Osmanl─▒ Devletinin Kurulu┼ču: A┼čiretten mi Yoksa U├ž Beyli─či mi?

Osmanl─▒ Devletinin Kurulu┼ču: A┼čiretten mi Yoksa U├ž Beyli─či mi?

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin kurulu┼čunun ba┼člang─▒c─▒ olan y├Âreyi k─▒saca inceleyelim.

Sultan├Ân├╝ Sanca─č─▒:

Osmanl─▒ d├Âneminde Eski┼čehir ve ├ževresi Sultan H├Ây├╝─č├╝ olarak ge├žerdi ve buras─▒ sancakt─▒.

XII. y├╝zy─▒lda Mo─čollar─▒n bask─▒s─▒yla Mavera├╝nnehir ve HorasanÔÇÖdan T├╝rkmen boylar─▒ Orta Do─ču ve AnadoluÔÇÖya akmaya ba┼člad─▒. Anadolu Sel├žuklular─▒ Mo─čol hegemonyas─▒na girince ─░├ž AnadoluÔÇÖdan Do─ču RomaÔÇÖn─▒n topraklar─▒na akmaya ba┼člad─▒lar.

Sultan H├Ây├╝─č├╝-K├╝tahya aras─▒nda uzanan da─člar (T├╝rkmen da─člar─▒) T├╝rkmenler yurt oldu. T├╝rkmenlerin bir k─▒sm─▒ yerle┼čik hayata ge├žti.

Mo─čollar─▒n AnadoluÔÇÖda bulundu─ču yerlerdeki T├╝rk kolonizasyonu ile ilgili g├╝venilir bilgi 1272 tarihli bir vakfiyede bulunmaktad─▒r.

K─▒r┼čehir Emiri olan Cacao─člu Nureddin Bey, K─▒r┼čehir ve Sultan Y├╝k├╝ÔÇÖnde (bug├╝nk├╝ Eski┼čehir) cami, mescit ve zaviye yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Cacao─člu, Eski┼čehir bir han, d├╝kk├ón ve civar k├Âyleri vakfetmi┼čtir.

Y├Ârenin ad─▒, daha sonraki d├Ânemde ÔÇťSultan Y├╝k├╝ÔÇŁ, ÔÇťSultan Ey├╝─č├╝ÔÇŁ, ve ÔÇťSultan ├ľn├╝ÔÇŁ olmu┼čtur.

Osmanl─▒ kroniklerine g├Âre, Osmanl─▒n─▒n ilk sanca─č─▒ Eski┼čehir Merkez olmak ├╝zere Sultan├Ân├╝ olmu┼čtur.

Osman Bey, 1299ÔÇÖda o─člu Orhan BeyÔÇÖi 1299ÔÇÖda KaracahisarÔÇÖa (Sultan├Ân├╝) sancakbeyi olarak tayin etmi┼čtir. Osman BeyÔÇÖin ad─▒na ilk hutbe 1291 y─▒l─▒nda KaracahisarÔÇÖda okutulmu┼čtur.

Sultan├Ân├╝ / Karacahisar, ba┼čkentin ─░stanbulÔÇÖa ta┼č─▒nmas─▒ndan sonra ├Ânemini kaybetti. Ancak 1333ÔÇÖde Osmanl─▒ Beyli─čini ziyaret eden ─░bni Battuta, Sultan├Ân├╝ i├žin ├Âv├╝c├╝ c├╝mleler kullanm─▒┼č ve orada yeti┼čen ├ólimlerle tan─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. ─░znikÔÇÖte g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝ Alaaddin ve KastamonuÔÇÖda g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝ Taceddin Eski┼čehirli (Sultan├Ân├╝) fakih ve m├╝derristi. (Seyehatname, s, 214-219)

Sultan├Ân├╝ Sanca─č─▒, Karaca┼čehir, ─░n├Ân├╝, Bilecik, G├╝ny├╝z├╝ ve Seyitgazi kaza ve nahiyelerinden olu┼čuyordu.

Osman Bey, ilk yaya askerlerini S├Â─č├╝t, Karaca┼čehir, Eski┼čehir ve Bilecik y├Âresin ve k├Âylerinden toplam─▒┼čt─▒r. Osman Bey, b├Âlgede oturan ├žift├žilerden sava┼č suresinde ulufe almak ┼čart─▒yla; kendi atlar─▒yla ve te├žhizat─▒yla gelen yaya ve m├╝sellem te┼čkilat─▒ kurdu.

T├╝rklerdeki onluk sistemini Osman Bey tekrar uygulam─▒┼čt─▒r. On ki┼čiye bir ba┼č, y├╝z ki┼čiye daha b├╝y├╝k bir ba┼č, bin ki┼čiye daha yetkili bir ba┼č kumanda ediyordu. Yaya m├╝sellemler ak b├Ârkl├╝yd├╝, Di─čerleri k─▒z─▒l b├Ârk giyiyorlard─▒.

U├ž beyli─činin ilk d├╝zenli geliri kroniklerde de ad─▒ ge├žen ÔÇťPazar bac─▒ÔÇŁyd─▒ ve Osman Bey d├Âneminde Eski┼čehirÔÇÖde uyguland─▒.

┬á400 ├žad─▒rl─▒k a┼čiret mi? U├ž beyli─či mi?

Zaman i├žinde baz─▒ kentler, k├Âyler do─čal felaketler, salg─▒n hastal─▒klar, i┼člim de─či┼čiklikleri veya stratejik nedenlerle ├Ânemlerini kaybediyorlar. Bug├╝nde benzer olaylar─▒ ya┼č─▒yoruz. O d├Ânemdeki bir├žok tarihi yerle┼čimlerden, ├žo─ču nahiye irisi tekfurluklardan g├╝n├╝m├╝ze pek bir iz kalmam─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒n─▒n kurulu┼č y─▒llar─▒nda s├Âz konusu olan bir├žok yer ya ortadan kalkm─▒┼č ya da k├╝├ž├╝k bir k├Âye d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Tarih sonradan yaz─▒l─▒r. Devletler kurulu┼člar─▒n─▒ tamamlay─▒p, b├╝y├╝y├╝nce tarih g├Âzden ge├žirilir, ay─▒klan─▒r. Baz─▒ olumsuzluklar ├ž─▒kar─▒l─▒r, yerlerine baz─▒ efsaneler konur.

Osman beyÔÇÖin kar─▒s─▒ Mal HatunÔÇÖun babas─▒n─▒n ismini vakfiyelerden ├Â─čreniyoruz, ├ľmer. Oysa A┼č─▒kpa┼čazaÔÇÖde babas─▒ olarak ba─čl─▒ oldu─ču tarikat ┼čeyhi Edebali diye yazm─▒┼čt─▒r, Edebali, Osman beyÔÇÖin kaynatas─▒ olur. Akabinde 20.y├╝zy─▒lda ÔÇťEy O─čulÔÇŁ diye bir nasihatnamesi ortaya ├ž─▒kar─▒l─▒r.

Padi┼čahlar i├žinde Osmanl─▒n─▒n ge├žmi┼čini biraz olsun ara┼čt─▒ran Sultan Abd├╝lhamitÔÇÖtir. Sultan Abd├╝lhamit S├Â─č├╝t ve Domani├žÔÇÖte ara┼čt─▒rmalar yapt─▒rm─▒┼č, Ertu─črulgazi i├žin S├Â─č├╝tÔÇÖte bir t├╝rbe, e┼či Hayme Ana i├žin de Domani├žÔÇÖte bir t├╝rbe yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Akrabas─▒ sayd─▒─č─▒ ÔÇťKarake├žiliÔÇŁ a┼čiretinden bir gurubu muhaf─▒zlar─▒ aras─▒na katm─▒┼čt─▒r. Sultan II. Abd├╝lhamit, Osmanl─▒ Devletine ba─čl─▒ Arap Vilayetlerinin (Cezayir, Tunus, M─▒s─▒r) ve Balkanlar─▒n elden gitti─čini, emperyalist bat─▒n─▒n kalan Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Âz├╝n├╝ dikti─čini g├Ârd├╝─č├╝nden; o zamana kadar imparatorlukta ikinci s─▒n─▒f g├Âr├╝len T├╝rk unsurunu ├Ân plana ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemde T├╝rk├ž├╝l├╝k ├╝zerine ├žal─▒┼čma yapanlar─▒n ba┼č─▒nda Ahmet Vefik Pa┼ča gelmektedir.

AnadoluÔÇÖda ba┼čta EgeÔÇÖden SakaryaÔÇÖya kadar uzanan Germiyano─člu, Bat─▒ KaradenizÔÇÖde ─░sfendiyaro─člu ve ─░├ž AnadoluÔÇÖda Karamano─člu gibi beylikler varken, S├Â─č├╝t gibi k├╝├ž├╝k bir uca s─▒─č─▒nm─▒┼č bu beylik nas─▒l oldu da imparatorlu─ča d├Ân├╝┼čt├╝?

Bu sorunun cevab─▒n─▒ ara┼čt─▒rmak i├žim ├Ânce ÔÇť400 ├žad─▒rl─▒k A┼čiretÔÇŁ lafz─▒n─▒ ara┼čt─▒rmak gerekir.

Ertu─črul GaziÔÇÖnin KaracahisarÔÇÖ─▒n ilk fethinde Sel├žuklu Sultan─▒ AlaaddinÔÇÖe yard─▒m etti─čini biliyoruz. Kendine ve ailesine yurtluk olarak Ankara civar─▒nda bir arazi verilir. Elden ├ž─▒kan bu arazi Orhan Bey taraf─▒ndan geri al─▒nm─▒┼č, sonra kaybedilmi┼č ve I. Murat devrinde kesin olarak beylik topraklar─▒na kat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ Beyli─či b├╝y├╝rken hi├ž kadro s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žekmemi┼čtir. Deyim yerindeyse Anadolu Sel├žuklu DevletiÔÇÖnin kadrolar─▒ Osmanl─▒ Beyli─čiÔÇÖne akm─▒┼čt─▒r.

Anadolu Sel├žuklu Sultanl─▒─č─▒ Konya ve Simre (Amasya) ba┼č ┼čehirleri etraf─▒nda b├Âl├╝nm├╝┼čt├╝r. S├Â─č├╝tÔÇÖ├╝ merkez tutan Osmanl─▒ ailesi u├ž beyi olarak bu b├Âlgede tek kalm─▒┼čt─▒r. (s.110). Germiyano─člu Beyli─čiÔÇÖnin b├╝y├╝mesi EgeÔÇÖde kurulan yeni beylikler taraf─▒ndan engellenmi┼čtir. Oysa Osmanl─▒ ailesinin ├Ân├╝nde ÔÇťgazaÔÇŁ yap─▒lacak b├╝y├╝k bir alan vard─▒.

Gibbons, ─░znik ve BursaÔÇÖda Osmanl─▒ fethinden ├╝├ž ku┼čak ├Ânce T├╝rkler yerle┼čti─čini yazar (Gibbons, Rag─▒p H├╝sn├╝ ├ževirisi, 8:4, Kaplano─člu:2000,s,79). (BithyniaÔÇÖda sadece M├╝sl├╝manlar de─čil, Bizans ve ─░znik ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Balkanlardan getirip s─▒n─▒ra yerle┼čtirmi┼č oldu─ču Hristiyan veya Putperest T├╝rklerde vard─▒. K├Âpr├╝l├╝;:1984, s.29.Aktaran Kaplano─člu, 2000.s.79)

─░bni Batuta, BursaÔÇÖda Osmanl─▒lardan ├žok ├Ânce bir T├╝rkmen h├╝k├╝mdar─▒ taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼č bir hanenin oldu─čunu g├Ârm├╝┼čt├╝r ki bu GibbonsÔÇÖu do─črular, (s.124, dipnot.1).

Bizans tarihini yazan Ostorosgki, 1071ÔÇÖde AnkaraÔÇÖda be┼č Pe├ženek k├Ây├╝ oldu─čunu yazar. 1100ÔÇÖlerde Adam MisisÔÇÖde bir Pe├ženek garnizonu vard─▒. BizansÔÇÖ─▒n emrindeki Pe├ženek sava┼č├ž─▒lar─▒, Antalya Ha├žl─▒ Prensli─čine kar┼č─▒ Urfa Ha├žl─▒ Kontlu─čuÔÇÖna yard─▒m etmi┼čtir.

G├╝ney Marmara b├Âlgesine ├žok say─▒da Pe├ženek, Uz, Bulgar gibi T├╝rkopollar yerle┼čtirilmi┼čtir. 1240 y─▒l─▒nda Mo─čollardan ka├žan 10 bin Kuman T├╝rk├╝ Eski┼čehir ÔÇô Afyon y├Ârelerine yerle┼čtirilmi┼čtir. (Peker, Ekrem Hayri, Bir Kelime ─░ki K├╝lt├╝r)

Osmanl─▒lar b├Âlgeye geldiklerinde ├žok say─▒da H─▒ristiyan olmu┼č ama dil ve k├╝lt├╝rlerini unutmam─▒┼č T├╝rk k├Ây├╝ bulmu┼člard─▒r. Gerek A┼č─▒kpa┼ča, gerekse Tevarihi Ali Osman yazmalar─▒nda SakaryaÔÇÖn─▒n ├Âtesinde Samsa ├çavu┼č gibi yerle┼čik T├╝rk sava┼č├ž─▒lar─▒n Bizans topraklar─▒nda ya┼čamakta oldu─čunu g├Ârm├╝┼č.

Osmanl─▒n─▒n k├Âkleri

Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒t devrinde ya┼čayan, belki I.Murat ve Orhan Bey d├Ânemlerini de g├Ârm├╝┼č bulunan Ahmedi, ─░skendername adl─▒ eserinde, Sultan AlaaddinÔÇÖin Bizans ├╝zerine Osmanl─▒lara ┼č├Âhret verecek olan seferi a├žt─▒─č─▒n─▒ ve bu m├╝nasebetle u├ž beylerini emrine topra─č─▒n─▒ s├Âylerken, Sultan ordusu ile yola d├╝┼čt├╝─č├╝nde, G├╝nd├╝z Alp ve onunlar birlikte Ertu─črulÔÇÖun kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ yazar. Yazar─▒n ifadesine g├Âre G├╝nd├╝z Alp, Ertu─črul GaziÔÇÖnin babas─▒d─▒r.

─░lk Osmanl─▒ vakayinamelerinde u├ža gaza i├žin gelen Osmanl─▒ ailesinden G├╝nd├╝z Alp ve karde┼či G├Âkalp AnkaraÔÇÖya yerle┼čirler. AnkaraÔÇÖn─▒n g├╝neyinde Karacada─č onlara ikta verilir

Ahmedi ve Enveri Sultan I. AlaaddinÔÇÖin G├╝nd├╝z alp ve karde┼čine Tatar seferindeki hizmetlerine kar┼č─▒ Sultan ├ľy├╝─č├╝ daha yeni vermi┼čtir (Akda─č:.137). S├Â─č├╝t, daha sonra Ertu─črulgazi taraf─▒ndan zaptedilmi┼čtir.

G├╝nd├╝z Alp ├Âld├╝─č├╝nde yerine Ertu─črulgazi ge├žmi┼čtir. Akda─č ─░n├Ân├╝ ├ževresindeki u├ž beyli─čine B├╝y├╝k Alaaddin taraf─▒ndan Ertu─črul Bey tayin olunmu┼čtur.

Ertu─črul GaziÔÇÖnin babas─▒ G├╝nd├╝z AlpÔÇÖe Sultan AlaaddinÔÇÖin K─▒r─▒m seferinde g├Âsterdi─či ba┼čar─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak yurtluk verildi─čini s├Âyleyebiliriz. Belki bu sefere Kastamonu u├ž beyi ├çobani H├╝samettin maiyetinde kat─▒lm─▒┼č olabilir.

S├Â─č├╝tÔÇÖteki u├ž beyli─či Germiyano─člu Beyli─čiÔÇÖnin kuzeye y├Ânelmesinin ├Ân├╝n├╝ kesmi┼čtir. Bu y├╝zden s─▒k s─▒k s├╝rt├╝┼čmeler do─čmu┼čtur.

Pachymeres, Osman BeyÔÇÖin 1291ÔÇÖde hen├╝z Kastamonu emirine tabi oldu─čunu yaz─▒yor ve Osman BeyÔÇÖin u├ž liderli─čini ele almas─▒n─▒n ├çobano─čullar─▒ emirli─či batt─▒ktan sonra oldu─čunu kaydediyor (Y. Y├╝cel; DTCF Dergisi XXIII, Say─▒ 1-2. S.71 (S.149)).

A┼čiretten gelme tezi Yaz─▒c─▒zade taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č ve bu kanaati Vakay─▒name yaz─▒c─▒lar─▒ yeni bir ara┼čt─▒rma yapmadan tekrarlam─▒┼čt─▒r. Yaz─▒c─▒o─čluÔÇÖna g├Âre ÔÇťOsmanl─▒ ailesi O─čuz boylar─▒ndan Kay─▒ boyuna mensup k├╝├ž├╝k bir kolun reisidirÔÇŁ. Oysa Cengiz ve Timur gibi cihangirlerin kurdu─ču imparatorluklar a┼čiret geleneklerine dayanm─▒┼č ve step karakterlerini muhafaza etmi┼čtir.

Oysa Osmanl─▒larda g├Â├žebe karakteri g├Âr├╝lmez. Beylik geni┼čledik├že ┼čehirlere dayanm─▒┼č, Sel├žuklu ve devrald─▒─č─▒ Bizans kurumlar─▒n─▒ daha ileri g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r. Sel├žuklu b├╝rokrasisi, ulemas─▒ bu yeni ├žekim merkezinin ┼čehirlerine akm─▒┼č, medreseler ve k├╝lliyeler meydana getirmi┼čtir. Bunu ┼čehirlerin yeni mahallelerine verilen Abdalmusa, Alacah─▒rka, Somuncu Baba, Piremir, Emir Sultan, Davutdede, Davutkad─▒ semt adlar─▒nda g├Ârebiliyoruz.

U├ž beyleri, Rumlara hayvan satma imk├ón─▒na sahip olduklar─▒ i├žin koyun beslemi┼člerdir. Bursa ve ├ževresindeki otlaklarda Fatih d├Ânemine kadar hassa koyun s├╝r├╝leri beslenmi┼čtir.

Osmanl─▒larla ilgili tarihi olaylar aras─▒nda ba─čl─▒ olduklar─▒ a┼čirete, Kay─▒ boyuna ait bir olay yoktur. Osmanl─▒lar devrinde ileri gelen aileler (ak─▒nc─▒ beyleri d─▒┼č─▒nda) ┼čehirlidir. Asker ihtiyac─▒ oldu─čunda a┼čiretten de─čil, gelen g├Ân├╝ll├╝ler d─▒┼č─▒nda, ├žift├ži halktan ├╝cretle topluyorlard─▒.

Bu y├╝zden s├Âz konusu 400 ki┼čiyi u├ž beyin ┼čahsi kuvveti kabul etmek daha ger├žek├ži olacakt─▒r. Aykut Alp, Samsa ├çavu┼č, Abdurrahman Gazi gibi sava┼č├ž─▒ beylerin Osmanl─▒ ailesine ba─članmas─▒nda Osmanl─▒lar─▒n Sel├žuklular─▒n u├ž beyi olmas─▒n─▒n etkisi de olabilir.

Bu u├ž beyli─činin ilk fethi KaracahisarÔÇÖd─▒r. Sultan Giyaseddin Mesud Eski┼čehirÔÇÖi OsmanÔÇÖa verdi. Kemalpa┼čazade, ÔÇťSultan Giyaseddin Mesud bin KaykavusÔÇÖun OsmanÔÇÖa muhabbeti art─▒p, Eski┼čehirÔÇÖi (Sultan├Ân├╝) kendine verdi─čini, adam ve at g├Ânderdi─činiÔÇŁ ifade eder. Osman Bey, sel├žuklu Sultan─▒na hara├ž g├╝zar olan Karacahisar tekfurunun bir ihanetini yakalar ve ┼čehri ele ge├žirir. Osman Bey, Yalakova Sava┼č─▒ÔÇÖndan ├Ânce Sel├žuk Sultan─▒ndan yard─▒m istemi┼čtir.

Karasi Beyli─čiÔÇÖni ilhak eden Osmanl─▒lar, ┼ču gerek├žeyi ├Âne s├╝rm├╝┼člerdir; Gerek Karasi, gerek Saruhan, Sel├žuklu memleketinin son taksiminde II. MesudÔÇÖa ayr─▒lm─▒┼člard─▒. Tarih├ži Ali, bu taksimde, hududu ÔÇťSimra ve Kastamonu ve SinopÔÇÖtan ─░znikÔÇÖe dek ve bu taraftan Karasi memleketi saruhan s─▒n─▒r─▒na dek Sultan Mesud o─člu Gazi ├çelebiÔÇÖye mukarrer eylediÔÇŁ (K├╝nh├╝l ÔÇô Ahbar, R├╝ku IV. C├╝z 1, S.22 aktaran 155). Gazi ├çelebi ├Âld├╝kten sonra Amasya ricali Osmanl─▒ beyli─čine gelmi┼člerdir.

Ne┼čriÔÇÖnin verdi─či bilgiye g├Âre; Ertu─črul Bey Alaaddin KeykubatÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra Sel├žuki topraklar─▒ndaki isyanlara hi├ž kar─▒┼čmayarak, S├Â─č├╝tÔÇÖte <<menkup ve m├╝tekaid>> vaziyette kald─▒ (Ne┼čri, I.s.70 ÔÇô s.168). Ertu─črul Gazi Mo─čollara kar┼č─▒ ├ž─▒kan isyanlara kar─▒┼čmam─▒┼čt─▒r. K─▒saca Mudara politikas─▒ izlemi┼čtir.

Ertu─črul GaziÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝nden sonra Osman Gazi, idare politikas─▒n─▒ terk etmi┼č, bu politikay─▒ s├╝rd├╝rmek isteyen amcas─▒ D├╝ndar AlpÔÇÖi ├Âld├╝rerek fetihlere ba┼člam─▒┼čt─▒r. Yarhisar tekfurunun d├╝─č├╝n├╝ kendisine bu f─▒rsat─▒ vermi┼čtir. Bilecik, Yarhisar ve ─░neg├Âl Osman BeyÔÇÖin eline ge├žmi┼čtir.

Ertu─črul Gazi ve o─člu Osman Gazi, Anadolu Sel├žuklular─▒n u├ž beyidir. Emirlerinde bulunan 400 ├žad─▒r onun askeri g├╝c├╝d├╝r ve Sel├žuklular taraf─▒ndan kendisine verilmi┼čtir. Bulundu─ču mevki bir u├ž b├Âlgesidir.

AnadoluÔÇÖnun Mo─čol istilas─▒na u─čramas─▒ ve Do─ču Roma ile Mo─čollar aras─▒ndaki iyi ili┼čkiler, B├Âlgenin ─░znik ve ─░stanbulÔÇÖa yak─▒nl─▒─č─▒,┬á Ertu─črul Gaziyi m├╝dara, yani idare politikas─▒ izlemeye zorlam─▒┼čt─▒r. Ertu─črul Gazi, kom┼čular─▒yla bar─▒┼č├ž─▒l bir ili┼čki s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Ertu─črul Gazi d├Âneminde sadece S├Â─č├╝t fethedilmi┼čtir. S├Â─č├╝t, u├ž beyli─činin k─▒┼čla─č─▒ olmu┼čtur. Yaylaksa Domani├žÔÇÖtir. HammerÔÇÖe g├Âre, Domani├ž eski bir kent olup ad─▒ TemnosÔÇÖdur. Osmal─▒lar b├Âlgeye geldi─činde b├Âlgede kimse yoktur.

Ertu─črul GaziÔÇÖnin vefat─▒ndan sonra u├ž beyi olan Osman GaziÔÇÖde ayn─▒ politikay─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu d├Ânemde Bilecik, Yaylaya ├ž─▒kan beylik mensuplar─▒n─▒n k─▒ymetli ve fazla e┼čyalar─▒n─▒ b─▒rakt─▒─č─▒ bir yer olmu┼čtur.

S├Â─č├╝tÔÇÖle Domani├žÔÇÖteki yol o zamana g├Âre uzun say─▒lan bir yoldu. G├Â├žerlerin s├╝r├╝leri ekili arazilere zarar verdi─či i├žin Kulaca tekfuru ile problem ya┼čan─▒yordu. Kulaca tekfurunun hamili─čini ise ─░neg├Âl tekfuru yap─▒yordu.

Bilecik tekfunun rakibi olan baz─▒ tekfurlarla yapt─▒─č─▒ ├žat─▒┼čmaya Osman Bey destek verir. Tekfur, rakiplerini p├╝sk├╝rt├╝r. Kendine yard─▒m edenlere ├že┼čitli hediyeler veren tekfur, ba─čl─▒l─▒k belirtisi olarak elini ├Âpt├╝r├╝r. Bu emrivakiye tepki g├Âsteren Osman Beyi amcas─▒ D├╝ndar Bey engeller. Amcas─▒, ÔÇťAram─▒z─▒n iyi oldu─ču bir tek Bilecik tekfuru var, Germiyano─čluÔÇÖyla davam─▒z varÔÇŁ der. Bu ├žat─▒┼čman─▒n sonunda Osman Bey, D├╝ndar AlpÔÇÖi oklayarak ├Âld├╝r├╝r.

─░smail Hakk─▒ Uzun├žar┼č─▒l─▒, yazd─▒─č─▒ Osmanl─▒ TarihiÔÇÖnin birinci cildinde (s,106) 1289 tarihinde, ÔÇťAnadolu Sel├žuklu Sultan─▒ II. G─▒yasettin MesudÔÇÖun (1285-1296) Kara Balaban ├žavu┼č vas─▒tas─▒yla Osman BeyÔÇÖe tu─č, ├ólem, k─▒l─▒├ž ve g├╝m├╝┼č tak─▒ml─▒ at gibi hediyelerle birlikte bir ferman g├Ândererek onu S├Â─č├╝t ve Eski┼čehirÔÇÖi i├žine almak ├╝zere olu┼čturulan sanca─ča u├ž beyi olarak tayin etmi┼čtirÔÇŁ diye yazar.

U├ž beyleri fethettikleri yerleri t─▒mar olarak verme yetkisine sahiptir. Osman Gazi de ayn─▒ ┼čekilde fethetti─či yerleri t─▒mar olarak Turgut AlpÔÇÖe ve Ak├žakocaÔÇÖya vermi┼čtir.

1281ÔÇÖde Ertu─črul Gazi vefat etti. Osman Bey, 1286ÔÇÖda Kulaca hisar─▒n─▒ zaptetti ve y─▒kt─▒. 1287 y─▒l─▒nda ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝ fethederek, S├Â─č├╝t ve Domani├ž aras─▒ndaki g├Â├ž s─▒ras─▒ndaki problemleri ortadan kald─▒rd─▒.

1299ÔÇÖda b├Âlgedeki tekfurlar bir araya geldiler ve Osman BeyÔÇÖi ortadan kald─▒rmaya karar verdiler. D├╝─č├╝ne ├ža─čr─▒lan Osman gazi ve arkada┼člar─▒ ├Âld├╝r├╝lecekti. Harmankaya tekfuru K├Âse Mihal bu komployu Osman GaziÔÇÖye haber verdi. Pusu geri tepti, Bilecik ve Yarhisar Osman gaziÔÇÖnin eline ge├žti.

─░kinci Karacahisar nerededir?

Osman Bey 1289 y─▒l─▒nda (Oru├ž Bey tarihinde 1291) y─▒l─▒nda fethettikten sonra devletinin kurulu┼č ni┼čanesi olarak ad─▒na hutbe okuttu─ču KaracahisarÔÇÖ─▒n yeri tart─▒┼čmal─▒d─▒r.

Neredeyse t├╝m tarih├žiler bu Eski┼čehir yak─▒nlar─▒ndaki Karacahisarla ├Âzde┼čtirirler. Ara┼čt─▒rmac─▒ Raif Kaplano─člu, ÔÇťOsmanl─▒ Devletinin Kurulu┼čuÔÇŁadl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒nda ┼ču teze ┼ču gerek├želerle kar┼č─▒ ├ž─▒kar:

-Ertu─črul Gazi taraf─▒ndan 1221ÔÇÖde fethetti─či KaracahisarÔÇÖ─▒n yetmi┼č y─▒l sonra Osmangazi taraf─▒ndan ikinci kez al─▒nmas─▒ bir ├želi┼čki de─čil mi?

-Osman Bey, u├žtad─▒r. Bilecik ve S├Â─č├╝t u├žtad─▒r. Oysa Eski┼čehir i├žtedir.

-Karacahisar tekfuru ile ─░neg├Âl tekfuru ittifak halindedir. Aralar─▒nda irtibat vard─▒r. Eski┼čehir, ─░neg├ÂlÔÇÖe ├žok uzakt─▒r, aradaki b├Âlgede T├╝rkler ya┼čamaktad─▒r.

-Ne┼čri, Osman BeyÔÇÖin Rum kilidi olarak Bilecik ile birlikte 7 kalenin al─▒nd─▒─č─▒ s├Âylerken, bu kalelerin Bilecik civar─▒ndaki ge├žitler ├╝zerinde oldu─čunu yazar. Eski┼čehirÔÇÖdeki KaracahisarÔÇÖ─▒n b├Âyle bir konumu yoktur.

-Ne┼čriÔÇÖye g├Âre ─░neg├Âl yak─▒nlar─▒ndaki Kulaca, Osmangazi taraf─▒ndan yak─▒l─▒nca KaracahisarÔÇÖdan yard─▒m istemi┼čtir (Kaplano─člu: 2000, s.84). Oysa, Eski┼čehirÔÇÖdeki KaracahisarÔÇÖdan, KulacaÔÇÖya yard─▒ma gitmek imk├óns─▒zd─▒r. ─░ki kale aras─▒ndaki b├Âlge Osman BeyÔÇÖin elindedir.

Kaplano─člu, bu kalenin; ─░neg├Âl ve Kulaca kalelerine yak─▒n, Bilecik yolu ├╝zerinde bir ge├žit olmas─▒ gerekti─čini yazar. Bug├╝n, bu b├Âlgede bu tarife uyan yer Eski Karacakaya k├Ây├╝d├╝r.

Kaplano─člu, rahmetli Halil ─░nalc─▒k ile bu k├Âyde yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalarla ilgili olarak ÔÇťK├Âyde kale kal─▒nt─▒lar─▒yla, Bizans d├Ânemi kal─▒nt─▒lar─▒na rastlad─▒klar─▒n─▒, B├Âlgede 2-3 km. geni┼člikteki bir alanda Roma-Bizans devri kal─▒nt─▒lar─▒na rastlad─▒k. Bug├╝n ─░neg├ÂlÔÇÖe ba─čl─▒ olan bu k├Ây, kulacaÔÇÖya ├žok yak─▒nd─▒rÔÇŁ diye yazar. (Kaplano─člu: s.21)

Sencer Divit├žio─člu, ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼čuÔÇŁ adl─▒ eserinde KaracahisarÔÇÖ─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde lokalize eder. (Divit├žio─člu, 1996:s.63)

*

1301ÔÇÖde BizansÔÇÖ─▒n g├Ânderdi─či kuvvetler YalakovaÔÇÖda (Yalova) bozguna u─črat─▒ld─▒. Bu sava┼č i├žin Sel├žuklulardan ve beyliklerden ├žok say─▒da sava┼č├ž─▒ gelmi┼čti.

B├ÂlgeÔÇÖdeki tekfurlar son kez bir araya geldiler ve DimbozÔÇÖda sava┼čt─▒lar. Sava┼č─▒n galibi Osman Gazi oldu. Kestel ve Kite Osmanl─▒lar─▒n eline ge├žti. Art─▒k Bursa Ovas─▒ ve ─░znik, k─▒saca Bithynya Osmanl─▒lar─▒n ayaklar─▒ alt─▒ndayd─▒.

Tarih├žiler, Osman Bey ve o─člu Orhan BeyÔÇÖden ÔÇťBithynya Kral─▒ÔÇŁ olarak bahseceklerdir.

Mo─čollar, 1308ÔÇÖde Sultan II. Mesut ├Âld├╝─č├╝nde AnadoluÔÇÖyu bir Mo─čol eyaletine ├ževirmeye karar verdiler ve Sultan MesutÔÇÖun o─člu Gazi ├çelebiÔÇÖye Sivas ve Kastamonu ├ževresini b─▒rakt─▒lar. Gazi ├çelebi Mo─čollardan huzur bulamad─▒, ├Ânce KastamonuÔÇÖya, sonra SinopÔÇÖa ├žekildi. B├Âylece Anadolu Sel├žuklu Devleti sona erdi. Yaz─▒c─▒zade, sivas ve KayseriÔÇÖnin ─░lhanl─▒lara ba─čland─▒─č─▒n─▒ ve Gazi ├çelebiÔÇÖye ise sadece Simre (Amasya) ve Sinop ├ževrelerinin b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. (Sel├žukluname, Revan K├Â┼čk├╝ Yazmas─▒, No.1391,S.556 (Matran)11)

Osmanl─▒lar─▒n u├ž beyi oldu─čunun bir delili de y─▒k─▒lan Sel├žuklu devletinin b├╝rokrasisi ve ulemas─▒n─▒n Osmanl─▒ Beyli─čiÔÇÖne akmas─▒d─▒r. Ayr─▒ca ÔÇťBabaÔÇŁlar─▒n g├╝c├╝n├╝ ve yaratt─▒─č─▒ ├žalkant─▒y─▒ g├Âren Osmanl─▒lar dervi┼čleri zoraki isk├óna tabi tutmu┼člard─▒r.

  • Ekrem Hayri PEKER

KAYNAKÇA

  • Akda─č, T├╝rkiyeÔÇÖnin ─░ktisadi ve ─░├žtimai Tarihi, ─░stanbul-1979, Tekin Yay─▒nlar─▒
  • A┼č─▒kpa┼čao─člu Tarihi, Haz: Nihal Ats─▒z, ─░stanbul-1970, MEB
  • Baivet, Michael, Orta ├ça─čÔÇÖda T├╝rkler, ─░stanbul-2004,Alk─▒m
  • Cahun, Osmanl─▒lardan ├ľnce Anadolu, Tarih Vakf─▒ Yurt Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul-2000
  • Do─čru, Halime, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda Yaya-M├╝sellem-Tayc─▒ Te┼čkilat─▒, Eren Yay─▒nevi-─░stanbul 1990
  • Gibbons, Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Gerileyi┼č ve ├ç├Âk├╝┼č Tarihi, ─░stanbul-1974
  • G├╝l, Muammer, Do─ču ve G├╝neydo─ču AnadoluÔÇÖda Mo─čol H├ókimiyeti, Yeditepe Yay─▒nevi-─░stanbul-2005
  • Hala├žo─člu, Yusuf, XIV-XVII. Y├╝zy─▒llarda Osmanl─▒larda Devlet Te┼čkilat─▒ ve Sosyal Yap─▒, Ankara-2014
  • Hammer, B├╝y├╝k Osmanl─▒ tarihi, ─░stanbul, Sabah
  • ─░bni Battuta, b├╝y├╝k d├╝nya seyahatnamesi, ─░stanbul, (Yeni ┼×afak K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒)
  • ─░nalc─▒k, Halil, Devlet-i Aliyye, ─░stanbul-2010, ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒
  • ─░nalc─▒k, Halil, Fatih Devri Fatih Devri ├ťzerinde Tetkikler ve Vesikalar I, Ankara-2007
  • ─░nalc─▒k, Halil, Osmanl─▒lar, ─░stanbul-2010 Tima┼č
  • Kaplano─člu, Raif, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼ču, ─░stanbul-2000, Avrasya Etnografya Vakf─▒ yay─▒nlar,
  • Komnena, Anna, Alexiad, ─░stanbul-1996, ─░nkilap Kitabevi
  • K├Âpr├╝l├╝, Fuat, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼ču, Ankara-1988
  • K├Âymen, Mehmet Altay, Ne┼čri Tarihi-I, Ankara-1983
  • K├Âymen, Mehmet Altay, Ne┼čri Tarihi-I, Ankara-1984
  • Kritovulos Tarihi (1451-1467), ─░stanbul,2012- ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒
  • Mantran, Robert, Osmanl─▒ Tarihi, ─░stanbul-1995
  • Osman Gazi ve Bursa, Edit├Âr: Cafer ├çift├ži, Bursa-2005, Osmangazi Belediyesi
  • Osman Gazi ve D├Ânemi, Hz. Yusuf O─čuzo─člu, Bursa-2010, Osmangazi Belediyesi
  • Orhangazi ve D├Ânemi, Edit├Âr: ─░smail Selimo─člu, Bursa-2011, Osmangazi Belediyesi
  • Ostrogorski, Georg Bizans Devleti Tarihi Ankara-2011, Selenge Yay─▒nlar─▒
  • Oru├ž Bey Tarihi, haz─▒rlayan: Ats─▒z, ─░stanbul-1972, MEB
  • Peker, Ekrem Hayri, Bir Kelime ─░ki K├╝lt├╝r, Tarihten G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehir, s. 79-89, Bursa-2013
  • ┼×ikari, Karamanname, Ha─▒rlayan: Metin S├Âzen-Necdet Sakao─člu, karaman Belediyesi yay─▒n─▒
  • Tevarih-i ├éli Osman, Bursa-2012, Bursa ─░l ├ľzel ─░daresi

316 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒