Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Unutturulan Cihangir Osmanl─▒ Padi┼čah─▒
  • 09 Mart 2019 Cumartesi
  • +
  • -

Unutturulan padi┼čah ba┼čl─▒─č─▒n─▒n sizi ┼ča┼č─▒rtt─▒─č─▒n─▒ biliyorum. Osmanl─▒ tarihine ilgi duyanlar tarih├žiler, ara┼čt─▒rmac─▒lar, Kanuni Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n o─člu MustafaÔÇÖn─▒n babas─▒ taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lmeyip, tahta ├ž─▒kabilseydi Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun y├╝kselmesinin s├╝rece─čini ├Âne s├╝rerler. MustafaÔÇÖn─▒n k├╝├ž├╝k karde┼či ┼×ehzade Beyaz─▒t i├žin de bunu ├Ânerebiliriz.

Halk taraf─▒ndan ├žok sevilen ┼čehzadenin ad─▒n─▒ kullanan iki maceraperest bir k─▒s─▒m halk─▒ kendilerini ┼×ehzade Mustafa oldu─čuna ikna eder. Biri AnadoluÔÇÖda, di─čeri RumeliÔÇÖnde isyan ederler. Halk─▒n i├žinde bulundu─ču durum bu isyana zemin haz─▒rlar. Genelde II. Beyaz─▒t, I. Selim, Kanuni ve sonras─▒nda ├ž─▒kan ayaklanmalar─▒n alt─▒nda yatan ekonomik sorunlar incelenmez, ge├ži┼čtirilir.

┼×ehzade Mustafa ├Âl├╝r ama annesi ve o─člu BursaÔÇÖdad─▒r. Ya┼čl─▒ padi┼čah i├žin torunu da bir tehdittir.┬á MustafaÔÇÖn─▒n o─člu Mehmet BursaÔÇÖda ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Esas konumuza d├Ânelim, size padi┼čah Musa ├çelebiÔÇÖyi anlataca─č─▒m. Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n hayatta kalan alt─▒ o─člundan d├Ârd├╝nc├╝s├╝d├╝r. 1492ÔÇÖdeki Ankara Sava┼čÔÇÖ─▒nda tarih├žilerimizin ÔÇťD├╝zmeceÔÇŁ diye tan─▒tt─▒─č─▒ abisi Mustafa ├çelebi ile babas─▒ Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒ terk etmediler ve Emir TimurÔÇÖa esir d├╝┼čt├╝ler.

Osmanl─▒ kaynaklar─▒nda Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n dokuz erkek evlad─▒ oldu─ču yaz─▒l─▒d─▒r. En b├╝y├╝kleri Ertu─črul ├çelebi, Kad─▒ Burhanettin ile yap─▒lan bir sava┼čta hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir. Di─čerleri, Emir S├╝leyman, Mustafa ├çelebi, Musa ├çelebi, ─░sa ├çelebi, Mehmet ├çelebi, Kas─▒m ├çelebi, Hasan ├çelebi ve Yusuf ├çelebi.

Kas─▒m ├çelebi, abisi Emir S├╝leyman taraf─▒ndan ─░mparator ManuelÔÇÖe rehin b─▒rak─▒lm─▒┼č, 1417 y─▒l─▒nda vefat etmi┼čtir. Yusuf ├çelebi ise ─░stanbulÔÇÖa gitmi┼č, burada Hristiyan olmu┼čtur (Necdet Sakao─člu, Bu M├╝lk├╝n Sultanlar─▒, s, 68, ─░stanbul 1999). Hasan ├çelebi hakk─▒nda bir bilgi edinemedim. Belki de gen├ž ya┼čta vefat etmi┼čtir.

1388 y─▒l─▒nda do─čan ┼čehzadeÔÇÖnin ├Âmr├╝ Bug├╝n Bulgaristan s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan ├çamurluÔÇÖda 5 Temmuz 1413 y─▒l─▒nda sona erer. Bilinen tek e┼či Eflak Voyvodas─▒ MirceaÔÇÖn─▒n k─▒z─▒yd─▒. O da 1408 tarihinde vefat etmi┼čtir.

Osmanl─▒ Padi┼čahÔÇÖ─▒ Sultan I. Ahmet, S├╝leyman ├çelebi ve Musa ├çelebiyi padi┼čah olarak kabul etti─či i├žin yapt─▒rd─▒─č─▒ Sultan Ahmet CamisiÔÇÖnin ┼čerefelerini 16 minareli yapt─▒r─▒r.┬á Osmanl─▒ devleti y─▒k─▒ld─▒ ama Osmanl─▒c─▒ tarih anlay─▒┼č─▒ ge├žerli oldu─ču i├žin bu konu, bilhassa Musa ├çelebi konusu sessizce ge├ži┼čtirilir. ┬áG├╝n├╝m├╝z tarih├žileri ve ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n─▒n ├žo─ču Emir S├╝leyman ve Musa ├çelebiÔÇÖyi padi┼čah olarak kabul ederler.

Babas─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ sava┼člara kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Babas─▒n─▒n saltanat d├Âneminde Rumeli’de ak─▒nlara kat─▒lm─▒┼čt─▒r Ankara Sava┼č─▒’nda Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n yan─▒nda bulunmu┼č, babas─▒n─▒ terk etmemi┼č, abisi Mustafa ile beraber birlikte esir d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Musa ├çelebi Ankara Sava┼č─▒’nda Timur’a tutsak d├╝┼čen babas─▒n─▒n yan─▒nda esir olarak kalm─▒┼čt─▒r. Bu onun Timur taraf─▒ndan kayr─▒lmas─▒na yol a├žt─▒─č─▒ bildirilir. Musa ├çelebi’ye Timur taraf─▒ndan hilat giydirilip, kemer, k─▒l─▒├ž, sadak ve de─čerli atlar verildi─či belirtilmektedir. Sonra 1403’de Timur onu kendine tabi olarak Bursa ve ├ževresinin emirli─čine de atam─▒┼čt─▒r. Y─▒ld─▒r─▒m esarette 1403’de ├Âld├╝─č├╝ zaman cenazesi Timur’un emri ile Musa ├çelebi e┼čli─či alt─▒nda Bursa’ya g├Ânderilmi┼čtir.

Ankara Sava┼č─▒ daha ba┼čtan kaybedilmi┼čti. Bu s├╝re├žte Beyaz─▒t, hi├žbir vezir ve komutan─▒n─▒ dinlememi┼č, su kaynaklar─▒n─▒ TimurÔÇÖun ordusuna kapt─▒rm─▒┼č, Emir TimurÔÇÖun kararg├óh kurdu─ču s─▒rada sald─▒rmam─▒┼č, yetmemi┼č sava┼čtan bir g├╝n ├Ânce de kap─▒kuluyla s├╝rek av─▒na ├ž─▒km─▒┼č, askerlerini de yormu┼čtur. Osmanl─▒ y├Ânetimini kabullenmemi┼č beylik askerleri, Emir TimurÔÇÖun yan─▒ndaki beylerinin yan─▒na ge├žmi┼čtir. ─░lhanl─▒lar d├Âneminde AnadoluÔÇÖya gelmi ┼č olan ├žo─ču Uygur, K─▒p├žak gibi T├╝rk halklar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču Kara Tatarlar TimurÔÇÖun saf─▒na ge├žti. Bu taraf de─či┼čtirmenin temelinde T├╝rk boylar─▒ aras─▒nda ya┼čayan kurultay gelene─činin s├╝rmesidir. Bu arada sava┼č─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ M├╝rtet ovas─▒ ad─▒n─▒ b├Âlgede ya┼čayan ├žo─ču T├╝rk ve k─▒smen Mo─čolÔÇÖlardan olu┼čan Kara Tatar denilen halk─▒n yerel beylerinden birinin ad─▒d─▒r. Esenbo─ča, Urla, bu beylerden kalan yer adlar─▒d─▒r.

xxx

Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun sol kanad─▒na kumanda eden Emir S├╝leyman (1377 – 17 ┼×ubat 1411), sava┼č─▒n kaybedildi─čini g├Âren veziriazam ├çandarl─▒ Ali pa┼ča taraf─▒ndan sava┼č meydan─▒ndan uzakla┼čt─▒r─▒l─▒p, BursaÔÇÖn─▒n yolunu tutmu┼člard─▒r.

Emir Timur, 1388ÔÇÖde Ke┼čÔÇÖte kurultay toplam─▒┼č, Cengizli soyundan bir ┼čehzadeyi han ilan etmi┼čtir. T├╝rk boylar─▒ ├Ânce A┼čina soyundan, daha sonra da Cengizli soyundan gelen hanlar─▒ kabullenmi┼člerdir

Pe┼člerinden gelen s├╝varilerin bask─▒s─▒yla devlet hazinesinin bir k─▒sm─▒ alarak Gelibolu ├╝zerinden RumeliÔÇÖne ge├žmi┼čtir. Emir S├╝leyman, Ni─čbolu Sava┼č─▒ÔÇÖnda ordunun sa─č kanad─▒na ├çandarl─▒ Ali pa┼čaÔÇÖyla komuta etmi┼čtir.

Daha sonra Emir TimurÔÇÖa itaat eden Emir S├╝leyman, EdirneÔÇÖyi ba┼čkent yaparak 1403-1411 tarihleri aras─▒nda Rumeli ve Bat─▒ AnadoluÔÇÖda h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Emir S├╝leyman, Bizans, Venedik, Ceneviz, RodosÔÇÖtaki Saint Jean ┼č├Âvalyeleri, Latin Naksos D├╝kl├╝─č├╝, babas─▒n─▒n kaynatas─▒ ve Ankara Sava┼č─▒ÔÇÖnda son ana kadar be┼č bin askeriyle Y─▒ld─▒r─▒mÔÇÖ─▒n yan─▒nda sava┼čan S─▒rp Despotu Stefan Lazerevi├žÔÇÖle anla┼čmalar yapt─▒. Devletin devam─▒ i├žin tavizler verdi. Do─ču Roma, vasall─▒ktan ├ž─▒kt─▒, vergi ├Âdemeyi b─▒rakt─▒. Selanik ve baz─▒ topraklar, hisarlar iade edildi. Ceneviz ve Venediklere ticari imtiyazlar verildi.

Emir Timur, Halep ve ┼×amÔÇÖda yapt─▒─č─▒ katliamlar─▒ AnadoluÔÇÖda yapmam─▒┼čt─▒r. ─░zmir Liman─▒ÔÇÖn─▒ yapt─▒klar─▒ kaleyle kontrol eden ┼č├Âvalyelere sald─▒ran Emir Timur, buray─▒ ele ge├žirip esirlerin hepsini ├Âld├╝rm├╝┼čt├╝r.

Tarih├žilerimizin Timurlenk (topal Timur) diyerek s├Âzde k├╝├ž├╝msedikleri Emir Timur, Arap tarih├žilerim Ebu Yezit, Abe Yezit dedikleri Beyaz─▒tÔÇÖa ┼č├Âvalyelerle sava┼čt─▒─č─▒ i├žin sempati bekliyordu. Kendisine yard─▒m vaat etmi┼čti. Ancak, Sultan Beyaz─▒t,┬á yazd─▒─č─▒ mektuplarla deyim yerindeyse belay─▒ kendi ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒. Oysa babas─▒ Sultan I. Murat, ─░lhanl─▒lar─▒n da─č─▒ld─▒─č─▒ 1355 y─▒l─▒na kadar ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ bildirerek onlardan gelecek sald─▒r─▒lar─▒ ├Ânlemi┼čtir. ┬áEmir Timur, bir m├╝ddet sonra Beyaz─▒tÔÇÖ─▒ affetmi┼č, haremini iade etmi┼čtir. Emir Timur, Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n ÔÇťOca─č─▒m─▒z─▒ s├Ând├╝rme, Kara Tatarlar─▒ buradan g├Ât├╝rÔÇŁ dileklerini kabul etmi┼č ve uygulam─▒┼čt─▒r. Emir Timur, Beyaz─▒tÔÇÖ─▒ SemerkantÔÇÖa g├Ât├╝r├╝p, sonra serbest b─▒rakmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu. Bunu ├Â─črenen Beyaz─▒t, ├╝z├╝nt├╝s├╝nden hastaland─▒ ve k─▒sa bir s├╝re sonra 43 ya┼č─▒nda vefat etti.

Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n Tokat, Amasya, Erzincan, Sivas ve MalatyaÔÇÖya sald─▒r─▒p ele ge├žirmesi Osmanl─▒lar─▒ ÔÇťU├ž beyiÔÇŁ┬á olarak g├Âren Anadolu beylerinde tepki uyand─▒rm─▒┼č ve onlar─▒ hami aray─▒┼č─▒na itmi┼čtir. Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n ErzincanÔÇÖa h├╝cum ederek, Amasya BeyÔÇÖi TatratenÔÇÖin haremini esir alarak BursaÔÇÖya g├Ât├╝rmesi, A┼č─▒kpa┼čazadeÔÇÖnin bir ┼čiirle anlatt─▒─č─▒na g├Âre, ├žok k─▒┼čk─▒rt─▒c─▒ bir hareket say─▒lm─▒┼čt─▒r. (Umumi T├╝rk Tarihine Giri┼č I, s, 338)

Emir Timur, Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n Sivas ve ErzincanÔÇÖa m├╝dahalesine tahamm├╝l edemedi. Osmanl─▒lar, AnadoluÔÇÖda ipek yolunu boyunca b├╝y├╝d├╝ler, bu yolu ele ge├žirmek fetihler yapt─▒lar. Amasya, ipek kervanlar─▒n─▒n AnadoluÔÇÖya giri┼č kap─▒s─▒yd─▒. Emir TimurÔÇÖda ipek yolunu ele ge├žirmek, kendi topraklar─▒ndan ge├žmesi i├žin Alt─▒nordu h├╝k├╝mdar─▒ Toktam─▒┼č ile sava┼čm─▒┼čt─▒. Alt─▒nordu kentleri ve K─▒r─▒mÔÇÖdaki KefeÔÇÖyi yak─▒p y─▒km─▒┼čt─▒r. Emir Timur, fetihlerini Do─čuÔÇÖda yapmak ve Mo─čolistanÔÇÖ─▒ ele ge├žirmek istiyordu.

M├╝verrih GeliboluÔÇÖlu Ali (1541-1600), Emir TimurÔÇÖun Y─▒ld─▒r─▒mÔÇÖa ├╝├ž defa mektup yaz─▒p,┬á ÔÇťErzincan H├ókimi TahratenÔÇÖin irsi m├╝lk├╝ne m├╝dahale etmemesini, kendi d├╝┼čmanlar─▒ olan Ahmet Celay─▒r ile Kara YusufÔÇÖu Rum memleketinde beslememesini Y─▒ld─▒r─▒mdan rica ettiyse de dinletemedi. Baz─▒ Osmanl─▒ tarih├žileri Osmanl─▒ sultanlar─▒n─▒ b├╝y├╝tmek ve TemurÔÇÖu tahkir etmek ├╝zere hakikat hilaf─▒ ┼čeyler yazarlarÔÇŽ Ben hakir daima hakikat─▒ s├Âylemeyi ├ódet edindi─čimden, hadiseyi zaman─▒mdaki efaz─▒l ve me┼čayihten tetkik ettim ve tahkik─▒nda enva yollardan saÔÇÖy ettim.. Bu cihetten bu hadiseyi eksiltmeden yazd─▒m.ÔÇŁ (K├╝nh├╝-l AkbarÔÇÖdan aktaran Z. Velidi Togan, Umumi T├╝rk Tarihine Giri┼č I, s, 339)

M├╝verrih GeliboluÔÇÖlu Ali, eserinin Osmanl─▒lara ait k─▒sm─▒nda ┼čunlar─▒ yazm─▒┼čt─▒r, ÔÇťTemur Osmano─čullar─▒ memleketinde ├ólemgirlik yapmak sevdas─▒ ta┼č─▒mad─▒. Ali Osman sultanlar─▒ k├╝ffarla m├╝cadele eden kahramanlar oldu─čundan onlar─▒n ├╝lkesine asker ├žekmeyi reva g├ÂrmediÔÇŁ dedikten sonra Tem├╝rÔÇÖ├╝n a─čz─▒ndan manzum olarak ┼čunlar─▒ aktarm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťPehlivanlar durur cihadÔÇÖu nih├ód
Kanda azmetseler muzafferdur
Oldular husrevan-ı mülk sitân
Ne o vadide tuhmu ┼čer ekel├╝m
Bizden incinmeye kimse ilanÔÇŁ

Anonim Tev├órih-i Ali OsmanÔÇÖda, Beyaz─▒t, TimurÔÇÖun d├╝zg├╝n hitaplar─▒na kar┼č─▒; ÔÇťVire hem kahpenin erisin, gelip benimle bulu┼čmazsanÔÇŁ demi┼čtir.

Emir Timur, hi├ž istemedi─či bir sava┼čta kendi eline d├╝┼čen Beyaz─▒tÔÇÖ─▒ yi─čit ve kahraman bir asker olarak takdir etmi┼č, haremini kendine vermi┼č, i├žki meclislerine de al─▒koyarak aralar─▒nda ├╝lfet h├ós─▒l olmu┼čtur. Temur, onun kendi memleketinde ve fethetti─či ÔÇśFirenkÔÇÖ ├╝lkelerinde istiklalini tan─▒yaca─č─▒n─▒, kendisini evvelkinden daha kuvvetli bir padi┼čah yapma karar─▒nda oldu─čunu, bir ┼č├Âvalyelik eseri olarak, bildirmi┼čti. Tem├╝rÔÇÖ├╝n bu karar─▒nda ciddi oldu─čunu, ┼×erafettin Yezdi ve Haf─▒z AbruÔÇÖdan ba┼čka onun maiyetinde bulunup Suriye ve Anadolu seferlerinin ayr─▒ tarihini yazan k├ótibi ┼×ebabeddin Muhammed M├╝n┼čiÔÇÖnin verdi─či tafsilatla sabittir. (Umumi T├╝rk Tarihine Giri┼č I, s, 339-340)

Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝ne ├╝z├╝len Emir Timur, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni d├Ârt ┼čehzade aras─▒nda b├Âlerek ve Kara Tatarlar─▒ da yan─▒na alarak AnadoluÔÇÖdan ayr─▒ld─▒.

***

Musa ├çelebi 1403 – 1404 y─▒llar─▒nda Bursa’da Timur’dan beratl─▒ emir olarak h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č ama daha sonra karde┼či ─░sa ├çelebi taraf─▒ndan buradan uzakla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Karde┼či ─░sa ├çelebi Karesi civarlar─▒na geldi ve Musa’n─▒n emirli─čini tehdide ba┼člad─▒. Musa ├çelebi, ─░sa ├çelebi’ye kar┼č─▒ bir s─▒ra h├╝cumda bulundu ve ─░sa ├çelebi g├╝├žlerine ├╝st├╝n geldi ama son ├žarp─▒┼čma Bal─▒kesir civar─▒nda oldu ve Musa ├çelebi yenik d├╝┼č├╝p ka├žmak zorunda kald─▒. Musa ├çelebi buradan Germiyano─člu II. Yakup Bey’in yan─▒na, sonra da kuzeni olan Karamano─člu Mehmed Bey’e ile Candaro─člu ─░sfendiyar Bey’in yan─▒na s─▒─č─▒nd─▒.

1409’da ├çelebi Mehmet, Bursa’y─▒ karde┼či S├╝leyman ├çelebi’ye kapt─▒rm─▒┼čt─▒. Bu nedenle Mehmet, karde┼či ├çelebi Musa ├çelebi’ye onunla g├Âr├╝┼čme teklif eden bir mektup g├Ânderdi. ─░ki karde┼č K─▒r┼čehir civar─▒nda Cemele Kalesinde bulu┼čtular. Burada bir ortak plan yap─▒p bunu ├╝zerinde anla┼čt─▒lar. Bu plana g├Âre ├çelebi Mehmet ve Musa ├çelebi babalar─▒ndan kalan Osmanl─▒ devletini aralar─▒nda ikiye b├Âlmeyi ├Âng├Ârmekte idiler. Plana g├Âre ├Ânce Musa ├çelebi Rumeli’ye Eflak’a ge├žecek orada civardan toplad─▒─č─▒ T├╝rkmenler ve di─čer ittifak yapt─▒─č─▒ Hristiyan h├╝k├╝mdarlardan ald─▒─č─▒ askerlerle Edirne ├╝zerine y├╝r├╝yecekti. Musa ├çelebi galip geldi─činde, S├╝leyman ├çelebi yerine Edirne’de Osmanl─▒ Rumeli topraklar─▒ sultan─▒ olacakt─▒. Ayn─▒ zamanda Amasya’dan ├çelebi Mehmet Bursa ├╝zerine y├╝r├╝yecek ve Anadolu’daki Osmanl─▒ arazilerinin Sultan─▒ olacakt─▒.

Musa ├çelebi, 1409’da ├çandaro─člu ─░sfendiyar Bey’in sa─člad─▒─č─▒ bir gemi ile Sinop’tan Rumeli’de Eflak’a ge├žti ve burada Eflak voyvodas─▒ I. Mircea taraf─▒ndan ├žok iyi kar┼č─▒land─▒. Y─▒llar sonra ┼×eyh Bedrettin de ayn─▒ yolu kullanarak RumeliÔÇÖye ge├žecektir. Musa Bey Eflak Voyvodas─▒ Mircea’n─▒n k─▒z─▒ ile evlendi. Mircea’n─▒n sa─člad─▒─č─▒ ├žok say─▒da Eflak askerleri ve Tuna boylar─▒nda ve Dobruca’da yerle┼čmi┼č T├╝rkmenlerden bir ordu kurmaya ba┼člad─▒. Bulgaristan’a indi ve oradaki boyarlar─▒n da deste─čini sa─člad─▒. Bunun haberini Anadolu’da bulunmakta iken alan S├╝leyman ├çelebi hemen Bizans deste─či i├žin Konstantinopolis’e ve oradan da Edirne’ye ge├žti. Amasya’dan y├╝r├╝yen ├çelebi Mehmet de Bursa’y─▒ eline ge├žirmeyi ba┼čard─▒. B├Âylelikle Musa ├çelebi ve ├çelebi Mehmet planlar─▒n─▒n birinci a┼čamas─▒ ba┼čar─▒ ile ger├žekle┼čtirildi.

Musa ├çelebi yeni toplad─▒─č─▒ ordusu ile 1410’da Balkanlardan g├╝neye indi. Bizans’dan ald─▒─č─▒ asker├« desteklerle g├╝├žlenen Emir S├╝leyman ordusu ile sava┼ča giri┼čti11 ┼×ubat 1410’da S├╝leyman ├çelebi’nin ├╝zerine g├Ânderdi─či bir orduyu Yanbolu’da yendi. Fakat S├╝leyman ├çelebi ┼čahsen ordusunun ba┼č─▒na ge├žtikten sonra 15 Haziran 1410’da “Hask├Ây Hisar─▒” ├Ân├╝nde yap─▒lan sava┼čta Musa ├çelebi yenildi. Eflak’a geri ka├žmak zorunda kald─▒. ├çirmen ve Yanbolu civarlar─▒nda ├žete sava┼člar─▒ ba┼člatt─▒.

Musa ├çelebi, ordusuyla en son olarak 17 ┼×ubat 1411’de bir k─▒┼č havas─▒ alt─▒nda Edirne’yi bast─▒. S├╝leyman ├çelebi, taraftarlar─▒n─▒ ├žok g├╝cendirmi┼čti. S├╝leyman ├çelebi o s─▒rada bir hamam ├ólemindeydi ve kendine durumu bildirenlere ├Ânce inanmay─▒p onlara hakaretli hareketlerde bulundu. Fakat durumu sonunda anlayan S├╝leyman ├çelebi geceleyin yan─▒nda ├žok az say─▒da adam─▒yla ancak ka├žmay─▒ ba┼čard─▒. S├╝leyman ├çelebi D├Â─čenciler k├Ây├╝ne geldi─či zaman k─▒lavuzu ihanet edip k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝ ve ba┼č─▒ kesilerek Edirne’ye Musa ├çelebi huzuruna g├Ât├╝r├╝ld├╝.

Musa ├çelebi 1410’da Osmanl─▒ idaresindeki Rumeli b├Âlgelerinde Osmanl─▒ H├╝k├╝mdar─▒ olarak Edirne’de tahta ge├žip 1410-1413 aras─▒nda saltanat s├╝rm├╝┼čt├╝r. Fakat bu sefer de 1413’de karde┼či Mehmet ├çelebi ile yapt─▒─č─▒ askeri m├╝cadeleler sonunda yenilip 1413’te ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Musa ├çelebi Edirne’de 17 ┼×ubat 1411’de yap─▒lan biat t├Âreni ile sultan ilan edilip tahta ge├žti. ┬áAd─▒na para bast─▒rd─▒. B├Âylece karde┼či Mehmet ├çelebi ile birlikte yapt─▒─č─▒ stratejik plan ba┼čar─▒l─▒ oldu. 1411’da tekrar Osmanl─▒ Devleti ├çelebi Mehmet Anadolu’da ve Musa ├çelebi Avrupa’da h├╝k├╝mdar olarak ikiye b├Âl├╝nm├╝┼č oldu. Musa ├çelebi karde┼či Mehmet ├çelebi ile yapt─▒─č─▒ anla┼čman─▒n ge├žersiz oldu─čunu ilan etti. Ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ duyurarak kendi ad─▒na hutbe okutup sikke bast─▒rd─▒. ├çandarl─▒ Birinci ─░brahim Pa┼ča’y─▒ vezir ve Simavnal─▒ ┼×eyh Bedreddin’i kazasker olarak atad─▒. Bu tercihinin sebebini ve Balkanlardaki durumu yaz─▒n─▒n sonunda ayr─▒nt─▒l─▒ olarak inceleyece─čiz.

Musa ├çelebi, yerine ge├žti─či a─čabeyi S├╝leyman ├çelebi’den, daha etkin politikalar uygulamaya ba┼člad─▒. Venedik Cumhuriyeti’ne ticari imtiyazlar tan─▒d─▒. Kendine tahta ge├žmekte yard─▒m─▒ dokunan s─▒n─▒r gazilerine kar┼č─▒l─▒k sa─člamak i├žin ├Ânce Balkanlar─▒ sindirme politikas─▒na giri┼čti. Osmanl─▒ devletinin elinde bulunup Ankara Sava┼č─▒’ndan sonra S─▒rplar taraf─▒ndan i┼čgal edilmi┼č b├Âlgeleri geri almak hedefiyle S─▒rbistan g├╝neyindeki b├Âlgeleri, K├Âpr├╝l├╝, Ak├žabolu ve Provadi (bug├╝nk├╝ Bulgaristan’da Provadiya) ve kalelerini ve Nob─▒rda’da bulunan g├╝m├╝┼č madenleri merkezini eline ge├žirdi. Mihalo─člu ve ak─▒nc─▒lar─▒ Makedonya’n─▒n i├žlerine ak─▒nlar yapt─▒lar. Ba┼č kald─▒ran Bulgar BeyÔÇÖini sindirdi.

Bu politikalar─▒n─▒n bir ba┼čkas─▒ Bizans ─░mparatoru ile S├╝leyman ├çelebi aras─▒ndaki anla┼čmay─▒ feshetmek oldu. S├╝leyman ├çelebi’nin Bizansl─▒lara verdi─či Selanik ┼čehrini yeniden eline ge├žirdi. Musa ├çelebi, 1411’de yeni bir Konstantinopolis ku┼čatmas─▒na ba┼člad─▒. KonstantinopolisÔÇÖi karadan ve denizden ku┼čatt─▒. Bu Osmanl─▒lar─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ ─░stanbul ku┼čatmas─▒d─▒r. Bu ku┼čatma Konstantinopolis halk─▒n─▒n moralinin ├žok a┼ča─č─▒ya d├╝┼čmesine neden oldu. Musa ├çelebi’nin ufak deniz g├╝c├╝n├╝n yenilgiye u─črat─▒lmas─▒ ve Konstantinopolis kara surlar─▒n─▒n a┼č─▒lmaz olarak g├Âr├╝lmesine ra─čmen Musa ├çelebi karadan ku┼čatmaya devamda ─▒srar etmekteydi.

1411 Bizans ─░mparatoru ─░stanbul’da rehin olarak tutulan S├╝leyman ├çelebi’nin o─člu Orhan ├çelebi’yi serbest b─▒rakt─▒. Orhan ├çelebi kendine asker toplayarak Selanik’te isyan ├ž─▒kartt─▒. Fakat Musa ├çelebi, Konstantinopolis ku┼čatmas─▒n─▒ b─▒rakmadan, baz─▒ birliklerini Selanik’e g├Ânderip bu isyan─▒ bast─▒rmay─▒ ba┼čard─▒. Bu Osmanl─▒ birlikleri, sonra da S├╝leyman ├çelebi’nin Bizansl─▒lara verdi─či Teselya b├Âlgesine de ak─▒nlar yap─▒p bu b├Âlgeyi geri ald─▒lar.

Musa ├çelebi uygulad─▒─č─▒ politika ve bunu uygulamak i├žin ald─▒─č─▒ ha┼čin tedbirler ve yapt─▒─č─▒ eylemler ak─▒nc─▒ beylerini rahats─▒z etti. Abisi Emir S├╝leyman zaman─▒nda zenginle┼čen baz─▒ kimselerin mallar─▒na el koydu. ┬áBu s─▒rada Musa ├çelebi Balkanlarda bulunan Gazi ak─▒nc─▒lar─▒n kazanm─▒┼č olduklar─▒ g├╝├ž, ganimet ve onlara verilen t─▒marlar─▒ fazla buldu. Ak─▒nlardan elede edilen ganimetlerden hazineye pay ay─▒rmalar─▒n─▒ istedi. ┬áAk─▒nc─▒lar─▒n bu ├Âzel imtiyazlar─▒n─▒ azaltmak amac─▒yla ak─▒nc─▒lara y─▒ll─▒k ak─▒nlar─▒n─▒ durdurmalar─▒n─▒ emretti. Bu ise s─▒n─▒rlardaki gazi emirleri g├╝cendirdi. Mihalo─člu, Musa ├çelebi’ye olan ba─člar─▒n─▒ kopartt─▒ ve o y─▒l Makedonya’ya Edirne’den izinsiz, hatta merkeze hi├ž haber bile vermeden, ak─▒n yapt─▒ ve bu izinsiz ak─▒nda kazand─▒─č─▒ topraklar─▒n t─▒marlar─▒n─▒ ve ganimeti merkeze bildirmeden kendisi da─č─▒tt─▒.

Di─čer taraftan Edirne’de Musa ├çelebi taraf─▒ndan ┼čeyh├╝lislam olarak atanan ┼×eyh Bedrettin, fakirlere hazineden da─č─▒t─▒m yap─▒lmas─▒n─▒ ├Âng├Âren fikirleri ile hem medreseli S├╝nnileri hem de ├╝lkenin zengin ileri gelenlerini k─▒zd─▒rd─▒ ve ┼×eyh Bedrettin aleyhinde bir├žok komplolar kurulmaya ba┼čland─▒. Bu geli┼čmelerden devletin idaresini elinde tutan ├çandarl─▒ vezirleri ho┼članmay─▒p Bizans’la ve Anadolu’da bulan Mehmet ├çelebi ile Musa ├çelebi’yi iktidardan atmak i├žin gizli m├╝zakerelere giri┼čtiler.

├ľdenmeyen ├╝├ž y─▒ll─▒k vergi i├žin ─░mparator ManuelÔÇÖe g├Ânderilen Vezir ├çandarl─▒ ─░brahim Pa┼ča, ─░stanbulÔÇÖa gitti. Buradan BursaÔÇÖdaki ├çelebi MehmetÔÇÖle temasa ge├žti, saha sonra ─░mparator ManuelÔÇÖin bir mektubuyla onun yan─▒na gitti.

Bizans ─░mparatoru Manuel Mehmet ├çelebi ile yak─▒n ili┼čkiye ge├žti. 1412 ba┼člar─▒nda Manuel Bursa’ya bir gizli el├ži g├Ânderdi ve onu ─░stanbul’a davet etti. Mehmet ├çelebi 15.000 ki┼čilik ordusu refakatinde ├ťsk├╝dar’a geldi. Onu burada kar┼č─▒layan Bizans ─░mparatoru, onu ─░stanbul’a ge├žirdi ve orada 3 g├╝n s├╝ren bir a─č─▒rlama t├Âreni yap─▒ld─▒. Mehmet ├çelebi’nin refakat ordusunu Bo─čaz ├╝zerinde Rumeli’ye ge├žirmeye ba┼člad─▒lar. Ekim 1412’de iki karde┼č ordular─▒yla ├çatalca yak─▒nlar─▒nda ─░nce─čiz Muharebesi’ne giri┼čtiler. Musa ├çelebi Cihangirli─čini bir daha g├Âsterdi ve ├çelebi Mehmet- Bizans kuvvetlerini bozguna u─čratt─▒. Bu muharebede Mehmet ├çelebi yaraland─▒; yenik d├╝┼čt├╝ ve ├Ânce ─░stanbul’a sonra Bursa’ya ├žekilmek zorunda kald─▒.

*

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin y├Âneten bey ve padi┼čahlar, deyim yerindeyse Edirne d─▒┼č─▒nda t├╝m Balkanlar─▒ ak─▒nc─▒ beylerine b─▒rakm─▒┼člard─▒. ┬áAk─▒nc─▒ beyleri t─▒mar da─č─▒tma yetkisine sahiptiler. Osmanl─▒ ┼čehzadelerinin hi├ž birisi RumeliÔÇÖne sancak beyi olarak g├Ânderilmedi.┬á Emir S├╝leymanÔÇÖ─▒n BursaÔÇÖy─▒ birka├ž kez ele ge├žirmesine ra─čmen BursaÔÇÖya d├Ânmeyip EdirneÔÇÖde kalmas─▒, Balkanlarda izledi─či bar─▒┼č├ž─▒ politikalar ak─▒nc─▒ beylerin gelirlerini d├╝┼č├╝rm├╝┼č, h├ókimiyet alanlar─▒ daraltm─▒┼čt─▒.

Musa ├çelebi’nin bu galibiyeti Mehmet ├çelebi’yi y─▒ld─▒rmad─▒. Yine o y─▒l─▒n sonlar─▒nda yine Bursa’dan bir ordu ile gelip Bo─čaz─▒ ge├žti ve Bizans ─░mparatoru ve S─▒rp Despotunun verdi─či takviyelerle yine Musa ├çelebi ├╝zerine y├╝r├╝d├╝ ve bir seri ├žat─▒┼čmalara tutu┼čtular. Ama bu ikinci seferki ├žat─▒┼čmalarda da Mehmet ├çelebi yenik d├╝┼čt├╝ ve yine Bursa’ya ├žekildi.

Ak─▒nc─▒ beylerin ├Ânde geleni Gazi Evrenos Bey, ├çelebi MehmetÔÇÖle temasa ge├žti.┬á T─▒rhala Sancak BeyÔÇÖi Sinan BeyÔÇÖde Musa ├çelebiÔÇÖye kar┼č─▒yd─▒. Mehmet ├çelebi 15 Haziran 1413’de yeni bir orduyla bu sefer Karadeniz ├╝zerinden Trakya’ya asker ├ž─▒kararak Rumeli’ye ge├žti. ├çelebi Mehmet, damad─▒ oldu─ču Dulkadir BeyÔÇÖinden yard─▒m istedi. Dulkadir BeyÔÇÖi Nasir├╝ddin o─člunun kumandas─▒nda 15 000 ki┼čilik bir ordu g├Ânderdi. ├çelebi MehmetÔÇÖin ordusunda Bizans,┬á S─▒rp despotunun askerleri, Balkanlardaki di─čer Hristiyan beylerinin askerleri bulunuyordu. (Atilla ├çetin, Musa ├çelebi, s, 111Sultan ├çelebi Mehmet D├Ânemi).

Musa ├çelebi, abisinin aksine Balkanlarda fetihler yapm─▒┼čsa da AnadoluÔÇÖya ge├žmeyip RumeliÔÇÖnde saltanat s├╝rd├╝rme fikrinde olmas─▒ ak─▒nc─▒ beylerini iyice rahat─▒z etti. Ak─▒nc─▒ beyleri, Musa ├çelebiÔÇÖden kurtulman─▒n yollar─▒n─▒ arad─▒lar. Beyler RumeliÔÇÖni mesken tutan bu iki padi┼čahtan b─▒km─▒┼člard─▒.

Emir S├╝leyman, ├ólem yapt─▒─č─▒ hamamda Musa ├çelebiÔÇÖnin bask─▒n─▒n─▒ haber veren Evronos BeyÔÇÖi huzurundan kovdu─čunda, Evrenos Bey, ÔÇťAdam ├╝zerimden saltanat s├╝r├╝yor, bana yapt─▒─č─▒ reva m─▒d─▒rÔÇŁ deyip Musa ├çelebinin saflar─▒na ge├žmi┼čti. Ak─▒nc─▒ neyleri Mihalo─člu d─▒┼č─▒nda yan─▒ ┼čeyi yapt─▒lar ve Musa ├çelebiÔÇÖden ayr─▒ld─▒lar.

Musa ├çelebi’nin askerleri Edirne’deki ├╝mera da Musa ├çelar─▒na ge├žtiler.lebi’ye y├╝z ├ževirmi┼čti. Bu sefer iki karde┼č ordusu Vize Muharebesi’ne tutu┼čtular. TeselyaÔÇÖdaki ak─▒nc─▒ beyleri Yi─čit Pa┼ča ve Burak BeyÔÇÖde ├çelebi MehmetÔÇÖin saf

Muharebenin ba┼č─▒nda Mehmet ├çelebi’ye ba─čl─▒ yeni├žeriler a─čas─▒ Hasan A─ča birbirine kar┼č─▒ sava┼čmaya haz─▒r ordu saflar─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žerek her yeni├žerileri Mehmet ├çelebi ile birlikte olmaya ├ža─č─▒rd─▒. Musa ├çelebi, Hasan A─ča’ya kar┼č─▒ h├╝cuma ge├žti; ama Hasan A─ča’n─▒n yan─▒nda bulunan bir yeni├žeri subay─▒ taraf─▒ndan yaraland─▒. Kan revan i├žinde askerlerinin saf─▒na d├Ânen Musa ├çelebi’nin bu durumunu g├Âren askerleri pani─če kap─▒ld─▒lar ve da─č─▒l─▒p ka├ž─▒┼čmaya ba┼člad─▒lar. B├Âylece muharebe sonunda Mehmet ├çelebi galip geldi ve karde┼či Musa ├çelebi’yi muharebe meydan─▒ndan ka├žmaya zorlad─▒.

Mehmet ├çelebi ordusuyla Edirne ├Ân├╝ne geldi ise Edirne halk─▒ Musa ├çelebi’nin d├Ânebilece─činden korkarak Mehmet ├çelebi ve ordusuna ┼čehrin kap─▒lar─▒n─▒ kapad─▒.

5 Temmuz 1413’de Musa ├çelebi k├╝├ž├╝k bir ordusu ile Sofya yak─▒nlar─▒nda Samkov civar─▒nda bulunan ├çamurlu Derbendi’nde k─▒st─▒r─▒ld─▒. K├╝├ž├╝k ├žapl─▒ bir muharebede Musa ├çelebi b├╝y├╝k bir direni┼č g├Âsterdi ama a─č─▒r yaraland─▒; yaral─▒ olarak ka├žmaya ├žal─▒┼č─▒rken bir ├želtik ar─▒─č─▒na d├╝┼čt├╝. Burada kendisini yakalayan Mehmet ├çelebi askerleri Musa ├çelebi’yi hemen bo─čup ├Âld├╝rd├╝ler. Musa ├çelebi’nin cenazesi Bursa’ya g├Ânderilerek karde┼čleri ─░sa ├çelebi ve S├╝leyman ├çelebi yan─▒nda Y─▒ld─▒r─▒m’─▒n t├╝rbesine g├Âm├╝ld├╝.

D├Ânemin tarih├žisi Dukas, tarih kitab─▒nda Musa ├çelebi ile ilgili ┼čunlar─▒ yazar; ÔÇťÔÇŽMusa ├çelebiÔÇÖnin S├╝leyman ├çelebinin Do─ču RomaÔÇÖya b─▒rakt─▒─č─▒ Selanik ve di─čer kaleleri ald─▒.┬á 1411 y─▒l─▒nda Mora yar─▒madas─▒ndaki Perevard ve MatruteÔÇÖyi feth etti. 1412 y─▒l─▒nda Macarlar─▒n ├╝zerine y├╝r├╝d├╝, SemendireÔÇÖye sald─▒rd─▒. Macar kuvvetlerini yok etti. ├çok ganimet ald─▒ÔÇŽ

Evrenos Bey ve Di─čer ak─▒nc─▒ beyleri kendine ihanet etti ama buna ra─čmen ├çelebi MehmetÔÇÖi bozguna u─čratt─▒.┬á ─░stanbulÔÇÖu ku┼čatt─▒. ├çelebi Mehmet, ─░mparatora yard─▒ma ─░stanbulÔÇÖa geldi.┬á ─░mparatorun ve ├çelebi MehmetÔÇÖin kuvvetleri iki kere ├ž─▒k─▒┼č yapt─▒larsa da p├╝sk├╝rt├╝ld├╝ler.

─░mparatorÔÇÖla g├Âr├╝┼čen ├çelebi Mehmet, imparatordan izin istedi ve kuvvetlerini ikiye b├Âld├╝. Bir b├Âl├╝m├╝ Edirne ├╝zerine, di─čerleri Karadeniz y├Ân├╝ne g├Ânderdi. Ku┼čatmay─▒ kald─▒rmak mecburiyetinde kalan Musa ├çelebi, Karadeniz y├Ân├╝ndeki kuvvetlere sald─▒rd─▒. Bu s─▒rada ak─▒nc─▒ beyleri ve yeni├žeriler ├çelebi MehmetÔÇÖin saf─▒na ge├žtiler. Yenilen Musa ├çelebi, bir batakl─▒─ča d├╝┼čt├╝. Burada ├žarp─▒┼č─▒rken kolu kesildi ve kay kayb─▒ndan ├Âld├╝ Cesedi ├çelebi MehmetÔÇÖe g├Ât├╝r├╝ld├╝.┬á Mehmet, T├╝rk adetleri gere─čince yas─▒n─▒ tuttu ve g├Âm├╝lmesi i├žin BursaÔÇÖya g├Ânderdi. Sonra EdirneÔÇÖye d├Ând├╝ ve devlet ileri gelenlerinin tebriklerini kabul etti.ÔÇŁ (Ba┼člang─▒├žtan 1566ÔÇÖya Kadar Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi, 112-113)

Musa ├çelebi, ak─▒nc─▒ beylerinin n├╝fuzunu k─▒rd─▒─č─▒ gibi, neredeyse Osmanl─▒yla ├Âzde┼čle┼čmi┼č olan ├çandarl─▒ ailesini de ge├žici olarak iktidardan uzakla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

Musa ├çelebiÔÇÖnin ┼×eyh BedrettinÔÇÖi kazasker yapmas─▒ sonraki as─▒rlarda ulema ve tarih├žiler aras─▒nda ├žok tart─▒┼č─▒ld─▒ ve g├╝n├╝m├╝zde de tart─▒┼č─▒l─▒yor. O d├Ânemde Anadolu ve RumeliÔÇÖnde ya┼čayan dervi┼čler ve T├╝rkmenler aras─▒nda b├╝y├╝k bir itibar─▒ vard─▒. Halk kitleleri Musa ├çelebi y├Ânetiminden memnun olduklar─▒ i├žin ├╝├ž y─▒l sonra BedrettinÔÇÖi desteklediler. ┼×ehzadelerin sancaklara ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ yakla┼č─▒k 200 y─▒l i├žinde hi├žbir ┼čehzade RumeliÔÇÖndeki bir sanca─ča g├Ânderilmedi.

KAYNAKÇA

  • Ats─▒z, A┼č─▒kpa┼čao─člu Tarihi, Ankara1970, MEB
  • Baluet, Michel, Orta├ža─čda T├╝rkler, ─░stanbul2005, Alk─▒m Yay─▒nevi
  • Gousset, Rene, Bozk─▒r ─░mparatorluklar─▒, ─░stanbul2010, ├ľt├╝ken Yay─▒nevi
  • G├╝l, Muammer, Do─ču ve G├╝neydo─ču AnadoluÔÇÖda Mo─čol H├ókimiyeti, ─░stanbul2005, Yeditepe
  • Historia ├ťniversitesi, Tarih Kurumu, Ba┼člang─▒├žtan 1566ÔÇÖya Kadar Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi, ─░stanbul2006, Nokta Kitap
  • ─░bni Arap┼čah, AcaibuÔÇÖl Makdur, ─░stanbul, 2012, Selenge Yay─▒nlar─▒
  • ─░bni Tagr─▒berdi, En NucumuÔÇÖz Zahire, ─░stanbul, Selenge Yay─▒nlar─▒
  • ─░nalc─▒k, Halil, Devleti Aliyye I, ─░stanbul2010, ─░┼č Bankas─▒ Yay─▒nlar─▒
  • K├Âymen, Mehmet Altay, Ne┼čri TarihiI, Ankara1983
  • K├Âymen, Mehmet Altay, Ne┼čri TarihiI, Ankara1984
  • Mantran, Robert, Osmanl─▒ Tarihi I, ─░stanbul1995, Can Yay─▒nevi
  • Sultan Mehmet ├çelebi ve D├Ânemi, Bursa2014, Bursa Osmangazi Belediyesi
  • Sultan Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒d Han ve D├Ânemi Bursa2013, Bursa Osmangazi Belediyesi
  • Sultan II. Murad ve D├Ânemi, Bursa2015, Bursa Osmangazi Belediyesi
  • ┼×ikari, Karamann├óme 2005,(Haz. Metin S├ÂzenNecdet Sakao─člu), Karaman Belediyesi
  • Ostrogorski, Georg Bizans Devleti Tarihi Ankara2011,TTK
  • Tevarihi ├éli Osman, Bursa2012,
  • Togan, Zeki Velidi, Umumi T├╝rk Tarihine Giri┼č I, ─░stanbul1946, Hak Kitabevi
  • Umar, Bilge, T├╝rk Halk─▒n─▒n Orta├ža─č Tarihi, ─░stanbul1998, ─░nkilap Kitabevi
  • Vernadsky, George Mo─čollar ve Ruslar, ─░stanbul2007, Selenge Yay─▒nlar─▒
  • Yezdi, Emir Timur, Zafername, ─░stanbul2013, Selenge Yay─▒nlar─▒

1,273 Toplam, 8 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar