Quantcast
Ge├žmi┼čten Bug├╝ne Do─čal Ya┼čam ─░├žerisinde Geleneksel M├╝zi─čimiz – Belgesel Tarih

Emel ├ľRG├ťN
Emel  ├ľRG├ťN
Ge├žmi┼čten Bug├╝ne Do─čal Ya┼čam ─░├žerisinde Geleneksel M├╝zi─čimiz
  • 29 Eyl├╝l 2023 Cuma
  • +
  • -
  • Emel ├ľRG├ťN /

Loading

Geleneksel m├╝zi─čimizde, t├╝m m├╝zik t├╝rlerinde oldu─ču gibi ana temas─▒ ├Ânce ses sonra e┼člik├ži ritim ├žalg─▒lard─▒r.

Bu ├žal─▒┼čmam─▒zda zaman i├žersinde t├╝m d├╝nyada sanayile┼čme neticesinde bozulan ekolojik dengeler sonucunda topluma yans─▒yan olumsuzluklar─▒n t├╝m sanat dallar─▒n─▒ etkiledi─či gibi m├╝zi─če ve duyarl─▒ m├╝zisyenlere de yans─▒mas─▒ndan ├Ânceki s├╝re├ž anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ge├žmi┼čimizde yerel m├╝zi─čimizin icras─▒nda en eski y├Ânelimlerden biri olan ve ritim gereksinimlerinden do─čan ev ve mutfak ara├ž gere├žleri ile yap─▒lan m├╝zi─čimizden ├Ârnekler sunulacakt─▒r.

├çal─▒┼čmada kaynak belirtilerek Trakya, Marmara, Ege, Karadeniz b├Âlgelerimizde le─čen, bak─▒r, g├╝─č├╝m, ka┼č─▒k ├žalma, kar┼č─▒l─▒kl─▒ mani atarak tepsi ve sini ├ževirme ile yap─▒lan yerel m├╝zik ve baz─▒ rituellerimizin icras─▒na de─činilmi┼čtir.

Kaynak: Do├ž.Dr.┬á H├╝seyin Yalt─▒r─▒k, ─░dris Aky├╝z, ┬áNevzat Co┼čkun, M├╝zisyen Samet Sertol
Halk M├╝zi─či Sanat├ž─▒s─▒ ben Emel ├ľrg├╝n alan ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z s─▒ras─▒nda deneyimlerimden aktard─▒─č─▒m kanaat ve g├Âzlemler.

T├╝m m├╝zik t├╝rlerinde oldu─ču gibi geleneksel m├╝zi─čimizin ezgisini sesin yan─▒ s─▒ra e┼člik├ži ├žalg─▒lar tamamlar. B├╝y├╝k ┼čehirlerde m├╝zik icrac─▒lar─▒ ritim ihtiyac─▒n─▒ vurmal─▒ ├žalg─▒lar ile tamamlarken, k─▒rsal kesimlerde ya┼čanm─▒┼čl─▒klar ├╝zerine duygular─▒n─▒n yans─▒tt─▒klar─▒ t├╝rk├╝lere yans─▒m─▒┼č ve neticesinde T├╝rk├╝lerimize e┼člik├ži olarak mutfak aletlerini ke┼čfetmi┼člerdir. Y├╝zlerce y─▒ldan beri ├žok eskiye dayanan ilkel m├╝zik aleti olarak mutfak aletleri, yaylak k─▒┼člak konarg├Â├žer hayat─▒n vazge├žilmez e─člence unsuru olmu┼čtur.┬á Yerle┼čik hayatta da ├Âzellikle kad─▒nlar─▒n e─člencesinde kad─▒n icrac─▒lar taraf─▒ndan ni┼čan, k─▒na gecesi ve d├╝─č├╝nlerde icra edilmi┼č ve edilmektedir.┬á D├╝─č├╝nlerde kad─▒nlar sadece kad─▒nlar─▒n bulundu─ču ortamlarda e─člence, tarlada ba─č bah├žede ├žal─▒┼č─▒rken mola verip k─▒sa e─členceler ┼čeklinde de icra etmektedirler. Ayr─▒ca k─▒┼č aylar─▒n─▒n uzun gecelerinde k├Ây odalar─▒nda ve kahvelerde erkekler toprak darbuka ve ka┼č─▒k, ┬ákad─▒nlar ise ev ve mutfak ara├ž gere├žleri ile evlerde toplan─▒p e─členmi┼čler ve bu ara├ž gere├žler ├Âzellikle kad─▒n e─člencelerinin bir par├žas─▒ olmu┼čtur. Halen evlerde ÔÇśÔÇÖ Bak─▒r gecesiÔÇÖÔÇÖ olarak adland─▒r─▒lan e─členceler devam etmektedir.┬á Anadolu da as─▒rlard─▒r ba┼čta Y├Âr├╝k kad─▒nlar─▒ olmak ├╝zere Anadolu kad─▒nlar─▒na ├Âzg├╝ geleneksel m├╝zik icras─▒nda yayg─▒n olarak kullan─▒lan mutfak ara├ž gere├žleri, Karadeniz b├Âlgesinde de Karadenizli kad─▒nlar─▒n kulland─▒─č─▒ g├╝─č├╝m bak─▒r olarak ile kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

E─×LENCELERDE KULLANILAN MUTFAK ARA├ç GERE├çLER─░

Bak─▒r: Bak─▒r madeninden yap─▒lm─▒┼č s├╝t sa─čmaya, su ta┼č─▒maya yarayan bakra├ž
Sini: Bak─▒r, al├╝minyum, nadiren ├žinko madeninden yap─▒lm─▒┼č ├╝zerinde yemek yenen mutfak e┼čyas─▒
Le─čen:┬á (─░le─čen) Bak─▒r ve ya al├╝minyum madeninden yap─▒lm─▒┼č i├žine sebze meyve konulan ve ya ├že┼čitli ev i┼člerinden kullan─▒lan ara├ž.
G├╝─č├╝m: Bak─▒r madeni ve ya al├╝minyum madeninden yap─▒lan i├žine s├╝t ve ya su koyulan ev ve mutfak arac─▒.
Ka┼č─▒k: Tahta dan oyulan eskiden yemek yenen boyal─▒ desenli veya d├╝z ka┼č─▒k.

DO├ç.DR. H├ťSEY─░N YALTIRIK ├çALI┼×MALARINDAN ├ľRNEKLER

AnadoluÔÇÖda geleneksel m├╝zi─čimiz ve icrac─▒lar─▒ konusunda bir├žok akademik ara┼čt─▒rmalar─▒ ve makaleleri olan T├╝rk Halk M├╝zi─či TRT Radyo Sanat├ž─▒s─▒ Do├ž. Dr. H├╝seyin Yalt─▒r─▒kÔÇÖ─▒n II. Maryas Uluslararas─▒ bilim, k├╝lt├╝r, sanat Festivali onuruna haz─▒rlad─▒─č─▒ Afyonkarahisar-Dinar derlemeleri ├žal─▒┼čmas─▒ndan le─čen, y├Âresel de─čimle (─░le─čen) ile ├žal─▒n─▒p icra edilen t├╝rk├╝lerden ÔÇśÔÇÖBizim yayladan ge├želimÔÇÖÔÇÖ ├Ârnek olarak sunulmu┼čtur.

BİZİM YAYLADAN GEÇELİM

Y├Âre: Dinar,┬áOkuyan / Kaynak: Ay┼če ├ľZATA, Kay─▒t: H├╝seyin YALTIRIK
Kay─▒t Tarihi: Dinar, Temmuz 1990

Bizim yayladan ge├želim
Al ata yonca bi├želim ey
Anan (baban) duymadan ga├žal─▒m

A─čladamas─▒n yar meni
E─čleyemezsin sen meni

Bizim yaylalar yaprakl─▒
Yaylas─▒ gara toprakl─▒
Bizim yaylalar yaprakl─▒

A─čladamas─▒n yar meni
E─čleyemezsin sen meni

Bizim yaylalar otlÔÇÖolur
Bal─▒ gayma─č─▒ datlÔÇÖolur
Bizde g├╝zeller g─▒ymatlÔÇÖolurr
(Ba─člant─▒)

B├Â─č├╝n a─člad─▒r yar─▒n a─člad─▒r
Yâr meni getirir burada belledir ey

Do├žent Doktor H├╝seyin Yalt─▒r─▒kÔÇÖ─▒n Afyonkarahisar-Dinar derleme ├žal─▒┼čmalar─▒ndan edindi─čimiz bilgilerin d─▒┼č─▒nda, Mu─čla Y├Âr├╝k dernekleri ba┼čkan─▒ Ramazan KIVRAKÔÇÖ tan al─▒nan bilgilere g├Âre de teke b├Âlgesi ├Âzellikle Mu─čla, ─░zmir, Ayd─▒n, Burdur ve k├Âylerinde ritim arac─▒ olarak kullan─▒lan mutfak aletlerinden sini ve le─čen kullan─▒l─▒rd─▒, halen teke b├Âlgesine ili┼čkin bir ├žok yerde kad─▒n e─člencelerinde Y├Âr├╝k kimli─čini te┼čkil eden ├žalg─▒lar olarak le─čen ( ─░le─čen) ve sini geleneksel hareketlerin canlanmas─▒ ile yeniden icra edilmeye ba┼člasa da ├žo─čunlukla yerini def, delbek ve d├╝mbele─če b─▒rakt─▒─č─▒ bilgileri edinilmi┼čtir.

Bursa da─č k├Âyleri, Mustafakemalpa┼ča, ─░neg├Âl ve baz─▒ il├želerinde ve K├╝tahya Tav┼čanl─▒ ve di─čer il├želeri ├Âzellikle Domani├ž b├Âlgelerinde de bak─▒r dedi─čimiz su ta┼č─▒maya ve i├žine s├╝t sa─čmaya yarayan bakra├ž ile k─▒na a─č─▒tlar─▒ ve kad─▒n oyun havalar─▒ icra edilmekte idi halen geleneksel kad─▒n m├╝ziklerimizde e┼člik├ži ritim aleti olarak kullan─▒lmaktad─▒r. ├çocuklu─čumdan itibaren k─▒┼č geceleri kad─▒n e─členceleri ve k─▒na gecelerinde bak─▒r ├žal─▒nd─▒─č─▒na ┼čahit olarak b├╝y├╝d├╝m. Bak─▒r─▒n yan─▒ s─▒ra toprak darbuka ve defte kullanl─▒rd─▒. Tav┼čanl─▒ n─▒n ├çalt─▒l─▒ k├Ây├╝nde de kad─▒nlar halen bak─▒r ve delbe─či yan yana oturarak birlikte ├žal─▒yorlar.┬á Tav┼čanl─▒ÔÇÖn─▒n bir├žok k├Ây├╝nde Y├Âr├╝k da─č─▒l─▒mlar─▒ nedeni ile Ayd─▒n ilinden yerle┼čimlerin ├žo─čunlukta oldu─čunu bilinmektedir, teke b├Âlgesinin ezgileri Tav┼čanl─▒ k├Âylerinde baz─▒ t├╝rk├╝lere ve oyunlara yans─▒d─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Domani├ž Erikli K├Ây├╝nde┬á (Akkaya mahallesi ) ┬áya┼čayan 70 ya┼č─▒ndaki Meryem Bozkurt ile yapt─▒─č─▒m─▒z alan ├žal─▒┼čmas─▒nda atalar─▒n─▒n Ayd─▒n ve Tav┼čanl─▒ Erikli k├Ây├╝ aras─▒nda konarg├Â├žerlik zamanlar─▒n─▒n b├╝y├╝klerinden ├Â─črendi─či ve bizlere aktard─▒─č─▒ bilgilere g├Âre yaylalarda Y├Âr├╝k ├žad─▒rlar─▒nda sini ├ževirip kar┼č─▒l─▒kl─▒ mani at─▒┼čmalar─▒ yapt─▒klar─▒n─▒, bak─▒r ├žalarak t├╝rk├╝ s├Âyleyip oynad─▒klar─▒n─▒ belirtmi┼č ve ├Ârnekler vermi┼čtir. ├çalt─▒l─▒ k├Ây├╝ alan ├žal─▒┼čmalar─▒nda rastlad─▒─č─▒m─▒z ÔÇśÔÇÖ┼×u Dirmil in ├žalg─▒s─▒ÔÇÖÔÇÖ olarak bilinen Burdur t├╝rk├╝s├╝┬á ÔÇśÔÇÖCo┼čkun gelinler ÔÇśÔÇÖ olarak icra edilip oynanmaktad─▒r. Domani├ž Il─▒caksu k├Ây├╝nde, civar k├Âylerin baz─▒lar─▒nda, Eski┼čehir k├Âylerinde de sini ├ževirme gelene─či bulunmaktad─▒r. Tav┼čanl─▒ ├çalt─▒l─▒ k├Âyde deblek denilen delbek, bak─▒r ile ayn─▒ anda ├žal─▒nmaktad─▒r.

K├╝tahya Domani├ž, Tav┼čanl─▒, Bursa Keles, ─░neg├Âl ├ževrelerinde bak─▒r ile icra edilen t├╝rk├╝lerden ├Ârnekler a┼ča─č─▒da belirtilmi┼čtir.

Domani├ž Erikli K├Ây├╝ ( Akkaya ) Meryem Bozkurt sini ├ževirirken bir taraftan da mani at─▒yor. Asl─▒nda gelenekte iki kad─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ sini ├ževirip mani at─▒┼čmas─▒ yap─▒yorlarm─▒┼č.

Sini ├ževirirken s├Âylenen atma manilerden baz─▒lar─▒
Aman aman hey aman / Misafirler geldiniz /S─▒raya dizildiniz /Birer birer ba┼čolmaz┬á / Hepiniz ho┼č geldiniz.
Lambalarda ismisin / ┼×i┼čelerde mimsisin / Neden manimin cevab─▒n─▒ vermeyon Emel Han─▒m / Yosa bize k├╝sm├╝s├╝n ?
Dereye dal─▒cen mi / Bir bal─▒k al─▒cen mi / K─▒z─▒m evini misafir basan /Sen beni guyucen mi?
Gara gara yaz─▒lar / Ufak ufak kuzular hey / Hep bize yaz─▒lm─▒┼č a g─▒z─▒m / Bu k├Ât├╝ gara yaz─▒lar hey

 

GEDİZ ÇAYLARI AKSIN

Y├Âre: Tav┼čanl─▒ ├çalt─▒l─▒ K├Ây├╝ / Kaynak: ├çalt─▒l─▒ K├Ây├╝ kad─▒nlar─▒
Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Gediz ├žaylar─▒ da aks─▒n aks─▒n akmas─▒n
Benim yarim at ├╝st├╝nde parlas─▒n
Oyununa yan─▒yom ah kad─▒n zehram oyununa
Can al─▒c─▒ Leyla soyunda gel yan─▒ma ( Ba─člant─▒ )

Yol ├╝st├╝ne kura koymu┼č kazan─▒
Vallahi biliyom aram─▒z─▒ bozan─▒

Ba─člant─▒ÔÇŽ

Gediz ├žay─▒ akar akar bulan─▒r
Gitme o─član diye yar boynuma dolan─▒r

Ba─člant─▒ÔÇŽ

├ç─▒kma da a g├╝zel merdivenin ba┼č─▒na
Sen getirdin bu dertleri ba┼č─▒ma

Ba─člant─▒ÔÇŽ

─░ki f─▒nd─▒k bir cevize denk gider
Benim yarim sar─▒ bu─čday hep gider

Ba─člant─▒ÔÇŽ (T├╝rk├╝ Kocakovac─▒k ve Sorgun k├Âylerinde de farkl─▒ bir ezgi bilinmektedir)

ÇALTILI DEDİKLERİ

Y├Âre Tav┼čanl─▒ ├çalt─▒l─▒ k├Ây├╝, kaynak: Y├Âre kad─▒nlar─▒
Notaya alan: Y├╝cel Pa┼čmak├ž─▒, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Çaltılı dedikleri / Bakladır yedikleri
Hi├ž akl─▒mdan ├ž─▒km─▒yor o─član yar
O yarin dedikleri
Çaltılı ovasında / Su durmaz kovasında
Yar akl─▒ma geliyor o─član yar / namaz─▒n ortas─▒nda
┼×u evi yapan usta / Olsun in┼čallah hasta
Pencireler konmam─▒┼č o─član yar / nerden bakayim dosta
Bizim motur k─▒rm─▒z─▒ / dola┼čt─▒ ├çalt─▒l─▒y─▒
├çifte y─▒lanlar soksun o─član yar / yarimi ├Âpen k─▒z─▒
A benim Amet yarim / Ba┼č─▒ selamet yarim
Annen buban duyarsa o─član yar / kopar k─▒yamet yarim

Tav┼čanl─▒ ├çalt─▒l─▒ K├Ây├╝ kad─▒nlar─▒ ile alan ├žal─▒┼čmalar─▒ndan g├Âr├╝nt├╝ler.

 

PINARA VURDUM GAZMEY─░
Y├Âre: Tav┼čanl─▒ ├çak─▒ll─▒ K├Ây├╝, kaynak: Zeynep Yavuz
Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

P─▒nara vurdum gazmeyi aman─▒n a yarim
Gelinler gelinler ├Ârt├╝n├╝r yazmeyi a ayrim
├ľrt├╝n├╝r yazmeyi
Ben severim yarim ile gezmeyi aman─▒n a yarim
Ne sand─▒n ne sand─▒n ben sana pek yand─▒m
A yarim goyvedim usand─▒m
Gide gide gitmez oldu dizlerim
Aglamaktan g├Ârmez oldu g├Âzlerim
Nazl─▒ yare ge├žmez oldu s├Âzlerim
Ba─člant─▒ÔÇŽ

Tav┼čanl─▒ ├çak─▒ll─▒ / Zeynep Yavuz

MERD─░VEN ALTINDA AMAN ├çAKIR O─×LAN
Y├Âre: Tav┼čanl─▒ ├çamalan ( Alabarda )
Kaynak: Dursun G├╝├žl├╝ / Fatma Karaduman
Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Merdiven alt─▒nda aman ├žak─▒r o─član
Bir sar─▒ y─▒lan / ├çatm─▒┼č ka┼člar─▒n─▒ da ├žak─▒r─▒m
Duruyor divan
Ald─▒rd─▒n beni aman ├žak─▒r o─član ┬á/ ald─▒rd─▒n beni
Bah├žede g├╝lleri gibi de ├žak─▒r─▒m /soldurdun beni
Aman ├žak─▒r o─član yand─▒m ├žak─▒r o─član
Ben gelin olmam / yedi sene pe┼čime de d├╝┼čsen
Yine sana yar olmam.

ANAM BEN─░ N─░YE VERD─░N┬á (BAKIR ─░LE ├çALINAN S├ľYLNEN KINA A─×IDI)
Y├Âre: Tav┼čanl─▒, kaynak: Ayd─▒n Ersoy, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Anam beni niye verdin / bana hep yavrum derdin
├çeziyimi savurayd─▒n ate┼člere k├╝llere
Ellere yar ellere nas─▒l gidem ellere
Anam bana nas─▒l k─▒yd─▒n verdin yaban ellere
Babam beni aramazm─▒ / karde┼člerim sormaz m─▒
Giderkinen a─člamaz m─▒ vermeyeydin ellere
Ellere yar ellere nas─▒l gidem ellere
Anam bana nas─▒l k─▒yd─▒n verdin yaban ellere
Avlunuzda duvar olsam / Bacan─▒zda duvar olsam
Aya─č─▒nda durap olsam / Vermeyeydin ellere

 

SAMSAK D├ľVECI

Y├Âre: K├╝tahya Tav┼čanl─▒
Kaynak ki┼čiler: Ferit Aktakka, Rahmi Oru├ž G├╝ven├ž, Orhan Kasap
Nota ya alan: Ya┼čar Yoku┼č, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Lang─▒d─▒ lan lan lan lan lan samsak d├Âveci
G├╝mb├╝d├╝ g├╝mban g├╝mban g├╝mban ebe g├╝meci
Ebelerin ilac─▒d─▒r ebe g├╝meci
Uyuz e┼ček yoncas─▒d─▒r ebe g├╝meci
(Ba─člant─▒)

Ebe g├╝mecini toplayam─▒n
─░laz─▒m olur saklayam─▒n
Ard─▒m─▒za bile bakmayam─▒n
Ba─člant─▒ÔÇŽ

Ebe G├╝mecini pi┼čirdim
Yidim yidim garn─▒m ┼či┼čirdim
Gom┼čular─▒ ba┼č─▒ma ├╝┼č├╝rd├╝m
Ba─člant─▒ÔÇŽ

─░NCED─░R ─░─×DEN─░N DALLARI
Y├Âre: Domani├ž / Il─▒caksu, Kaynak: Sepet Fadimesi lakapl─▒ Fadime G├╝rb├╝z
Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

─░ncedir iydenin dallar─▒ / arabadan ak─▒yor ismaiyilin kanlar─▒
A─člama fadimem a─člama/Buva dizlerim kitmiyor ┬á/ Tarlada para etmiyo
Neden ├Âld├╝rd├╝n katil osman ┬á/ D├╝nya da neyine yetmiyor
A─člama fadimem a─člama┬á┬á /┬á ├çobanlar─▒n yap─▒s─▒ /├ťst├╝n├╝ne kald─▒ belas─▒
Cuman─▒n vaktinde veriliyor / ─░smailin sel├ós─▒ ┬á┬á/ a─člama fadimem a─člama
Ka┼č alt─▒n─▒n─▒n cevizi fadimede atdi da benizi ┬á/ ├çoban EmineÔÇÖsini sorarsan
Yariya da b├Âld├╝ ├žeyizi a─člama FadimeÔÇÖm a─člama

 

AL├çA├çIKTAN KU┼×LAR U├çTU

Y├Âre: Tav┼čanl─▒ ├çaldibi K├Ây├╝, kaynak: G├╝listan ┼×im┼ček, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Al├žac─▒ktan ku┼člar u├žtu aman aman aman ninaney
K─▒rm─▒z─▒ g├╝le dola┼čt─▒
Yand─▒m o yare vay vay civan aman aman
Ge├žti G├╝zel o─član ha dendi
Han─▒mda neyna ney, can─▒mda neyna ney na yar nina ney
Al isterim aman aman / Yenlerini dar isterim / Ba─člant─▒

Y├ťS├ťG├ťM├ťN TA┼×I MAV─░D─░R MAV─░
Y├Âre: Tav┼čanl─▒ Y├Ârg├╝├ž, Kaynak: Bahriye Y─▒lmaz, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

Y├╝s├╝─č├╝m├╝n ta┼č─▒ mavidir mavi
Akl─▒ma gelmeyor ellerin yari
Dutamad─▒n bana verdi─čin s├Âz├╝
A─čla anam a─čla eller b├Âylolur
Aman el evine giden k─▒zlar yanar k├╝l olur
Y├╝ksek minareden att─▒m kendimi
Aman ├žok arad─▒m bulamad─▒m dengimi
Dalg─▒n uykulardan gald─▒rman beni

Ba─člant─▒ÔÇŽ

Anam benim sand─▒─č─▒m─▒ e┼čmesin
E┼čip e┼čip g├Âzya┼č─▒n─▒ d├Âkmesin
K─▒z─▒m gelcek diye yola bakmas─▒n ( Ba─člant─▒ )

 

BURSA,┬á ─░NEG├ľL VE ─░NEG├ľL K├ľYLER─░┬á BAKIR ├çALMA VE D├ť─×├ťN VE E─×LENCE GELENE─×─░

Bursa da─č ve Tav┼čanl─▒, Domani├ž k├Âylerinde bak─▒r ├žalma uygulamas─▒nda bak─▒r─▒ bir ki┼či tutar, bak─▒r─▒ tutan ki┼či bak─▒r─▒ ters ├ževirerek sap─▒ a┼ča─č─▒ya gelecek ┼čekilde sap ve bak─▒r aras─▒na i┼čaret ve orta parmaklar─▒n─▒ yerle┼čtirerek ├žalma pozisyonuna getirir, bak─▒r─▒ ├žalan ki┼či ile birlikte s├Âyleyerek oyun t├╝rk├╝leri icra ederler. Birka├ž kad─▒n da yanlar─▒na gelerek oyun havas─▒ t├╝rk├╝lere sesleri ile kat─▒l─▒rlar. K├Ây kad─▒nlar─▒ ve misafirler s─▒ra ile oyuna davet ederler, oyuncu kad─▒nlar tahta ka┼č─▒klarla oyunlar sergilenir. Genelde kad─▒nlar─▒n sesleri tizdi, oyun t├╝rk├╝ler birka├ž kad─▒n taraf─▒ndan toplu icra edilir. Bak─▒r havalar─▒, bak─▒rc─▒ kad─▒nlar, bak─▒rc─▒lar, tan─▒mlar─▒ bak─▒r ├žalan oyun t├╝rk├╝leri icra eden kad─▒nlar, bak─▒r havalar─▒ bak─▒r ├žal─▒n─▒rken s├Âylenen oyun havalar─▒ ve a─č─▒tlar─▒ anlam─▒ndad─▒r. Her k├Âyde bak─▒r ├žalan t├╝rk├╝ s├Âyleyen kad─▒nlar ├žo─čunluktad─▒r, ancak her biri bu g├Ârevi ├╝stlenmez. Her k├Âyde ÔÇśÔÇÖd├╝─č├╝n evinin tef├žisi, ├Âl├╝ evinin yas├ž─▒s─▒ÔÇÖÔÇÖ olarak nitelendirilen ├žalan s├Âyleyen, a─č─▒t yakan kad─▒nlar bulunmaktad─▒r

─░neg├Âl merkez Kulaca, Deydinler,┬á Maden k├Ây├╝n ve civar manav k├Âylerinde kad─▒nlar bak─▒r ve toprak darbuka ile e─členirler ayn─▒ anda iki kad─▒n iki adet bak─▒rlar─▒ ├žalarlar. K─▒na a─č─▒tlar─▒ bak─▒r ile oyun havalar─▒ toprak darbuka ile icra edilir. Oyun havalar─▒ 2/4 ve ├žo─čunlukla 9/8 zamanl─▒d─▒r.

D├╝─č├╝nler k─▒na gecesi olarak Cuma g├╝n├╝ ak┼čam─▒ ba┼člar, k─▒nadan ├Ânceki g├╝nlerde k─▒z─▒n arkada┼člar─▒ ile ├žeyiz serme, k─▒nadan bir g├╝n sonra yine gelin k─▒z─▒n akran─▒ arkada┼člar─▒ ile gelin hamam─▒, k─▒na gecesi sonras─▒ tavuk alma gibi gelenekler de toprak darbuka ve bak─▒r ├žal─▒narak yap─▒l─▒r.

Pa├ža g├╝n├╝ ├çar┼čaf kald─▒rma, Yatak kald─▒rma

Gerdek gecesinin hemen ertesi g├╝n├╝ sabah─▒ k─▒z evinin ve o─član evinin akrabalar─▒ kad─▒nlar d├╝─č├╝n evine gelerek hep birlikte yatak kald─▒r─▒p bak─▒r ├žal─▒p e─členirler. Pa├ža g├╝n├╝ e─člencesinin mahremiyeti ├žar┼čaf g├Ârme gelene─čidir. ├çok yak─▒n ge├žmi┼čimize kadar icra edilen pa├ža g├╝n├╝, g├╝n├╝m├╝zde baz─▒ k├Âylerde art─▒k ├žok nadiren yap─▒lmamaktad─▒r.

─░NEG├ľLÔÇÖ├ťN ─░├ç─░NDE BEN GEL─░N OLDUM
Y├Âre: Bursa Mustafakemalpa┼ča, kaynak: Feriha A├žay, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n i├žinde ben gelin oldum
Kirmasl─▒ÔÇÖ ya geldim irezil oldum
Aslan─▒ms─▒n Agah Bey sen bilemedin ( Ba─člant─▒ )

1500 alt─▒n─▒ sen yiyemedin / 1500 liray─▒ sen yiyemedin
─░neg├Âl k├Âpr├╝s├╝n├╝n direkleri doksan
Agah beyi sorarsan ak─▒ldan noksan
Ba─člant─▒ÔÇŽ

─░neg├ÂlÔÇÖden ├ž─▒kt─▒m yan basa basa
Gelin oldum k─▒z gidiyom kan kusa kusa
Ba─člant─▒ÔÇŽ

T├ťRK├ťN├ťN H─░K├éYES─░

1945-46 y─▒llar─▒ aras─▒nda bursa Mustafa Kemalpa┼ča ile ─░neg├Âl aras─▒nda ge├žen bir hik├óye Feriha A├žay anlat─▒m─▒ ile oldu─ču gibi aktar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bursa Kemalpa┼čaÔÇÖda ya┼čayan delikanl─▒n─▒n ismi Agah, ┬áterzilik yapan ah┼čap bir evi olan kendi halinde birisi. ─░neg├ÂlÔÇÖde ki k─▒z taraf─▒ ├žok zengin imi┼č. Gen├žlerin a┼čk─▒ ├╝zerine k─▒z─▒n babas─▒ raz─▒ olup veriyor. S─▒ra d├╝─č├╝ne gelince gelin almaya Agah Bey, bir kamyon g├Ânderiyor. Arkas─▒na ├žeyiz konur ┼čof├Âr taraf─▒na da gelin biner diye. K─▒z─▒n bir kamyon ├žeyizi oldu─ču i├žin ├Ân tarafa iki yenge biniyor. Gelinin babas─▒┬á ÔÇśÔÇÖyengeler ├žeyizi indirip, a├žmaya ba┼člas─▒nlar ben gelini kendi arabam ile g├ÂnderirimÔÇÖÔÇÖ diyor.┬á ├çeyiz kamyonu o─član evine gelince damat da kar┼č─▒lamaya ├ž─▒k─▒yor gelin de geldi diye. Yengeler damada ┬áÔÇśÔÇÖBabas─▒ gelini kendi arabas─▒ ile g├Ânderecek ÔÇśÔÇÖ diyorlar. Damat ├žok k─▒z─▒yor ve ├╝zerinde ki damatl─▒klar─▒ ├ž─▒kar─▒p meyhaneye gidiyor. Gelin geliyor kap─▒ya damat yok, damad─▒ aray─▒p buluyorlar ve getiriyorlar ve damat ├žok sarho┼č, gelini indirip eve g├Ât├╝r├╝rken damat geline ÔÇśÔÇÖBen sana sorar─▒m benim g├Ânderdi─čim araba ile niye gelmedin? ÔÇśÔÇÖ deyince gelin de sinirleniyor ve ÔÇśÔÇÖBana bi ho┼č geldin yok mu, ilk s├Âz├╝n sorar─▒m mi olacakt─▒? ÔÇśÔÇÖ ┬ádiyor. Gelin d─▒┼čar─▒ ├ž─▒k─▒p babas─▒n─▒n arabas─▒nda ki ┼čof├Âre beklemesini s├Âyl├╝yor. Bu arada gelinin babas─▒ damat Agah BeyÔÇÖin damatl─▒k g├Âmle─činin d├╝─čmelerini de alt─▒ndan yapt─▒rm─▒┼č. Gelin k─▒z, ├žeyizini belediyeye m├╝h├╝rletiyor ve babas─▒n─▒n arabas─▒na binip ─░neg├ÂlÔÇÖe geri d├Ân├╝yor.

A┼×AGIDA MAHALLEY─░ DUMAN B├ťR├ťM├ť┼×┬á (AL─░YEÔÇÖM)
Y├Âre: Bursa Keles / Harmandemirci k├Ây├╝, kaynak: Adile Yar─▒┼č
Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

A┼ča─č─▒da mahalleyi yukar─▒da mahalleyi duman b├╝r├╝m├╝┼č
Gece gelin oluyor da edal─▒ AliyeÔÇÖm yayan y├╝r├╝m├╝┼č
Kald─▒rsana AliyeÔÇÖm doldursana aliyem morlu fincan─▒
Nas─▒l godun gittin de edal─▒ AliyeÔÇÖm benim gibi ceylan─▒
A┼ča─č─▒da mahalleye yukar─▒da mahalleye koyun mu sald─▒n (2)
Kocalara gitmesini de edal─▒ AliyeÔÇÖm oyun mu sand─▒n (2)
Ba─člant─▒ÔÇŽ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

K├ťP ─░├ç─░NDE KAVURMA

Y├Âre: Keles / Gelemi├ž, kaynak: Mustafa ├çak─▒r
Nota: Ya┼čar Yoku┼č, Derleyen: Emel ├ľrg├╝n

K├╝p i├žinde kavurma / K─▒z sa├ž─▒n─▒ savurma
Bile─činden tutunca haticem / Ana diye ba─č─▒rma
Da─člar da─člad─▒ beni / G├Âren a─člad─▒ beni
Merak etme nazl─▒ da haticem / Sevda ba─člad─▒ beni
Ocak ba┼č─▒nda p─▒cak / Sap─▒ndan tutulacak
O─članlar─▒n g├╝nah─▒ Haticem / K─▒zlardan sorulacak

KA┼×IK VE KA┼×IK HAVALARI, KA┼×IK OYUNLARI
Metin T├╝rkol ( Burdur )

Ka┼č─▒k: ┼×im┼čir, g├╝rgen, k─▒z─▒la─ča├ž, a─ča├žlar─▒ndan yap─▒l─▒r, ├že┼čitli tutma ┼čekilleri vard─▒r.

Ka┼č─▒k ├žalma: Oyun oynan─▒rken oyun t├╝rk├╝s├╝ne ritim tutma. Ka┼č─▒k oyunlar─▒ ve ya Ka┼č─▒k havas─▒ denince ilk akla gelen Konya y├Âresidir. Hareketli oyun havalar─▒ ile Konya ka┼č─▒k k├╝lt├╝r├╝ ├╝lke genelinde bilinmektedir. Antalya, Burdur, Bursa, Bal─▒kesir ├Âzelikle S─▒nd─▒rg─▒ ka┼č─▒k oyunlar─▒ ile bilinir. T├╝rkiye de Bat─▒ Karadeniz b├Âlgesi (Kastamonu, Bolu, Sinop, ├çank─▒r─▒ , ├çorum ) gibi, G├╝ney Marmara ( Bal─▒kesir , Bursa , Bilecik) , ─░├ž Bat─▒ Anadolu┬á (Afyon, U┼čak, Eski┼čehir, Ankara), Konya ve Mersin ├ževresinde oynanan oyunlara verilen adÔÇŽ Her y├Ârenin kendine ├Âzg├╝ ┼čekillerde ve desenlerde ka┼č─▒klar─▒ bulunmaktad─▒r.

KARADEN─░Z B├ľLGES─░ G├ť─×├ťM VE BAKIR

Do─ču Karadeniz B├Âlgesi, Trabzon S├╝rmeneÔÇÖden eski ismi Horhor┬á (─×or─čor ) , yeni ismi Birlik k├Ây├╝nden 1999 do─čumlu Nevzat Co┼čkunÔÇÖdan al─▒nan bilgilere g├Âre; S├╝rmene, ├çaykara, Arakl─▒ il├želeri ve k├Âylerinde ├Âzellikle Arakl─▒ Kizirnos k├Ây├╝nde k─▒nalarda ve e─člencelerde kad─▒nlar g├╝─č├╝m ve bak─▒r ├žalarak e─členiyor, ayr─▒ca kaval ve bak─▒r ile de horon m├╝zi─či ├žal─▒narak k─▒zlar horon tepiyor ve k─▒na a─č─▒d─▒ icra ediliyor. F─▒nd─▒k, ├╝z├╝m, m─▒s─▒r zamanlar─▒nda ├žal─▒┼čma s├╝resi olan on, on be┼č g├╝nl├╝k s├╝re├ž bitiminde Parakat ve argadiya da denilen ÔÇśÔÇÖ─▒rgatl─▒k gecelerÔÇŁi denen geceler yap─▒l─▒yor, bu gecelerde yap─▒lan e─člencelerde delikanl─▒lar k─▒zlar erkekler, bak─▒r, g├╝─č├╝m, kaval ├žalarak geleneksel m├╝ziklerini ve oyunlar─▒n─▒ icra etmektedirler, kar┼č─▒l─▒kl─▒ maniler at─▒┼č─▒rlar.

Ak├žaabat ┼×inik┬á (├ťsk├Ây ) k├Ây├╝nden 2000 do─čumlu ─░dris Aky├╝z kendisi de d├╝─č├╝n ve e─člencelerde Karadeniz t├╝rk├╝lerine sesi ile e┼člik etmektedir, annesi Emine Aky├╝z ( 1964 )┬á kad─▒nlar─▒n k─▒na gecelerinde halen k─▒nalarda da geleneksel Karadeniz t├╝rk├╝ ve oyunlar─▒na bak─▒r ve g├╝─č├╝m ├žalarak e┼člik etmektedir.

Nevzat Co┼čkunÔÇÖdan maniler
Gelin horon edelum  / Tahtalar  yıkılacak
Kalk─▒n ordan karilar / Sevdu─čum oturacak
Sen bir beyaz paklasun / Seni Allah saklasun
Geyin ku┼čan sevdu─čum /┬á has─▒mlarun ├žatlasun

Kaynatamun sakali / ─░neyu dizlerune
Ey ben kurban olayum / O─člunun g├Âzlerune
D├╝─č├╝n evine k─▒zlar / Sallanacak duracak
Kalk─▒n ordan karilar / Sevdu─čum oturacak┬á

O SARI ÇENBERUN

D├╝─č├╝n ve e─člencelerde g├╝─č├╝m ile icra edilen Karadeniz b├Âlgesine ait t├╝rk├╝

O sar─▒ ├žemberunin (de) solsun dallar─▒ solsun
Kalk gidelim a yarim (de) nas─▒l olursa olsun
Kayugi att─▒m suya (da)┬á su ├ž─▒kt─▒ kaynalara
Çok da güzel degilsun ( da)  Bakaysun aynalara
O sar─▒ ├žemberunin (da) ucuna bak ucuna
Annen ekmek bat─▒rm─▒┼č┬á ( da)┬á ikimizin kanina
Kap─▒n─▒n gerisunde┬á (de)┬á ┼×i┼čur ├žemberi ┼či┼čur
Bir ┼čey eyle de yarim (de) Beni yanuna d├╝┼čur

TENEKE VE G├ť─×├ťM
1999 L├╝leburgaz do─čumlu ├╝nl├╝ asma davul sanat├ž─▒s─▒ Samet Sertol Edirne Vatanda┼č gazetesi 26 temmuz 2017 tarihli r├Âportaj─▒nda ├žocukluk ├ža─člar─▒nda iken akran─▒ arkada┼člar─▒ ile toplan─▒p kimi g├╝─č├╝m kimi teneke ├žalarak m├╝zik yapt─▒klar─▒n─▒, o ya┼člarda iken asma davulun kendileri i├žin b├╝y├╝k sevda oldu─čunu┬á daha sonra babalar─▒n onlara birer asma davul ald─▒─č─▒n─▒┬á belirtmi┼čtir. Davul zurna k├╝lt├╝r├╝n├╝n Trakya b├Âlgesine ait bir k├╝lt├╝r oldu─čunu, asma davulun icras─▒n─▒n ├Âyle g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi basit olmad─▒─č─▒n─▒ da belirtmi┼čtir.

*Ege ├ťniversitesi Devlet T├╝rk M├╝zi─či Konservatuvar─▒ ├Â─čretim ve ara┼čt─▒rma g├Ârevlisi, T├╝rk Halk M├╝zi─či Sanat├ž─▒s─▒ Hale Yamaner OkdanÔÇś─▒n Ege ├ťniversitesi sosyal bilimsel enstit├╝s├╝ T├╝rk D├╝nyas─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒, ─░zmir 2012 / T├╝rk Halk M├╝zi─či anabilim dal─▒ doktora tezi┬á ÔÇśÔÇÖBat─▒ AnadoluÔÇÖda Y├Âr├╝k m├╝zi─či ve kad─▒n icrac─▒lar─▒ÔÇśÔÇÖ ┬ába┼čl─▒kl─▒ geni┼č bilimsel ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n yer ald─▒─č─▒ 379 sayfal─▒k tezi bulabilece─čimiz en geni┼č kaynaklardan biridir, ├Âzetinde yer alan bilgiler makalemizde yer almas─▒ gereken ├Ânemli bir i├žeri─če sahiptir. Tezin tamam─▒na internet verilerinde ula┼č─▒labilir

Emel ├ľRG├ťN

1962 ─░neg├Âl do─čumludur. ─░lk orta lise ─░neg├Âl'de okudu. Ticaret lisesi, ─░neg├Âl Lisesi, Halk E─čitim Merkezi halk m├╝zi─či korolar─▒nda ├žal─▒┼čt─▒. 1993'te Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Konservatuvar─▒ s─▒navlar─▒na girdi, ├Â─črenimini tamamlay─▒nca koroda ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. 25 y─▒ll─▒k ├žal─▒┼čma s├╝recinden sonra emekli oldu. "Hacivat ve Karag├Âz Neden ├ľld├╝r├╝ld├╝?" filminde oynad─▒, Bursa da─č k├Âyleri ve ─░neg├Âl Maden K├Ây├╝'nden derledi─či t├╝rk├╝ler film m├╝zi─či olarak filmin alb├╝mlerinde yer ald─▒. Bir ka├ž reklam ve dizi filmlerde rol ald─▒. Ait oldu─ču Y├Âr├╝k T├╝rkmen camias─▒ i├žerisinde k├╝lt├╝rel faaliyetlerini s├╝rd├╝r├╝yor. Bursa ve K├╝tahya k├Âylerinden derledi─či bir├žok t├╝rk├╝ TRT repertuvarlar─▒nda yer ald─▒. Alan ├žal─▒┼čmalar─▒ndan edindi─či kaynak├ža bilgiler ─▒┼č─▒─č─▒nda b├Âlgelere ait soyut de─čerler tespitlerini yazarak, gerekti─činde de konuya ili┼čkin konferans taleplerini de de─čerlendiriyor. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Emel ├ľrg├╝n
  • YEN─░
Dersimiz ├çanakkale! Yalanlar ve Ger├žekler

Dersimiz ├çanakkale! Yalanlar ve Ger├žekler

Haber Merkezi, 21 Kas─▒m 2023
├çanakkale Sava┼č─▒ Yalanlar─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ Yalanlar─▒

Haber Merkezi, 7 Kas─▒m 2023
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023