Bat─▒ Trakya YunanistanÔÇÖa nas─▒l kat─▒ld─▒?

Bat─▒ Trakya YunanistanÔÇÖa nas─▒l kat─▒ld─▒?

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

├ť├ç├ťNC├ť BATI TRAKYA ─░DARES─░-M├ťTTEF─░KLER ARASI BATI TRAKYA Y├ľNET─░M─░ ve DO─×U TRAKYA

─░kinci Trakya ─░daresini ─░ske├že ve Sturuma Nehri aras─▒nda kurulan ─░kinci Bat─▒ Trakya Cunta y├Ânetimi tarihimizin tozlu sayfalar─▒ aras─▒nda kaybolmu┼čtur.┬á Bat─▒ Trakya T├╝rklerinin ve Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n b├Âlgedeki ├žal─▒┼čmalar─▒ hi├ž sona ermedi.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra BulgaristanÔÇÖ─▒n elindeki b├Âlge Frans─▒z i┼čgali alt─▒na girer. Osmanl─▒n─▒n k├╝lleri ├╝zerine, Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnu yeniden ihya etmek isteyen Yunan Ba┼čbakan─▒ Venizelos B├Âlgeyi YunanistanÔÇÖa katmak istemektedir. Venizelos, Bat─▒ ve Do─ču TrakyaÔÇÖyla, Pontus dedikleri Do─ču Karadeniz, Marmara ve Ege B├Âlgelerini YunanistanÔÇÖa katmak istiyordu.

Venizelos Bulgar Sobraniyesinden birka├ž M├╝sl├╝man milletvekilini sat─▒n al─▒r ve onlara ÔÇťYunan idaresi istiyoruzÔÇŁ diye beyanat verdirir.┬á Yunanl─▒lar Bat─▒ TrakyaÔÇÖy─▒ elde ettikten sonra Do─ču TrakyaÔÇÖdaki tren hatlar─▒n─▒ i┼čgal edip(14Ocak 1919), Had─▒mk├ÂyÔÇÖe kadar ilerlediler.┬á ─░ske├žeÔÇÖnin i┼čgalini ve Yunan Askerlerinin demiryollar─▒n─▒ i┼čgalini Bulgar H├╝k├╝meti protesto ederken, ─░stanbulÔÇÖdan hi├ž ses ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. 22 May─▒s 1920ÔÇÖde Bat─▒ Trakya Yunanl─▒lar taraf─▒ndan i┼čgal edildi. Bulgar Sobraniyesinin M├╝sl├╝man ├╝yeleri ─░tilaf Devletlerinin SofyaÔÇÖdaki temsilcilerine verdikleri muht─▒rayla; ÔÇťB├Âlgedeki 700 bin M├╝sl├╝man─▒n kendi kaderlerini tayin hakk─▒ÔÇŁn─▒ tan─▒malar─▒n─▒ istediler.

Talat Pa┼ča ─░stanbulÔÇÖu terk etmeden ├Ânce Faik BeyÔÇÖe b├Âlgenin hakk─▒n─▒ korumalar─▒ i├žin bir cemiyet kurmalar─▒n─▒ tavsiye eder.2 Kas─▒m 1918ÔÇÖde Edirne Valili─čiÔÇÖne verilen dilek├žeyle ÔÇťTrakya-Pa┼čaeli M├╝dafaa OsmaniyesiÔÇŁ kurulur. Dernek %95ÔÇÖi T├╝rk olan b├Âlgenin haklar─▒n─▒ savunaca─č─▒n─▒ ilan eder. Cemiyet b├Âlgedeki topraklar─▒n %87ÔÇÖsinin T├╝rklere ait oldu─čunu ispatlar. CemiyetÔÇÖin ba┼č─▒na Edirne M├╝ft├╝s├╝ Mestan Efendi getirilir.

M├╝tarekeden sonra Osmanl─▒ y├Ânetimi kendi derdine d├╝┼čm├╝┼čt├╝. B├Âlgenin karma┼č─▒k durumunu g├Âren Nevrekoplu Celal Perin, Edirne milletvekili Faik Kaltakk─▒ran, Galip Bahtiyar ve ┼×eref BeyÔÇÖler ─░stanbulÔÇÖdaki Frans─▒z ─░┼čgal Kumandan─▒ General Franchet DespereÔÇÖye Bat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n kaderiyle ilgili olarak bir muht─▒ra sundular. Frans─▒z DevletiÔÇÖnin k─▒smen veya tamamen g├Âzetimi alt─▒nda ÔÇťotonom bir devletin olu┼čturulmas─▒n─▒ÔÇŁ istediler. Bu f─▒rsat─▒ ka├ž─▒rmak istemeyen Frans─▒z h├╝k├╝meti Bat─▒ TrakyaÔÇÖya Kolonel Vali olarak bir generalini atad─▒. Frans─▒z h├╝k├╝meti General CharpierÔÇÖe geni┼č yetkiler verdi.

General Charpier, General DespereyÔÇÖe ba─čl─▒ olarak┬á ÔÇśM├╝ttefikleraras─▒ Bat─▒ Trakya H├╝k├╝metiÔÇÖni kurdu. Kavala ve DimetokaÔÇÖya Rum, ─░ske├že ve G├╝m├╝lcineÔÇÖye M├╝sl├╝man y├Âneticiler atad─▒. Bu h├╝k├╝met 17 Ekim 1919ÔÇÖdan 23 May─▒s 1920ÔÇÖye kadar h├╝k├╝m s├╝rd├╝. Paris Bar─▒┼č Konferans─▒ÔÇÖnda kurulan alt komisyon Bat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n Yunanl─▒lara b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ tavsiye etmi┼čti. Ancak YunanistanÔÇÖ─▒n fazla b├╝y├╝mesini istemeyen ─░talya ve b├Âlgede kendine ba─čl─▒ bir manda kurulmas─▒n─▒ isteyen FransaÔÇÖn─▒n kar┼č─▒ ├ž─▒kmas─▒yla M├╝ttefikleraras─▒ Ge├žici Y├Ânetim kurulmu┼čtu. Yunanistan b├Âlgesel y├Ânetimi ├Ânce tan─▒m─▒┼č, sonra da b├Âlgeyi ilhak etmek i├žin feshini istemi┼čtir. B├Âlgeyi YunanistanÔÇÖa vermek istemeyen ve AkdenizÔÇÖe a├ž─▒lan kap─▒s─▒n─▒ terk etmek istemeyen Bulgaristan eski Berlin b├╝y├╝kel├žisi Grekot, Albay Topaciyef ve DimitrofÔÇÖu b├Âlgeye b├╝y├╝kel├ži, askeri ata┼če olarak atad─▒lar. Yunanistan ise Vamvakas adl─▒ bir diplomat─▒ g├Ârevlendirmi┼čti.

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖya ba─čl─▒ subaylar─▒n deste─či ile kurulan ÔÇťBat─▒ Trakya KomitesiÔÇŁ merkezini G├╝m├╝lcineÔÇÖye ta┼č─▒r ve Hemitli Nahiyesinde21 May─▒s 1920ÔÇÖde Bat─▒ Trakya H├╝k├╝metini ilan ederler. B├Âlge y├Ânetiminin cumhurba┼čkanl─▒─č─▒na Pe┼čtereli Tevfik Bey getirilir.┬á H├╝k├╝met ├╝yeleri; Mahmut Nedim Bey (D─▒┼či┼čleri), Hasan Tahsin (Argun) Bey (─░├ži┼čleri), Sabri (T├╝ten) Bey (Maliye), Fuat (Balkan) Bey (Harbiye), Bekir S─▒tk─▒ Bey (Adliye) ve Mustafa Efendi (Evkaf) olur.

Bu h├╝k├╝metin Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒na ise gerilla sava┼č─▒nda ve komitac─▒l─▒kta uzman olan Y├╝zba┼č─▒ Fuat Balkan getirilir. Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒na ise sonraki y─▒llarda TBMM’de tabi senat├Ârl├╝k g├Ârevinde bulunan Fahri ├ľzdilek se├žilir. Yunan askerlerinin HemitliÔÇÖyi i┼čgali ├╝zerine H├╝k├╝met Bulgar s─▒n─▒r─▒na ├žekilir.

 

 

Bu h├╝k├╝met 24 Temmuz 1923 tarihine kadar m├╝cadelesini siyasi ve askeri alanda s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Gerilla tarz─▒ m├╝cadelesiyle Yunanistan’─▒n b├Âlgeye, Trakya ve AnadoluÔÇÖya asker ve silah sevkini engellemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu ama├žla telefon ve telgraf hatlar─▒ kesilmi┼č, k├Âpr├╝ler havaya u├žurulmu┼čtur. ─░lk eylem 15 Eyl├╝l 1921 tarihinde bir demiryolu k├Âpr├╝s├╝n├╝n havaya u├žurulmas─▒yla ba┼člam─▒┼čt─▒r. B├Âlge halk─▒n─▒n destek vermesiyle eylemler devam etmi┼č, demiryolu hatlar─▒ tahrip edilmi┼č, istasyon binalar─▒ bas─▒lm─▒┼čt─▒r. B├Âlgedeki Yunan askeri birliklerine kar┼č─▒ bask─▒nlar verilmi┼č, ├žok say─▒da Yunan askeri ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.┬á 4-5 Nisan g├╝nlerinde Fuat Balkan ve ┼×evket Bey’in komutas─▒ndaki m├╝freze G├╝m├╝lcineÔÇÖyi topa tutarak kenti alt ├╝st ederler.

B├Âlge y├Ânetimi olu┼čturuldu─ču s─▒rada Osmanl─▒ Devleti i├ž kar─▒┼č─▒kl─▒klara g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝, ─░zmir i┼čgal edilmi┼č, Mustafa Kemal SamsunÔÇÖa ├ž─▒km─▒┼č; Erzurum ve SivasÔÇÖta i┼čgale kar┼č─▒ direni┼č i├žin kongreler yap─▒lm─▒┼čt─▒.

VenizelosÔÇÖun yapt─▒─č─▒ kulis ├žal─▒┼čmalar─▒ netice verdi; 27 Kas─▒m 1919 tarihli Neuilliy Antla┼čmas─▒na Bat─▒ Trakya’ da halk─▒n hangi devlete ba─članaca─č─▒na dair bir referandum yap─▒lmas─▒yla ilgili bir madde koydurdu (48. madde). Bu antla┼čman─▒n kabul├╝nden sonra Venizelos b├Âlgedeki faaliyetlerini artt─▒rd─▒. B├Âlgedeki T├╝rk ├žiftlik a─čalar─▒n─▒ sat─▒n almaya ├žal─▒┼čt─▒.

B├Âlgede yap─▒lan plebisit[1] ├Âncesi Frans─▒z Vali b├Âlge halk─▒n─▒n Frans─▒z Y├Ânetimi alt─▒nda kalmas─▒, Frans─▒z mandas─▒n─▒ kabul etmeleri i├žin ├žok ├žal─▒┼č─▒r. Bat─▒ TrakyaÔÇÖda b├Âlge halk─▒n─▒n temsilcilerini se├žmesi i├žin iki a┼čamal─▒ bir se├žim yap─▒l─▒r. Se├žilenler b├Âlgenin gelece─či i├žin karar verecektir. B├Âlge halk─▒n─▒ temsilen 5 T├╝rk, 1 Bulgar, 1 Rum ve 1Musevi se├žilir.

B├Âlge halk─▒n─▒n iste─či Frans─▒z Manda[2]s─▒ alt─▒nda ya┼čamakt─▒r.┬á B├Âlgede ├Ârg├╝tl├╝ ─░slam Cemaati Reisli─čini 13 Mart 1919ÔÇÖdan Haziran 1919 ortalar─▒na kadar Bursa Valili─či yapan ─░smail Hakk─▒ Bey y├╝r├╝t├╝r. Ba┼čtan Yunan i┼čgaline direnme yanl─▒s─▒ olan ve Fuat BeyÔÇÖe B├Âlge Temsilcisi unvan─▒n─▒ veren ─░smail Hakk─▒ Bey sonradan b├Âlgenin selameti i├žin YunanistanÔÇÖa ilhak─▒ savunur. B├Âlge temsilcileri aras─▒nda Osmanl─▒ Devletinin sonunun geldi─či inanc─▒ yayg─▒nd─▒r.

─░stanbul H├╝k├╝metlerinin i┼čgalci m├╝ttefiklerin uygulamalar─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒p, i┼čgale direni┼č i├žin ayaklananlara kar┼č─▒ ├ž─▒kmas─▒ umutsuzluk yay─▒yordu. B├Âlgenin T├╝rk Temsilcileri karar ├Âncesi Haf─▒z Salih d─▒┼č─▒nda toplan─▒rlar. ┼×iddetli tart─▒┼čmalar ya┼čan─▒r. Yunan i┼čgalini nefretle reddeden Temsilci Hakk─▒ Bey, s├╝rg├╝ne g├Ânderildi─či vapurun ambar─▒nda ├Âld├╝r├╝l├╝r. B├Âlge Temsilcileri Bat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n kendi iradeleri d─▒┼č─▒nda YunanistanÔÇÖa b─▒rak─▒laca─č─▒ndan ve bunun Yunan zulm├╝ne yol a├žaca─č─▒ndan endi┼če ediyorlard─▒.

Venizelos’un etkisi alt─▒nda kalan Frans─▒z Valisi General Charpier referandum sonu├žlar─▒n─▒ de─či┼čtirdi─či ├Âne s├╝r├╝l├╝r. ─░stanbul ve Ankara h├╝k├╝metleri aras─▒ndaki i├ž sava┼č b├Âlgenin Yunanistan’a ge├žmesini kolayla┼čt─▒rd─▒. Referandum neticesi halk─▒n Yunanistan’a ilhak─▒ olarak ilan edildi. Yunan kuvvetleri plebisitten sonra ciddi bir kar┼č─▒ koyma olmadan b├Âlgeyi i┼čgale ba┼člad─▒lar. Yunanl─▒lar 4 Haziran 1920’ye kadar b├Âlgeyi Frans─▒zlardan teslim al─▒r.

Yunan Ba┼čbakan─▒ Venizelos Yunan Meclisinde yapt─▒─č─▒ konu┼čmada b├Âlgeyi i┼čgalde yard─▒m─▒ ge├žen Frans─▒z Ordusuyla, General CharpyÔÇÖye Yunan H├╝k├╝metinin ┼č├╝kranlar─▒n─▒ bildirir. Yunan Meclisi Frans─▒zlar lehine tezah├╝ratta bulunur.

 

┬áDO─×U TRAKYA

Halk─▒n direni┼či ├╝zerine se├žimler yap─▒lm─▒┼č ve ─░stanbulÔÇÖda son Osmanl─▒ Mebusan Meclisi toplanm─▒┼čt─▒, EgeÔÇÖde Ethem BeyÔÇÖin ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde direni┼č ba┼člam─▒┼čt─▒.16 Mart 1920ÔÇÖde ─░ngilizler ─░stanbulÔÇÖu i┼čgal edip, Meclis-i MebusanÔÇÖ─▒ da─č─▒tt─▒lar. Yakalad─▒klar─▒ muhalif milletvekili ve komutanlar─▒ Malta Adas─▒na s├╝rd├╝ler. S├╝r├╝len milletvekilleri aras─▒nda Pa┼čaeli cemiyetinin iki ├Ânderi ,Faik ve ┼×eref Beyler vard─▒. Cemiyetin liderli─čini ┼×akir (Kesebir) Bey ve Tekirda─čl─▒ Faik Bey ├╝stlenir

─░stanbulÔÇÖun i┼čgali ├╝zerine Cafer Tayyar Pa┼ča b├Âlgede k─▒smi seferberlik ilan edip, ─░stanbulÔÇÖla ba─člar─▒ kesti. L├╝leburgazÔÇÖda toplanan Pa┼čaeli M├╝dafaay─▒ Hukuk Osmani CemiyetÔÇÖi TrakyaÔÇÖn─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ savunup, i┼čgale kar┼č─▒ silahl─▒ direni┼č i├žin karar al─▒r.

Sultan Vahdettin ve ─░stanbul h├╝k├╝metlerinin k─▒┼čk─▒rtt─▒─č─▒ i├ž isyanlar kurtulu┼č sava┼č─▒m─▒z─▒ baltalam─▒┼čt─▒..─░┼čgalcilere s─▒k─▒lacak kur┼čunlar ─░stanbul taraf─▒ndan k─▒┼čk─▒rt─▒lan bu i├ž sava┼čta Kuvay─▒ Milliyecilere s─▒k─▒lm─▒┼čt─▒. K─▒sacas─▒ b├Âlge halk─▒ i├žin Osmanl─▒ Devleti bir umut de─čildi. Kurtulu┼č m├╝cadelemiz o s├╝re├žte g├╝ven vermiyordu. Oysa ├ž─▒kar m├╝cadelesi m├╝ttefikler aras─▒n─▒ a├žm─▒┼č, ─░ngilizlerin ─░zmir ve y├Âresine Yunanl─▒lar─▒ ├ž─▒kartmas─▒, Ege B├ÂlgesiÔÇÖndeki Yunan i┼čgali ─░talyanlar─▒ hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čratm─▒┼čt─▒. ─░talyanlar ihanete u─črad─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek kurtulu┼č m├╝cadelemize destek vermeye ba┼člam─▒┼člard─▒.

L├╝leburgazÔÇÖda toplanan Pa┼čaeli M├╝dafaay─▒ Hukuk Osmani CemiyetÔÇÖi TrakyaÔÇÖn─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ savunup, i┼čgale kar┼č─▒ silahl─▒ direni┼č i├žin karar ald─▒. Ancak Sultan ve ├ževresi bu karara tepki g├Âsterdiler. Cafer Pa┼ča Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya telgraf ├žekerek subay, silah ve para konular─▒nda destek ister. Cafer Tayyar Pa┼ča Kolordu Komutanl─▒─č─▒ndan al─▒n─▒r, yerine Muhittin Bey atan─▒r. Cafer Tayyar Pa┼ča b├Âlgeden ayr─▒lmaz, b├Âlgenin lideri olarak kal─▒r. Cafer Pa┼čaÔÇÖn─▒n k─▒smi seferberlik ilan─▒ Yunan taarruzunu geciktirir. Ayd─▒n y├Âresindeki harek├ót─▒n─▒ sonland─▒ran Yunanl─▒lar bir t├╝men askeri TrakyaÔÇÖya getirir. 20 TemmuzÔÇÖda Tekirda─čÔÇÖa ├ž─▒kan Yunan askerleri direni┼či k─▒r─▒p, ┼čehri ele ge├žirir. B├Âlgedeki 55.T├╝men da─č─▒l─▒r. H├╝rriyet ve ─░tilaf partisi yanda┼člar─▒n─▒n, ─░stanbul Gazetelerinin olumsuz etkisiyle askerler da─č─▒l─▒r. Saray il├žesinde bir k─▒s─▒m ahali i┼čgale kar┼č─▒ direnmek isteyen subaylar─▒ hapsederler. Muhittin BeyÔÇÖin Kolordunun kuvvetlerini geni┼č bir b├Âlgeye yaymas─▒ direni┼či zay─▒flatm─▒┼čt─▒r. 24 Temmuz g├╝n├╝ Cafer Tayyar Pa┼ča HavsaÔÇÖda ke┼čifteyken Yunan ├Ânc├╝lerine esir d├╝┼čer.25 Temmuz 1920ÔÇÖde Edirne Yunanl─▒lar taraf─▒ndan i┼čgal edilir. Seferberlikte 17.000 asker, 700 subay, 47 makineli ve 53 topu bulunan Birinci Kolordu 4.000 asker, 700 subay, 30 makineli t├╝fek ve 27 topla BulgaristanÔÇÖa ge├žer. Zaman i├žinde bir k─▒s─▒m asker k├Âylerine geri d├Âner. Subaylar─▒n ├žo─ču ─░stanbulÔÇÖa ka├žar.

Lozan Tutanaklar─▒na g├Âre b├Âlgedeki d├Ârt ilin; G├╝m├╝lcine, Dedea─ča├ž, Sofulu ve Dimetoka’n─▒n; n├╝fus yap─▒s─▒;

– Bulgar- 26.266,

– Rum- 33.904,

– Ermeni- 923,

– Yahudi- 1.374,

– T├╝rk (M├╝sl├╝manlar)- 129.118 idi.

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi b├Âlgede ya┼čayan T├╝rk n├╝fusu Rumlar─▒n d├Ârt kat─▒yd─▒. ├ťstelik Bulgarlar kar┼č─▒yd─▒lar. ─░stanbul’ u da i├žine alan b├Âlgeyi Yunanistan’a katmak isteyen Venizelos’un verdi─či rakamlara g├Âre b├Âlgede ya┼čayan (1919 Y─▒l─▒) n├╝fusun da─č─▒l─▒m─▒ ise ┼č├Âyleydi:

– Rum- 730.822,

– Bulgar- 112.174

– Ermeni – 183.213,

– Musevi – 65.821,

– Di─čer(Yahudiler, Ulahlar, Arnavutlar)-151.151,

– T├╝rk/M├╝sl├╝man- 957.425

Toplam n├╝fusun (2.200.606) %32,3’├╝ RumÔÇÖdu.

 

MUDANYA M├ťTAREKES─░ SONRASI TRAKYA

Askeri m├╝cadele s├╝rerken Bat─▒ Trakya Ulusal H├╝k├╝meti Viyana, Roma, Paris ve Bar─▒┼č antla┼čmalar─▒ s├╝rerken Lozan’a Temsilciler g├Ândermi┼čtir. Avrupa ba┼čkentlerinde toplanan Bar─▒┼č Konferanslar─▒nda Osmanl─▒ Devletinin Trakya s─▒n─▒r─▒n─▒n Midye-Enez hatt─▒ndan ge├žmesi g├╝ndeme gelmi┼čti. Bunun ├╝zerine Yunanistan i┼čgalde TrakyaÔÇÖdaki Rum n├╝fusu silahland─▒r─▒p, Rum Milli Te┼čkilat─▒ÔÇÖn─▒ kurdular. ─░┼čgali tamamlayan Yunanistan, Sevr Antla┼čmas─▒ndan sonra meclisinden Bat─▒ ve Do─ču Trakya ile ─░mroz ve BozcaadaÔÇÖn─▒n ilhak─▒ i├žin bir kanun ge├žirir. Bu iki ada ve b├Âlgenin y├Ânetimi bir Umum ValiÔÇÖnin idaresine verilir.┬á B├Âlgedeki t├╝m d├╝kk├ónlara Grek├že tabela as─▒l─▒r. B├Âlgede kalan Osmanl─▒ memurlar─▒n─▒n feslerine Yunan Devletinin armas─▒ takt─▒r─▒l─▒r. ─░lhak karar─▒na kar┼č─▒n Yunanistan Belediye se├žimlerini b├Âlgede yapt─▒rmaz.

Yunanistan, yeni bir idari te┼čkilat kurar. Merkezi Edirne olan ÔÇťTrakya Umumi Valili─čiÔÇŁ. Valilik; Edirne, K─▒rklareli, Tekirda─č, Gelibolu, Meri├ž (Dimetoka) ve Rodop (G├╝m├╝lcine) ad─▒yla alt─▒ sanca─ča ayr─▒l─▒r. B├Âlgede m├╝cadele eden vatanseverler ├çatalcaÔÇÖy─▒ merkez tutup, m├╝cadele etmek i├žin birka├ž ├žete olu┼čtururlar. Ancak pek etkili olmazlar. S─▒n─▒r de─či┼čikli─či ihtimaline kar┼č─▒ Yunanistan b├Âlgede mitingler d├╝zenletir. Gayri-M├╝slim Osmanl─▒ vatanda┼člar─▒n─▒n bile pek ilgi g├Âstermedi─či bu mitinglerde konu┼čan Tekirda─č Mutasarr─▒f─▒, Saray Belediye Ba┼čkan─▒ ve Saray M├╝ft├╝s├╝ konu┼čma yaparak Yunan ─░daresi y├Ânetimi alt─▒nda ya┼čamak istediklerini s├Âylerler.

Ankara, TrakyaÔÇÖdaki m├╝cadeleyi koordine etmesi i├žin BulgaristanÔÇÖa Cevat (Abbas) BeyÔÇÖi g├Ânderir. Fevzi ├çakmakÔÇÖ─▒n direktifiyle m├╝cadeleyi Cevat (Abbas), ┼×akir (Kesebir) ve Fuat (Balkan)┬á y├Ânetecek ve TrakyaÔÇÖdaki Yunan kuvvetlerini oyalamak ve b├Âlgede tutmak g├Ârevi verilir.

M├╝ttefikler aras─▒ndaki ├žeki┼čmeden faydalanan Ankara, Fransa ve ─░talyaÔÇÖdan u├žaklar, kamyonlar, hafif makineli t├╝fekler ve askeri malzeme al─▒r. Bu malzemeler ve ─░stanbulÔÇÖdan ka├ž─▒r─▒lan top mermileri B├╝y├╝k taarruz ├Âncesi elimize ge├žer.

Temmuz 1922ÔÇÖde Yunanl─▒lar AnkaraÔÇÖy─▒ bar─▒┼ča zorlamak i├žin ├╝├ž t├╝menden fazla bir kuvveti ─░stanbul ├Ânlerinde toplarlar. ─░stanbulÔÇÖu i┼čgal alt─▒nda tutan m├╝ttefikler, bu durum kar┼č─▒s─▒nda ├çatalca ve Had─▒mk├Ây taraflar─▒na kuvvet y─▒─čarlar. B├╝y├╝k Taarruz ve neticesinde gelen zafer, Yunanl─▒lar─▒n bu giri┼čimine ba┼člamadan son verir.

Fuat Balkan idaresindeki ├žeteler Eyl├╝l 1921 ortalar─▒nda ak─▒nlara ba┼člarken, CemiyetÔÇÖin ├Ârg├╝tledi─či ├žeteler 30 A─čustos ZaferiÔÇÖnden sonra etkili olmu┼čtur.

30 A─čustos ZaferiÔÇÖnden sonra b├Âlgede durum de─či┼čir. B├Âlgeye Marmara B├Âlgesinden ka├žan Rumlar y─▒─č─▒l─▒r. BulgaristanÔÇÖda Filibeli H├╝seyin ve ─░brahim (Ak─▒nc─▒) komutas─▒nda iki m├╝freze olu┼čur ve bu m├╝frezeler Edirne-K─▒rklareli hatt─▒nda m├╝cadeleye ba┼člarlar. ├çatalcaÔÇÖda yeni m├╝frezeler olu┼čturulur. Yakla┼č─▒k 700-800 ki┼čilik bu m├╝frezeler sayesinde ba┼č─▒-bozuk Yunan askerlerinin ve g├Â├žmenlerin katliam ve yerel halk─▒ soymas─▒ ├Ânlenir.

Mudanya M├╝tarekesiÔÇÖnde Do─ču TrakyaÔÇÖn─▒n en k─▒sa zamanda T├╝rk H├╝k├╝metiÔÇÖne teslimi istenir. ├ľnce idareyi m├╝ttefikler alacakt─▒r ve T├╝rk H├╝k├╝metine teslim edilecektir. M├╝ttefikler TrakyaÔÇÖy─▒ ─░stanbulÔÇÖda kurulacak, ─░ngiliz ve Frans─▒z askerlerinin takviyesindeki bir kuvvete teslim etmek isterler. Son sadrazam Tevfik Pa┼ča bu iste─či reddeder. Edirne Valili─čiÔÇÖne atanan ┼×akir Bey, b├Âlgeyi teslim alarak EdirneÔÇÖye gelir.

Mudanya m├╝tarekesinde sadece 8.000 askerimizin, top gibi a─č─▒r silahlara sahip olmaks─▒z─▒n Trakya B├Âlgesine ge├žmesi kabul edilir. M├╝tarekede Karaa─ča├ž ─░stasyonuÔÇÖnun tesliminin istenmemesi, Bat─▒ TrakyaÔÇÖdan Yunan Askerlerinin ├žekilmesi konusunun g├Âr├╝┼č├╝lmemesi LozanÔÇÖda kar┼č─▒m─▒za b├╝y├╝k bir problem olarak ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Heyetimiz Bat─▒ Trakya terimini sadece Mesta-Karasu ve Meri├ž aras─▒ndaki b├Âlge i├žin kullanm─▒┼čt─▒r.

Yenilgiden sonra Adalara ka├žan Yunan Ordusu ayaklan─▒r. H├╝k├╝met d├╝┼čer, Yunan Kral─▒ Konstantin taht─▒n─▒ o─čluna b─▒rakarak ├╝lkeyi terk eder. Venizelos iktidara gelir. ─░ngilizler, Frans─▒zlar─▒ ve di─čer m├╝ttefikleri tek cephede birle┼čtirir. Yunanistan aleyhine tek geli┼čme iktidara gelen MussoliniÔÇÖnin on iki aday─▒ YunanistanÔÇÖa b─▒rakan antla┼čmay─▒ iptal etmesiydi.

B├Âlgeyi YunanistanÔÇÖa katmak isteyen Venizelos, M├╝ttefiklere verdi─či muht─▒rada; Dedea─ča├ž, Sofulu, G├╝m├╝lcine ve ─░ske├žeÔÇÖde, 114.810 T├╝rk, 44.686 Rum ve 28.963 Bulgar oldu─čunu bildirmi┼čti. M├╝ttefikler aras─▒ Bat─▒ Trakya ─░daresi alt─▒nda 127.340 M├╝sl├╝man, 41.799 Rum (Ortodoks Arnavutlar ve Gagavuzlar d├óhil) ya┼č─▒yordu. ─░svi├žreÔÇÖnin Lozan kentinde toplana Konferansta m├╝zakereleri y├╝r├╝ten ─░smet Pa┼ča ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki heyetimiz Karaa─ča├ž ─░stasyonu ve DimetokaÔÇÖn─▒n hudutlar─▒m─▒za kat─▒lmas─▒n─▒ ve Bat─▒ TrakyaÔÇÖ i├žin ÔÇťKendi Mukadderat─▒n─▒ TayinÔÇŁ hakk─▒n─▒ ister. ─░smet Pa┼ča, Yunanl─▒lar─▒n DimetokaÔÇÖda ya┼čayanlar─▒n ├žo─čunlu─čunun Rum oldu─ču iddias─▒na kar┼č─▒l─▒k, DimetokaÔÇÖda 36.561T├╝rk ve 34.816 Rum oldu─čunu vesikalarla ortaya koyar. Ancak Yunanistan ve ─░ngiltere bu tezlerimize kar┼č─▒ ├ž─▒kar. B├Âlgenin Neully Antla┼čmas─▒yla YunanistanÔÇÖa ge├žti─čini, Dimetoka ve Karaa─ča├ž ─░stasyonunu kendi iste─čimizle BulgaristanÔÇÖa b─▒rakt─▒─č─▒m─▒z─▒ ├Âne s├╝rerler. T├╝rkiyeÔÇÖnin Balkanlardaki b├╝y├╝mesinden ├žekinen Romanya ve S─▒rp -H─▒rvat Krall─▒─č─▒ (Yugoslavya) YunanistanÔÇÖ─▒ desteklemi┼člerdir. Konferansta T├╝rkleri destekleyen sadece Sovyetler olmu┼čtur.

Venizelos’un kar┼č─▒m─▒zda olu┼ču T├╝rkiye i├žin b├╝y├╝k bir dezavantaj olmu┼čtu. Venizelos da─č─▒lan Yunan Ordusunu bir dereceye kadar toparlam─▒┼čt─▒. ├ľne s├╝rd├╝─č├╝m├╝z konular i├žin Mudanya M├╝tarekesinde ├Âne s├╝r├╝lmedi lafz─▒ kar┼č─▒m─▒za dikilir. Ya bar─▒┼č imzalanacakt─▒r, ya da ─░ngiltereÔÇÖyle sava┼č─▒lacakt─▒r.

Heyetimiz BulgaristanÔÇÖ─▒n Ege denizine koridor talebini destekler. Konferansta T├╝rk HeyetiÔÇÖnin plebisit iste─či destek g├Ârmedi. Bulgar Heyeti b├Âlgede ├Âzerk bir y├Ânetim veya daha ├Ânce oldu─ču gibi m├╝ttefiklerinin y├Ânetiminde bir idare kurulmas─▒n─▒ istediler. T├╝rk y├Ânetiminin b├Âlgedeki arazilerinin % 84’├╝n├╝n T├╝rklere ait oldu─čunu ileri s├╝rm├╝┼čse de Plebisit talebi kabul edilmemi┼čtir.

Konferansta AnadoluÔÇÖdan YunanistanÔÇÖa rehine olarak g├Ât├╝r├╝len yakla┼č─▒k on bin T├╝rk├╝n b─▒rak─▒lmas─▒ istendi. B─▒rak─▒lan 973 ki┼čilik ilk sivil kafilede 973 Bat─▒ Trakya T├╝rk├╝ vard─▒. Milos Adas─▒na s├╝r├╝len 3.160 ki┼čiden 438ÔÇÖi a├žl─▒k, i┼čkence, cinayet ve hastal─▒ktan ├Âlm├╝┼čt├╝r. Dedea─ča├žÔÇÖtan ─░zmir Vapurunun ambar─▒na t─▒k─▒l─▒p s├╝rg├╝ne g├Ânderilen 2.084 Trakyal─▒n─▒n 668ÔÇÖi vapurun ambarlar─▒nda havas─▒zl─▒ktan ├Âlm├╝┼čt├╝r. Esir d├╝┼čen Cafer Tayyar Pa┼ča sadece dam─▒nda delik bulunan bir h├╝crede aylarca hapis tutulmu┼čtur.

Trakya-Pa┼čaeli M├╝dafaay─▒ Hukuk CemiyetiÔÇÖni temsilen Galip Bahtiyar, ─░ske├želi Arif ve Sabri Bey LozanÔÇÖa gidip ─░smet Pa┼čaÔÇÖyla g├Âr├╝┼č├╝rler. Heyet B├Âlgede plebisit yap─▒lmas─▒ i├žin konferansa muht─▒ra verirse de kabul g├Ârmez. Lozan Bar─▒┼č─▒ imzalan─▒ncaya kadar Fuat Balkan b├Âlgedeki Yunan birliklerine kar┼č─▒ ak─▒nlar─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r. Anla┼čmadan sonra kendine ba─čl─▒ ├žetelerle Do─ču TrakyaÔÇÖya ge├žer. Gelen ├žete mensuplar─▒ TrakyaÔÇÖdaki k├Âylere yerle┼čtirilir.

Lozan Antla┼čmas─▒na b├Âlgeyle ilgili konan 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. ve 43. maddelerle din, dil, m├╝lklerini muhafaza etmeleri b├Âlge n├╝fus yap─▒s─▒n─▒n korunmas─▒ kabul edilerek son nokta konulmu┼čtur. Norve├ž Temsilcisi Nansen’in teklifi ile n├╝fus m├╝badelesi yap─▒lm─▒┼č Mesta ve Serez aras─▒nda ya┼čayan M├╝sl├╝manlar T├╝rkiyeÔÇÖdeki Rumlarla de─či┼čtirilerek oradaki T├╝rk varl─▒─č─▒n─▒ son verilmi┼čtir.

Mudanya M├╝tarekesindeki politik acemili─čimizin en az─▒ndan Bat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n kurtar─▒lmas─▒n─▒ ├Ânledi─čini ├╝z├╝lerek ifade edebiliriz.

 

 

KAYNAKÇA

1)TrakyaÔÇÖda Milli M├╝cadele, Tevfik B─▒y─▒kl─▒o─člu, Ankara, 1992

2)┬á Makedonya E┼čk─▒yal─▒k Tarihi ve Son Osmanl─▒ Y├Ânetimi, Tahsin Uzer, Ankara, 1999

3) Bir Komitecinin An─▒lar─▒, Fuat Balkan, ─░stanbul 2008

4 Bat─▒ Trakya’n─▒n D├╝n├╝ Bug├╝n├╝, ├ťmit Kurtulu┼č,┬á ─░stanbul, 1973

5) Te┼čkilat-─▒ Mahsusa’dan Hac─▒ Sami Bey, Ekrem Hayri Peker, ─░stanbul,┬á 2012

6) T├╝rkiye ├ťzerine Tezler Prof. Dr. Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k V. ─░stanbul

7)S─▒rlar, Prof. Dr. Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, ─░stanbul, 2006

8) Tarihte Girit ve Osmanl─▒lar D├Ânemi, N. Ahmet Bano─člu, ─░stanbul

9) Balkan Sava┼č─▒, ─░brahim Artun├ž, ─░stanbul

10)Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒lar─▒ (19-1908), Haz─▒rlayan: Halil Erdo─čan Cengiz, ─░stanbul

11)├ľl├╝m ve S├╝rg├╝n, Justin McCarty,┬á ─░stanbul 1998

12) Bulgaristan T├╝rkleri, ┬áOsman Keskino─člu, Ankara 1985

13) J├Ân T├╝rkler ve 1908 ─░htilali, ─░stanbul, 1982

14) Do─čmam─▒┼č H├╝rriyet, Hasan Amca, ─░stanbul, 1989

[1]Plebisit a. huk. 1. Devletler hukukunda bir ulusun hangi devlete ba─članaca─č─▒yla ilgili oylama. 2. Halk oylamas─▒. (http://www.tdk.gov.tr T├╝rk Dil Kurumu- G├╝ncel T├╝rk├že S├Âzl├╝k)

[2]manda (Fr. mandat) (II) a. (ma’nda) huk. Birinci D├╝nya Sava┼č─▒’ndan sonra baz─▒ az geli┼čmi┼č ├╝lkeleri, kendi kendilerini y├Ânetecek d├╝zeye eri┼čtirip ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča kavu┼čturuncaya kadar Birle┼čmi┼č Milletler Cemiyeti ad─▒na y├Ânetmek i├žin baz─▒ b├╝y├╝k devletlere verilen vekillik. (http://www.tdk.gov.trT├╝rk Dil Kurumu- G├╝ncel T├╝rk├že S├Âzl├╝k)

 

4,836 total views, 2 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒