Bursa’n─▒n Bayram Yeri: P─▒narba┼č─▒

Bursa’n─▒n Bayram Yeri: P─▒narba┼č─▒

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

BursaÔÇÖn─▒n bayram yeri P─▒narba┼č─▒yd─▒. Panay─▒rlarda g├Ârd├╝─č├╝m├╝z e─člence d├╝nyas─▒n─▒n fazlas─▒ buradayd─▒. Doksanl─▒ y─▒llarda bile burada bisiklet, motorsiklet kiralan─▒r, ata binilirdi.

Hayri K├╝├ž├╝k

P─▒narba┼č─▒ BursaÔÇÖn─▒n e─člence merkeziydi. Sal─▒ncaklar, d├Ânme dolaplar, sihirbazlar, ├žad─▒r tiyatrolar─▒ aylar ├Ânce kurulurdu.

Ellili y─▒llar─▒n sonunda BursaÔÇÖn─▒n e─člence fenomeni Hayri K├╝├ž├╝k buray─▒ mesken tutmu┼čtu. ├ťnl├╝ bir menajer olan Hayri K├╝├ž├╝k G├Ân├╝l AkkorÔÇÖun kocas─▒yd─▒. Birka├ž bayram orada ├žad─▒r tiyatrosu kurmu┼č ve daha sonra Devlet Tiyatrosu binas─▒n─▒n alt kat─▒ndaki e─čitim ara├žlar─▒ salonunu Hayri K├╝├ž├╝k Tiyatrosu ad─▒yla e─člence merkezi yapt─▒.

┼×inasi ├çelikkol

┼×inasi ├çelikkolÔÇÖdan P─▒narba┼č─▒ÔÇÖndaki bayram yerini dinleyelim:
ÔÇťP─▒narba┼č─▒, Osmanl─▒ devrinden bu yana bayram yeri olmu┼čtu. Dini bayramlar Fetih Kap─▒s─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki alan bayram yeriydi. Bayramdan 15 g├╝n ├Ânce oyuncaklar gelmeye ba┼člard─▒. Devaml─▒ gelen bir u├žak vard─▒, sal─▒ncaklar vard─▒. ─░ki direk aras─▒na gerilen telden kay─▒l─▒rd─▒. Burada ├žok b├╝y├╝k ├ž─▒narlar vard─▒. Hepsi kuruyup gitti. Tiyatro kumpanyalar─▒ geliyordu. Tiyatro topluluklar─▒, dans├Âzler, orta oyuncular─▒ g├Âsteri yaparlard─▒.

Burada cambazlar g├Âsteri yaparlard─▒. Sirklerin oldu─ču ├žad─▒rlarda aslanlar, kurtlar, ay─▒lar, y─▒lanlar, fok bal─▒klar─▒, tilkiler olurdu.

Bayram yerinde her ├že┼čit sat─▒c─▒ bulunuyordu. Simit├žiler, tur┼čucular, k├Âfteciler, d├Ânerciler, horoz ┼čekeri, elma ┼čekeri gibi yiyecek satanlar yan─▒nda de─či┼čik e┼čyalar satanlar da bulunurdu. Radyolar─▒n, pikaplar─▒n hoparl├Ârleri sonuna kadar a├ž─▒l─▒rd─▒. Bir cambaz o kadar be─čenildi ki ├╝├ž ay g├Âsteri yapt─▒. BursaÔÇÖn─▒n k├Âylerinden kad─▒nlar erkekler ak─▒n-ak─▒n gelirdi.

Bir bayram 9 ├žad─▒r tiyatrosu birden gelmi┼čti. Hayri K├╝├ž├╝kÔÇÖ├╝n ├žad─▒r tiyatrosu ├žok tutulurdu. En ├žok dans├Âz Babu┼č tutuluyordu. Kad─▒nlar, erkekler ailecek Babu┼čÔÇÖu seyretmeye gelirlerdi.Sihirbazlar, ┼×ahmat, Abra-kadabra, Mandrake burada ├žad─▒r kurup g├Âsteri yaparlard─▒.ÔÇŁ

*

Atlas Tarih dergisinin 47. Say─▒s─▒nda Say─▒n Ahmet Er├želebi, P─▒narba┼č─▒’ndaki bayram yerini anlatm─▒┼č. Baz─▒ unuttuklar─▒n─▒ da ben ekledim. Ahmet Bay; ÔÇťSal─▒ncaklar tahtadand─▒. Lale Bekir ve abisi Kani Bey, tahtadan yapt─▒klar─▒ sal─▒ncaklarda ├žocuklar─▒ t─▒rt─▒kl─▒ bir kuru┼ča salland─▒r─▒rlard─▒. Kani Bey, ayn─▒ zamanda y─▒lanc─▒l─▒k yapar, bir├žok y─▒lan─▒ sepete veya sand─▒─ča koyar oynat─▒rd─▒. Ayr─▒ca ate┼čin ├╝zerine koydu─ču tepsiye tavuk ve horoz koyar, s─▒ca─č─▒n tesiriyle hayvanlar oynard─▒. Bayram yerinde tel ├╝zerinden makarayla kay─▒l─▒rd─▒. Bayram yerinde bulunan tur┼čucular─▒n en tan─▒nm─▒┼člar─▒ tur┼čucu L├╝tf├╝ ve ┼×efikÔÇÖti. Kavun ve armut tur┼čular─▒ ├žok me┼čhurdu. Seyyar k├Âfteci Niyazi, ├žok say─▒da kader-k─▒smet├ži bayram yerindeydi. At ve bisiklet de kiralan─▒rd─▒. Atlara binenler P─▒narba┼č─▒ÔÇÖndan OrdueviÔÇÖne tur atarlard─▒. Bisikletleri Haydar A─ča kiraya verirdi. ├çe┼čitli boylarda 30-40 bisikletini yaz-k─▒┼č kiraya veriyordu. Daha sonra motorsiklet kiralayanlarda buraya geldiler. Bayram yerinde ┼čerbet├žiler, pamuk helvac─▒lar, horoz ┼čekerciler, ÔÇśball─▒ ball─▒ÔÇÖ satanlar, mis satanlarÔÇŁ dola┼č─▒rd─▒. ├çocuklu─čumda P─▒narba┼č─▒ bayram yerinde Abdulvahit Karamela ┼čekeri ve Tombul Teyze ┼čekerlerinden ├žok satm─▒┼č─▒md─▒r.ÔÇŁ

***

Rahmetli babam 15 ya┼č─▒nda iken BulgaristanÔÇÖdan BursaÔÇÖya yerle┼čtiklerinde┬á y├╝n ├žile boyama i┼čletmesinde k─▒sa bir d├Ânem ├žal─▒┼čt─▒ktan sonra mahalle i├žlerinde tamamen ilkel ┼čartlarda kazanda y├╝n giysiler boyayarak belli bir para kazanm─▒┼č ve Selamet Mahallesinde(┼čimdiki G├╝lbah├že) o zamanlar BursaÔÇÖdaki 3-4 tesisten birisi olan ÔÇśYenig├╝n BoyahanesiÔÇÖni kurmu┼č.─░pek├žilik caddesindeki bu evi de Ermeni bir i┼č adam─▒ olan Bay Sarrafyan ÔÇśdan sat─▒n alm─▒┼č.

├çocuklu─čumda Setba┼č─▒ ve bu evde hala g├Âz├╝mden silinmeyen ve haf─▒zamdan gitmeyen bir ├žok an─▒ var.Bu ev 8 oda ,2 hol,2 banyo,├ž─▒kma s├╝tunlu balkon,ah┼čap trabzanl─▒ merdiven ve ┼čad─▒rvanl─▒ avlu bah├žesi ile muhte┼čem bir alana ve kullan─▒l─▒rl─▒─ča sahipti.Kuzine sobalar─▒ hem odalar─▒ ─▒s─▒t─▒r hem de nefis yemeklerin pi┼čirildi─či bir i┼čleve sahipti.Banyolar─▒ ise tam bir T├╝rk Hamam─▒ mant─▒─č─▒nda odun sobal─▒ ve mermer kurnal─▒ idi.

O d├Ânemlerde k─▒┼č aylar─▒ ├žok ├žetin ge├žerdi, ya─čmur ya─čd─▒─č─▒nda Setba┼č─▒ meydan─▒na ─░pek├žilik caddesinden seller iner ve meydan─▒ g├Âle ├ževirirdi . Kar ya─čd─▒─č─▒nda ise kar evlerin ve kald─▒r─▒mlar─▒n ├╝zerinden uzun s├╝re kalmazd─▒.├çocuklar ─░pek├žilik Caddesinde tahta merdiven ile 3-4 ki┼či k─▒zak misali a┼ča─č─▒ya korkusuzca kayarlard─▒.─░stanbul veya Uluda─čÔÇÖa gidilece─činde o zaman─▒n dolmu┼č taksilerine rezerve yapt─▒r─▒l─▒rd─▒. 2070 telefon numaras─▒ ile taksi yaz─▒hanelerinden verilen saate g├Âre ├ža─čr─▒lan taksi dolmu┼člar genelde ABD men┼čeli Chevrolet, Pontiac, Cadillac gibi arabalard─▒.Bu arabalar di─čer yolcular─▒ da evlerinden alarak ya Uluda─č yada ─░stanbul vapurunu yakalamak ad─▒na YalovaÔÇÖya sizleri g├Ât├╝r├╝rd├╝.Bu arabalarda yol seyri bamba┼čka idi.Plaklar dinlenir ve sohbet edilirdi yolda. Suspansiyonu a┼č─▒r─▒ bir ┼čekilde hissedilen ve direksiyonu ile freni kontak kapat─▒lsa bile yolda kay─▒p giden bir konfora sahipti o arabalar. Bizim evin telefonu 2060 oldu─čundan s─▒k s─▒k yanl─▒┼č numara olarak taksi yaz─▒hanesi diye bizi ararlard─▒ ve ben s├╝rekli telefona cevap vermek durumunda kal─▒rd─▒m.

O zamanlar radyo, Mahfel,yoldan ge├žen boza,macun sat─▒c─▒lar─▒,yazl─▒k ├╝st├╝ a├ž─▒k sinemalar en b├╝y├╝k e─člencelerimizdi.Bize o d├Ânemlerde korku salan Rahmetli Deli AytenÔÇÖi sayg─▒yla an─▒yorum.MahfelÔÇÖde oturmak ve geleni ge├ženi seyretmek ayr─▒ bir keyifti.Spor bir araba,turist, dar pantolon, kot, k─▒sa etek,┼čort giyenler ├žok ama ├žok nadirdi.

─░lk ├Â─čretimimi o zamanlar Alt─▒parmakÔÇÖta bulunan ah┼čap binal─▒ ├ľzel ─░nal Ertekin okulunda yapt─▒m. Babam okul pantalonluk ve ceketli─čimi Mavi K├Â┼čeÔÇÖde bulunan U─čur Mekik ma─čazas─▒ndan kuma┼č olarak al─▒r ve ├ťnl├╝ Caddedeki terzilere diktirterek okul ├╝niformalar─▒m─▒ temin ederdi.Haz─▒r giyim ma─čazalar─▒ ├žok k─▒s─▒tl─▒ idi.Terzilere provaya giderdik b├╝y├╝k bir heyecan ile.K─▒┼čl─▒k botlar─▒m─▒z─▒ ise S├╝merbankÔÇÖtan ordu sa─člaml─▒─č─▒ ile temin ederdik.

KayhanÔÇÖdaki cant─▒k├ž─▒lara ise evden annemin haz─▒rlad─▒─č─▒ k─▒ymal─▒ ve peynirli har├ž ile gidilir ve tepsi ile bu har├žtan yap─▒lan cant─▒klar s─▒cak s─▒cak eve ula┼čt─▒r─▒l─▒rd─▒.

Ferit Esen

Bayram Yerinin Filme Al─▒n─▒┼č─▒

Ferit Esen elektroni─če merakl─▒, 1942 do─čumlu bir delikanl─▒d─▒r. O y─▒llarda BursaÔÇÖda bir├žok konuda AnadoluÔÇÖya ├Ârnek olan, ─░stanbulÔÇÖa kafa tutan giri┼čimciler bulunuyordu. BursaÔÇÖda st├╝dyo kurup, plak dolduran ve sadece b├Âlgeye de─čil, T├╝rkiyeÔÇÖnin d├Ârt bir taraf─▒na g├Ânderen Ahmet ├çokranÔÇÖla ├žal─▒┼čm─▒┼č, daha sonra PTTÔÇÖnin yan─▒ndan MaksemÔÇÖe ├ž─▒kan cadde de k├╝├ž├╝k bir d├╝kk├ónda elektronik d├╝nyas─▒na dalm─▒┼č, radyo-teyp-pikap ve televizyon tamiri d─▒┼č─▒nda baz─▒ elektronik aletler de yapm─▒┼čt─▒.

Ferit BeyÔÇÖin sinemaya ve m├╝zi─če olan merak─▒ hi├ž eksilmez. Kendi deyimi ile sinema teknolojisine a┼č─▒r─▒ merakl─▒d─▒r. Bundan sonras─▒n─▒ kendi a─čz─▒ndan dinleyelim, ÔÇťSaat tamircisi H├╝samettin K├╝nktakan a─čabeyimde 8 mmÔÇÖlik bir film kameras─▒ vard─▒. H├╝samettin Bey m├╝zi─če ├žok merakl─▒yd─▒, ├žok g├╝zel keman ├žalard─▒. Kameray─▒ bir para ├Âdedim.

BursaÔÇÖda ├žekti─čim filmlerin banyosunu ─░stanbulÔÇÖda yapt─▒r─▒yordum. Kameray─▒ ald─▒ktan sonra ilk film ├žekimimi, P─▒narba┼č─▒ Bayram YeriÔÇÖnde yapmaya karar verdim. Arkada┼č─▒m Matbaac─▒ Atilla Asl─▒m ile bayram yerine gittik. Deyim yerindeyse Atilla Bey, filmin hem asistan─▒, hem de ba┼črol oyuncusu oldu. Filmin bir├žok sahnesinde onu g├Âr├╝rs├╝n├╝z, baz─▒ sahnelerde o beni ├žekti. Bu film ├╝├ž dakika s├╝r├╝yordu.

Bu kamerayla iyi-k├Ât├╝ bir├žok ├žekim yapt─▒m. ─░zmirÔÇÖi ├žektim, ├žocuklar─▒m─▒n s├╝nnet d├╝─č├╝nlerini ├žektim. 1985 y─▒l─▒na kadar bir├žok konuda k─▒sa ├žekimler yapt─▒. Garaj yang─▒n─▒n─▒ ├žektim. 1978 veya 1979 y─▒l─▒ olabilir, BursaÔÇÖda yap─▒lan bir Ralliyi filme ald─▒m. Ara-s─▒ra ├žekti─čim bu filmleri seyredip, eski g├╝nleri anar─▒mÔÇŁ.

2,014 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒