Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref
  • 05 A─čustos 2020 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref, 1883 y─▒l─▒nda do─čdu. Ailesi KafkasyaÔÇÖdan s├╝r├╝len ├çerkeslerdendir. Yurtlar─▒ndan s├╝r├╝len Kafkasyal─▒lar k─▒sa bir s├╝rede Osmanl─▒ ordusunda ve devlet kademelerinde etkili oldular. Abd├╝lhamit zaman─▒nda da ├žok say─▒da ├çerkes pa┼ča ve devlet y├Âneticisi olmu┼čtur.

Ku┼č├žuba┼č─▒ ailesinin y├╝kselme yolunu da saraya yak─▒n bir ki┼čiyle evli olan halalar─▒ a├žm─▒┼čt─▒r.

├ľ─črencisi oldu─ču KuleliÔÇÖde bir kavgaya kar─▒┼čan E┼čref Bey, EdirneÔÇÖdeki askeri okula g├Ânderilir. Burada ikisi de ├çerkes k├Âkenli olan Yenibah├želi ┼×├╝kr├╝ (O─čuz) ve S├╝leyman Askeri ile tan─▒┼č─▒r, arkada┼č olur. E┼čref Bey, daha sonra S├╝leyman AskeriÔÇÖnin amcas─▒n─▒n k─▒z─▒yla evlenecektir. (KU┼×├çUBA┼×I E┼×REF Efsane Te┼čkilat-─▒ Mahsusa Subay─▒n─▒n Hayat─▒, s.88).

Ku┼č├žuba┼č─▒ ailesinin evine 1890ÔÇÖlarda zoraki bir misafir gelir. ErzincanÔÇÖda bulundu─ču bir cami ┼čerefesinden Sultan Abdulhamit hakk─▒nda olumsuz s├Âzler sarf eden Said-i Nursi, ├çerkes k├Âkenli Yahya N├╝zhet Pa┼ča taraf─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa, Mustafa Nuri BeyÔÇÖin evine g├Ânderilir. Said-i Nursi 1899ÔÇÖda VanÔÇÖa d├Ânm├╝┼čt├╝r, 1907ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda, 1908ÔÇÖde SelanikÔÇÖte g├Âr├╝l├╝r.

E┼čref Bey, EdirneÔÇÖdeki okulu bitirince tekrar Kuleli Askeri ─░dadisine girdi. Sonra ailesiyle HicazÔÇÖa s├╝r├╝ld├╝.

HicazÔÇÖda bin bir maceradan sonra ├Ânce babas─▒, sonra karde┼či Hac─▒ Sami BeyÔÇÖle beraber affedilir. Ayd─▒n Vilayetinde oturmaya mecbur edilirler.

Bu konuda geni┼č bilgiyi ÔÇťTe┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan Hac─▒ Sami BeyÔÇŁ kitab─▒mda bulabilirsiniz.

*

Ayd─▒n Vilayetindeyken bir m├╝ddet sonra karde┼či Selim Sami BeyÔÇÖle beraber da─ča ├ž─▒kt─▒lar, kurduklar─▒ ├žeteye jandarma subay─▒ Re┼čit Bey ve karde┼či Ethem Bey de kat─▒l─▒rlar.1908ÔÇÖde Me┼črutiyetin ilan─▒ndan sonra tekrar d├╝ze inerler ve ─░T ile temas kurarlar.

E┼čref Bey, Cemil Pa┼ča isimli emekli bir subay─▒n k─▒z─▒ ve ayn─▒ zamanda S├╝leyman Askeri BeyÔÇÖin b├╝y├╝k ye─čeni Feride Han─▒mÔÇÖla evlenir.┬á Feride Han─▒m, o─čullar─▒ FeridunÔÇÖun do─čumundan k─▒sa bir s├╝re sonra vefat eder.

1909ÔÇÖdaki 31 Mart isyan─▒n ─░zmirÔÇÖe de yans─▒mas─▒ olur. Ancak E┼čref Bey, karde┼či Sami Bey, Re┼čit Bey ve arkada┼člar─▒yla ─░syana destek giri┼čimlerini k─▒sa s├╝rede bast─▒r─▒rlar.

─░talyanlar LibyaÔÇÖya ├ž─▒kt─▒klar─▒nda E┼čref Bey, Do─ču AnadoluÔÇÖdayd─▒.

L─░BYA

─░talyanlar uzun s├╝redir Banco Di Roma vas─▒tas─▒yla LibyaÔÇÖda yat─▒r─▒m yap─▒yorlard─▒. Buradaki haklar─▒n─▒ 1887ÔÇÖde Almanlar, daha sonra Avusturya ve Rus ├çarl─▒─č─▒, 1902ÔÇÖde ─░ngilizler ve Frans─▒zlar tan─▒d─▒lar. ─░talyanlar, Osmanl─▒ Devletindeki siyasi ├žeki┼čmeleri f─▒rsat bilerek Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne 28 Eyl├╝lÔÇÖde ├╝ltimatom verdiler. 29 Eyl├╝l 1911 tarihinde sava┼č─▒ ba┼člatt─▒lar ve i┼čgale ba┼člad─▒lar. Buradaki Osmanl─▒ askerleri YemenÔÇÖdeki isyan─▒ bast─▒rmak i├žin g├Ânderilmi┼čtir.

Bu i┼čgal ─░slam d├╝nyas─▒nda b├╝y├╝k tepki toplad─▒. Muhaliflerin vatan─▒ satmakla su├žlad─▒─č─▒ ─░T mensubu ve taraftar─▒ subaylar direni┼č i├žin LibyaÔÇÖya ko┼čtular. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├╝st d├╝zey komutanlar─▒ gen├ž subaylar─▒n LibyaÔÇÖya gitmesine kar┼č─▒yd─▒lar ve ├Ânlemek i├žin ellerinden geleni yapt─▒lar.

─░ngilizler, i┼čgalin ba┼č─▒nda LibyaÔÇÖya giden T├╝rk subaylar─▒na engel oldular. ─░├žlerinde Resneli Niyazi BeyÔÇÖin oldu─ču bir gurup subay─▒ geri ├ževirdiler. Ancak daha sonra Milliyet├ži M─▒s─▒rl─▒lar─▒m tepkisi nedeniyle tarafs─▒z g├Âr├╝nt├╝ vermek zorunda kald─▒lar. Gelen subaylar da ─░ngilizlerin g├Âz├╝ne ├žarpmamakta uzmanla┼čt─▒lar.

1911 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖdaki ─░ngiliz El├žisi Grew, ÔÇťOrta Do─čuÔÇÖda en b├╝y├╝k rakibimiz ─░ttihat├ž─▒lard─▒rÔÇŁ dedi─čini unutmayal─▒m.

TM konusunda ara┼čt─▒rma yapan Eric Jan Z├╝cher, The Unionist Factor:The Kommitee of union and Progres in the Turkish National Movement (Leiden:1982) adl─▒ kitab─▒nda LibyaÔÇÖdaki durumu ÔÇťM├╝sl├╝man Milliyet├žili─čiÔÇŁ olarak niteler( KU┼×├çUBA┼×I E┼×REF Efsane Te┼čkilat-─▒ Mahsusa Subay─▒n─▒n Hayat─▒, s, 100).

Gerek LibyaÔÇÖdaki direni┼č gerekse daha sonra ─░TÔÇÖnin fedaili─či ve sonras─▒ TMÔÇÖda ├žok say─▒da subay─▒n oraya gelmesinde ├žerkesli─čin ├Ânemli bir fakt├Âr oldu─čunu belirtir (KU┼×├çUBA┼×I E┼×REF Efsane Te┼čkilat-─▒ Mahsusa Subay─▒n─▒n Hayat─▒, s, 100).

─░talyanlar─▒n Osmanl─▒dan bir direni┼č beklememeleri, Bedevilerin Osmanl─▒ÔÇÖya kar┼č─▒ olduklar─▒ ve kendilerini destekleyecekleri zann─▒ SirenaykaÔÇÖdaki i┼čgalin geli┼čmesini ├Ânlemi┼čtir.┬á Bu da direni┼č i├žin gelen Osmanl─▒ subaylar─▒na b├╝y├╝k zaman kazand─▒rm─▒┼čt─▒r. ─░talyanlar, Bedevilere silah ve yiyecek da─č─▒tm─▒┼čt─▒r.

─░TÔÇÖnin Manast─▒rda ├Ânde gelenleri aras─▒nda Enver BeyÔÇÖin arkada┼č─▒ aziz Ali (el-M─▒sri) de LibyaÔÇÖya ilk gelen subaylar aras─▒ndayd─▒. Resneli Niyazi ─░ngilizler taraf─▒ndan geri ├ževrilen subaylar aras─▒ndayd─▒.┬á Mustafa Kemal, ├ľmer Naci, Yakup Cemil ve Sapancal─▒ Hakk─▒, Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref ve karde┼či Sami Bey, S├╝leyman Askeri, Ali Fethi Okyar, Ethem Beyin abileri Re┼čit Bey ve Tevfik Bey, Enver BeyÔÇÖin karde┼či Nuri Bey, ─░zmitli M├╝mtaz bu kahramanlar─▒n bir k─▒sm─▒yd─▒.

LibyaÔÇÖya sonradan Irak Ba┼čbakan─▒ olacak Nuri Said Pa┼ča, Libyal─▒ S├╝leyman el Biruni, ┼×eyh Sunusi, Cezayirli Emir Ali Pa┼ča, ┼×eyh Salih Tunusi direni┼č i├žin LibyaÔÇÖya ko┼čtular.

S├╝leyman Askeri LibyaÔÇÖy─▒ i┼čgal ettiklerinde Ba─čdatÔÇÖta jandarma subay─▒ idi. Ba─čdat askeri valisi Cemal Pa┼čaÔÇÖd─▒r. Cemal Pa┼čaÔÇÖyla yap─▒lan ├že┼čitli pazarl─▒klardan sonra S├╝leyman Askeri birka├ž subay arkada┼č─▒yla 3 ay izinli olarak Ba─čdatÔÇÖtan ayr─▒l─▒r. Yolda tutuklanmalar─▒ i├žin emir gelir. S├╝leyman Askeri ve arkada┼člar─▒ medreseli k─▒l─▒─č─▒nda M─▒s─▒rÔÇÖa gelirler.

1914 y─▒l─▒nda tekrar b├Âlgeye g├Ânderildi. ─░ngilizler taarruzunu durdurmaya ├žal─▒┼čt─▒. S├╝rekli ya─čan ya─čmur ve ├╝st├╝n ─░ngiliz ate┼č g├╝c├╝ S├╝leyman AskeriÔÇÖnin ak─▒nlar─▒n─▒ etkisiz b─▒rakt─▒. Askerlerinin yar─▒s─▒n─▒ kaybeden ve eski m├╝ttefiki Arap kabilelerinin h├╝cumuna u─črayan S├╝leyman Askeri intihar eder. ├ľld├╝─č├╝nde 38 ya┼č─▒ndayd─▒.

Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref Bey,31 Ekim 1911ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖa geldi─činde Enver Bey taraf─▒ndan ─░skenderiyeÔÇÖye ├ža─čr─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenir. Enver Bey,19 Ekim 1911ÔÇÖde M─▒s─▒rÔÇÖa gelmi┼čti. Mustafa Kemal, ├ľmer Naci, Yakup Cemil ve Sapancal─▒ Hakk─▒ 29 EkimÔÇÖde M─▒s─▒ra ula┼čt─▒lar.

10 Kas─▒mÔÇÖda M─▒s─▒rÔÇÖa gelen E┼čref Bey, ─░zmitli M├╝mtaz, Be┼čikta┼čl─▒ Niyazi ve Nuri, ┼×eyh Salih Tunusi, Cezayir Milli Kahraman─▒ Emir Abd├╝lkadir CezayiriÔÇÖnin o─člu Emir Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n da bulundu─ču kalabal─▒k bir grubu TrablusgarpÔÇÖa gitmeleri i├žin s─▒n─▒rdan ge├žirdi.

Gen├ž subaylar, k─▒sa s├╝rede a┼čiret sava┼č├ž─▒lar─▒n─▒ ├Ârg├╝tlerler. ─░talyanlar─▒ i┼čgal ettikleri liman kentlerine hapsederler. Kurtard─▒klar─▒ b├Âlgelerde okullar a├žm─▒┼člar, devlet kurumlar─▒ kurdular. ┬áBu direni┼čte gereken silah─▒n adresi ─░talyanlard─▒. Silah ve cephane ─░talyanlarla sava┼čarak elde ediliyordu. E┼čref BeyÔÇÖin HicazÔÇÖdaki tecr├╝beleri LibyaÔÇÖda ├žok yararl─▒ olur.

U├žaklar─▒n sava┼čta kullan─▒ld─▒─č─▒ ve yerden a├ž─▒lan ate┼čle ilk u├ža─č─▒n d├╝┼č├╝r├╝ld├╝─č├╝ sava┼č, Libya Sav┼č─▒ÔÇÖd─▒r.

Libya, II. Balkan Sava┼č─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ve T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖni ortaya ├ž─▒karan s├╝reci ba┼člatm─▒┼č, bir ├že┼čit labaratuvar olmu┼čtur.

*

1908 Devrimi ve sonras─▒nda gen├ž subaylar─▒n LibyaÔÇÖdaki ba┼čar─▒s─▒ ├Ânce ─░ngilizleri ├╝rk├╝tt├╝. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin anayasal bir devlet olmas─▒, Milliyet├žili─čin y├╝kselmesi ve emperyalizme kar┼č─▒ tav─▒r almalar─▒ ─░ngilizleri ├╝rk├╝tm├╝┼čt├╝. M─▒s─▒r ve HindistanÔÇÖda bu devrimin etkili olmas─▒ndan ├žok korkuyorlard─▒. 31 Mart Ayaklanmas─▒ sonucu ─░stanbulÔÇÖa ─░ngiliz yanl─▒lar─▒ h├ókim olurlar, ancak Hareket Ordusu, ─░ngiliz El├žisinin umutlar─▒n─▒ k─▒rar ve isyan ├žabucak bast─▒r─▒l─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Osmanl─▒ Devletinin Kurulu┼ču: A┼čiretten mi Yoksa U├ž Beyli─či mi?

Mahmut ┼×evket Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi ve sivil bir 31 Mart giri┼čiminde yer alan iki ─░ngiliz el├žilik mensubu yeni el├ži taraf─▒ndan ─░ngiltereÔÇÖye g├Ânderilir.

Yukar─▒da belirtti─čimiz gibi, 1911 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖdaki ─░ngiliz El├žisi Grew, ÔÇťOrta Do─čuÔÇÖda en b├╝y├╝k rakibimiz ─░ttihat├ž─▒lard─▒rÔÇŁ dedi─čini unutmayal─▒m.

Gen├ž subaylar─▒n ba┼čar─▒s─▒ Rus ├çarl─▒─č─▒n─▒ da ├╝rk├╝t├╝r. Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─ču, S─▒rplar─▒n ÔÇťYugo-SlavyaÔÇŁ, yani ÔÇťB├╝y├╝k SlavyaÔÇŁ kurma projesine kar┼č─▒yd─▒.

Rus ├žarl─▒─č─▒ etkili oldu─ču Bulgar, S─▒rp ve Karada─čÔÇÖ─▒ Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne kar┼č─▒ bir ittifakta bir araya getirir. Bu ittifaka Yunanistan da girer.┬á ─░talyanlarla Ekim ba┼č─▒nda sava┼ča ara verilir ve 18 Ekim 1912 tarihinde LozanÔÇÖda imzalanan U┼či Antla┼čmas─▒ÔÇÖyla ─░talyanlarla sava┼č sona erer.

18 EkimÔÇÖde Balkan Sava┼č─▒ patlar (7 Ekim 1912-30 May─▒s 1913). Osmanl─▒ y├Ânetimi o kadar acz i├žindedir ki sava┼č ├Âncesi 75 bin askerini terhis eder. Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─čunun ge├žmesine izin vermedi─či S─▒rp toplar─▒na Osmanl─▒ ge├ži┼č izni verir.

Sava┼č, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin yenilgisiyle sona erer. Yazar Taha AkyolÔÇÖun dile getirdi─či gibi ÔÇťHarita okumas─▒n─▒ bilmeyenÔÇŁ komutanlar─▒n y├Ânetti─či Osmanl─▒ ordusu s├╝rekli olarak yenilir.┬á Ordumuzu y├Âneten Alman subaylar─▒n, Alman as─▒ll─▒ Bulgar kral─▒na ne kadar yard─▒mc─▒ olduklar─▒ me├žhuld├╝. Sava┼č─▒ kaderini de─či┼čtirebilecek tek ┼čey, SelanikÔÇÖin direnmesi olurdu. B├Âylece Osmanl─▒ Ordusu toplanabilirdi. Maalesef, ordu komutanlar─▒ aras─▒nda ÔÇť─░ttihat├ž─▒larÔÇŁdan kimse yoktu. Ke┼čke Selanik askeri valisi ─░ttihat├ž─▒ olayd─▒.

─░ttihat├ž─▒lar, iktidara geldikten sonra Enver Pa┼ča, ├žo─ču alayl─▒, askeri tahsili d├╝┼č├╝k, r├╝tbelerini saraydan alm─▒┼č be┼č bin subay─▒ ordudan ay─▒r─▒r.┬á Bir o kadar subay─▒n r├╝tbelerini indirir. Ordu kendine gelir ve ├çanakkale, Balkanlarda, RomanyaÔÇÖda Kut-ul AmareÔÇÖde kendini g├Âsterir.

Bat─▒ Trakya Cumhuriyeti

─░kinci Balkan Sava┼č─▒ ba┼člay─▒nca, Bab─▒-Ali darbesiyle iktidara gelen ─░TÔÇÖnin EdirneÔÇÖyi kurtarma f─▒rsat─▒ do─čar. Enver Pa┼ča, ├Ânce g├Ân├╝ll├╝lerle bir giri┼čimde bulunacak, ordu arkadan devam edecekti. Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref, karde┼či hac─▒ Sami, S├╝leyman Askeri, Yakup CemilÔÇÖin ba┼č─▒nda oldu─ču g├Ân├╝ll├╝lerden olu┼čan fedai grubu da─č yollar─▒ndan EdirneÔÇÖye s─▒zar ve Edirne kurtar─▒l─▒r. Ka├žan Bulgar komutan─▒n beyaz at─▒ padi┼čah Mehmet Re┼čatÔÇÖa g├Ânderildi.

EdirneÔÇÖnin kurtulu┼čundan sonra E┼čref Bey, 10. KolorduÔÇÖdan kendi birliklerine takviye olarak 15 subay ve 100 er se├žti. E┼čref Bey, Ko┼čukavakÔÇÖtan sonra Mestanl─▒ ve K─▒rcaaliÔÇÖyi ele ge├žirdi─činde bu durum ─░stanbulÔÇÖu rahats─▒zl─▒k yaratt─▒. Enver Pa┼ča, 19 A─čustosÔÇÖta E┼čref BeyÔÇÖe Ko┼čukavakÔÇÖtan ├Âteye ge├žmemesi i├žin telgraf ├žekti.

Enver BeyÔÇÖle yapt─▒─č─▒ g├Âr├╝┼čmeden sonra E┼čref Bey, harek├ót─▒n y├Ân├╝n├╝ Bat─▒ TrakyaÔÇÖya ├ževirdi. Enver Pa┼čaÔÇÖdan destek i├žin S├╝leyman Askeri, L├╝tfi Fatihi, Band─▒rmal─▒ ─░lyas ve ─░ske├želi Arifi ─░stedi. ├çerkes Re┼čit ve Yajup Cemil harekatta yer lan g├Ân├╝ll├╝ler i├žindedir.

Harek├ót devam ettirilir, Bat─▒ Trakya Bulgar i┼čgalinden kurtar─▒l─▒r. 1913 y─▒l─▒nda Ba┼čkenti G├╝m├╝lcine olan ilk T├╝rk CumhuriyetÔÇÖi kuruldu.

Osmanl─▒ havac─▒lar─▒ ─░kinci Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖnda ba┼čar─▒l─▒ ke┼čif u├žu┼člar─▒yla kuvvetlerimize stratejik bir avantaj sa─člad─▒lar.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin yeni Erk├ón-─▒ Harbiye Reisi Ahmet ─░zzet Pa┼ča bu plana kar┼č─▒yd─▒. ─░ngiliz D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Sir Erdward Grey, EdirneÔÇÖyi almalar─▒ halinde ─░stanbulÔÇÖu kaybedecekleri tehdidini savurdu.

Bat─▒ TralkyaÔÇÖdaki Dedea─ča├ž ve SofuluÔÇÖnun valileri Ortadoks Rumdu. Bat─▒ Trakyal─▒lar─▒n olu┼čturdu─ču karma bir heyet, ─░stanbulÔÇÖa gelerek Talat BeyÔÇÖle ve Fener Patri─či ve Yunanistan B├╝y├╝kel├žiyle g├Âr├╝┼čerek cumhuriyet i├žin destek istediler.

─░T ├╝yesi Emmanuel Karasu, Bat─▒ Trakya Resmi Devlet Ajans─▒n─▒n tesis edilmesi ve Frans─▒zca-T├╝rk├že olarak iki dilli yay─▒nlanan LÔÇÖindipendent-─░stiklal gazetesinin yay─▒mlanmas─▒ ile g├Ârevlendirildi.

Kurulan ge├žici h├╝k├╝met Garbi Trakya H├╝k├╝metÔÇÖi Muvakkataa ─░slamiyesi ad─▒n─▒ al─▒r. H├╝k├╝met reisi Salih Hoca, genelkurmay ba┼čkan─▒ S├╝leyman AskeriÔÇÖydi. S├╝leyman Askeri, Bat─▒ Trakya Cumhuriyeti i├žin milli mar┼č yazm─▒┼čt─▒r.

├ľmr├╝ 45 g├╝n s├╝ren bu devlet Bulgarlar, Yunanl─▒lar ve Frans─▒zlar taraf─▒ndan tan─▒n─▒r, kendi paras─▒n─▒ ve pulunu basar. Ancak Cemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n bask─▒s─▒yla bu cumhuriyet y─▒k─▒ld─▒. Bat─▒ Trakya Bulgarlara teslim edildi.

Libya, Balkan ve Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan s├╝z├╝l├╝p gelen kadroyu ─░stiklal Harbinde ├Ân saflarda g├Âr├╝yoruz. Milli M├╝cadeleyi kazan─▒p, T├╝rkiye Cumhuriyeti ad─▒yla Modern bir devlet kuran kadro bu m├╝cadeleden ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

*

Yunanistan, kuruldu─čundan 1900ÔÇÖl├╝ y─▒llara kadar ├╝├ž kere iflas etmi┼čti. Osmanl─▒ pazar─▒ndan kopuk olman─▒n bedeli a─č─▒r olmu┼čtu. Bu y├╝zden s├╝rekli b├╝y├╝mek i├žin Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne sald─▒rd─▒. ─░ngiltere, Napolyon sava┼člar─▒ s─▒ras─▒nda i┼čgal etti─či adalarda kurdu─ču cumhuriyeti YunanistanÔÇÖa katm─▒┼čt─▒. 93 Harbi sonras─▒nda imzalanan antla┼čmayla da Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden toprak alm─▒┼čt─▒. 1897 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ÔÇÖya sava┼č a├žm─▒┼č, yenilmi┼č ama yine toprak alm─▒┼čt─▒. Bin bir diplomatik oyunla GiritÔÇÖi Osmanl─▒ÔÇÖdan koparm─▒┼č, 1908 devriminden sonra da ilhak etmi┼čti. Bu politikan─▒n mimar─▒ Giritli Venizelos, ÔÇťMegola ─░deaÔÇŁ idealini ger├žekle┼čtirmek i├žin Ege B├Âlgesine, ─░zmir merkezli Ayd─▒n Vilayetine Rum g├Â├ž├╝n├╝ te┼čvik ediyordu. YunanistanÔÇÖ─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ndan bu yana adalardan b├Âlgeye s├╝rekli g├Â├ž vard─▒.

EgeÔÇÖde Rum n├╝fusunun bu ┼čekilde artmas─▒ ─░TÔÇÖyi rahats─▒z etmi┼čti. Bu durumu stratejik bir problem olarak g├Âr├╝l├╝yordu.

E┼čref Bey ve karde┼či Hac─▒ Sami Bey ve Celal Bayar Egede, Ayd─▒n Vilayetinde g├Ârevlendirilirler. Hac─▒ Sami Bey, daha ├Ânce b├Âlgede me┼čhur efelerden ├çak─▒rcal─▒ Mehmet EfeÔÇÖyi takip etmi┼člerdi.

E┼čref BeyÔÇÖe g├Âre, ÔÇťYunanistanÔÇÖ─▒n Evlilik ve g├Â├ž yoluyla Yunan n├╝fusunu artt─▒rmaya y├Ânelik bir politikan─▒n izlendi─čine dair kan─▒tlar oldu─čunuÔÇŁ ifade etmi┼čtir.

TMÔÇÖc─▒lar; ekonomik boykotlar, Balkanlar ve GiritÔÇÖten gelen g├Â├žmenleri Rumlar─▒n aras─▒na yerle┼čtirmek ve Rum k├Âylerine d├╝zenlenen sald─▒r─▒larla ├žo─ču adalardan g├Â├žen Rumlar─▒n tersine g├Â├ž├╝n├╝ sa─člam─▒┼člard─▒r. N├╝fus dengesi sava┼č─▒n ba┼č─▒nda M├╝sl├╝manlar lehine d├Ând├╝.

─░zmirÔÇÖdeki ─░ngiliz Konsolosu, E┼čref BeyÔÇÖden ÔÇťEnver Pa┼čaÔÇÖn─▒n korumas─▒ alt─▒nda olan bir ├çerkes e┼čk─▒yas─▒ÔÇŁ olarak bahsetmesi kendine verilen g├Ârevi yapt─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir.

*

Sava┼č ba┼člamadan ├Ânce E┼čref BeyÔÇÖi yeni bir g├Ârev bekler, Hindistan ve T├╝rkistanÔÇÖda ayaklanma ├ž─▒karmak.

E┼čref Bey, Hac─▒ Sami Bey, H├╝seyin Emrullah (Barkan) Bey, Derneli Adil Hikmet, ─░zmirli Tatar H├╝seyin ve Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim (Hakl─▒er) deniz yoluyla HindistanÔÇÖa yola ├ž─▒karlar. Yolda Birinci Cihan Sava┼č─▒ ba┼člar. HindistanÔÇÖa ula┼č─▒nca enterne edilirler. Hintli M├╝sl├╝manlar─▒n yard─▒m─▒yla hapis tutulduklar─▒ otelden ka├ž─▒r─▒l─▒rlar. E┼čref Bey, Umman Emirli─čine gider. Hac─▒ Sami Bey ve arkada┼člar─▒ bin bir maceradan sonra Do─ču T├╝rkistanÔÇÖa ula┼č─▒rlar.

TM ve Hint milliyet├žilerinin isyan i├žin haz─▒rlad─▒klar─▒ ÔÇťBeyaz MendilÔÇŁ ayaklanmas─▒ bir mollan─▒n ihbar─▒yla a├ž─▒─ča ├ž─▒kar.

Do─ču T├╝rkistanÔÇÖa giden TMÔÇÖc─▒lar 1916 y─▒l─▒ndaki T├╝rkistan ─░syan─▒nda g├Ârev al─▒rlar. Ruslar, isyan─▒ bast─▒rmak i├žin cepheden asker ├žekerler. 300 bin T├╝rk ├Âlm├╝┼č, 300 bini Orta AsyaÔÇÖya s├╝r├╝lm├╝┼č, 400 bin ki┼či ├çin h├ókimiyetindeki Do─ču T├╝rkistanÔÇÖa ka├žm─▒┼čt─▒r. ─░syan, Ruslar─▒n Almanlara kar┼č─▒ kurdu─ču cephenin ├ž├Âkmesini sa─člam─▒┼č ve Ekim Devriminin yolunu a├žm─▒┼čt─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Runik Yaz─▒y─▒ Okuyan Adam: Kaz─▒m Mir┼čan

E┼čref bey, g├Ân├╝ll├╝lerle kanal cephesindedir.┬á Sava┼č s├╝rerken ┼×erif H├╝seyin isyan eder ve kendini Hicaz Kral─▒ ilan eder. ─░ngilizlerin deste─či ile K─▒z─▒ldenizÔÇÖdeki Cidde ve di─čer liman kasabalar─▒n─▒ ele ge├žirir. E┼čref Bey, bu isyan─▒n, bast─▒rmak i├žin geri d├Âner. Amac─▒ YemenÔÇÖdeki kolordudan, Umman Emirinden ve ili┼čkisi oldu─ču a┼čiretlerden toplayaca─č─▒ kuvvetlerle bu isyan─▒ bast─▒rmakt─▒r.

YemenÔÇÖdeki kolorduya para g├Ânderme operasyonunu y├Ânetir. Yola ├ž─▒kmak i├žin ├žok ge├ž kalm─▒┼čt─▒r. ─░syanc─▒larla ├žarp─▒┼č─▒r, esir d├╝┼čer. Ancak di─čer grup kolorduya paray─▒ iletir.

Esir kamp─▒nda LibyaÔÇÖda beraber m├╝cadele ettikleri Aziz Ali el-M─▒sri ve Nuri SaitÔÇśle kar┼č─▒la┼č─▒r. Cemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n yarg─▒lad─▒─č─▒ Arap milliyet├žileri ┼×amÔÇÖda idam etmesi tepki uyand─▒rm─▒┼čt─▒r. Esir kamplar─▒ndaki Arap as─▒ll─▒ Osmanl─▒ subaylar─▒n─▒n ├žo─ču ┼×erif H├╝seyinÔÇÖin ordusunda g├Ârev al─▒rlar.

Y─▒llar ge├žer, ─░ngilizler IrakÔÇÖa ba─č─▒ms─▒zl─▒k verirler. Nuri Sait, Irak ba┼čbakan─▒ olur. Mihri Belli, an─▒lar─▒n─▒ yazd─▒─č─▒ ÔÇť─░nsanlar─▒ Tan─▒d─▒mÔÇŁ kitab─▒n─▒n II. Cildinde ┼čunlar─▒ yazar. Nuri Sait, T├╝rkiyeÔÇÖye resmi bir ziyarette bulunmak i├žin gelmek ister. Mustafa Kemal ┼ču cevab─▒ verir, ÔÇťS─▒n─▒r─▒ ge├žer ge├žmez asker ka├ža─č─▒ olarak yakalat─▒p, kur┼čuna dizdiririmÔÇŁ (─░nsanlar─▒ Tan─▒d─▒m, II, s,138)

─░ngilizlere teslim edilen E┼čref Bey, M─▒s─▒rÔÇÖa g├Ât├╝r├╝l├╝r. Burada sorguya al─▒n─▒r. Kendisini Ermeni tehciri i├žin su├žlayan ─░ngiliz subaylar─▒na ┼čunlar─▒ s├Âyler: ÔÇťYaln─▒z size ┼čunu s├Âylemek isterim ki, e─čer h├╝k├╝metimiz Ermenileri Katliam emrini vermi┼č olsayd─▒, ─░stanbulÔÇÖdan itibaren AnadoluÔÇÖda bir tek Ermeni kalmazd─▒ÔÇŽNi├žin ZeytunÔÇÖda bir hadise oluyor, UrfaÔÇÖda baz─▒ Ermeniler vuruluyor, VanÔÇÖda Ermeni kan─▒ d├Âk├╝l├╝yor da Konya, ─░zmir, Bursa gibi vesairede neden bir hadise gelmiyor? Nerede ErmeniÔÇÖnin silah─▒ patlad─▒ysa orada T├╝rkl├╝─č├╝n mukabelesi g├Âr├╝ld├╝ (Fortuna, Benjamin C., Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref, s, 306-307)

E┼čref Bey, MaltaÔÇÖya s├╝r├╝l├╝r. MaltaÔÇÖda sadece esirler de─čil, ├žok say─▒da M─▒s─▒rl─▒ milliyet├žide adada yar─▒ esirdir. Esirler aras─▒nda Osmanl─▒ vatanda┼č─▒ Rumlar da vard─▒r. Rahmi Apak, ÔÇťYetmi┼člik Bir Subay─▒n Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ adl─▒ eserinde MaltaÔÇÖda esir tutulan Hint milliyet├žilerinin E┼čref BeyÔÇÖe b├╝y├╝k sayg─▒ g├Âsterdiklerini yazar.

Mondros m├╝tarekesi imzaland─▒ktan sonra Osmanl─▒ sava┼č esirleri perderpey Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne g├Ânderilir. E┼čref Bay, son serbest b─▒rak─▒lan esirler aras─▒ndad─▒r. Onu getiren gemi 2 Ocak 1920 g├╝n├╝ ─░stanbulÔÇÖa ula┼č─▒r. Gemiden indi─činde tutuklanacakt─▒r. E┼čref Bey gemiden ka├žar. Arkada┼č─▒ Yenibah├želi ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖi bulur.┬á Karakol Cemiyeti ile irtibata ge├žer. Onlar taraf─▒ndan AnadoluÔÇÖya ge├ži┼č b├Âlgesi olan Kocaeli yar─▒madas─▒ komutanl─▒─č─▒na atan─▒r. B├Âlgede Kuvay-─▒ Milliye ad─▒na faaliyette bulunan Yahya Kaptan, ─░stanbul H├╝k├╝metinin g├Ânderdi─či askerler taraf─▒ndan 8 Ocak 1920 tarihinde ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

E┼čref Bey, daha sonra Karakol Cemiyeti taraf─▒ndan Adapazar─▒-Bolu y├Âresinde g├Ârevlendirilir. Burada ya┼čayan ├çerkes beylerinin ├žo─čunun sarayla akrabal─▒─č─▒ vard─▒. Ethem Bey gibi ÔÇťK├Âle k├ÂkenliÔÇŁ olu┼ču onun i├žin b├╝y├╝k bir handikapt─▒.

E┼čref Bey, Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n, ÔÇťB├Âlge halk─▒na yumu┼čak davranmas─▒ÔÇŁ hakk─▒ndaki s├Âzlerine yeterince kulak asmaz. Mustafa Kemal, ÔÇťOnlar─▒n ÔÇśbizÔÇÖ ve ÔÇś─░stanbulÔÇÖ aras─▒nda bir s─▒n─▒rda olduklar─▒n─▒, onlar─▒n dostluklar─▒n─▒ kazanmam─▒z gerekirÔÇŁ telkinleri bo┼ča gider. TMÔÇÖde bulunmu┼č Maan ailesinden Maan ┼×irinÔÇÖin deste─čine ra─čmen tav─▒r ve davran─▒┼člar─▒yla halktan b├╝y├╝k tepki toplad─▒ ve buradaki isyan─▒n ba┼člama sebebi oldu. ─░syan─▒n sebeplerinden birisi de E┼čref BeyÔÇÖin halktan zorla y├╝ksek miktarlarda para toplamas─▒d─▒r.

E┼čref BeyÔÇÖe ilk tav─▒r alan ─░smet Pa┼čaÔÇÖd─▒r. ─░smet Pa┼ča, k─▒ta subay─▒d─▒r. Ne LibyaÔÇÖda ne de Bat─▒ TrakyaÔÇÖda yoktur. Ethem Beyle de aras─▒nda ba┼člayan problemin k├Âkeninde askeri birliklerin d─▒┼č─▒ndaki silahl─▒ gruplar─▒ kabul etmemesidir.

Mustafa Kemal Pa┼ča, E┼čref BeyÔÇÖi AnkaraÔÇÖya ├ža─č─▒r─▒r ama gelmez, O g├╝n MaltepeÔÇÖde bir silah deposunu basar ve ele ge├žirdi─či silahlar─▒ AnadoluÔÇÖya g├Ânderir.┬á E┼čref Bey, b├Âlgeden uzakla┼čt─▒r─▒l─▒r ama ├žok ge├ž kal─▒nm─▒┼čt─▒r. Adapazar─▒ y├Âresinde bir isyan ├ž─▒kar.

─░syanc─▒lar ├╝zerine ├çerkes as─▒ll─▒ Mahmut Bey g├Ânderilir. Mahmut Bey, 22 Nisan 1920ÔÇÖde HendekÔÇÖteki isyanc─▒larla konu┼čmak isterken ├Âld├╝r├╝l├╝r. Ethem bey gelir isyan─▒ bast─▒r─▒r. Mustafa KemalÔÇÖin uyar─▒lar─▒na ra─čmen baz─▒ ├çerkes beylerini idam eder.

Mustafa Kemal Pa┼ča, E┼čref BeyÔÇÖi Manisa milletvekili olarak AnkaraÔÇÖya davet eder ama E┼čref Bey, ÔÇťPolitikac─▒ de─čil, askerimÔÇŁ diye reddeder.

Daha sonra E┼čref BeyÔÇÖi 150 sava┼č├ž─▒dan olu┼čan bir ├žeteyle U┼ča─č─▒n do─čusunda g├Ârev al─▒r. 29 A─čustos 1920ÔÇÖde E┼čref BeyÔÇÖi AnkaraÔÇÖda g├Âr├╝r├╝z.

Enver Pa┼ča, bo┼č durmaz. BatumÔÇÖu mesken tutar. Doktor Naz─▒m yan─▒ndad─▒r. AnadoluÔÇÖya ge├žmek i├žin f─▒rsat kollar. TrabzonÔÇÖda Enver Pa┼ča lehine n├╝mayi┼čler yap─▒l─▒r. Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n amcas─▒ Halil Pa┼ča TrabzonÔÇÖa gelir ama s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edilir. Hac─▒ Sami Bey ve K├╝├ž├╝k Talat Pa┼ča (Mu┼čkara), Giresun y├Âresinde g├Âr├╝l├╝r. AnkaraÔÇÖda yeterince ─░ttihat├ž─▒ milletvekili vard─▒r. ├ťstelik, eski TMÔÇÖc─▒ Ethem BeyÔÇÖin silahl─▒ bir g├╝c├╝ vard─▒r ve bir taburunun ad─▒ ÔÇťBol┼čevikÔÇŁ taburudur. Ethem BeyÔÇÖin itibar─▒ zirvededir.

Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n AnadoluÔÇÖya ge├žmesi bir i├ž sava┼č demektir ve bu da Milli M├╝cadeleye b├╝y├╝k zarar verirdi.

24 Ekim ve 12 Kas─▒m tarihleri aras─▒nda meydana gelen ba┼čar─▒s─▒z Gediz Muharebesi ├žat─▒┼čman─▒n ve daha sonra tasfiyenin ba┼člang─▒c─▒ olur. Nizami ordunun en b├╝y├╝k problemi ÔÇťAsker ka├žaklar─▒ÔÇŁd─▒r. Askere al─▒nanlar─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ ilk f─▒rsatta nizami ordudan ka├žarlar. Bat─▒ Cephesi komutan─▒ Ali Fuat Pa┼ča g├Ârevinden al─▒n─▒r ve MoskovaÔÇÖya el├ži olarak atan─▒r. Yerine ─░smet Pa┼ča getirilir.

Ali Fuat Pa┼čaÔÇÖya MoskovaÔÇÖya giderken Ethem BeyÔÇÖi de g├Ât├╝rmesi istenir. Ethem Bey kabul eder ama g├Ânderilmez. Enver Pa┼čaÔÇÖyla temas etmesinden ├žekinilir.

Ba┼čar─▒s─▒z Gediz taarruzunun yaratt─▒─č─▒ gerginlik Ethem BeyÔÇÖin isyanc─▒ 6 Ocak 1921 durumuna d├╝┼č├╝r├╝l├╝r. Ethem Bey ve abileri Yunanl─▒lardan ge├ži┼č izni isterler. Abileri Yunanl─▒lara teslim olur. Ethem Bey az say─▒da adam─▒yla Manyas taraflar─▒na ├žekilse de Yunan askerlerinin b├Âlgedeki k├Âyl├╝lere yapt─▒─č─▒ bask─▒ sebebiyle teslim olur.

Ethem BeyÔÇÖle Mustafa Kemal aras─▒nda ilk ba─člant─▒y─▒ kuran E┼čref BeyÔÇÖdir. Onun da kaderi belli olmu┼čtur. Yunanl─▒lara s─▒─č─▒n─▒r ve S├ÂkeÔÇÖdeki ├žiftli─čine yerle┼čir.

E┼čref BeyÔÇÖin Yunan taraf─▒na ge├žmesi ├╝zerine, k├╝├ž├╝k karde┼čleri Ahmet ve Mekki 1921 ┼×ubatÔÇÖ─▒nda tutuklan─▒p KonyaÔÇÖda hapsedilirler. Birka├ž ay sonra serbest b─▒rak─▒l─▒rlar.

Sakarya Sava┼č─▒, Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n kaderini belirler. Kendisine T├╝rkistan bozk─▒rlar─▒n─▒n yolu g├Âz├╝km├╝┼čt├╝r. Enver Pa┼ča, yan─▒nda Hac─▒ Sami Bey, kaderine do─čru yola ├ž─▒kar.

Sava┼č─▒n bitiminde E┼čref, Ethem ve Re┼čit beyler s─▒─č─▒nd─▒klar─▒ Midilli Adas─▒ÔÇÖnda Mustafa Kemal Pa┼ča aleyhtar─▒ faaliyetleri s├╝rd├╝r├╝rler. E┼čref Bey ve Ethem Bey, Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒na gitmek isterler ama daha yola ├ž─▒kmadan Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ┼čahadet haberi gelir.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi?

E┼čref Bey, 1923 y─▒l─▒nda Ethem BeyÔÇÖin tedavisi i├žin onu AlmanyaÔÇÖya g├Ât├╝r├╝r.

1936 y─▒l─▒nda Mustafa KemalÔÇÖe mektup yazarak aff─▒n─▒ istemi┼čse de bu iste─či kabul edilmez. 1938 y─▒l─▒nda CumhuriyetÔÇÖin 165. Y─▒l─▒ m├╝nasebetiyle ├ž─▒kar─▒lan af yasas─▒yla d├Ânmeyi, ÔÇťBen yanl─▒┼č bir ┼čey yapmad─▒mÔÇŁ diyerek ret etti.

1938 y─▒l─▒ sonunda Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ├Âl├╝m├╝nden sonra Re┼čit Bey, Ethem Bey ve E┼čref Bey T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ânmeye cesaret edemezler.

├ťlkeden ayr─▒ld─▒ktan k─▒sa bir s├╝re sonra Ethem Bey ve abisi Re┼čit BeyÔÇÖle ili┼čkisini sonland─▒rd─▒. Demokrat Parti iktidara geldikten, Celal BayarÔÇÖ─▒n cumhurba┼čkan─▒ olmas─▒ndan sonra hem E┼čref Bey hem Re┼čit Bey T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ând├╝ler. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ├Âl├╝m├╝nden ├Ânce geri d├Ânen Tevfik Bey, 1938-1950 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki s├╝rede g├Âz hapsinde tutuldu. Ethem Bey, 1948 y─▒l─▒nda ├ťrd├╝nÔÇÖ├╝n ba┼čkenti AmmanÔÇÖda vefat etti. Mezar─▒ oradad─▒r.

An─▒lar─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ Yazar Cemal KutayÔÇÖa vermi┼čti. KutayÔÇÖ─▒n evinde ├ž─▒kan yang─▒nda verdi─či belgeler yand─▒.

Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref, bilip dile getirmedikleriyle k├Â┼česinde sessizce 1964 y─▒l─▒nda vefat etti. TMÔÇÖdan geriye sadece Celal Bayar kald─▒.

Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼črefÔÇÖin hayat─▒n─▒ derli toplu yazan yine bir yabanc─▒ oldu. Ailesiyle ba─člant─▒ kuran Amerikal─▒ yazar Benjamin C. FortnaÔÇÖn─▒n yazd─▒─č─▒ kitab─▒n ilk bask─▒s─▒ T├╝rkiyeÔÇÖde 2017 y─▒l─▒nda yap─▒ld─▒. (KU┼×├çUBA┼×I E┼×REF Efsane Te┼čkilat-─▒ Mahsusa Subay─▒n─▒n Hayat─▒, Tima┼č Yay─▒nevi)

KAYNAKÇA

-Adil Hikmet Bey, AsyaÔÇÖda Be┼č T├╝rk, ─░stanbul,1999,

-Ahmad, Feroz, ─░ttihat ve Terakki, ─░stanbul-2010

-Akif, Cemil, I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1977

-Alpay, Kabacal─▒, Talat Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒lar─▒, ─░stanbul-2011

-Ak┼čin, Sina, ─░stanbul H├╝k├╝metleri ve Milli M├╝cadele, ─░stanbul-2004

-Apak, Rahmi, Yetmi┼člik Bir Subay─▒n Hat─▒ralar─▒, Ankara-1988

-Apak, Rahmi, ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖnda Garp Cephesi Nas─▒l Kuruldu

-Aralov, S.─░, Bir Sovyet Diplomat─▒n An─▒lar─▒, ─░stanbul-

-Atay, Falih R─▒fk─▒, Zeytin Da─č─▒-─░stanbul-1998

-Artun├ž, ─░brahim Balkan Sava┼č─▒, ─░stanbul

-Avc─▒o─člu, Do─čan, 31 MartÔÇÖta Yabanc─▒ Parma─č─▒-─░stanbul-1998

-Avc─▒o─člu, Do─čan, Milli Kurtulu┼č Tarihi, ─░stanbul-1974

-Aydemir, ┼×evket S├╝reyya, Enver Pa┼ča, ─░stanbul-1975

-Aydemir, ┼×evket S├╝reyya, Suyu Arayan Adam, ─░stanbul-1976

-Aydemir, ┼×evket S├╝reyya, Tek Adam, ─░stanbul-1991

-Bademci, Ali, T├╝rkistan Milli ─░stiklal Hareketi, Korba┼č─▒lar ve Enver Pa┼ča I-II, ─░stanbul-2008

-Bal, Mehmet Akif, Milli M├╝cadele D├Âneminde Bekira─ča ve Malta An─▒lar, ─░stanbul-2007

-B─▒y─▒kl─▒o─člu, Tevfik TrakyaÔÇÖda Milli M├╝cadele Ankara, 1992

-Bi Mahmut; Kafkas Tarihi, Ankara-2011

-Birinci Do─ču Halklar─▒ Kurultay─▒, Bak├╝ 1920 (Belgeler), ─░stanbul-1999

-Bozkurt, Abdurrahman, ─░tilaf Devletlerinin ─░stanbulÔÇÖda ─░┼čgal Y├Ânetimi, Ankara-2014

-Cebesoy, Ali Fuat, Milli M├╝cadele Hat─▒ralar─▒-─░stanbul

-├çeliktepe, Atilla, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n Misyonu, ─░stanbul-2003

-Cemil, Arif, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1997

-├çi├žek, Hikmet. Dr. Bahattin ┼×akir, ─░stanbul-2007

-Çulcu, Murat, Medine Müdafaası, İstanbul-2006

-Dedeo─člu, ├ľmer. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n Gizli Oturum Konu┼čmalar─▒, ─░stanbul-2008

-Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒lar─▒, Haz─▒rlayan: Halil Erdo─čan Cengiz, ─░stanbul

-Esengin, Kenan, Milli M├╝cadelede ayaklanmalar, ─░stanbul-2006

-Fortuna, Benjamin C., Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref Efsane Te┼čkilat-─▒ Mahsusa Subay─▒n─▒n Hayat─▒, ─░stanbul-2018

-G├Âz├╝toklu, Murat, Musul ├ľzdemir Harek├ót─▒, ─░stanbul-2008

-G├╝ler, Zafer, HicazÔÇÖdan GeliboluÔÇÖya, ─░stanbul-2008

-G├╝rer, Turgut, Komitac─▒ Fuat BalkanÔÇÖ─▒n An─▒lar, ─░stanbul-2008

-Hafifbilek, Celal, Ankara 1920, ─░stanbul-1998

-Hala├žo─člu, Yusuf, Ermeni Tehciri, ─░stanbul-2010

-Hasan Amca, Do─čmam─▒┼č H├╝rriyet, ─░stanbul, 1989

-Hi├žy─▒lmaz, Ergun, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan MitÔÇÖe, ─░stanbul-1993

-Hi├žy─▒lmaz, Ergun, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa (ve Casusluk ├ľrg├╝tleri), ─░stanbul-1996

-Hi├žy─▒lmaz, Ergun, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-2014

-─░lgurel, M├╝cteba, Milli M├╝cadeleÔÇÖde Bal─▒kesir Kongreleri, ─░stanbul-1999

-Kabacal─▒, Alpay, Talat Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒lar─▒, ─░stanbul-2011

-Ka─čan, Hakan, ─░mparatorlu─čun Son Ak┼čam─▒, ─░stanbul-2008

-Kandemir, Feridun, Rauf Orbay, ─░stanbul-1965

-Kandemir, Feridun, Medine M├╝dafaas─▒, ─░stanbul-2012

-Karabekir, Kaz─▒m, ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti, ─░stanbul-1982

-Karabekir, Kaz─▒m, Pa┼čalar─▒n Hesapla┼čmas─▒, ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖna Nas─▒l Girdik, Nas─▒l ─░dare Ettik, ─░stanbul-1992

-Karak├Âse, Nejdet, Nuri Pa┼ča, ─░stanbul-2012

-Kaymakam ┼×erif Bey, Sar─▒kam─▒┼č-─░stanbul

-K─▒l─▒├ž Ali, ─░stiklal Mahkemesi An─▒lar─▒, ─░stanbul-1955

-Kolo─člu, Orhan, Jurnalcilikten Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖya, ─░stanbul-2013

-Kurtulu┼č, ├ťmit Bat─▒ Trakya’n─▒n D├╝n├╝ Bug├╝n├╝, ─░stanbul, 1973

-Kutay, Cemal, Necid ├ç├Âllerinde Mehmet Akif, ─░stanbul 1963

-Kutay, Cemal, Anavatanda Son Be┼č Osmanl─▒ T├╝rk├╝, ─░stanbul 1962

-Kutay, Cemal, 31 Mart ─░htilalinde Sultan Abd├╝lhamit, ─░stanbul-1977

-Kutay, Cemal, Çerkes Ethem Dosyası, İstanbul-1989

-Kutay, Cemal, Rauf Orbay, Hayat ve Hat─▒rat─▒m, ─░stanbul-1997

-Mutbay, Mustafa, Kafkasya Hat─▒ralar─▒, Ankara-2007

-Nur, R─▒za, Hayat─▒m ve Hat─▒rat─▒m, ─░stanbul-1967

-Okar, Mehmet Ali, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Balkanlardaki Son On Y─▒l─▒, ─░stanbul-2013

-├ľzkan, Tuncay, Bir Gizli Servisin Tarihi M─░T, Ankara-1996

-Peker, Ekrem Hayri, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami, ─░stanbul-2011

-Peker, Ekrem Hayri, Yeni Bir Cihan ─░mparatorlu─ču Kurma M├╝cadelesi Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, Ankara-2020

-Ramsaur, E.E., J├Ân T├╝rkler ve 1908 ─░htilali, ─░stanbul-1982

-Sel├žuk, ─░lhan, Y├╝zba┼č─▒ SelehattinÔÇÖin Roman─▒, ─░stanbul-2010

-Sorgun, Taylan, Halil Pa┼ča, ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖden Cumhuriyete Bitmeyen Sava┼č, ─░stanbul-2003

-Sorgun, Taylan, M├╝tareke D├Ânemi, ─░stanbul-2007

-Soysal, ─░lhami,150ÔÇÖlikler, ─░stanbul-2005

-Soysal, ─░lhami, Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda ─░┼čbirlik├žiler, ─░stanbul-2008

-Stoddard, P, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1993

-┼×ener, Cemal, ├çerkes Ethem Olay─▒, ─░stanbul-2000

-┼×im┼čir. B.N, Osmanl─▒ Ermenileri, Ankara-2011

– ┼×im┼čir. B.N, Malta s├╝rg├╝nleri, Ankara-1985

-┼×irac─▒yan, Ar┼čavir, Bir Ermeni Komitac─▒n─▒n ─░tiraflar─▒-1997

-Ta├žalan, Nurdo─čan, EgeÔÇÖde Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Ba┼člarken, ─░stanbul-1970

-Tansu, Semih Nafiz, ─░ki Devrin Perde Arkas─▒, ─░stanbul-2011

-Tetik, Ahmet, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-2014

-Togan, Zeki Velidi, Hat─▒ralar, ─░stanbul-1969

-T├╝rkgeldi, Ali Fuat, G├Âr├╝p ─░┼čittiklerim, Ankara-2010

-Ulubelen, Erol, ─░ngiliz Gizli Belgelerinde T├╝rkiye, ─░stanbul-1967

-Uzer, Tahsin Makedonya E┼čk─▒yal─▒k Tarihi ve Son Osmanl─▒ Y├Ânetimi, Ankara, 1999

-├ťlk├╝, ─░rfan, Enver Pa┼ča, ─░stanbul-2005

-Yal├ž─▒n, K├╝├ž├╝k, S─▒rlar, ─░stanbul-2006

-Yal├ž─▒n, K├╝├ž├╝k, Gizli Tarih, ─░stanbul-2006

-Yal├ž─▒n, Soner, Efendi-─░stanbul-2005

-Yerasimos, Stefanos, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk-Sovyet ─░li┼čkileri

-Yel, Selma, Yakup ┼×evki Pa┼ča ve Askeri Faaliyetleri, Ankara-2002

-Y─▒lmaz, Yunus, Turanc─▒ sosyalist Ethem Nejat, ─░stanbul-2012

 

 

 

 

Toplam Okuma: 586 , Bug├╝n: 3 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar