Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Kafkas arkeolojisi ├╝zerine
  • 08 Temmuz 2018 Pazar
  • +
  • -

AnadoluÔÇÖda ve KafkasyaÔÇÖda bulunan eserlerin benzerlikleri 1930ÔÇÖlu y─▒llardan ba┼člayarak arkeolog ve tarih├žiler taraf─▒ndan dile getirilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r. Avrasya b├Âlgesinde Paleotik-Neolitik d├Ânemler ile Bak─▒r ve Demir ├ça─člar─▒ ├╝zerine eserler vermi┼č olan, Avusturyal─▒ Arkeolog Dr. Franz HancarÔÇÖ─▒n (1893-1968), 1932 y─▒l─▒nda yap─▒lan ─░kinci T├╝rk Tarih KongresiÔÇÖne sundu─ču bildiri 1937 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖda bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Hancar, bildirisinde, AnadoluÔÇÖda yap─▒lan kaz─▒larda bulunan baz─▒ eserlerle, KafkasyaÔÇÖda kurganlarda yap─▒lan kaz─▒larda bulunan e┼čyalar aras─▒ndaki benzerliklere dikkat ├žekmi┼čtir.

Hancar;

-M.├ľ. 3 bin y─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda Ahlatl─▒belÔÇÖde (AnkaraÔÇÖn─▒n yakla┼č─▒k 13 km. g├╝neybat─▒s─▒nda) bulunan madeni halkalarla ikibinli y─▒llarda KubanÔÇÖda bulunan madeni halkalardan yap─▒lm─▒┼č gerdanl─▒klar b├╝y├╝k bir benzerlik g├Âstermektedir.

-Truva IIÔÇÖde (├çanakkale) bulunan sava┼č baltalar─▒yla Kuban-Terek havzas─▒nda bulunan topuzlu sava┼č baltalar─▒n─▒n benzerli─či.

-Truva II, Ahlatl─▒bel, Ali┼čar h├Ây├╝klerinde (YozgatÔÇÖ─▒n 45 km. G├╝neydu─čusunda) bulunan idollerle, Nal├žik b├Âlgesindeki kurganlarda bulunan idollerin benzerli─či.

-AnadoluÔÇÖnun ├že┼čitli yerlerinde ve Alacah├Ây├╝kÔÇÖte (├çorumÔÇÖun Alaca il├žesinin 15 km. kuzeybat─▒s─▒nda) bulunan bo─ča fig├╝rlerinin MaykopÔÇÖta bulunanlarla olan benzerli─či.

Hancar, b├Âlgede ya┼čayanlar─▒n yayg─▒n bir ┼čekilde at, s─▒─č─▒r, koyun ve ke├ži yeti┼čtiricili─či yapt─▒─č─▒n─▒ tespit etmi┼čtir. Hancar, KafkasyaÔÇÖdaki iklimsel de─či┼čikliklere de dikkat ├žeker.

KafkasyaÔÇÖdaki, zengin maden yataklar─▒n─▒n medeniyetin geli┼čmesinde katk─▒s─▒ olmu┼čtur. 1917 y─▒l─▒nda yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda Kafkasya b├Âlgesinde 417 bak─▒r madeni oldu─ču tespit edilmi┼čtir dersek, maden zenginli─čini belirtmi┼č oluruz.

Kafkas halklar─▒ndan, M.├ľ. 2000 y─▒l─▒nda ├ľn Asya co─črafyas─▒nda g├Âr├╝len Hititler, Hurriler, Kassitler ve Hiksoslar─▒n ortak ├Âzellikleri at yeti┼čtirmeyi iyi bilmeleri ve iki tekerlekli arabalar─▒ kullanmalar─▒d─▒r. ─░ki tekerlekli arabalar daha sonra geli┼čtirilip sava┼č arabas─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝. Hittiler sava┼č arabas─▒ birlikleriyle ├ľn Asya uluslar─▒n─▒ titretmi┼člerdi.

Hititlerin Ari k├Âkleri Avrupal─▒ tarih├žiler i├žin ├žok ├Ânemliydi. Hititolog Albercht GotzeÔÇťAvrupal─▒ uluslar─▒n k├╝lt├╝r d├╝nyas─▒nda g├Âr├╝lmeleri Hititlerle ba┼člar. ÔÇŁ demi┼čtir.

Hititlerin AnadoluÔÇÖya Trakya ├╝zerinden veya KafkasyaÔÇÖdan geldi─či ├Âne s├╝r├╝l├╝yor. Bu kan─▒ya Hittilerin kurulu┼čundan 400 y─▒l sonra Hitit Kral─▒ MuvattallisÔÇÖin M. ├ľ. 1300 y─▒l─▒nda yazd─▒rd─▒─č─▒ bir duan─▒n bulunmas─▒yla var─▒lm─▒┼čt─▒r.

ÔÇťG├Âklerin g├╝ne┼č tanr─▒s─▒, insanl─▒─č─▒n ├žoban─▒ denizden ├ž─▒k─▒p y├╝kselirsin g├Âklerin G├╝ne┼č tanr─▒s─▒!ÔÇŁ

Hititlerin Ari oldu─čunu ├Âne s├╝ren ve Hitit├že yaz─▒l─▒ baz─▒ tabletleri ├ž├Âzen ve ÔÇťHititlerin Dili, Yap─▒s─▒ ve ─░ndi-Germen Ailesinden Olu┼čuÔÇŁ kitab─▒n─▒ yazan Hrozony, Hitit├žeÔÇÖde baz─▒ yabanc─▒ ├Âgelerin, muhtemelen Kafkas ├Âgelerinin bulundu─čunu kabul etmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. (Ceram, Tanr─▒lar─▒n Vatan─▒ Anadolu; s. 61)

Bo─čazk├ÂyÔÇÖde (├çorumÔÇÖun 82 km. g├╝neybat─▒s─▒nda) bulunan tabletlerde sekiz dilin kullan─▒ld─▒─č─▒ tespit edilmi┼čtir. Bu tespiti ─░svi├žreli dil bilimci Emil Forrer yapm─▒┼čt─▒r. Forrer yazd─▒─č─▒ makalede; S├╝merce, Akad├ža, Hattice, eski Hint├že, Hurnice, Protohattice, Luvice, Balayca oldu─čunu yazar.┬á (C. W. Meram, Tanr─▒lar─▒n Vatan─▒ Anadolu, s. 61)

Nesa Kral─▒ AnittaÔÇÖn─▒n diktirdi─či levhalardan birisinde Hatti kral─▒yla yapt─▒─č─▒ ba┼čar─▒l─▒ sava┼č─▒ anlat─▒r. Kendilerine Hititler ad─▒ verilen, kendilerini hangi adla ├ža─č─▒rd─▒klar─▒n─▒ bilmedi─čimiz bu halk, Hatti ├╝lkesine gelmi┼čti. Gelenlerin n├╝fusu ├žok azd─▒. Ancak yerel halk─▒ ├žabucak ├Ârg├╝tleyip bir imparatorluk kurdular. Hititlerin kral adlar─▒ Hint-Avrupa dilinden olmay─▒p, ba┼člang─▒c─▒ndan bu yana HatticeÔÇÖdir. Hititlerin tanr─▒ adlar─▒ da Hattice ve HurriceÔÇÖdir. ├ťlkemizde yap─▒lan kafatas─▒ ├Âl├ž├╝mlerinde Orta AnadoluÔÇÖda ya┼čayan halk─▒n ├žok b├╝y├╝k bir oranda brakisefal oldu─ču ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bilindi─či gibi Hattiler de brakisefal kafatas─▒na sahiptir.

Hatti/Hititlerle ilgili baz─▒ al─▒nt─▒larda, Hatti/Hitit ve Kafkas (Adige) ili┼čkisine de─činelim.

ÔÇťÔÇŽAnadolu Hititlere kadar, yani M.├ľ. 2000 y─▒llar─▒na kadar, bizim Hatti dedi─čimiz bir milletin oturdu─ču yerdi. Bu ├╝lkeye 1800 y─▒l Hatti memleketi denilmi┼čtir. M.├ľ. 2500ÔÇÖden 700ÔÇÖlere kadar. HititÔÇÖler bu s─▒rada geldiler.ÔÇŁ (Ekrem Akurgal. Yeni G├╝ndem. Say─▒ /. 10 A─čustos 1984ÔÇŁ

ÔÇťÔÇŽ AnadoluÔÇÖda (A┼čuva) M.├ľ. 2000 y─▒llar─▒nda devletle┼čmi┼č halklar─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Bu halklar Hititler, Luviler (LÔÇÖ─▒xfer-yi─čit adamlar) ve Hurrilerdir. (HureyÔÇÖyikoxe ÔÇôtopa├ž insanlar) Hitit ad─▒ TevratÔÇÖ─▒n ─░branice asl─▒nda (Ht) halk─▒ diye ge├žmektedir. ─░branicede sesli harfin olmay─▒┼č─▒ nedeniyle (Ht) ┼čeklinde rumuz Asur belgelerine ÔÇśHetaÔÇÖ olarak ge├žmektedir. Tevrat Bat─▒ dillerine ├ževrilirken, Almancaya ├ževiri yapan Martin Luter (Ht) ile g├Âsterilmi┼č rumuzu ÔÇśHethitlerÔÇÖ diye, ─░ngilizce ve Frans─▒zcaÔÇÖya ├ževirilerde ÔÇśHititlerÔÇÖ diye okuyup ald─▒lar.ÔÇŁ(Bilge Umar, T├╝rkiye Halk─▒n─▒n ─░lk├ža─č Tarihi)

─░klim de─či┼čiklikleri Kafkasya ve Orta Do─čuÔÇÖda g├Â├žlere ve ticaret yollar─▒n─▒n de─či┼čmesine sebep olmu┼čtur. MaykopÔÇÖta bulunan bir vazoda F─▒rat ve Dicle nehirlerinin birle┼čmeden ├Ânce ayr─▒ ayr─▒ Basra K├ÂrfeziÔÇÖne d├Âk├╝ld├╝─č├╝ resmedilmi┼čtir. Bu izler bize kavimlerin yer de─či┼čtirdi─čini, uzak b├Âlgelerle aralar─▒nda ticari ili┼čkiler bulundu─čunu g├Âsterir. KafkasyaÔÇÖda l├╝le ta┼č─▒ ve lapis lazuli, lacivert ta┼č bulunmas─▒ bunun bir g├Âstergesidir.

Abazalar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ Kolkis b├Âlgesiyle Grekler ve Firavun d├Ânemindeki M─▒s─▒r aras─▒nda yo─čun ticari ve k├╝lt├╝rel ili┼čkiler vard─▒r. M─▒s─▒r tap─▒naklar─▒nda b├╝y├╝k burunlu Hattilerin resimleri bulunmu┼čtur.

Bir├žok tarih├žinin ittifak etti─či bir nokta da Adigelerin M.├ľ. VII. y├╝zy─▒lda Karadeniz k─▒y─▒lar─▒ndan, Azak Denizi k─▒y─▒lar─▒na, oradan Kuban boylar─▒na kadar uzanan topraklarda ├že┼čitli devletler kuran Meotlar─▒n soyundan geldikleridir.

B├Âlgeden Orta Do─čuÔÇÖya g├Â├ž eden kavimler:

Kaslar;

KaskasyaÔÇÖdan Za─čros da─člar─▒n─▒n do─čusuna g├Â├ž etmi┼člerdir. Bir m├╝ddet burada oturduktan sonra G├╝neyÔÇÖe inerek ElamÔÇÖa gittiler. M.├ľ. 1800 y─▒l─▒nda BabilÔÇÖi i┼čgal ederek 600 y─▒l s├╝ren bir devlet kurdular.

Boru┼čkalar;

KafkasyaÔÇÖdan KuzeyÔÇÖe, ─░ran yoluyla Hazar DeniziÔÇÖnin do─čusuna gelmi┼čler T├╝rkistanÔÇÖ─▒n g├╝neybat─▒ b├Âlgesinde ya┼čam─▒┼člard─▒r. Kaslardan ayr─▒lan bir gruptur.

Akhalar;

KaskasyaÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya g├Â├ž etmi┼člerdir. Bat─▒ Anadolu ve Ege DeniziÔÇÖndeki adalara yerle┼čmi┼č sava┼č├ž─▒ bir kavimdir. Miken Uygarl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n geli┼čmesine katk─▒da bulunmu┼člard─▒r. Bir grubu M─▒s─▒r ordusunda paral─▒ askerlik yapm─▒┼čt─▒r.

Bu bilgiler ─▒┼č─▒─č─▒nda Kafkas arkeolojisiÔÇÖni incelemek i├žin Antik ├ça─čÔÇÖa do─čru bir yolculu─ča ├ž─▒kal─▒m.

Nart destanlar─▒nda Adi─čelerin s─▒k s─▒k ─░til/Volga Nehri, Buhara ve uzak ├╝lkelere ak─▒nlar yapt─▒─č─▒ yaz─▒l─▒d─▒r. Destanlara g├Âre Nartlar─▒n ├╝lkesi Karadeniz, Azak, Don-Mani├ž Havzas─▒, Terek Nehri, Hazar Denizi ve Volga Nehri deltas─▒d─▒r. Ma ve Zeus isimlerinin Kafkas k├Âkenli oldu─ču bir├žok tarih├ži taraf─▒ndan ├Âne s├╝r├╝lmektedir. Bu destanlar─▒n Grek mitolojisi d─▒┼č─▒nda Orta Do─čuÔÇÖdaki bir├žok mitolojik ├Âyk├╝n├╝n esin kayna─č─▒ oldu─ču genel kabul g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Bu destanlarda sadece kahramanl─▒k ├Âyk├╝leri i├žermedi─či, devlerden bahsedildi─či, devlerin insanlar─▒ yedi─čini, k├╝├ž├╝k insanlar─▒n da bu devleri, ÔÇťOnlar─▒ yemekle korkutup, ka├ž─▒rd─▒klar─▒ÔÇŁ anlat─▒l─▒r. Sonunda k├╝├ž├╝k insanlar devlere galip gelirler (Bu anlat─▒lar─▒n yamyaml─▒k olmay─▒p, devlerin ortadan kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ anlam─▒nda oldu─čunu san─▒yorum).

KafkasyaÔÇÖn─▒n co─črafi yap─▒s─▒, da─člar, s─▒k ormanlar, nehirler ve derin vadilerle b├Âl├╝nm├╝┼čl├╝─č├╝ halklara izole ya┼čama imk├ón─▒n─▒ vermi┼čtir. Romal─▒ tarih├ži Plinus, Roma ordusunun 124 terc├╝man kulland─▒─č─▒n─▒ yazar. Adi─čelerin denizcili─čini ba┼čka bir Romal─▒, Strabon yazar. Strabon Adi─če teknelerinin denizlerde s├╝z├╝ld├╝─č├╝n├╝ yazar.

KafkasyaÔÇÖda bulunan ├╝zerinde hiyeroglif ve Piktogramlar olan bir yaz─▒t M.├ľ. 13-12 y├╝zy─▒l

├çerkezistanÔÇÖda, Bat─▒ KafkasyaÔÇÖda yap─▒lan kaz─▒larla ├çerkeslerin ge├žmi┼či her ge├žen g├╝n daha da ayd─▒nlan─▒yor. Her kaz─▒, her de─čerlendirme KafkasyaÔÇÖda daha ├Ânce ─░skitlere ve Sarmatlara ait oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len mezarlar─▒n (Kurganlar─▒n) ├çerkeslere ait oldu─ču ortaya ├ž─▒k─▒yor.

KafkasyaÔÇÖda 1897ÔÇÖde bilimsel olarak ba┼člat─▒lan kaz─▒larda Maykop k├╝lt├╝r├╝ne ait oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len 150 mezar ve 30 yerle┼čim ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼č, ├že┼čitli e┼čyalar─▒n yan─▒ s─▒ra, 7400 adet alt─▒n obje bulunmu┼čtur. Bu objelerin en eskisi M.├ľ. 3500-3250 y─▒llar─▒na ait. Kaz─▒ yap─▒lan mezarlarda bulunan objelerle tarihi Erken Bronz ├ça─č─▒ÔÇÖna (─░lk Tun├ž ├ça─č─▒) uzanan Alacah├Ây├╝k kraliyet mezarlar─▒nda ve Horoz TepeÔÇÖde bulunan objelerle ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ bir benzerlik g├Âsterir. Bunu do─čal kar┼č─▒lamak gerekir. Alacah├Ây├╝kÔÇÖteki buluntular Kafkas k├Âkenli Hattilere aittir. M.├ľ. 3000-2500ÔÇÖl├╝ y─▒llarda AnadoluÔÇÖda Hattiler, M.├ľ. 2200ÔÇÖl├╝ y─▒larda G├╝neydo─ču AnadoluÔÇôSuriyeÔÇôFilistin ve Kuzey IrakÔÇÖta etkili oldular. Hattiler ├╝zerine M.├ľ. 1700ÔÇÖl├╝ y─▒llarda Hititler egemen oldu. Kafkas k├╝lt├╝r├╝ ta┼č─▒yan Luvi, Pala, Ka┼čka halklar─▒ M.├ľ. 1000ÔÇÖli y─▒llarda etkili oldular. Urartular─▒n ana k├╝tlesini Kafkasya k├Âkenli halklar olu┼čturuyor.

Yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar; kaz─▒lar ve buluntular─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ sonucunda AnadoluÔÇÖdaki Kuban ÔÇô Maykop k├╝lt├╝r├╝ ile ciddi bir ili┼čki oldu─ču Nurbiy Leovpa├žeÔÇÖnin yazd─▒─č─▒ ├çerkes Arkeolojisi ve Sanat─▒ adl─▒ eserinde ayr─▒nt─▒l─▒ olarak belirtilmi┼čtir.

├çerkesyaÔÇÖdaki mezarlarda ve yerle┼čim yerlerinde bulunan alt─▒n, g├╝m├╝┼č, elektron, bronz, alt─▒n kakmal─▒ e┼čyalar;

-Ermitaj

-Moskova Devler M├╝zesl

-Ad─▒gey Ulusal M├╝zesi

-Krosnodar Tarih ve Arkeoloji M├╝zesi

-New York Metropolitan M├╝zesi

-AnkaraÔÇÖdaki Anadolu Medeniyetleri m├╝zelerinde sergileniyor.

Mezarlarda e┼čyalar─▒n yan─▒ s─▒ra k─▒l─▒├žlar, z─▒rh plakalar─▒, kamalar, ok u├žlar─▒, atlarda kullan─▒lan g├Â─č├╝sl├╝kler, al─▒nl─▒klar, metal plakalar bulunmu┼čtur.

Medeniyetlerin kurulmas─▒ ve geli┼čmesini etkiliyen unsurlar─▒n ba┼č─▒nda iklimsel de─či┼čimler ve yabanc─▒ kavimlerin istilalar─▒ gelmektedir. ─░stilalar, salg─▒n hastal─▒klar, depremler tar─▒mc─▒ topluluklar─▒ yar─▒ g├Â├žebe veya g├Â├žebe toplumlara d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r. ─░stilalar d├Ânemin ┼čehirlerinin terk edilmesine, ticari ili┼čkilerin bozulmas─▒na sebebiyet vermi┼čtir.

Bu e┼čyalar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒nda yapan ustalar─▒n m├╝h├╝rleri bulunmu┼čtur. Bu aile m├╝h├╝rlerini kullanan aileler g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼čtir. (Tam─če)

Medeniyetlerin ba┼člamas─▒, geli┼čmesi olumlu iklimden sonra ikinci fakt├Âr ise kolay ├ž─▒kar─▒labilen maden yataklar─▒d─▒r. Kuban b├Âlgesinde bulunan zengin bak─▒r yataklar─▒, demir madenleri, nehirlerden elde edilen alt─▒n madencili─čin patlamas─▒na neden olmu┼čtur. Kafkasyal─▒lar ├ľn Asya ve Orta Do─čuÔÇÖnun yan─▒ s─▒ra Trakya, Akdeniz b├Âlgelerine maden i┼člemeyi ve tekerle─či ├Â─čretmi┼člerdir.

AnadoluÔÇÖya h├ókim olan Hititler mevcut inan├ž ve k├╝lt├╝r├╝ benimsemi┼člerdi. Hitit krallar─▒ ├Ân adlar─▒n─▒ Hurri dilinden se├žmi┼člerdir. Kafkasya ile Alacah├Ây├╝kÔÇÖte bulunan mezarlarda ├Âl├╝ g├Âmme benzerlikleri ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒d─▒r. (├çerkes Arkeoloji ve Sanat─▒, S. 18)

KafkasyaÔÇÖdaki ├çerkes kavimleriyle Anadolu ve Orta Do─ču aras─▒ndaki ili┼čkiler Hititlerin ve Hurrilerin y─▒k─▒lmas─▒yla sekteye u─čram─▒┼č, Urartularla bir m├╝ddet devam etmi┼čse de Sami k├Âkenli kabilelerin kurdu─ču Akat, Babil, Asur gibi devletler bu ba─č─▒ koparm─▒┼čt─▒r.

KafkasyaÔÇÖda Anadolu ve Orta Do─čuÔÇÖdan geri d├Ân├╝┼čler kuyumculu─ču ve ├╝retim ili┼čkilerini geli┼čtirmi┼čtir. Metal i┼čleme sanat─▒ erken Meot d├Âneminde (M.├ľ. 6-4 y├╝zy─▒llar) zirveye ula┼čm─▒┼čt─▒r.

├çerkesyaÔÇÖda binlerce (3000 kadar) dolmen bulunmaktad─▒r. (Benzer dolmenler TrakyaÔÇÖda da bulunmu┼čtur). Bu dolmenleri ├çerkesler C├╝ce Evi, Psaun- Pse v─▒n- (Ruh Evi), Adamra (Ta┼č Mezar), Mengreller (Devlerin Evi) ve Odzvale (Kemik Deposu) diye adland─▒rm─▒┼čt─▒r. Dolmenlerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ M.├ľ. 2 bin y─▒l─▒ ilk yar─▒s─▒na, Bronz ├ça─č─▒ÔÇÖna tarihlenir. Ancak bir k─▒sm─▒ ge├ž Neolitik d├Âneme uzanmaktad─▒r.

KafkasyaÔÇÖdaki megalitik yap─▒lar─▒n AvrupaÔÇÖdaki benzerlerinden (─░ngiltere ÔÇô Stonehenge, ─░rlandaÔÇôNew Granhe, FransaÔÇôBarnanetz, PortekizÔÇôAlcalar) geri kalan yan─▒ yoktur. KafkasyaÔÇÖda bulunan ondan fazla megalitik yap─▒ topluluklar─▒ Eski M─▒s─▒rÔÇÖdaki tap─▒nak ÔÇô mezar topluluklar─▒na benzemektedir. Bu yap─▒lar g├╝ne┼č tap─▒naklar─▒ olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

├çerkes panteonunda yer alan tanr─▒lar ortakt─▒r. Y─▒ld─▒r─▒m tanr─▒s─▒ Te┼čup-┼×ible, demirci tanr─▒ Tlep┼č, geyik tanr─▒ Tuvat/RuvatÔÇôMezith (Orman Tanr─▒s─▒) ortak tanr─▒lard─▒r.

KafkasyaÔÇÖdaki yaz─▒lar─▒ hiyeroglif, petrogilit ve damga ┼čeklinde kalm─▒┼čt─▒r. Maykop levhas─▒ G. F. Tur├žaninov taraf─▒ndan okunmu┼čtur. Yaz─▒lardan Maykop ┼čehrinin yerinde Mae adl─▒ bir ┼čehrin oldu─čunu tespit etmi┼č ve M.├ľ. 1198 y─▒l─▒na tarihlendirmi┼čtir. Hittilerin hiyeroglif stil yaz─▒ KafkasyaÔÇÖda ya┼čayan ├çerkeslerÔÇÖin atalar─▒ taraf─▒ndan Orta ├ça─čÔÇÖa kadar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

AnadoluÔÇÖda bulunan erken Tun├ž ├ça─č─▒ eserlerinde KafkasyaÔÇÖdaki ana erkil k├╝lt├╝r├╝n etkileri g├Âr├╝lmektedir.

Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda M.├ľ. 4 bin y─▒l─▒n─▒n ba┼č─▒nda KafkasyaÔÇÖda ├çerkeslerin oldu─ču b├Âlgede ya┼čanan b├╝y├╝k k─▒tl─▒k Anadolu ve MezopotamyaÔÇÖya b├╝y├╝k bir g├Â├že sebebiyet vermi┼čtir. Bu g├Â├ž neticesinde b├Âlgede yeni medeniyetler ve devletler olu┼čmu┼čtur.

 

1,504 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar