Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye
  • 16 Ocak 2021 Cumartesi
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Yak─▒n zamanda Se├žk├Âyl├╝ ressam ─░brahim BalabanÔÇÖ─▒ kaybettik. Bir g├╝n sahaflar─▒ dola┼č─▒rken bir kitap g├Âz├╝me ├žarpt─▒, ÔÇťBalaban, ┼×air Baba ve DamdakilerÔÇŁ, i├žini kar─▒┼čt─▒r─▒nca o─čullar─▒n─▒n H. Naz─▒m ve Hikmet Balaban s├╝nnet davetiyesi ├ž─▒kt─▒.

Ressam BalabanÔÇÖ─▒ kaybedeli daha bir ay olmam─▒┼čt─▒. ÔÇťBu konuda yazmam gerekiyorÔÇŁ dedim kendi kendime.ÔÇŁ Ve yazmaya ba┼člad─▒m.

─░nternette kim oldu─čunu ara┼čt─▒r─▒rsan─▒z kendisiyle ilgili ┼ču bilgileri okursunuz;

ÔÇťT├╝rk resim sanat─▒n─▒n ya┼čayan b├╝y├╝k ustas─▒, efsanesi ─░brahim Balaban,1921’de Bursa Se├žk├Ây’de do─čdu. K├Ây├╝n 3 y─▒ll─▒k okulunda e─čitim g├Ârd├╝. 1937 y─▒l─▒nda, hen├╝z 16 ya┼č─▒ndayken cezaevine girdi. 6 ay hapis ve para cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lan Balaban, para cezas─▒n─▒ ├Âdeyemeyince 3 y─▒l cezaevinde kald─▒. Burada tan─▒┼čt─▒─č─▒ ve ├ž─▒ra─č─▒ oldu─ču, ÔÇť┼×air BabaÔÇŁ diye hitap etti─či Naz─▒m Hikmet’in deste─čiyle resim yetene─čini geli┼čtirdi. Balaban, Bursa Cezaevi’nden 1950 aff─▒yla ├ž─▒kt─▒. 1953’te ilk sergisini a├žt─▒.

1961’de resimlerinden dolay─▒ 6 ay tutuklu kald─▒. 1969’da Adana Halkevi’ndeki sergisi, ba─čnaz bir grup taraf─▒ndan bas─▒larak resimleri par├žaland─▒. Balaban, 2 binden fazla ya─čl─▒ boya tablo yapt─▒, 50’den ├žok sergi a├žt─▒, 12 kitab─▒ yay─▒nland─▒, 8 Haziran 2019ÔÇÖda ├Âld├╝ ve Se├žk├ÂyÔÇÖe defnedildiÔÇŁ.

1961 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖn─▒n sinema kral─▒ Doktor Tar─▒k Segban, T├╝rkiyeÔÇÖnin en modern sinemalar─▒ndan birisini a├žt─▒. Kasiyer ve yer g├Âstericiler kad─▒nd─▒r.┬á Bu b├╝y├╝k yenilikti. Tar─▒k Segban, bununla yetinmez. BalabanÔÇÖ─▒ bulur ve sineman─▒n duvarlar─▒na resimler yapt─▒r─▒r. 11 Ocak 1961ÔÇÖde a├ž─▒lan sinema 1983 y─▒l─▒nda kapan─▒r. A├ž─▒l─▒┼č─▒ BursaÔÇÖn─▒n Vali ve Belediye Ba┼čkan─▒ emekli Korgeneral Daniyal Yurdatapan taraf─▒ndan a├ž─▒l─▒r.

Dilek Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n fuayesi, koltuklar─▒ ├žok rahatt─▒. Sineman─▒n giri┼činde yak─▒nda oynayacak filmlerin afi┼čleri ve bu filmlerden baz─▒ sahnelerin resimleri yer al─▒yordu.

Dilek Sinemas─▒’n─▒n gi┼česindeki d├Âner tablaya paray─▒ koyard─▒n─▒z, gi┼čeci tablay─▒ ├ževirir para ona gider biletler size gelirdi. Kap─▒da biletin yar─▒s─▒ kopar─▒l─▒r sonra sinema salonunun giri┼činde yer g├Âsterici elinde feneriyle sizi kar┼č─▒lar ve feneriyle size yerinizi g├Âsterirdi.

K├╝lt├╝rel olarak farkl─▒ bir insan olan Tar─▒k Segman, ressam BalabanÔÇÖa a├žt─▒─č─▒ sineman─▒n duvarlar─▒na resim yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Resimleri g├Âren naz─▒ muhbir vatanda┼člar ressam─▒ ihbar ederler. S─▒k─▒y├Ânetim s├╝rmektedir. Ressam yakalan─▒r ve hemen mahkemeye sevk edilir. Su├žu; ÔÇťKom├╝nizm propagandas─▒ yapmakÔÇŁt─▒r. Ressam tutuklan─▒r. Tutuklanma haberi ulusal gazetelerde k├╝├ž├╝k bir yer kaplar.

Gelelim Balaban─▒n ressam olu┼čunun ├Âyk├╝s├╝ne:

G├╝nlerden bir g├╝n yabanc─▒ radyolardan birisinin program─▒nda su├žsuz yere tutuklanan bir insan─▒ anlat─▒yordu.

Radyoyu dinleyenlerden birisi de Se├žk├ÂyÔÇÖl├╝ NiyaziÔÇÖdir. Anlat─▒lan─▒n ─░brahim Ali oldu─čunu fark eder. O s─▒rada ─░brahim Ali g├Âzalt─▒ndad─▒r. ─░mral─▒ÔÇÖdaki arkada┼člar─▒yla beraber bir ayd─▒r nezarettedir. Akrabalar─▒, seveni, sevmeyeni ertesi g├╝n radyonun ba┼č─▒nda p├╝r dikkat yay─▒n saatini beklerler. ├ľyle ya, Se├žk├Ây nere, oras─▒ nere.

Radyo a├ž─▒l─▒r, spiker; ÔÇťSay─▒n dinleyiciler! ┼×imdi ┼čair baba size ─░brahim Ali i├žin yazd─▒─č─▒ yaz─▒y─▒ okuyacakt─▒r.

…─░┼čte s├╝r├╝len toprak,

─░┼čte insan,

Da─č─▒n, ta┼č─▒n, kurdun ku┼čun efendisi

─░┼čte ├žar─▒klar─▒, i┼čte poturunda yamalar

─░┼čte karasaban

─░┼čte sa─čr─▒lar─▒nda, kederli, korkun├ž oyuklar─▒yla ├Âk├╝zleri,

On y─▒l mapusta yatt─▒ ama kaybetmedi umudunu Balaban

─░┼čte Se├žk├Ây├╝nden AliÔÇÖnin k─▒z─▒ geliyor al taylar─▒yla tarlayaÔÇŁ

(┼×air Naz─▒m HikmetÔÇÖin BalabanÔÇÖ─▒n Bahar Tablosu ├ťst├╝ne ┼čiirinden)

├ľyk├╝m├╝z Se├žk├ÂyÔÇÖl├╝ ─░brahim Ali ve arkada┼člar─▒yla ÔÇťAy─▒ngac─▒ÔÇŁl─▒k yaparken (t├╝t├╝n ka├žak├ž─▒l─▒─č─▒) yakalanmas─▒yla ba┼člar, d├Ârt Se├žk├ÂyÔÇÖl├╝ tutuklan─▒r.

─░brahim Ali ya┼č─▒ gen├ž oldu─ču i├žin 6 ay ceza al─▒r. Al─▒r almas─▒na ama san─▒klara 16 bin lira da para cezas─▒ verilmi┼čtir. Yoksulluktan t├╝t├╝n ka├žak├ž─▒l─▒─č─▒na ba┼člayanlarda para nerde? Para ├Âdenmeyince de ├╝├žer y─▒l hapis eklenir cezaya. Yetenekli bir insand─▒r ─░brahim Ali, k─▒sa s├╝rede hapishanede de─či┼čik meslekler ├Â─črenir.

Sonra yolu ÔÇť┼×air BabaÔÇŁyla kesi┼čir. ┼×air Baba BursaÔÇÖya nakledilmi┼čtir.

Burada kendi ┼čiirlerini ve Maksim GorkiÔÇÖyi okudu─ču i├žin be┼č y─▒l h├╝k├╝m giymi┼č, hapis yatt─▒─č─▒ KayseriÔÇÖden Bursa CezaeviÔÇÖne g├Ânderilmi┼č Re┼čat Kemal yatmaktad─▒r. Kemal, okumu┼č oldu─ču i├žin hapishane kaleminde ├žal─▒┼čmakta, bir yandan da ┼čiir yazmaktad─▒r.

Y─▒llar sonra Orhan Kemal, ÔÇťNaz─▒m HikmetÔÇÖle ├ť├ž Bu├žuk Y─▒lÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda ┼čunlar─▒ yazar; ÔÇť1940 y─▒l─▒n─▒n k─▒┼č─▒ bir sabah k├ótip, ÔÇśOoo, g├Âz├╝n ayd─▒n, ├╝stad─▒n geliyorÔÇÖ der. Kemal, ÔÇśBenim ├╝stad─▒m yok kiÔÇÖ der. K├ótip, ÔÇśCan─▒m, Naz─▒m Hikmet i┼čteÔÇŽSenin de ├╝stad─▒n say─▒l─▒rÔÇÖ.

Naz─▒m Hikmet 5 Aral─▒k 1940ÔÇÖda ├çank─▒r─▒ CezaeviÔÇÖne gelir. Burada 9,5 ay yatar. Burada doktor rapor al─▒r, ÔÇťRomatizma a─čr─▒lar─▒ y├╝z├╝nden kapl─▒cal─▒ bir yerde cezas─▒n─▒ ├žekmelidirÔÇŁ. ├çank─▒r─▒ CezaeviÔÇÖnden BursaÔÇÖya getirilir.

Naz─▒m, Bursa mahpusunun yabanc─▒s─▒ de─čildir. 1933-34 y─▒llar─▒ aras─▒nda da yakla┼č─▒k iki y─▒l Bursa cezaevinde yatm─▒┼čt─▒r.

BursaÔÇÖya geli┼činin ertesi g├╝n├╝ Kemal TahirÔÇÖe bir mektup yazar. Mektubunda, ÔÇťSana buras─▒n─▒ bir├žok defa anlatm─▒┼čt─▒m, tayyare bi├žimi bir bina, benim oda kuyrukta, ├╝├ž├╝nc├╝ katta, sol tarafta. Oradaki odadan k├╝├ž├╝k. ─░├žinde iki ki┼či yat─▒yoruz. Oda arkada┼č─▒m─▒z ad─▒ Kemal. ÔÇŽ ┼×iire merakl─▒, heyecanl─▒ (Ay┼čeg├╝l Parlayan, Bir Yolcunun Ayak ─░zi)

┼×air Baba, burada da ├žok faaldir. Ko─ču┼č arkada┼č─▒ Re┼čat KemaliÔÇÖye ┼čiiri b─▒rakt─▒r─▒r, d├╝z yaz─▒ya y├Ânlendirir. Sonra edebiyat─▒m─▒zda bir ÔÇťOrhan KemalÔÇŁ do─čar. ┬áO da Kemal TahirÔÇÖle mektupla┼č─▒r. Orhan Kemal ve ┼čair Baba aras─▒nda ya┼č fark─▒ 12ÔÇÖdir.

Bursa Hapishanesinin Y─▒k─▒lmadan ├ľnceki Hali

┼×air Baba, yani Naz─▒m Hikmet bir yandan da ge├žinmek i├žin dokumac─▒l─▒k yapmaktad─▒r. Ailesini ge├žindirmek ve arkada┼člar─▒na maddi yard─▒mda bulunmak ister. ├ťstelik bu faaliyetiyle BursaÔÇÖya ├ž─▒kmakta ve esnafla g├Âr├╝┼čmektedir. ┬áNaz─▒m, bo┼č zamanlar─▒nda resim yapmaktad─▒r. Bazen mahk├╗mlar─▒nda resimlerini yapmaktad─▒r.

Resim yapmaya merak saran ─░brahim Ali, ┼×air BabaÔÇÖy─▒ izler ve resim yapmaya ba┼člar. K├╝t├╝phaneden ressamlar ├╝zerine kitaplar al─▒r, bilmedi─či kelimeler i├žin de bir s├Âzl├╝k. ─░brahim Ali k─▒sa s├╝rede kendini yeti┼čtirir, daha sonra ┼×air Baba t├╝m boya tak─▒mlar─▒n─▒ ona verir.

Hapiste yatarken ─░brahim AliÔÇÖnin babas─▒ kahvede s─▒rt─▒ndan vurulur. ─░brahim Ali bunal─▒mdad─▒r. ┼×air Baba on ┼ču ├Â─č├╝d├╝ verir, ÔÇťKimseyi vurmayacaks─▒n, kavgan─▒ resimlerinle yap, baban─▒n vurulmas─▒n─▒ tabloya yans─▒t, ad─▒na da ÔÇśC─░NAYETÔÇÖ koyÔÇŁ.

Balaban, ba┼č─▒n─▒ beladan kurtaramaz. K├Âyde yine birini vurur ve bu y├╝zden on y─▒l hapis al─▒r. BursaÔÇÖda mahpus dam─▒nda cezas─▒n─▒ ├žekerken ─░mral─▒ adas─▒ ├ž─▒kar gen├ž ressam─▒n baht─▒na. ─░ki y─▒l hapis yatm─▒┼čt─▒r. ─░mral─▒ adas─▒na giderse kalan ceza d├Ârt y─▒la d├╝┼čecektir. ┼×air Baba gitmesini ister. ─░brahim AliÔÇÖye ustas─▒ndan ayr─▒lmak zor gelse de sonunda ustas─▒n─▒ dinler ve adaya gider.

┼×air Baba gidenlerin ard─▒ndan ┼ču ┼čiirleri yazar;

ÔÇť…D─▒┼čarda so─čuk ve cam gibi gecenin alt─▒nda
T├╝yleri diken diken, kaskat─▒ bozk─▒r…
─░├žerde hapishane uykusundad─▒r…
─░├žerde yaln─▒z d├Ârt ki┼či uyan─▒k
N├Âbet yerinde gardiyan
(ta┼čl─▒─ča ate┼č yakm─▒┼č ─▒s─▒nmakta)
Ve radyo ba┼č─▒nda Halil,
K├Âyl├╝ ressam Ali, Bethoven Hasan,
Sesi k─▒sm─▒┼člar…ÔÇŁ
……

Bethoven Hasan sordu HalilÔÇÖe
ÔÇťHocam bu ne g├╝zel ┼čey, Bethoven de─čil mi?ÔÇŁ
Radyoyu sayg─▒ ile kapatt─▒ Halil
ÔÇťHay─▒rÔÇŁ
G├╝ld├╝ k├Âyl├╝ ressam Ali
ÔÇťSende bir Bethoven bellemi┼čsin be Hasan,
her alafranga ┼čark─▒y─▒ onun san─▒rs─▒nÔÇŽ
Bunu MoskovaÔÇÖdan ├žald─▒lar,
herhal k├Âyl├╝n├╝n biri d├╝zenlemi┼č olacak.
Gazetelerde okudum:
Ora da generaller bile k├Âyl├╝den amele filanm─▒┼č…
Gazete sanki alay ederek
Yenilecekler demek ister…
Yenilmeyecekler ama,
De─čil mi generaller k├Âyl├╝den.
Biz k├Âyl├╝ler planc─▒ kurnaz milletizdir,
Da─č dayanmaz kar┼č─▒m─▒zda…ÔÇŁ

Biraz ├Âfke, biraz alayla konu┼čtu Bethoven Hasan
ÔÇťDa─č─▒ ma─č─▒ ge├ž
Sana model dayanm─▒yor…ÔÇŁ
K├Âyl├╝ Ali yirmibirinde vard─▒
…..
AliÔÇÖnin y├╝z├╝ k├ó─č─▒t gibi beyaz,
G├Âzleri bir bo─čan─▒n alt─▒n g├Âzleri,
Ve dudaklar─▒ kalem k─▒rm─▒z─▒…
Ali diplomal─▒yd─▒ ├╝├ž s─▒n─▒fl─▒ k├Ây okulundan.
─░ki ay ├Ânce ba┼člad─▒ ya─čl─▒ boya resme.
HalilÔÇÖi birg├╝n resim yaparken g├Ârd├╝
Uzun parmaklar─▒n─▒ ilk ├Ânce ├žekinerek
Sonra cesaretle tuvale s├╝rd├╝
Sonra s─▒cak solu─ču ayr─▒lmad─▒
─░ki g├╝n HalilÔÇÖin ensesinden
Sonra Ya─čl─▒ boya istedi HalilÔÇÖden
Ve bir tahtan─▒n ├╝st├╝ne kendi resmini yapt─▒
Aynaya bakarak
─░nan─▒lmaz ┼čeydi eser…

BursaÔÇÖya yeni bir savc─▒, ─░zzet Ak├žal gelir ve geldi─či gibi ─░brahim AliÔÇÖnin y├╝z├╝n├╝ g├╝ld├╝r├╝r. ─░zzet Ak├žal, ─░brahim AliÔÇÖnin adada serbest├že gezmesine, istedi─čiyle konu┼čmas─▒na izin verdi─či gibi, hapishane m├╝d├╝r├╝ne; ÔÇťistedi─či kadar boya ve tuval alacaks─▒n, istedi─či gibi resim yapacak. Bir daha geli┼čimde g├Ârece─čim…ÔÇŁ, hapishane m├╝d├╝r├╝yle beraber aday─▒ ve h├╝creleri gezer. H├╝crede tutulan ─░brahim AliÔÇÖyi serbest b─▒rakt─▒r─▒r.

─░zzet Ak├žal ─░brahim AliÔÇÖnin resim yetene─čini fark eder ve resim yapmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒racak ko─ču┼č├žulukla g├Ârevlendirir. ─░brahim Ali buradaki k├╝t├╝phaneden ├žok faydalan─▒r. Ressamlar─▒n resim alb├╝mlerini inceler, bilmedi─či terimleri ├Â─črenir.

Bu g├╝zel g├╝nler infaz─▒n─▒n bitimine iki ay kalaya kadar s├╝rer.

─░zzet Bey, adadan ba┼čka yere tayin olur. Bu g├╝zel g├╝nler yeni bir m├╝d├╝r├╝n gelmesiyle sona erer. M├╝d├╝r, ─░brahim Ali ve arkada┼člar─▒n─▒ sorguya ├žeker. ─░brahim AliÔÇÖnin su├žu ÔÇťvatan hainiÔÇŁ olmakt─▒r. Arkada┼člar─▒ kal─▒r, infaz─▒na iki ay kalm─▒┼čt─▒r ama Bursa cezaevine s├╝r├╝l├╝r, h├╝creye at─▒l─▒r.

ÔÇŽ..

┼×air Baba, BalabanÔÇÖ─▒n ÔÇťHarmanÔÇŁ tablosu ├╝zerine ┼čunlar─▒ yazar;

ÔÇťSe├ž K├Ây├╝nden Feyzio─člu AliÔÇÖnin k─▒z─▒
Harman yerinden su d├Âk├╝yor dombaylara,
Dombaylar k─▒zg─▒n tu─čladan
Dombaylar k─▒rm─▒z─▒ kara
Ben de dombaylar gibi
Eydim kafam─▒ topra─ča
Su d├Âk┬á
SerinleyeyimÔÇŁ
*
ÔÇťMapushane kap─▒s─▒ÔÇŁ tablosu ├╝zerine ┼čiiri;

ÔÇťAlt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Be┼či topra─ča oturmu┼č ayakta biri.
Dokuz ├žocuk vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Besbelli hen├╝z ├Â─črenmemi┼čler g├╝lmeyi.
Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Ayaklar─▒ sab─▒rl─▒, ellerinde keder.
Dokuz ├žocuk vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Cin gibi bak─▒yor kundaktakiler.
Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
S─▒ms─▒k─▒ sarm─▒┼člar sa├žlar─▒n─▒.
Bir jandarma vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde
Ne dost ne d├╝┼čman, n├Âbet uzun, hava s─▒cak.
Bir beygir vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Biri kavu┼čturmu┼č avu├žlar─▒n─▒.
Bir jandarma vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde
Ne dost ne d├╝┼čman, n├Âbet uzun, hava s─▒cak.
Bir beygir vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Burnu kara t├╝y├╝ sar─▒.
Kam─▒┼č sepetlerinde ye┼čilbiber vard─▒,
Torbalar─▒nda k├Âm├╝r, heybelerinde so─čan sar─▒msak.
Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde,
Ve demir kap─▒n─▒n ard─▒nda be┼č y├╝z erkek vard─▒ efendim.
Be┼č y├╝z erkekten biri bendim ama,
Alt─▒ kad─▒ndan biri sen de─čildin. (*)

Naz─▒m Hikmet, Bursa CezaeviÔÇÖnde a├žl─▒k grevine ba┼člad─▒─č─▒nda Balaban yan─▒ndad─▒r. A├žl─▒k grevi uluslararas─▒ edebiyat camias─▒nda da kar┼č─▒l─▒k bulur. T├╝rkiye ├╝zerinde bir bask─▒ kurulur. ├ťlke ayd─▒nlar─▒ da af kampanyas─▒ a├žt─▒lar

             

Yerel Bas─▒nda A├žl─▒k Grevi Haberi 29 Mart 1950 Hakimiyet
Ulusal Bas─▒nda A├žl─▒k Grevine Kat─▒lan Yazar ve ┼×airlerle ─░lgili Haber

Sonunda af ├ž─▒kar. Naz─▒m Hikmet tahliye olur, ard─▒ndan Balaban tahliye olur.

BalabanÔÇÖ─▒n o─člu Naz─▒mÔÇÖda ressam olur. Balaban, daha sonraki y─▒llarda resim ├Âyk├╝s├╝n├╝ ┼č├Âyle anlat─▒yorÔÇŁ

ÔÇťResimlerimde tarla, bah├že, ekin, k├Ây, k├Âyl├╝ yo─čundur…┬á Naz─▒m Hikmet, dostlar─▒na yazd─▒─č─▒ mektuplarda benden ÔÇťK├Âyl├╝ RessamÔÇŁ olarak bahsetti hep.┬á Su├žsuz yere cezaevinde yatarken, durmadan resim ├žiziyordum. Bir g├╝n mahk├╗mlardan biri bana, hapishaneye bir ressam─▒n geldi─čini ve insanlar─▒n y├╝zlerinin resimlerini ├žizdi─čini s├Âyledi. Beni ona g├Ât├╝rmesini istedim. ÔÇťOlmazÔÇŁ dedi. Nedenini sordu─čumda ise ÔÇťKom├╝nistÔÇŁ diye cevaplad─▒. ÔÇťNe demek kom├╝nist?ÔÇŁ diye sordum, yan─▒t─▒n─▒ kendisi de bilmiyordu. Cezaevinde 700-800 ki┼či var. Bir tek ki┼či bile Naz─▒m’─▒ sevmiyordu, hatta hepsi d├╝┼čman olmu┼čtu. Naz─▒m Hikmet’in yazd─▒─č─▒ ┼čiirler d├╝nyay─▒ sall─▒yordu, hala ├Âyle. Bundan korktular.

Ekmek param─▒ ├ž─▒karmak i├žin cezaevinde berberlik yap─▒yordum. Bir g├╝n otururken, Naz─▒m Hikmet i├žeri girdi. Orada bulunanlar─▒n hepsi aya─ča kalkt─▒. Ben de aynan─▒n ├Ân├╝nde oturuyordum. Benim yan─▒ma gelip, ÔÇťMerhaba ─░brahim, senin resmini yapmak istiyorumÔÇŁ dedi. Sonras─▒nda resim ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ birlikte h─▒zland─▒rd─▒k. O benim ustamd─▒. Bana boyalar, f─▒r├žalar verdi. ├çok destekledi. O y─▒llarda kendisini ziyarete gelen ├Ânemli ki┼čilere, resimlerimi g├Âsterip, beni tan─▒t─▒yordu. Kemal Tahir’e yazd─▒─č─▒ mektupta ÔÇťBen burada, i├žeride bir ressam Yunus Emre ke┼čfettim. K├Âyl├╝, k├Ây mektebinde okumu┼č. Yapt─▒─č─▒ resimleri g├Âr├╝nce, milletimle bir kere daha ├Âv├╝nd├╝mÔÇŁ diyordu. Ayr─▒ca bana sosyoloji, ekonomi politika ve felsefe konular─▒nda da bilgiler verdi, k├╝lt├╝rle donatt─▒. Ger├žekten b├╝y├╝k adamd─▒. Adeta bir g├╝ne┼čti. Beni ─▒┼č─▒─č─▒yla ayd─▒nlatt─▒. Onun gibi insanlar d├╝nyaya kolay kolay gelmez.ÔÇÖ

Ben 18 ya┼č─▒nda kendisine ├ž─▒rak oldum. Ben ona neden gidiyorum; o da resim yap─▒yor, ben de. O da ┼čiir yaz─▒yor, ben de. Resim yapan, ┼čiir yazan insan k├Ât├╝ olabilir mi hi├ž. D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k adam─▒, d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k okullar─▒nda okumu┼č. Bense hi├žbir okulda okumam─▒┼č─▒m. Aram─▒zda 21 ya┼č fark var. Bendeki cesaret, ressam oldu─čumdand─▒.

Balaban, ─░mral─▒ÔÇÖdan BursaÔÇÖya getirilirken adada ├žizdi─či binlerce resim ve eskiz g├Âzlerinin ├Ân├╝nde denize at─▒l─▒r, ressam bir ┼čey yapamaz. Bunu ├Âmr├╝ boyunca unutmaz ve kendisiyle yap─▒lan s├Âyle┼čilerde dile getirir, ÔÇťResimlerimi atarken beni de atabilirlerdi suya. Ama benim yapt─▒─č─▒m resimlerin paralar─▒n─▒ atm─▒yorlard─▒ denize. Onu ceplerine at─▒yorlard─▒. Tablolar─▒m─▒ ─░zmirÔÇÖe, ─░stanbulÔÇÖa galerilere g├Ât├╝rd├╝lerÔÇŽ Tablolar sat─▒ld─▒. Fakat hesab─▒ma yatm─▒┼č olan on be┼č tablomun paras─▒n─▒ ceplerine att─▒lar. ├çizdi─čim yedi bin kara kalem desenimi de denize att─▒lar. 1946-1947 y─▒llar─▒nda, kay─▒─ča bindirilip giderken, Marmara DeniziÔÇÖnin en derin yerine bu resimleri yapan adam─▒ da atabilirlerdi.

Alevilerin, Bekta┼čilerin dedi─či gibi; ÔÇśAc─▒y─▒ bal eyledikÔÇÖ. Dram─▒n i├žinden ben ├Âylesine ├ž─▒kt─▒m ki, hatta bir arkada┼č ├žok g├╝zel yazd─▒; ÔÇśBalaban resimleriyle ├Âl├╝me kar┼č─▒ koyduÔÇÖ dedi.

Benim yapt─▒─č─▒m ┼×eyh Bedrettin, Nesimi, Hz. AliÔÇÖnin resimlerine kom├╝nist i┼či deyip sald─▒rd─▒lar. Halbuki o erenler, evliyalar olmasayd─▒, Osmanl─▒ imparatorlu─ču ayakta durabilir miydi onca y─▒l?

B├╝y├╝k o─člum Naz─▒m, daha 5 ya┼č─▒ndayken ba┼člad─▒ resim ├žizmeye. ┼×├Âyle ├žiz, b├Âyle ├žiz demedim. Kendi tarz─▒n─▒ olu┼čturdu. Hatta zaman zaman Hasan Naz─▒mÔÇÖ─▒n resimlerinden ben de faydaland─▒m. ┬áBen dram bi├žiminde yap─▒yorum, o masal bi├žiminde. Onunkiler daha ne┼čeli, co┼čkulu resimlerdir.

*

Balaban, ─░stanbulÔÇÖa ustas─▒n─▒ ziyarete gider. Bir ziyaretinde Naz─▒mÔÇÖ─▒n sofras─▒nda Muhsin Ertu─črulÔÇÖda vard─▒r. Balaban, 1951 y─▒l─▒ mart ay─▒nda Sivas 12.T├╝men 36. Piyade Alay─▒ÔÇÖnda askerlik g├Ârevini ifa ederken ┼×air babaÔÇÖdan bir mektup gelir, ÔÇťSEN─░ HASRETLE ├ľPER─░MÔÇŁ, 17 HaziranÔÇÖda ├╝lkesini terk etmek isteyen Naz─▒m Hikmet, gitmeden ├Ânce ├ž─▒ra─č─▒na bir mektup ├╝lkesinden yazmadan ayr─▒lmam─▒┼čt─▒r.

*

Yeni Ant gazetesinde ressamla ilgili bir haber yer almaz ama 22Aral─▒k 1959 tarihli Hakimiyet gazetesinde ressamla ilgili bir haber ├ž─▒kar.

Balaban, T├╝rk-Amerikan Derne─čiÔÇÖnde bir resim sergisi a├žar. Gazetedeki haberde, ressam─▒n BursaÔÇÖn─▒n bir rozetini yapaca─č─▒ haberi yer al─▒r. Gazete, Balaban i├žin, ÔÇťBalaban iyi bir sanatk├ór oldu─čunu T├╝rk-Amerikan K├╝lt├╝r Derne─čindeki te┼čhir etti─či resimlerile ispat etmi┼č bulunmaktad─▒rÔÇŁ diye yazm─▒┼čt─▒r.

Balaban, sosyalizme olan inanc─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r. T─░P-T├╝rkiye ─░┼č├ži Partisine ├╝ye olur. Ancak, Partini y├Âneten iki isim Mehmet Ali Aybar ve Behice Boran, sol jargonda ÔÇťEski T├╝fekÔÇŁ diye an─▒lan sosyalistlere s─▒cak bakmazlar, onlarla aralar─▒na mesafe koyarlar. 1969 y─▒l─▒nda MalatyaÔÇÖda toplanan kongre T├╝rk solunda bir d├Ân├╝m noktas─▒ olur.┬á Divan Ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ ├çetin Altan ve Ya┼čar KemalÔÇÖin yapt─▒─č─▒ kongrede konu┼čmak isteyen BalabanÔÇÖa s├Âz verilmez. ┬á┼×air Can Y├╝cel, s├Âz al─▒p k├╝rs├╝ye ├ž─▒kar, olay─▒ farkl─▒ bir bi├žimde protesto eder. ┬áÔÇťArkada┼č─▒m BalabanÔÇÖ─▒n bu kongrede konu┼čturulmamas─▒n─▒ protesto etmek i├žin tek ayakkab─▒m─▒ aya─č─▒ma giymeden bu k├╝rs├╝ye ├ž─▒kt─▒mÔÇŁ (Mihri Belli, ─░nsanlar─▒ Tan─▒d─▒m II, s, 86).

Divan ba┼čkanl─▒─č─▒na Di┼č Hekimi Sevin├ž Tan─▒k ├ľzg├╝nerÔÇÖi aday g├Âsteren grup, hizip├žilik gerek├žesiyle partiden ihra├ž edilir. ─░hra├ž edilenler aras─▒nda Balaban, Can Y├╝cel, Vahap Erdo─čdu, Halit ve ┼×ekibe ├çelenk olmak ├╝zere ├žok say─▒da sosyalist partiden ihra├ž edilir.

Bu kongreden sonra sosyalistler aras─▒nda ayr─▒┼čma h─▒zlan─▒r ve T─░P eski g├╝c├╝n├╝ yitirir.

T─░PÔÇÖin, ÔÇťKom├╝nistliktenÔÇŁ h├╝k├╝m giymi┼č sosyalistlerle aras─▒na mesafe koymas─▒ bir i┼če yaramaz. 12 Mart muht─▒ras─▒ndan sonra T─░P y├Âneticileri TCKÔÇÖn─▒n 141 ve 142. Maddelerinden h├╝k├╝m giyerler.

Y─▒llar ge├žer, hapishaneler de yorulur. Yeni tip cezaevleri yap─▒lmaya ba┼člar E tipi, F tipiÔÇŽ BursaÔÇÖda Minareli├žavu┼č k├Ây├╝ne daha modern bir cezaevi yap─▒┼č─▒r. Eski cezaevi kapat─▒l─▒r.

Bir grup ayd─▒n, ÔÇťCezaevi y─▒k─▒lmas─▒n, m├╝ze olsunÔÇŁ diye kampanya ba┼člat─▒rlar ama ba┼čar─▒l─▒ olamazlar.┬á Kapanan cezaevi y─▒k─▒l─▒r ve yerine yeni bir adliye binas─▒ yap─▒l─▒r.

Hapishane binas─▒ y─▒k─▒lmadan ├Ânce ba┼čta Balaban ve Naz─▒m Hikmetin k─▒z karde┼či Sami Yalt─▒r─▒mÔÇÖ─▒n da i├žinde oldu─ču bir gurup ayd─▒n hapishaneyi ziyaret ederler. Mahpusluk g├╝nleri anarlar.

Balabanla ilgili ilgin├ž bir habere Tarih dergisinin Ocak 2021 tarihli say─▒s─▒nda rastlad─▒m. Ay i├žindeki ├Ânemli olaylar─▒ bir takvim olarak veren derginin alt─▒nc─▒ sayfas─▒nda 3 Ocak 1990 tarihinde ┼ču haber yer al─▒yordu. ÔÇť─░brahim BalabanÔÇÖ─▒n ÔÇťG├Â├žÔÇŁ tablosu 45 milyona sat─▒ld─▒. Bu o tarihe kadar T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan bir ressam─▒n eserine ├Âdenen en y├╝ksek bedel olmu┼čturÔÇŁ.

KAYNAKÇA:

  • -Aydemir, ┼×evket S├╝reyya, Suyu Arayan Adam
  • -Balaban, ┼×air Baba ve Damdakiler, ─░stanbul-1968, Can Yay─▒nlar─▒
  • -Belli, Mihri, Mihri BelliÔÇÖnin An─▒lar─▒ ─░nsanlar─▒ Tan─▒d─▒m II, ─░stanbul-1999
  • -├ľzk─▒l─▒n├ž, G├╝ney, Naz─▒mÔÇÖ─▒n Bursa Y─▒llar─▒, ─░stanbul-2013
  • -Parlayan, Ay┼čeg├╝l, Bir Yolcunun Ayak ─░zi, Atlas Tarih, s:59, Temmuz-A─čustos 2019,─░stanbul-2019
  • -Vanu, Vala Nureddin, Bu D├╝nyadan Naz─▒m Ge├žti, ─░stanbul-1965

(*)┬á Bu ┼čiir internette biraz farkl─▒, internette yaz─▒l─▒ olan ┼čiir:

Mapushane Kap─▒s─▒

Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / be┼či topra─ča oturmu┼č, ayakta biri;
sekiz ├žocuk vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde/ besbelli hen├╝z ├Â─črenmemi┼čler g├╝lmeyi.
Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / ayaklar─▒ sab─▒rl─▒, ellerinde keder,
sekiz ├žocuk vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde/ cin gibi bak─▒yor kundaktakiler.

Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / s─▒ms─▒k─▒ gizlemi┼čler sa├žlar─▒n─▒,
sekiz ├žocuk vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / biri kavu┼čturmu┼č avu├žlar─▒n─▒.
Bir jandarma vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / ne dost ne d├╝┼čman, n├Âbet uzun, hava s─▒cak.
Bir beygir vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / nerdeyse a─člayacak.
Bir k├Âpek vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde / burnu kara, t├╝y├╝ sar─▒,
kam─▒┼č sepetlerde ye┼čilbiber vard─▒ / torbalarda k├Âm├╝r, heybelerde so─čan sarm─▒sak.

Alt─▒ kad─▒n vard─▒ demir kap─▒n─▒n ├Ân├╝nde
ve demir kap─▒n─▒n ard─▒nda be┼č y├╝z erkek vard─▒ efendim;
alt─▒ kad─▒ndan biri sen de─čildin, ama
be┼č y├╝z erkekten biri bendimÔÇŽ

 

Toplam Okuma: 538 , Bug├╝n: 3 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine

Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine

20 ┼×ubat 2021, Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine i├žin yorumlar kapal─▒
Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝

Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝

20 ┼×ubat 2021, Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒

Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒

20 ┼×ubat 2021, Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun

├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun

20 ┼×ubat 2021, ├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun i├žin yorumlar kapal─▒
Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒

Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒

20 ┼×ubat 2021, Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ

Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ

20 ┼×ubat 2021, Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Milis Yarbay Osman A─ča

Milis Yarbay Osman A─ča

20 ┼×ubat 2021, Milis Yarbay Osman A─ča i├žin yorumlar kapal─▒
Kud├╝s, Ey Kud├╝s!

Kud├╝s, Ey Kud├╝s!

20 ┼×ubat 2021, Kud├╝s, Ey Kud├╝s! i├žin yorumlar kapal─▒
Altıparmak-Muradiye-Çekirge Arasında Nostaljik Bir Gezinti

Altıparmak-Muradiye-Çekirge Arasında Nostaljik Bir Gezinti

20 ┼×ubat 2021, Alt─▒parmak-Muradiye-├çekirge Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Türkünün Hikâyesi: Nem Alacak Felek Benim

Bir Türkünün Hikâyesi: Nem Alacak Felek Benim

20 ┼×ubat 2021, Bir T├╝rk├╝n├╝n Hik├óyesi: Nem Alacak Felek Benim i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltere-T├╝rkiye Dayan─▒┼čmas─▒n─▒n Hedefleri

─░ngiltere-T├╝rkiye Dayan─▒┼čmas─▒n─▒n Hedefleri

16 ┼×ubat 2021, ─░ngiltere-T├╝rkiye Dayan─▒┼čmas─▒n─▒n Hedefleri i├žin yorumlar kapal─▒
TV Dizilerinin K├╝lt├╝r Turizmine Katk─▒s─▒ ve Nil├╝fer’in  K├╝lt├╝r Turizmi Potansiyeli

TV Dizilerinin K├╝lt├╝r Turizmine Katk─▒s─▒ ve Nil├╝fer’in K├╝lt├╝r Turizmi Potansiyeli

14 ┼×ubat 2021, TV Dizilerinin K├╝lt├╝r Turizmine Katk─▒s─▒ ve Nil├╝fer’in K├╝lt├╝r Turizmi Potansiyeli i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele D├Âneminde Bursa Bas─▒n─▒

Milli M├╝cadele D├Âneminde Bursa Bas─▒n─▒

14 ┼×ubat 2021, Milli M├╝cadele D├Âneminde Bursa Bas─▒n─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Kentlilik Bilincinin Olu┼čmas─▒nda BursasporÔÇÖun Rol├╝

BursaÔÇÖda Kentlilik Bilincinin Olu┼čmas─▒nda BursasporÔÇÖun Rol├╝

12 ┼×ubat 2021, BursaÔÇÖda Kentlilik Bilincinin Olu┼čmas─▒nda BursasporÔÇÖun Rol├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Sey─üߪąat-n─ümeÔÇÖsinin Orijinal N├╝shas─▒na G├Âre Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čd├ód├«ÔÇÖnin Bursa Seyahati

Sey─üߪąat-n─ümeÔÇÖsinin Orijinal N├╝shas─▒na G├Âre Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čd├ód├«ÔÇÖnin Bursa Seyahati

12 ┼×ubat 2021, Sey─üߪąat-n─ümeÔÇÖsinin Orijinal N├╝shas─▒na G├Âre Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čd├ód├«ÔÇÖnin Bursa Seyahati i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Beg-Saray─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č T├órihi ve Orhan G├óz├« D├Âneminde ─░n┼č├ó Edilen ─░lk B├Âl├╝mleri

Bursa Beg-Saray─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č T├órihi ve Orhan G├óz├« D├Âneminde ─░n┼č├ó Edilen ─░lk B├Âl├╝mleri

31 Ocak 2021, Bursa Beg-Saray─▒ÔÇÖn─▒n Yap─▒l─▒┼č T├órihi ve Orhan G├óz├« D├Âneminde ─░n┼č├ó Edilen ─░lk B├Âl├╝mleri i├žin yorumlar kapal─▒
Uzakdo─ču’nun ├ľl├╝ms├╝zl├╝k Meyvesi: ┼×EFTAL─░

Uzakdo─ču’nun ├ľl├╝ms├╝zl├╝k Meyvesi: ┼×EFTAL─░

31 Ocak 2021, Uzakdo─ču’nun ├ľl├╝ms├╝zl├╝k Meyvesi: ┼×EFTAL─░ i├žin yorumlar kapal─▒
I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan Milli M├╝cadeleÔÇÖye Vatan Savunmas─▒nda Yeni┼čehirliler

I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan Milli M├╝cadeleÔÇÖye Vatan Savunmas─▒nda Yeni┼čehirliler

28 Ocak 2021, I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan Milli M├╝cadeleÔÇÖye Vatan Savunmas─▒nda Yeni┼čehirliler i├žin yorumlar kapal─▒
─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

17 Ocak 2021, ─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

17 Ocak 2021, ├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar