Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
18.Y├╝zy─▒l sonu Osmanl─▒-Kafkas ili┼čkileri ve Ferah Ali Pa┼ča
  • 02 Nisan 2018 Pazartesi
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER

K├╝├ž├╝k Kaynarca Antla┼čmas─▒ Osmanl─▒ Devleti taraf─▒ndan ge├žici bir m├╝tareke olarak g├Âr├╝ld├╝. K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n kurtar─▒lmas─▒ i├žin uygun bir zamanda bir sava┼č ba┼člat─▒lmal─▒yd─▒. ─░ki koldan RusyaÔÇÖya sald─▒r─▒lacakt─▒. Tunaboyu ve Kuban.

Kuban boyunun kontrol├╝ ve b├Âlgedeki ├çerkes kabilelerinin itaat alt─▒na al─▒nmas─▒ i├žin yetenekli bir y├Âneticinin b├Âlgede g├Ârevlendirilmesi d├╝┼č├╝n├╝ld├╝. Vezirlerden G├╝rc├╝ k├Âkenli Ferah Ali Pa┼ča bu g├Âreve getirildi. Kendisi sancaklarda g├Ârev yapm─▒┼č, BursaÔÇÖda Mutasarr─▒f olarak bulunmu┼č, 1768-1774 Osmanl─▒ ÔÇô Rus sava┼č─▒nda aktif g├Ârev alm─▒┼č becerikli bir y├Âneticiydi. Kendisinden sonra bu g├Ârevlere getirilen Bicanzade Ali Pa┼ča ve Battal H├╝seyin Pa┼ča ayn─▒ dirayeti g├Âsteremediler. Sarasker olarak g├Ârevlendirilen Battal H├╝seyin Pa┼čaÔÇÖn─▒n g├Ârevlendirilmesi tam bir felaket olmu┼čtu.

Ferah Ali Pa┼ča ├Ânce So─čucakÔÇÖa gelmi┼č, b├Âlge kabileleriyle iyi ili┼čkiler kurmu┼č, b├Âlgedeki bir ├çerkes kabilesinin beyinin k─▒z─▒yla evlenerek akrabal─▒k tesis etmi┼č, ve maiyetini de bu y├Ânde te┼čvik etmi┼čti. Kurdu─ču Anapa kalesi bir ┼čehre, So─čucak bir kasabaya d├Ânm├╝┼čt├╝r. Donanma i├žin uygun bir liman olan Gelincik tabyalarla tahkim edilmi┼č, b├Âlgede ├žok say─▒da k├╝├ž├╝k kale ve tabyalar kurularak b├Âlge halk─▒n─▒n g├╝veni kazan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ancak Ferah Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n k├Âle ticaretine izin vermemesi, ondan cariye, halay─▒k bekleyen ─░stanbulÔÇÖdaki devlet y├Âneticilerinde rahats─▒zl─▒k yaratm─▒┼čt─▒r. B├Âlgeden ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderilen raporlarda, ├çerkesler i├žin 11 beylik halinde olduklar─▒n─▒, ÔÇťbaz─▒s─▒ m├╝slim ve baz─▒s─▒ kafirdirÔÇŁ yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ferah Ali Pa┼ča b├Âlgeye s─▒─č─▒nan 30 bin Nogay Tatar─▒n─▒ ├╝├že b├Âler. 10 binini Labe Nehri civar─▒na, 10 binini Hatukay kabilesi civar─▒na ve 10 binini Anapa Kalesi civar─▒na yerle┼čtirir. Bu ┼čekilde asker ve in┼čaat i┼čleri i├žin gerekli insan kayna─č─▒n─▒ yarat─▒r.

K─▒r─▒m Han─▒ olan ┼×ahin Giray, Ruslar─▒n y├Ânetim modelini ├Ârnek alm─▒┼č ve benzer bir ordu olu┼čturmu┼čtur. Daha sonra b├Âlgedeki ├çerkes, abaza ve Tatar kabilelerini ziyaret ederek hediyeler, tehditlerle kendine ba─člamaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Rus askerleri de Kuban Nehrini a┼čarak Tatar ve ├çerkes kabilelerini talan etmeye ba┼člam─▒┼člard─▒r. Kurdu─ču ordusuyla ve Rus askerleri deste─čiyle KubanÔÇÖ─▒ ge├žen ┼×ahin Giray b├Âlgeye sald─▒r─▒ d├╝zenlemi┼čtir. ┼×ahin GirayÔÇÖ─▒n ordusu ├çerkesler ve Osmanl─▒ askerleri taraf─▒ndan bozguna u─črat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu bozgundan k─▒sa bir s├╝re sonra K─▒r─▒mÔÇÖda i├ž sava┼č ├ž─▒km─▒┼č, sonunda ┼×ahin Giray K─▒r─▒mÔÇÖ─▒ Rus ├çarl─▒─č─▒na b─▒rakmaya zorlanm─▒┼čt─▒r. Daha sonra belirtti─čimiz gibi Osmanl─▒lara s─▒─č─▒nan ┼×ahin Giray s├╝r├╝ld├╝─č├╝ RodosÔÇÖda idam edilir.

Han Ailesinden ┼×ahbaz Giray Han b├Âlgeye K─▒r─▒m Han─▒ s├╝lalesinden bir hanzade yerine Osmanl─▒lar─▒n bir y├Ânetici atamas─▒n─▒ ister. ┼×ahbaz Giray HanÔÇÖa g├Âre b├Âlgedeki Osmanl─▒ askeri varl─▒─č─▒ g├╝├žlendirilmeli ve b├Âlgedeki kabileler ├že┼čitli yollarla Osmanl─▒ Devletine ba─članmal─▒yd─▒. Bu yap─▒ld─▒─č─▒ takdirde, Rumeli taraf─▒ndan yap─▒lacak bir Osmanl─▒ sald─▒r─▒s─▒ndan sonra Kafkas kabilelerinin de RusyaÔÇÖya sald─▒raca─č─▒n─▒ s├Âyler. Bunlar yap─▒lmad─▒─č─▒ takdirde Ruslar─▒n ayn─▒ y├Ântemlere ba┼čvuracak kabileler ├╝zerinde n├╝fuz kurup, o b├Âlgeden askerlerini G├╝rcistan taraflar─▒na ge├žirerek Fa┼č, Sohum, BatumÔÇÖu i┼čgal edip, hatta AnadoluÔÇÖya bile girebilece─či uyar─▒s─▒nda bulundu. Bu sebeple Kuzey Kafkasya Halklar─▒ elde iken bir i┼če yaramasalar dahi Rus ilerleyi┼či ├Ân├╝nde bir set vazifesi g├Ârebilece─čini s├Âylemi┼čtir. (Fedakar, 45; 2014)

┼×ahbaz GirayÔÇÖa Kabardaylar hakk─▒nda d├╝┼č├╝nceleri soruldu─čunda onlar─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin himayesine can att─▒klar─▒n─▒, ┼čayet kazan─▒rlarsa ├çe├žen, Kumuk ve Da─č─▒stanl─▒lar─▒n da Osmanl─▒ tabiyetine girece─čini belirtmi┼čti. Kabardeylerin ├çerkes ve Abazalardan iki kat fazla n├╝fusa sahip bulunduklar─▒n─▒ ve de dindar olduklar─▒n─▒, bunlar─▒n dilerse Rus s─▒n─▒r─▒n─▒ a┼čarak toprak kaleleri bile zapt edebileceklerini belirtti… ┼×ahbaz, Kabartaylar─▒n g├╝├žl├╝ bir kavim oldu─čunu belirttikten sonra, Ruslar─▒n be┼č ÔÇô on senedir onlarla sava┼čt─▒─č─▒n─▒ ve sulh yapmak zorunda kald─▒─č─▒n─▒, Kabartaylarda top olmad─▒─č─▒ndan sulha raz─▒ olduklar─▒n─▒ s├Âyledi. (fedakar: 45-46, 2014)

B├Âlgeyi iyi bildi─či anla┼č─▒lan ┼×ahbaz giray ├çerkes ve abaza kabilelerinin ┼č├╝phesiz yi─čit ve bahad─▒r olduklar─▒n─▒ fakat say─▒lar─▒n─▒n da az oldu─čunu, Abad GirayÔÇÖ─▒n kabilesi olan ┼×abs─▒h (┼×apsu─č)ÔÇÖ─▒n di─čer kabilelerden daha kalabal─▒k oldu─čunu, So─čucak ve Anapa taraflar─▒na bir sald─▒r─▒ oldu─čunda 15 bin asker ├ž─▒karabileceklerini belirtti. (fedakar: 47, 2014)

So─čucakÔÇÖa yerle┼čtikten sonra b├Âlgeyi gezen Ferah Ali Pa┼ča ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdi─či takdirde: ÔÇťE─čer b├Âlgede tahkimat yap─▒l─▒rsa K─▒r─▒m gibi bir memleket olaca─č─▒n─▒, d├╝┼čmana g├╝├žl├╝ bir set ├žekece─činiÔÇŁ bildirmi┼čtir (Fedakar: 49, 2014). Anapa Kalesinin konumu daha ├Ânce de farkedilmi┼čtir. Ferah Ali Pa┼ča Anapa Liman─▒na geldi─činde Cenevizlilerden kalma kale ve bina kal─▒nt─▒lar─▒yla kar┼č─▒la┼č─▒r ve Kaleyi buraya yapmaya karar verir.

Ferah Ali Pa┼čaÔÇÖdan sonra b├Âlgeye g├Ânderilen Bicanzade Ali Pa┼ča, Ferah Ali Pa┼ča gibi, b├Âlgede mesk├╗n Abaza, ├çerkes ve Nogay kabilelerinin g├Ânl├╝n├╝n ho┼č tutulmas─▒ gerekti─čini belirtir. Bu kabilelerde sava┼č├ž─▒ en az 60 bin ki┼či bulundu─čunu belirterek b├Âlge kabilelerine hediyeler verilmesini ister (Fedakar: 49, 2014). BicanzadeÔÇÖnin ─░stanbulÔÇÖdaki devlet ricaline cariyeler g├Ândererek bu makama geldi─čini s├Âyleyen Ferah Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n k├ótibi Ha┼čim Efendi; Bicanzadenin ve maiyetinin k├Âle ticareti yapt─▒─č─▒n─▒ ve bunun kabilelerle olan ili┼čkiler bozulmaya y├╝z tutmu┼čtur. Bicanzade Ali Pa┼ča, ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdi─či raporda, t─▒pk─▒ Ferah Ali Pa┼ča gibi b├Âlgede mesk├╗n Abaza, ├çerkes ve Nogay kabilelerinin g├Ânl├╝n├╝n ho┼č tutulmas─▒ gerekti─čini belirtir. Bunlarda sava┼č├ž─▒ en az 60 bin ki┼či bulundu─čunu belirtir (Fedakar: 91, 2014). K├Âle ticaretinin yaratt─▒─č─▒ tepki ├╝zerine Bicanzade AnapaÔÇÖdan Abazalar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgeye ka├žar. BicanzadeÔÇÖnin r├╝tbesi indirilip, BursaÔÇÖya s├╝r├╝l├╝r.

Anapa ve So─čucak Seraskerli─čine asker toplamak kayd─▒yla Trabzon Valili─či g├Ârevi de verilerek Battal H├╝seyin Pa┼ča getirilir.

1787 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ Devleti BalkanlarÔÇÖdan ve Kuban b├Âlgesinden RusyaÔÇÖya sald─▒r─▒lacakt─▒. Kaptan-─▒ Derya Hasan Pa┼ča komutas─▒ndaki donanma K─▒r─▒mÔÇÖa ├ž─▒karma yapacakt─▒. ├ç─▒karmay─▒ yapacak kuvvetlere Erzurum Valisi Abdullah g├Ârevlendirilmi┼čtir.

B├Âlgeye perdeypey 25 bin civar─▒nda asker g├Ânderilmi┼čti. B├Âlgedeki Kabileler ve yerel Hanlar destek verecekti. Da─č─▒stan hanlar─▒ndan Avar umm Han ├ç─▒ld─▒r Valisi S├╝leyman Pa┼čaÔÇÖya yazd─▒─č─▒ mektupÔÇÖta maiyetindeki 30 bin askerle ister G├╝rcistan, isterse Rusya taraf─▒ olsun istenilen yere gidece─čini yazm─▒┼čt─▒. (Fedakar: 117, 2014)

Sava┼č ├Âncesi K─▒r─▒ml─▒ Hanzadelere ve Kalgaylar b├Âlgede sava┼č haz─▒rl─▒klar─▒na ba┼člad─▒lar.

1787 y─▒l─▒na gelindi─činde AvrupaÔÇÖda bir kampla┼čma ba┼člam─▒┼čt─▒. Avusturya ikinci Viyana ku┼čatmas─▒ndan sonra Osmanl─▒lara kar┼č─▒ s├╝rekli Ruslarla ittifak halindeydi.

Osmanl─▒lar s├╝rekli olarak bu iki devletle sava┼čm─▒┼č, Prens EugeniÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝nden sonra AvusturyaÔÇÖya galip gelmi┼čse de iki cephede sava┼čmas─▒ y├╝z├╝nden Ruslarla yapt─▒─č─▒ sava┼člar─▒ kaybetti. 18. Y├╝zy─▒lda Avusturya ve Ruslarla yap─▒lan sava┼č yetmezmi┼č gibi ─░ranla da neticesiz sava┼člar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

1787 y─▒l─▒nda Avrupada iki cephe olu┼čmu┼čtu. Fransa ÔÇô Avusturya ÔÇô Rusya cephesi, di─čer yanda ─░ngiltere ÔÇô Prusya ÔÇô Hollanda (Felemenk) vard─▒. ─░sve├žÔÇÖte bu cepheye yak─▒nd─▒.

Osmanl─▒lar ─░ngiltereÔÇÖnin k─▒┼čk─▒rtmas─▒yla haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlamadan sava┼ča girdi. Osmanl─▒ Devleti sald─▒r─▒ plan─▒n─▒ uygulamaya ge├žirdi. Balkanlarda OziÔÇÖden, Kafkasyada AnapaÔÇÖdan hucum edilecek, K─▒r─▒m Serdar─▒ olan Erzurum Valisi Abdullah Pa┼ča da denizden K─▒r─▒mÔÇÖa sald─▒racakt─▒.

─░MAM MANSUR:

Sava┼č haz─▒rl─▒klar─▒ s├╝rerken 1785 tarihinde ├çe├ženistan ÔÇô Da─č─▒stan b├Âlgesinde Nak┼čibendi tarikat─▒na mensup ─░mam Mansur ortaya ├ž─▒kar. Sava┼č sonunda ruslardan 12 top ele ge├žirilir. Daha sonra bu toplar anapaÔÇÖdaki Osmanl─▒ kuvvetlerine g├Ânderildi.

─░mam Mansur, Ruslar─▒n b├Âlgedeki en b├╝y├╝k kalesi olan K─▒zlar KaleÔÇÖsine (K─▒z─▒lyar) huc├╝m etti, fakat ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒. Vur ÔÇô ka├ž sald─▒r─▒s─▒na ba┼člad─▒. Mansur Ferah Ali Pa┼čaÔÇÖdan yard─▒m istedi. Ancak Osmanl─▒ Devleti yetkilileri bu talebe so─čuk bakt─▒. MansurÔÇÖun b├Âlgedeki ├╝n├╝ g├╝n ge├žtik├že yay─▒l─▒yordu. ─░mam MansurÔÇÖa sadece Kafkas kabileleri de─čil, Anadoludan g├Ân├╝ll├╝ler kat─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒.

Gaziantep ulemas─▒ndan Seyyid Halil EfendiÔÇÖnin talebelerinden 100 ÔÇô 200 ki┼či Ruslarla yapt─▒─č─▒ sava┼ča destek vermek i├žin KafkasyaÔÇÖya gitmi┼čti. (Fedakar: 133, 2014)

O d├Ânemde Nak┼čibendilik AnadoluÔÇÖda fazla yayg─▒n de─čildi. ─░mam MansurÔÇÖun hacca ve Anadoluya gidenlere verdi─či m├╝h├╝rl├╝ mektuplar─▒yla bu sava┼ča destek vermesi Osmanl─▒ Devletini tedirgin etmi┼čti. Tedirginlik hem s─▒n─▒r ihlallerinin Osmanl─▒ Devletinin haz─▒r olmadan RusyaÔÇÖyla aray─▒ a├žma tehlikesi ve Halifelik makam─▒na kar┼č─▒ bir rakip olmas─▒yd─▒.

Sava┼č ba┼člamas─▒yla K─▒r─▒mÔÇÖda g├Ârevli Rus generali Tekeli Kabarday ├╝zerinden AnapaÔÇÖya huc├╝m etme emrini al─▒r.

Sava┼č esnas─▒nda 1790 y─▒l─▒nda ├ž─▒kan k─▒tl─▒k b├Âlgede a├žl─▒ktan ├Âl├╝mlere sebep olmu┼čtur. B├Âlge kabileleri AnapaÔÇÖdaki kuvvetlere yeterince destek veremediler.

Sava┼č ba┼člar, ancak Battal H├╝seyin Pa┼ča AnapaÔÇÖya gidi┼či s├╝rekli olarak erteler. Ruslar taaruza ge├žer. General Potemkin Ozi Kalesine, General Tekeli ise Anapa ├╝zerine y├╝r├╝r. Casuslar bu taaruzu ─░stanbulÔÇÖa bildirirler. Buna ra─čmen Battal H├╝seyin Pa┼ča CanikÔÇÖten b├Âlgeye gitmez.

General Bibikov komutas─▒ndaki Rus ordusu AnapaÔÇÖya sald─▒r─▒r. 25 Mart 1790ÔÇÖda kaleyi ku┼čat─▒rlar. Ancak b├╝y├╝k kay─▒p vererek ├žekilirler. Bu s─▒rada Ruslar Ozi Kalesini ele ge├žirmi┼čti.

Nihayet b├Âlgeye giden Battal H├╝seyin Pa┼ča Anapa Kalesindeyken Rus ordusu 7 May─▒s 1970 g├╝n├╝ tekrar sald─▒rd─▒ ve bozguna u─črad─▒.

Battal H├╝seyin Pa┼ča istemeyerek de olsa KubanÔÇÖ─▒ ge├žip Kabardey b├Âlgesine gitmi┼čti. Ancak b├Âlgeye yakla┼č─▒rken askerleri terhis edip, geri g├Ândermeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Kabardey b├Âlgesi yak─▒n─▒ndaki az say─▒da Rus kuvvetine sald─▒rmak yerine askerleri da─č─▒tm─▒┼č, yak─▒n adamlar─▒yla Rus ordusuna s─▒─č─▒nm─▒┼čt─▒r. Da─č─▒lan Osmanl─▒ birliklerini Ruslara esir d├╝┼čmekten ├çerkes kabilelerinin Ruslara sald─▒rmas─▒ kurtarm─▒┼čt─▒r.

Battal H├╝seyin Pa┼čaÔÇÖn─▒n ka├žmas─▒ b├Âlgedeki dengeleri alt-├╝st etmi┼čti. 20 ÔÇô 25 bin ki┼čilik Osmanl─▒ ordusu da─č─▒lm─▒┼čt─▒. B├Âlgedeki kabilelerin Osmanl─▒ Dev┼četine g├╝veni sars─▒lm─▒┼čt─▒. K─▒r─▒m Seraskeri Abdullah Pa┼ča b├Âlgeye gitmemi┼čtir.

Bu durumdan faydalanan Ruslar tekrar AnapaÔÇÖya h├╝cuma kalkt─▒lar. Bu s─▒rada ─░mam Mansur AnapaÔÇÖya gelerek, Osmanl─▒ Devletinin yan─▒nda Ruslarla sava┼čmaya gelmi┼čti.

Ruslar b├Âlgeye gelerek 10 TemmuzÔÇÖda kaleyi ku┼čatmaya ba┼člad─▒lar ve 26 Temmuz 1791ÔÇÖde kale Ruslar─▒n eline ge├žti. Kalede bulunan ─░mam Mansur Ruslar─▒n eline esir d├╝┼čt├╝. Mansur hapsedildi─či Solovki adas─▒nda ├Âld├╝. B├Âlgeye gitmeyen Erzurum Valisi Abdullah Pa┼ča idam edildi.

Kale d├╝┼čt├╝kten bir m├╝ddet sonra Ruslarla m├╝tareke imzaland─▒ (10 A─čustos 1791). 8 ay sonra 1792 y─▒l─▒nda Ya┼č anla┼čmas─▒ imzaland─▒ ve sava┼č sona erdi. Anapa ve So─čucak kaleleri Osmanl─▒lara teslim edildi. Kafkasya s─▒n─▒r─▒ yine ayn─▒ kald─▒. Kuban iki devlet aras─▒nda s─▒n─▒r oldu. Osmanl─▒ yetkilileri b├Âlgedeki Rus topraklar─▒na yap─▒lacak ya─čma ak─▒nlar─▒n─▒ ├Ânlemekle sorumlu tutuldular. Bar─▒┼čla beraber b├Âlgede k├Âle ticareti yeniden ba┼člad─▒.

B├Âlgeye atanan, kimisi g├Ârev yerine getirmeyen Pa┼čalar y├╝z├╝nden Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ve b├Âlgenin kaderi de─či┼čti. Erzurum valisi askerleriyle b├Âlgeye gelse Ruslar AnapaÔÇÖya sald─▒rmay─▒ cesaret edemeyeceklerdi. Ruslarla bar─▒┼č daha uygun ┼čartlarla yap─▒lacakt─▒. Battal H├╝seyin Pa┼čaÔÇÖn─▒n yerine yetenekli bir Pa┼ča atansa b├Âlge halk─▒n─▒n deste─čiyle belki K─▒r─▒m kurtulabilecekti. Yap─▒lan planlar ve haz─▒rl─▒klar yeteneksiz y├Âneticiler elinde ba┼čar─▒s─▒z oldu.

─░RAN ÔÇô KAFKASYA ÔÇô OSMANLI ─░L─░┼×K─░LER─░

Osmanl─▒ Devleti ├Ânce ipek ticareti g├╝zerg├óh─▒n─▒, sonra baharat ticaret yollar─▒n─▒ ele ge├žirmek i├žin yapt─▒─č─▒ sava┼člar, ─░ran Devleti ile Osmanl─▒ Devletini kar┼č─▒ kar┼č─▒ya getirdi. Bu sava┼člar, Kanuni devrinde mezhepsel temele oturdu. Kanuni devrinde ulema ├╝lke y├Ânetiminde etkili oldu. Ulema taraf─▒ndan politik fetvalar verilmeye ba┼čland─▒.

─░ranÔÇÖda kurulmu┼č T├╝rk Safevi Devletine kar┼č─▒ mezhepsel fetvalar ├ž─▒kar─▒larak T├╝rkmenlerin ├╝zerindeki Safevi etkisi k─▒r─▒lmak istendi. Kanuni Sultan S├╝leyman d├Âneminde Anadolu T├╝rkmenleri aras─▒nda babalar─▒n, dedelerin ├Ânderlik etti─či ayaklanmalar ├ž─▒kt─▒. Ba┼čta Dulkadir Beyli─čine ba─čl─▒ T├╝rkmek a┼čiretleri olamk ├╝zere ├žok say─▒da T├╝rkmen Azarbeycan ve ─░ranÔÇÖa g├Â├ž etti. Osmanl─▒lar defalarca Azerbeycan─▒ ve ─░ran─▒ i┼čgal ettilerse de mezhepsel ayr─▒l─▒k b├Âlgeye h├ókim olmalar─▒n─▒ engelledi.

Osmanl─▒lar K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ vas─▒tas─▒yla Bat─▒ KafkasyaÔÇÖy─▒ kontrol ederken SafevilerÔÇÖin y├Ânetti─či ─░ran G├╝rcistan ve Do─ču KafkasyaÔÇÖy─▒ kendine ba─člam─▒┼čt─▒. Burada ya┼čayanlar Safii mezhebindendi. Bu y├╝zden ─░ranÔÇÖa so─čuk, Osmanl─▒lara sempatiyle bak─▒yorlard─▒.

Bu iki imparatorlu─čun (mezhepsel g├Âz├╝ken asl─▒nda ticari k├Âkenli) bitip ÔÇô t├╝kenmez sava┼člar─▒ Moskova ├ževresinde etkili olan Moskova B├╝y├╝k Prensli─čini ─░mparatorluk haline getirmi┼č, yakla┼č─▒k iki y├╝zy─▒l sonra Ruslar Do─ču AnadoluÔÇÖyu ele ge├žirmi┼čti.

2,580 Toplam, 2 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar