čimdi ne yap─▒yorsun?ÔÇŁ Pepe Ali cevap verir: ÔÇťSiz T├╝rkiyeÔÇÖnin reisi oldunuz, bende k├Ây├╝m├╝n, G├╝ll├╝ceÔÇÖnin muhtar─▒ oldum.ÔÇŁ Atat├╝rk ├žok memnun olur, bir iste─či olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorar. Pepe Ali hi├žbir ┼čey istemez, sa─čl─▒k diler.

Bu beni al─▒p ├žocuklu─čuma g├Ât├╝rd├╝. Bayramlar─▒, yazlar─▒ babam─▒n g├Ârev yapt─▒─č─▒ ─░neg├ÂlÔÇÖden G├╝ll├╝ce k├Ây├╝ne giderdik. Uzun burunlu, a─ča├ž kasa kamyondan bozma ┼čimdiki ─░nter, Austin, Mercedes Benz gibi burunlu otob├╝slerle eski ─░neg├Âl yolundan BursaÔÇÖya giderdik. Yolda ┼čimdi y─▒k─▒lm─▒┼č, neredeyse izi bile kalmam─▒┼č, k─▒ymetini bilemedi─čimiz eski bir su de─čirmeninin yan─▒ndan Kazanc─▒ bay─▒r─▒n─▒n dar ve virajl─▒ yollar─▒nda ilerlerdik. Yol o kadar virajl─▒yd─▒ ki insanlar─▒n mideleri bulan─▒rd─▒. Darac─▒k yol Aksu k├Ây├╝n├╝n i├žinden ge├žip ve KestelÔÇÖe inerdi. Oh nihayet d├╝zl├╝─če indik, BursaÔÇÖya yakla┼čt─▒k derdim. Sonras─▒nda y─▒k─▒k Hacivat Han─▒ÔÇÖn─▒ geride b─▒rak─▒p, bug├╝n Erikli kav┼ča─č─▒ yak─▒n─▒ndaki ÔÇťyan─▒k fabrikaÔÇŁya bir selam sark─▒t─▒p sa─č─▒m─▒zda solumuzda yer alan ┼čeftali bah├želeri aras─▒ndan ge├žip bug├╝nk├╝ Y─▒ld─▒r─▒m CaddesiÔÇÖnden Santral Garaja gelirdik.

Santral Garaj, sadece BursaÔÇÖn─▒n de─čil farkl─▒ mimarisiyle T├╝rkiyeÔÇÖnin gurur duydu─ču bir yap─▒yd─▒. Garaj─▒n etraf─▒ndaki taksi, dolmu┼č, otob├╝s duraklar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra talika denen at arabalar─▒n─▒n dura─č─▒ da vard─▒.

Mustafakemalpa┼ča otob├╝s├╝n├╝n kalk─▒┼č saatini beklerken alt kattaki d├╝kk├ónlar─▒n vitrinlerine bakard─▒k. Havlu ve kolonya satan d├╝kk├ónlar ├žo─čunluktayd─▒. En ├žok ilgimizi ├žakmak, ├žak─▒, b─▒├žak ve oyuncak satan bir d├╝kk├ón─▒n vitrini ├žekerdi. Vitrindeki k├╝├ž├╝k kurmal─▒ robota dakikalarca bakard─▒k.

Sonra otob├╝s├╝m├╝z hareket eder, park─▒n yan─▒ndaki Ya─čc─▒lar dura─č─▒ndan birka├ž┬áki┼či daha al─▒r, Acemlerden a┼ča─č─▒ya iner ┼čimdi kapal─▒┬á olan benzinli─čin oradan devam ederdi. NATOÔÇÖdan gelen parayla yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin NATO yolu diyen ve in┼čaat─▒ y─▒llarca s├╝ren yeni yolun zaman zaman kenar─▒ndan ge├žer Mustafakemalpa┼čaÔÇÖya var─▒rd─▒k. Otob├╝s ┼čehir merkezinde durur, ┼×eyh M├╝ft├╝ camisinin kar┼č─▒s─▒ndaki k├Ây minib├╝slerine kadar y├╝r├╝rd├╝k. K├Ây├╝n yan─▒ndan ge├žen ilk minib├╝se binerdik, k├Ây├╝n ba┼č─▒nda inerdik. Oradan yakla┼č─▒k yar─▒m saat y├╝r├╝y├╝p, yolda rastlad─▒klar─▒m─▒zla selamla┼čarak ├çerkes mahallesindeki ninemin evine ula┼č─▒rd─▒k. Bu y├╝zden eve ula┼čmam─▒z bazen bir saati bulurdu. K├Âyde h─▒s─▒m, akrabay─▒ ziyaret ederdik. Bu ziyaretlerin birinde babam gel buraya seni bir gaziyle, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n emir eriyle tan─▒┼čt─▒raca─č─▒m. ─░stiklal madalyal─▒ ya┼čl─▒, g├╝le├ž y├╝zl├╝ ÔÇťPepe AliÔÇÖyleÔÇŁ tan─▒┼čmam─▒z b├Âyle oldu. Konu┼čurken baz─▒ kelimelerde tak─▒ld─▒─č─▒ i├žin pepe lakab─▒ tak─▒lm─▒┼č.

Bu vatan─▒┬áne zorluklarla kurtard─▒─č─▒m─▒z─▒┬áyeni nesil bilmiyor diye ┼čik├óyet etmi┼čti. Atat├╝rk bize AllahÔÇÖ─▒n bir lutfu. ÔÇť├çanakkaleÔÇÖdeki sava┼čtan Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n da benimde sa─č ├ž─▒kmam─▒z bir mucize. E─čer pa┼ča zaman─▒nda yeti┼čmeseydi cephe d├╝┼čer ve yedi d├╝vele ─░stanbulÔÇÖun yolu a├ž─▒l─▒rd─▒. ├çok kuvvetliydiler o zaman gavuru zor kovard─▒kÔÇŁ demi┼čti. ├çanakkale sava┼č─▒ndan sonra istiklal sava┼č─▒na da kat─▒l─▒r Pepe Ali.

Babam bizi amcas─▒n─▒n o─člu Halil ─░brahim EfendiÔÇÖnin evine g├Ât├╝r├╝rd├╝. Ailenin tek okumu┼ču olan ─░brahim Efendi medrese hocas─▒yd─▒. Yedek subay olarak sava┼ča kat─▒lan ─░brahim Efendi gazi olarak sava┼čtan d├Âner. Evlerinin bir odas─▒ndaki camek├ónl─▒┬ádolapta subay elbisesi, k─▒l─▒c─▒, buhurdanl─▒k ve g├╝labdanl─▒─č─▒┬ádururdu.

┬á┬á┬á┬á┬á┬áDedem ilk iki o─člunun ad─▒n─▒┬á┼čehit olan karde┼člerinin ad─▒n─▒┬á vermi┼čti. B├╝y├╝k amcam─▒n ad─▒┬áOsmanÔÇÖd─▒. Osman, dedemin daha ya┼č─▒ gelmeden askere al─▒n─▒p Balkan sava┼č─▒na kat─▒lan karde┼čidir. Balkan sava┼č─▒ndan kurtulan Osman dedem Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ┼čehit olur. Kendisinden manast─▒rda elinde t├╝fek, boynunda fi┼čeklik dizisiyle ├žektirdi─či resim kal─▒r. Babam─▒n ismiyse, Halil. Babama ismini veren Halil ┼×evki dedem ├çanakkaleÔÇÖde ┼čehit olur. Di─čer karde┼či ─░brahim Efendi ├çanakkale sava┼č─▒ndan gazi olarak d├Ânm├╝┼čt├╝r.

Dedem Ahmet ├çavu┼č┬áon ├╝├ž y─▒l┬á├Ânce askerlik yapm─▒┼č 1924 y─▒l─▒nda Do─ču Cephesinde ├žarp─▒┼čan dedem Nuri Pa┼čaÔÇÖn─▒n komutas─▒nda Bak├╝ÔÇÖye girer. Sonra Kaz─▒m Karabekir Pa┼čaÔÇÖn─▒n komutas─▒nda Ermeniler ve G├╝rc├╝lerle sava┼č─▒r. Do─ču Anadolu kurtar─▒l─▒p, s─▒n─▒rlar kesin olarak ├žizilir. Sonra Sovyetler ─░ngiliz yanl─▒s─▒ bu devletleri ortadan kald─▒r─▒r. Kaz─▒m Karabekir Pa┼ča birliklerinin bir k─▒sm─▒n─▒ Bat─▒ CephesiÔÇÖne g├Ânderir. Dedem de Bolvadin menzili 3. katar k─▒stas─▒ndan ├žavu┼č r├╝tbesiyle istiklal madalyas─▒ al─▒p d├Âner, hafif sa─č─▒r olarak.

Dedem ├Âld├╝─č├╝nde ├╝├ž-d├Ârt ya┼člar─▒ndayd─▒m. ─░┼čletti─či bakkal d├╝kk├ón─▒n─▒┬á hayal meyal hat─▒rl─▒yorum. Kendisi okuyamayan dedem d├Ârt erkek ├žocu─čunu okutmak ister. O ┼čartlarda en uygun okul ÔÇťK├Ây Enstit├╝leriÔÇŁ dir. Babam Halil ve onun k├╝├ž├╝─č├╝ Hayrettin amcam okullar─▒n─▒ bitirip ├Â─čretmen olurlar. Di─čer iki amcam gittikleri okullar─▒ bitiremezler, ayr─▒l─▒rlar.

┬á┬á┬á┬á┬á┬áDedemin ba┼čar─▒s─▒z giri┼čimleri ninemi usand─▒r─▒r ve ellili y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda dedemden bo┼čan─▒r ve ├žocuklar─▒n bak─▒m─▒n─▒┬á├╝stlenir.

Dedemle ilgili ac─▒┬ábir an─▒y─▒┬áOsman amcam s─▒k s─▒k anlat─▒rd─▒. 1946 y─▒l─▒nda parti kurulmas─▒ serbest b─▒rak─▒l─▒r. Dedem yeni kurulan Demokrat partiyi destekler. O y─▒llarda kutlanan milli bayramlarda siyasi partilerde y├╝r├╝y├╝┼č kortejine kat─▒l─▒rm─▒┼č. Demokrat partinin bayra─č─▒n─▒ ta┼č─▒may─▒ dedem ├╝stlenir. T├Âren olays─▒z sona erer. Sonraki hafta pazara d├╝kk├ón i├žin mal almaya giden dedeme tenha bir yerde birka├ž CHPÔÇÖli fanatik sald─▒r─▒r ve dedemi fena h─▒rpalarlar. Bu durum amcam─▒ o kadar k─▒zd─▒rm─▒┼č ki ├Âlene kadar CHPÔÇÖye muhalif kald─▒, hep ele┼čtirdi. Amcam ├Âmr├╝n├╝n son y─▒llar─▒nda AnkaraÔÇÖda kalp kapak├ž─▒─č─▒ndan ameliyat oldu. Ameliyat─▒ yapan doktor Say─▒n Deniz BaykalÔÇÖ─▒n o─čludur. Amcam g├╝lerek bana ÔÇťdoktorum ├žok iyiydi, dayanamad─▒m ben y─▒llar boyu CHPÔÇÖye muhaliftim. AllahÔÇÖ─▒n i┼čine bak, beni BaykalÔÇÖ─▒n o─čluna ameliyat ettirdi dedim. Doktorum g├╝lerek; Osman Bey ben siyaset├ži de─čilim, doktorum sen bir an ├Ânce iyile┼čmene bak.ÔÇŁ Dedi diye anlatm─▒┼čt─▒.

K├Ây├╝m├╝zde iki harman yeri vard─▒.┬á├çerkes mahallesindeki harman yeri evimizin kar┼č─▒s─▒ndayd─▒. Harman yeriyle evlerin aras─▒nda ├ž─▒kr─▒kl─▒┬á bir kuyu ve k├╝├ž├╝k bir su kanal─▒┬ávard─▒. Kanalda su kaplumba─čalar─▒┬á ve kurba─čalar ya┼čard─▒.

Bah├želi evimizin s─▒n─▒rlar─▒nda boydan boya erkek dut a─ča├žlar─▒ dikiliydi. Bunlar dut meyvesi vermezdi. Bu a─ča├ž yapraklar─▒ ipek b├Âceklerine verilirdi. ├çal─▒lardan olu┼čmu┼č kerevetin ├╝zerine dallar─▒yla konan yapraklar beyaz b├Âceklerce ├ž─▒t─▒r ├ž─▒t─▒r sesler ├ž─▒kararak yenirdi.

Kullan─▒m suyunu bah├žemizdeki kuyudan ├žekerdik. ─░├žme suyunu k├Ây├╝n merkezine yak─▒n bir ├že┼čmeden getirirdik. ├çe┼čme ba┼č─▒ gen├žlerin bulu┼čma yeriydi. Konserve bitkileri/sebzeleri ├╝retimi yayg─▒nla┼č─▒nca a┼č─▒r─▒ sulama y├╝z├╝nden sular ├žekildi, kuyular kurudu.

├çok d├╝ven s├╝rd├╝m, bu─čday demetlerini r├Âmorklarla ta┼č─▒d─▒m. Ay├ži├žekleri olgunla┼č─▒nca kellelerini keser, sopayla vurarak, m─▒s─▒rlar─▒ ise elle birbirine s├╝rterek ko├žanlar─▒ndan ay─▒r─▒rd─▒k. Ninem ve halam Bu─čdaylar─▒ depolar ihtiya├ž kadar─▒n─▒ de─čirmene g├Ât├╝r├╝p un yapt─▒r─▒r, kalan─▒ satard─▒.

Hayvan yemlerini, samanlar─▒┬ábalya makinelerinde s─▒k─▒┼čt─▒r─▒p o ┼čekilde saklard─▒k. Otlar─▒┬áise tepe gibi yapar ├╝st k─▒sm─▒n─▒┬áya─čmurdan korurduk.

Ak┼čamlar─▒┬áevin ├Ân├╝nden boyunlar─▒ndaki ├ž─▒ng─▒raklar─▒yla koyun ve ke├ži s├╝r├╝leri ge├žerdi. Arkalar─▒ndan s─▒─č─▒r s├╝r├╝leri gelirdi. S─▒─č─▒rlar su yalaklar─▒na b├Â─č├╝rerek iti┼čerek ├╝┼č├╝┼č├╝rd├╝. Sonra hemen hepsi kendi evlerinin yolunu tutard─▒.┬á ├çoban bulunamaz oldu, hayvanc─▒l─▒k eski ├Ânemini kaybetti.

K├Ây├╝m├╝zde binek at─▒┬ábesleyenler de vard─▒.┬á├çerkez mahallesinde caminin hemen kar┼č─▒s─▒nda bakkal i┼čleten Kamil A─čaÔÇÖn─▒n┬á├žok g├╝zel bir at─▒┬ávard─▒. Harman yerine g├Ât├╝r├╝r, boynuna ba─čl─▒┬á uzun ipi demir bir kaz─▒─ča ├žakard─▒. At kaz─▒─č─▒n etraf─▒nda daireler ├žizerek ko┼čard─▒. Hepimiz hayranl─▒kla seyrederdik. Bazen k├Âylerde at yar─▒┼člar─▒ yap─▒l─▒rd─▒.

Harman yerinin biraz ilerisinde kerpi├žlik dedi─čimiz yer vard─▒. Birka├ž┬á d├Ân├╝ml├╝k bu ├žukur ya─čmur sular─▒yla dolar; k├Ây├╝m├╝z├╝n mandalar─▒na, malaklar─▒na yatak olurdu. ─░┼či olmayan mandalar b├╝t├╝n g├╝n┬á ├žamurda burada yatard─▒.

Kerpi├že gelince; toprak suyla ─▒slat─▒l─▒r, ├žamur haline getirildikten sonra ayakla ezilir. Belli bir k─▒vama gelince da─č─▒lmamas─▒ i├žin saman kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒r, sonra kal─▒pla ┼čekil verilir, tahtalar ├╝zerinde kurutulurdu. Kerpi├ž d├Â┼čendikten sonra duvar i├žten ve d─▒┼čtan s─▒van─▒rd─▒. Sonra kire├žli su ile badana yap─▒l─▒rd─▒. Babam─▒n arkada┼č─▒ ve evleriyle aralar─▒nda bir ev olan arkada┼č─▒ Seyfettin amcam─▒z y─▒llar sonra bir arkada┼č─▒yla buras─▒n─▒ sazan yeti┼čtirdi─či bir g├Âlete ├ževirdi. Birka├ž y─▒l sonra bu i┼či b─▒rakt─▒. K├Ây muhtarl─▒─č─▒ buraya k├Âye gelir olsun diye kavak diktirdi.

Rahmetli(Seyfettin Tayfur Amcam─▒z) kurt k├Âpe─či yeti┼čtirmeyi ├žok severdi. K─▒z─▒ sevdi─či gence ka├ž─▒nca yirmi-yirmi be┼č y─▒l k─▒z─▒yla da e┼čiyle de konu┼čmad─▒.

Seyfettin amcan─▒n makinelere kar┼č─▒┬á├Âzel bir yetene─či vard─▒, de─či┼čik tar─▒m makineleri yapard─▒. Bir ka├ž─▒n─▒ yak─▒nlardaki ÔÇôsonra kapand─▒ ÔÇô Tar─▒msal Fabrikas─▒ ├╝retmi┼čti

Kerpi├ž┬á evleri k─▒┼č─▒n s─▒cak, yaz─▒n serin tutard─▒. Uzun y─▒llar sonra gitti─čim ├ľzbekistanÔÇÖda betondan yap─▒lm─▒┼č ama duvarlar─▒┬ákerpi├ž┬á evler yukar─▒daki ├Âzelli─činden dolay─▒┬á├žok tutulurdu.

Halamla ya┼čayan babaannemin bah├žesinde tavuklar, horozlar, civcivler, ├Ârdekler, kazlar eksik olmazd─▒. Bunlara yem ve su vermek en b├╝y├╝k e─člencelerimizdendi. Halam─▒n besledi─či inek ve danaya su vermek i├žin beton yala─č─▒ kuyudan su ├žekerek doldururduk.

K├Âye gitti─čimizde karde┼čimle, Mehmet Amcalara u─čray─▒p RahmiÔÇÖnin besledi─či g├╝vercinleri seyretmek b├╝y├╝k zevk verirdi. Her y─▒l bir g├╝vercin al─▒p ─░neg├ÂlÔÇÖe giderdik. Ama nedense g├╝vercin beslemeyi beceremedik.

T├╝rk mahallesinin harman yeri ─░zmir yolunun Pa┼čalar taraf─▒ndayd─▒. Bazen o taraftaki tarlalara gidip ahlat ÔÇô┬áyabani armut ÔÇô┬átoplay─▒p yerdik. K├Ây├╝n gen├žleri di─čer k├Âylerdeki gen├žler gibi Karacabey Haras─▒nda ├žal─▒┼č─▒rlard─▒.

K├Ây├╝n en renkli ki┼čilerinden biri babam─▒n┬á├Â─čretmen arkada┼č─▒┬á Karak├╝ndilÔÇÖin OsmanÔÇÖd─▒. E┼činin tarlalar─▒ndan birini satar ├žift motorlu Java yada C2ÔÇÖsiyle t├╝m T├╝rkiyeÔÇÖyi dola┼č─▒rd─▒. Gitmedi─či yer kalmam─▒┼čt─▒. Ecel onu k├Ây├╝n dibinde hara d├Ân├╝┼č├╝ yakalad─▒. Bir kamyonun ├žarpmas─▒yla birlikte hayat─▒n─▒ kaybetti. G├╝zelim motosikleti parampar├ža oldu.

K├Âyde d├╝─č├╝nlerden sonraki en b├╝y├╝k e─člence pazara gitmekti. Mustafakemalpa┼čaÔÇÖn─▒n pazar─▒ Per┼čembe g├╝n├╝ kurulurdu. Sabah erkenden kalkar duruma g├Âre ak┼čamdan ayr─▒ bir yere koydu─čumuz tavuklar─▒ yakalay─▒p ayaklar─▒n─▒ ba─člad─▒─č─▒m─▒z tavuklar─▒ bir sepete koyard─▒k. Di─čer sepetteyse k─▒r─▒lmas─▒n diye samanlar─▒n i├žine koydu─čumuz yumurtalar vard─▒. Sepetleri kolumuza al─▒p k├Ây meydan─▒na giderdik. Hangi ara├ž varsa ona binerdik. Bazen bir trakt├Âr├╝n r├Âmorkuna dolard─▒k, bazen de bir kamyonetin kasas─▒na konmu┼č tahta s─▒ralara oturup Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya giderdik. Satacak ├╝r├╝n├╝ fazla olanlar ├Âk├╝z arabalar─▒yla giderlerdi.

┼×eyh M├╝ft├╝ camisinin ├Ân├╝nde ara├žlardan inerdik. Yukar─▒daki tavuk pazar─▒nda tavuklar─▒ ve yumurta satar, alacaklar─▒m─▒z─▒ al─▒r, pazar─▒ iyice dola┼čt─▒ktan sonra buldu─čumuz ilk ara├žla k├Âye d├Ânerdik. A─č─▒r a─č─▒r yoku┼ču ├ž─▒kan ara├žtan inip y├╝r├╝mek gelirdi i├žimden. O kadar yava┼č ├ž─▒karlard─▒ ki yoku┼čta dizili olan ├ž├Âmlek├ži d├╝kk├ónlar─▒nda durulur; k├╝pler testiler, toprak tencereler sat─▒n al─▒n─▒rd─▒. Bazen buradan, bazen d├╝zl├╝kteki orman idaresinin ├Ân├╝nde bekleyen birka├ž yolcuyu almak i├žin s─▒k─▒┼č─▒rd─▒k.

Zaman zaman babamla Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya iner ┼čehri ve akrabalar─▒ dola┼č─▒rd─▒k. ┼×eyh M├╝ft├╝ camisinin ├Ân├╝nde iner, k├Âpr├╝den kar┼č─▒ yakaya ge├žerdik. Lala ┼×ahin Pa┼čaÔÇÖn─▒n t├╝rbesini ge├žer, oradan kaymakaml─▒─č─▒n bah├žesindeki tarihi topa bakard─▒k. Bah├žede ayr─▒ca birka├ž mermer s├╝tun ba┼č─▒, lahit par├žalar─▒ vard─▒.

K├Âpr├╝den Mustafakemalpa┼ča┬á├žay─▒na kadar kay─▒kla gezenleri, bal─▒k tutanlar─▒┬á seyrederdik. Sonraki dura─č─▒m─▒z bal─▒k pazar─▒ olurdu. Bal─▒k pazar─▒ndaki iri iri sazanlar, yay─▒nlar, turnalar tezg├óhlarda m├╝┼čteri beklerdi. Babam b├╝y├╝k bir sazan se├žerdi. Bal─▒─č─▒ k├Âyde kendi temizler g├╝zel bir yahni yapard─▒.

Bal─▒k pazar─▒n─▒n yan─▒ndaki avc─▒lar kul├╝b├╝ne gidip ├žay i├žer, duvardaki postlara bakard─▒k. Postlar─▒n en ilgi ├žekeni 1950ÔÇÖli y─▒llarda Uluda─čÔÇÖda vurulmu┼č┬ábir Anadolu pars─▒┬ápostuydu. (baz─▒lar─▒┬áva┼čak diyor ama va┼čak postu daha k├╝├ž├╝k olurdu.) Annemin babas─▒┬áFerit dedemle 1940-1950 y─▒llar─▒nda a─č─▒zdan dolma t├╝fe─čiyle avlad─▒─č─▒┬á iki ay─▒┬áve bir geyik postunu annem ├žeyizinde getirmi┼čti. Geyik postu karde┼čimde duruyor ama ay─▒┬ápostlar─▒n─▒┬á─░neg├ÂlÔÇÖden ta┼č─▒n─▒rken b─▒rakt─▒k.

├çay─▒n ├╝zerinden ge├žerken ninemin kurtulu┼č sava┼č─▒ y─▒llar─▒ i├žin anlatt─▒klar─▒n─▒ an─▒msard─▒m.

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n emekli jandarma binba┼č─▒s─▒┬áAnzavur lakapl─▒ Ahmet Bey; pa┼ča yap─▒l─▒r. G├Ârevi G├╝ney MarmaraÔÇÖdaki direni┼či k─▒rmak b├Âlgeyi ─░stanbulÔÇÖa ba─člamakt─▒r. Emrine verilen subay ve askere ilaveten ─░ngiliz alt─▒nlar─▒yla da takviye edilir. Bir gemiyle band─▒rmaÔÇÖya getirilen Anzavur Ahmet Pa┼ča b├Âlgeden ├žo─ču ├çerkez bir├žok g├Ân├╝ll├╝ toplar. ├çanakkaleÔÇÖyi kontrol alt─▒na al─▒r. Kuvvetlerinin bir k─▒sm─▒ Bal─▒kesirÔÇÖe y├Ânelirken kendisi Manyas ├╝zerinden BursaÔÇÖya ilerler. Mustafakemalpa┼čaÔÇÖya gelir. Belediye binas─▒ndan halka hitap eder.

ÔÇťBir elimde ferman, bir elimde KurÔÇÖan gelin bana kat─▒l─▒n. Kendi at─▒yla gelene ┼ču kadar alt─▒n maa┼č, yaya gelene ┼ču kadar alt─▒n maa┼č verilecekÔÇŁ der. ├çevreden az say─▒da kat─▒l─▒m olur. Sonras─▒nda Ethem BeyÔÇÖin kuvvetleri yeti┼čip, Ahmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n kuvvetlerini da─č─▒t─▒r. ├çok insan as─▒ld─▒. Sonra Yunan i┼čgali d├Ânemi ba┼člad─▒. Kad─▒nlar k─▒zlar ├žirkin g├Âr├╝nmek i├žin y├╝zlerine boya s├╝rerlerdi derdi. Toplu halde tarlaya giderdik.

Ev yapt─▒n m─▒┬ábir taraf─▒n─▒┬áy─▒k─▒k d├Âk├╝k yapacaks─▒n, sonra ummad─▒k zamanda yol olur deyip ├Ârnek verirdi. ─░┼čgal y─▒llar─▒nda i┼čbirlik├ži bir ├žete k├Âyden birisinin evini basar. Adam evin y─▒k─▒k bir k├Â┼česinden samanl─▒─ča ge├žmi┼č, samanl─▒─č─▒n penceresinden ka├ž─▒p k├Ây d─▒┼č─▒ndaki tarlalarda saklan─▒p can─▒n─▒ kurtarm─▒┼č. E┼čk─▒yada evde buldu─ču baz─▒ k─▒ymetli e┼čya ile yetinmi┼č.

K├Ây├╝n civar─▒ndaki tarlalarda dola┼č─▒r mevsimine g├Âre sebze, meyve karpuz, kavun kopar─▒p yerdik. Yaz─▒n Ocakl─▒┬ák├Ây├╝ne yak─▒n sulama kanal─▒nda ├žocuklar y├╝zer, bazen de bal─▒k avlarlard─▒.┬áBir g├╝n nas─▒l yolunu ┼ča┼č─▒r─▒p oralara kadar gelmi┼č zargana bal─▒─č─▒n─▒ yakalad─▒k. Hepimiz ┼ča┼č─▒rd─▒k. O civarda ya┼čayanlar i├žin ├žok yabanc─▒ bir bal─▒kt─▒.

*****

Mustafakemalpa┼ča ├ž─▒k─▒┼č─▒nda annemin amcas─▒ H├╝sn├╝ Okumu┼č ya┼čard─▒. At├Âlyesinde i┼č makinelerinde kullan─▒lan kasnaklar─▒ yapard─▒. A─ča├žtan tek par├ža kasna─č─▒ ilk o yapm─▒┼čt─▒. Eski┼čehirÔÇÖde okurken f─▒nd─▒k k─▒rma makinesi mucidi diye G├╝nayd─▒n gazetesinin ├Ân sayfas─▒nda yer alm─▒┼čt─▒.

Evi at├Âlyesine biti┼čikti. Ak┼čamlar─▒┬ábah├žedeki kameriyesinin alt─▒nda nargilesini t├╝tt├╝r├╝rd├╝. Sonra at├Âlyesini ve evini sat─▒p ─░stanbulÔÇÖa yerle┼čti. Burada mantar ├Â─č├╝ten bir de─čirmen yapt─▒. Yeni┼čehirli ak├╝ imalat├ž─▒lar─▒na mantar ├Â─č├╝t├╝rd├╝.

Size biraz k├Ây├╝mden bahsedeyim. Yakla┼č─▒k be┼č-alt─▒┬ábin hektar tar─▒m yap─▒labilecek araziye sahip k├Ây├╝m├╝z Bursa ÔÇô┬á─░zmir yolunun kenar─▒nda yer al─▒r. BursaÔÇÖya 74 km Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya 7 km mesafededir. Yolun ikiye b├Âl├╝nd├╝─č├╝ k├Ây├╝m├╝n ilk ├ža─člardan kalma fosil yataklar─▒n─▒n bulundu─ču arazileri Pa┼čalara kadar uzan─▒r.

Eski bir yerle┼čim yeri olan G├Âll├╝ce terk edilmi┼č bir k├Ây iken 17. y├╝zy─▒lda alt─▒ Y├Âr├╝k ailesi gelip yerle┼čir. K├Ây s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde ( Pa┼čalara s─▒n─▒r olan b├Âlgede) BizansÔÇÖtan kalma k├╝├ž├╝k bir kalenin kal─▒nt─▒lar─▒ mevcut.

K├Âydeki manav denilen yerlilere 1870ÔÇÖlerde KafkasyaÔÇÖdan s├╝rg├╝n edilen ├çerkezler kat─▒l─▒r. K├Ây├╝n n├╝fusu yeni g├Â├žmenlerle artar.

1877-78 Osmanl─▒-Rus sava┼č─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒nda Razgrat ve ┼×umnu b├Âlgelerinden Karaman k├Âkenli 5-6 aile gelip, devlet taraf─▒ndan bu b├Âlgeye isk├ón edilir. Sava┼č bitse de g├Â├žler devam eder, sava┼člarda. Bir├žok gen├ž Balkan ┼×ava┼čÔÇÖ─▒nda, ├çanakkaleÔÇÖde, YemenÔÇÖde,Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ve ─░stiklal sava┼č─▒nda ┼čehit olur. !935-36 y─▒llar─▒nda DersimÔÇÖden 6 hane k├Âye yerle┼čtirilir.1951 y─▒l─▒nda yine ┼×umnu b├Âlgesinden gelen┬á on aile daha k├Âye yerle┼čtirilir.

K├Âyde 1910-1911 y─▒llar─▒nda yap─▒lan iki cami vard─▒r. Camideki eski hal─▒lar zaman─▒nda sevab─▒na hal─▒flex da─č─▒tanlarca de─či┼čtirilmi┼č. Yol kenar─▒ndaki k├Ây mezarl─▒─č─▒ndaki tarihi mezar ta┼člar─▒nda erbab─▒nca ├žal─▒nm─▒┼č. Su├ž i┼člemeyi serbest b─▒rakana selam g├ÂnderelimÔÇŽ

K├Ây├╝n ilkokulu ├çerkes mahalledeki camiye yap─▒lan ek binada ba┼člam─▒┼č. ├ť├ž y─▒ll─▒k okulun ilk ├Â─čretmeni Hasan H├╝seyin EfendiÔÇÖdir. Arap harfleriyle ba┼člayan ├Â─črenim sonras─▒nda Latin harfleriyle devam etmi┼čtir.1928 y─▒l─▒nda Latin harfleriyle ├Â─črenim devam etmi┼čtir.

1945 y─▒l─▒nda ├╝├ž derslikli yeni binas─▒na ta┼č─▒nan okula yeni ilave yapm─▒┼č 1977ÔÇÖde be┼č┬ás─▒n─▒fl─▒┬áolmu┼čtur.1984 y─▒l─▒nda lojman ilave edilmi┼č.

Alt─▒ bin d├Ân├╝m tar─▒m arazisi var. Ba┼čl─▒ca tar─▒msal ├╝r├╝nler domates, biber, patl─▒can gibi konserve sekt├Âr├╝ne ait tar─▒msal ├╝r├╝nlerdir.

Daha ├Ânceki y─▒llarda k├Ây ekonomisinde yer tutan hayvanc─▒l─▒k, konservecilik ba┼člay─▒nca ├Ânemini kaybetmi┼čtir.

Daha ├Ânce her ailenin yeti┼čtirdi─či kozac─▒l─▒k┬á├çinÔÇÖden gelen ucuz ipekli kuma┼člara kar┼č─▒ tedbir al─▒nmay─▒nca yok olup gitmi┼čtir.

*****

Size biraz Alpa─čut ve G├╝venden bahsedece─čim. Babam yedek subay okulundayken annemle G├╝ven k├Ây├╝nde dedemle beraber ya┼č─▒yorduk. 1959 y─▒l─▒yd─▒. Dedemin evi orman─▒n kenar─▒ndayd─▒. Elli-altm─▒┼č d├Ân├╝ml├╝k bu orman annemin dedesi ZEKER─░YA Efendi taraf─▒ndan olu┼čurulmu┼č ve korunmu┼č.

Evimizin avlusunun ortas─▒nda ah┼čap erzak ambar─▒ vard─▒. Yerden d├Ârt direk ├╝zerine y├╝kselen erzak ambar─▒n─▒n ┼čekli Karyal─▒lar─▒n lahitlerine benziyordu. An─▒msad─▒─č─▒m bir ba┼čka olayda beni ├ža─č─▒ran anneme ├çerkezce ÔÇťgelemem, arabama dingil yap─▒yorumÔÇŁ diye cevap vermemdi. Sonraki y─▒llar bu dili unuttum.

┬á┬á┬á┬á┬áG├╝vemÔÇÖe on iki ya┼č─▒ndayken tekrar gittim. Deveci Kona─č─▒ÔÇÖndan bir kamyona binerek babam─▒n ├Â─čretmen olarak ilk g├Ârev yeri olan ve do─čdu─čum k├Ây olan AlpagutÔÇÖtan ge├žtik, G├╝vem k├Ây├╝ne d├Ârt-be┼č kilometre kala kamyondan indik.

K├Âydeki ya┼č─▒tlar─▒mla k├Ây┬á├ževresini dola┼čt─▒m. Derelerin olu┼čturdu─ču b├╝y├╝k havuzlarda suya girdim. Sudaki bal─▒klar─▒┬ákovalad─▒m. Dedem k├Âyden BursaÔÇÖya ta┼č─▒nd─▒ktan sonra G├╝vemÔÇÖden koptum. Yakla┼č─▒k otuz be┼č y─▒l sonra k├Ây├╝me mermer ocaklar─▒n─▒n verdi─či zarar─▒ protesto i├žin AS TV ekibiyle gittik.

K├Âye ├ž─▒kan yolun iki taraf─▒nda mermer par├žalar─▒┬áat─▒lm─▒┼čt─▒. K├Ây├╝n d─▒┼č─▒ndaki ├╝├ž mermer oca─č─▒ k├Ây├╝n suyunu t├╝ketmi┼č. Meyvecilik yap─▒lan k├Âyde tarlalar─▒┬ásulayacak su bulunmaz olmu┼č. K├Ây├╝n i├žinden ge├žen a─č─▒r tonajl─▒┬ákamyonlar─▒n y├╝z├╝nden yollar bozulmu┼č, kamyonlar─▒n savurdu─ču tozlardan yol kenar─▒ndaki evler pencerelerini a├žamaz hale gelmi┼čler. At─▒klar─▒n─▒┬ábelli bir yere depolamak zorunda olan mermerciler at─▒klar─▒┬áormana atarak y├╝zlerce a─čac─▒n kuruyup ├Âlmesine sebep olduklar─▒n─▒┬ág├Ârmek ├žok ac─▒yd─▒.

─░kinci d├╝nya sava┼č─▒ esnas─▒nda seferlik ilan edilir. G├╝vemÔÇÖden sekiz-on gen├ž TrakyaÔÇÖya g├Ânderilir. ├çok zor ┼čartlarda askerlik yapanlar asker elbisesi, sabun zor bulunurmu┼č. Gidenlerden ikisi hastalan─▒p ├Âl├╝r.( Resim :ÔÇŽ..G├╝vem k├Ây├╝nden Seferberli─če gidenlerin gidi┼č an─▒ resmi)

Dedem Ahmet Ferit ve k├Âyde ya┼čayanlar toprak mahsulleri ofisine manda arabas─▒yla ya da ├Âk├╝z arabas─▒yla bu─čday, arpa ve m─▒s─▒r g├Ât├╝r├╝rlermi┼č. Babam, ├žok s─▒k─▒nt─▒l─▒ y─▒llar diye anlat─▒rd─▒. Yokluk ve hastal─▒klar kol gezermi┼č.

*******

G├╝vem; Mustafakemalpa┼čaÔÇÖn─▒n ├çerkez k├Âylerinden biridir. ─░smini k├Ây civar─▒nda bol miktarda yeti┼čen g├╝veM ad─▒ndaki bir meyveden al─▒r. Orman k├Ây├╝ olan G├╝vemÔÇÖde meyvecilik ve hayvanc─▒l─▒k yap─▒l─▒r. Az miktarda bu─čday, arpa ve m─▒s─▒r yeti┼čtirilir. K├Âyde ├╝├ž mermer oca─č─▒ vard─▒r.

1860ÔÇÖl─▒┬á y─▒llarda Kuzey KafkasyaÔÇÖdan g├Â├ž ettirilen ├çerkesler kurmu┼čtur. K├Ây├╝┬ákuranlar bug├╝nk├╝┬áAdige CumhuriyetiÔÇÖnin ba┼čkenti MaykopÔÇÖtan gelmi┼člerdir. K├Ây├╝n camisi de o y─▒llardan kalm─▒┼čt─▒r. Her y─▒l A─čustos ay─▒n─▒n ilk Pazar g├╝n├╝ ku┼čshamafe (U─čurluda─č) ─░simli bir festival d├╝zenlenir.

Alpa─čut; Dandaenni ad─▒ndaki arkeolojik kal─▒nt─▒lara yak─▒n bir yerde kurulmu┼č bir Y├Âr├╝k k├Ây├╝d├╝r. K├Ây├╝n ge├žim kayna─č─▒ tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kt─▒r. K├Âydeki ocaklardan y─▒llard─▒r linyit k├Âm├╝r├╝ ├ž─▒kar─▒lmaktad─▒r. Ge├žen y─▒l meydana gelen grizu patlamas─▒nda yirmi madenci hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.

Pa┼čalar; Mustafakemalpa┼čaÔÇÖn─▒n en eski k├Âylerinden biridir. Pa┼čalarÔÇÖ─▒n kurulu┼č tarihi 1356 y─▒l─▒na kadar uzanmaktad─▒r. Bursa-─░zmir yoluna d├Ârt km mesafede olan Pa┼čalar ve ├ževresi ormanlarla kapl─▒d─▒r. K├Ây├╝n ge├žim kayna─č─▒ tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kt─▒r.

1,567 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒