Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Kırım Hanları ve Çerkesler
  • 30 Mart 2018 Cuma
  • +
  • -

Alt─▒norduÔÇÖnun da─č─▒lma s├╝recinde ├çerkesya ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na kavu┼čmu┼čtu. K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n kurulu┼č d├Âneminde Taman Yar─▒madas─▒ ve K─▒r─▒mÔÇÖa yak─▒n b├Âlgelerde ya┼čayan ├çerkesler ister istemez hanl─▒─č─▒n etki alan─▒na girdiler. 1380 y─▒l─▒nda Alt─▒nordu Han─▒ ├çerkes BekÔÇÖtir. Ad─▒ Cenevizlerle yap─▒lan bir antla┼čmada ad─▒ ge├žer.┬á Bu han─▒n h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ k─▒sa s├╝rm├╝┼čt├╝r.

K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n Osmanl─▒ h├ókimiyetine girmesi ve FatihÔÇÖin KefeÔÇÖyi almas─▒ndan sonra (1475) ├çerkes kabileleri Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne ba─članmak istediler. Bu ama├žla ─░stanbulÔÇÖa heyet g├Ânderdiler. Ancak Fatih Sultan MehmetÔÇÖin 1481 y─▒l─▒nda ├Âl├╝m├╝nden sonra tahta ge├žen o─člu II. Beyaz─▒t, ├çerkesyaÔÇÖy─▒ K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒na ba─člad─▒.

Bu olay─▒ Cevdet Pa┼ča Tarih-i CevdetÔÇÖte ┼č├Âyle yazar, ÔÇťÔÇŽRuslar─▒n KabardaÔÇÖy─▒ i┼čgali bu tarafta ya┼čayan kabileleri peri┼čan etti. Onlar Devlet-i AliyyeÔÇÖde s─▒─č─▒nma ve himaye aramak zorundayd─▒lar. O s─▒rada Besleney kabilelerinin reisi K─▒z─▒l Bek nam─▒na Hac─▒ ─░smail, Timurkoy kabileleri Aslan Bek nam─▒na Hac─▒ Muhammed ad─▒ndaki ki┼čiler Bab-─▒ ├éliÔÇÖye gelerek ┼ču beyanda bulundular: ÔÇśKabarda ve di─čer ├çerkes kabileleri Devlet-i AliyyeÔÇÖnin kadim hizmetk├órlar─▒d─▒r. Onlar, Sultan Beyazit Veli zaman─▒na kadar daimi olarak sava┼č ve bar─▒┼č zamanlar─▒nda s├╝vari ad─▒yla hizmette bulundular. Daha sonra Koca Hac─▒ Giray Han, Beyaz─▒t HanÔÇÖdan ad─▒ ge├žen kabilelerin kendi hizmetine verilmesi talebinde bulundu─čunda, o da bu talebi kabul etti ve o g├╝nden beri bu kabileler K─▒r─▒m hanlar─▒n─▒n hizmetindedirler.ÔÇŁ

(Tarih-i Cevdet, III/156-157, Osmanl─▒ D├Âneminde K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒, V.D. Simirnov, s,168)

K─▒r─▒mÔÇÖa yerle┼čmi┼č ├çerkeslerler hanl─▒kta ├Ânemli g├Ârevler ald─▒lar.┬á Onun d─▒┼č─▒nda ├çerkesler K─▒r─▒m Tatarlar─▒ i├žin k├Âle ve hara├ž kayna─č─▒ idiler. Taman Yar─▒madas─▒ÔÇÖna yak─▒n ├çerkes Jane Kabilesi en fazla sald─▒r─▒ya maruz kalan kabileydi. Hanlar─▒n ili┼čki kurdu─ču di─čer kabile ise Besleneylerdi.

K─▒r─▒m hanlar─▒ ├çerkes kabileleriyle ÔÇťatal─▒kÔÇŁ ili┼čkilerinin yan─▒ s─▒ra siyasi ili┼čki kurdular. Taht m├╝cadelesini kaybeden veya hayat─▒n─▒ tehlikede g├Âren hanzadeler ├çerkeslere s─▒─č─▒nd─▒lar.

Tarihi Pe├ževiÔÇÖde Kafkas da─člar─▒ i├žin ├çerkes da─člar─▒ ifadesini kullan─▒r, ÔÇťDe┼čt denilen b├Âlgenin G├╝ney s─▒n─▒rlar─▒nda Astrahan G├Âl├╝ ve Karadeniz yer al─▒r. E─čer ├çerkes da─člar─▒ olmasa bu iki deniz birbiriyle biti┼čirdi.ÔÇŁ(a.g.e.s, 64)

Alt─▒nordu Devletine son darbeyi Mengli Giray indirmi┼čtir. Alt─▒nordu DevletiÔÇÖne kar┼č─▒ Ruslarla ittifak yapan Mengli Giray, Alt─▒nordu hanlar─▒ Seyyid Ahmet ve ┼×eyh AhmetÔÇÖi bozguna u─čratm─▒┼č, 1502 y─▒l─▒nda Alt─▒nordu ba┼čkenti Saray kentini yak─▒p y─▒karak bu devlete son vermi┼čtir.

K─▒r─▒mÔÇÖdaki Kefe ┼čehri ┼čehzade sanca─č─▒ haline getirildi. ├ľnce ┼×ehzade Mehmet, o ├Âl├╝nce ┼×ehzade SelimÔÇÖin o─člu S├╝leyman sancak beyi oldu.

Rus kaynaklar─▒ 1500ÔÇÖl├╝ y─▒l─▒ nisan ay─▒nda Mengli GirayÔÇÖ─▒n adamlar─▒yla KievÔÇÖdeki ├çerkeslerin ├žarp─▒┼čt─▒─č─▒ yaz─▒l─▒d─▒r. K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ ├çerkesyaÔÇÖya giden yolu kontrol etmek i├žin bir hisar kurmu┼člard─▒r. Mengli GirayÔÇÖ─▒n Alt─▒nordu ile sava┼č─▒rken ordusunda ├çerkesler de bulunuyordu.

Giray hanedan─▒yla ├çerkeslerÔÇÖin Besleney kabilesi aras─▒nbir atal─▒k ili┼čkisi bulunuyordu. Hazarfen H├╝seyin Efendi, ÔÇťTelhis├╗ÔÇÖl Beyan fi Kavanin ├él-i OsmanÔÇŁ adl─▒ eserinde ÔÇťÔÇŽTaman kazas─▒nda sakin olan ├çerkes taifesinin ki nihayeti Jane ├çerkesiÔÇÖne m├╝ntehidir. Bunlarda ahk├óm-─▒ ┼čeriyye fiÔÇÖl-c├╝mle icra olunur. Bunlardan istik├óh olunmaz (k├Âle al─▒nmaz). JaneÔÇÖden Kabartayi ├çerakiseÔÇÖne var─▒nca harbi lerdir. ─░stirk├óhlar─▒ sahihtir (k├Âle edinilmesi caizdir). B├Âyle olmalar─▒ ile yine hanlara havfen m├╝tidirler (handan korktuklar─▒ i├žin itaat ederler). Hatta ÔÇś├╝zerimize sefer etmesin dey├╝, beher sene han hazretlerine ve kalgay, Nurettin sultanlara pi┼čke┼č nam─▒na ├çerkes esirleri ihda (hediye) iderler. Silahdar A─ča, han taht─▒na varis olarak do─čan her ├žocuk i├žin ├╝├žy├╝z ├çerkes ├žocu─ču verildi─čini yazar.(a.g.e.s,222)Besleney prensesleri de K─▒r─▒m hanzadeleriyle evleniyorlard─▒. Han Can─▒bekÔÇÖin annesi ├çerkesti.

K─▒r─▒m hanlar─▒n─▒n ├çerkes kabilelerine k├Âle i├žin sald─▒rmalar─▒n─▒n sebeplerinin ba┼č─▒nda kendini tahta oturtan, kollayan Osmanl─▒ vezir ve beylerinin ├çerkes Cariye ve k├Âlelere olan d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝yd├╝. Oysa hanl─▒ktaki taht kavgalar─▒ s─▒ras─▒nda giraylar ├çerkes kabilelerine s─▒─č─▒n─▒yorlard─▒. II. Gazi Giray K─▒r─▒m taht─▒na ├ž─▒kt─▒─č─▒nda karde┼či M├╝barek Giray ├çerkesyaÔÇÖya ka├žt─▒ ve ├Âlene kadar orada ya┼čad─▒.┬á K─▒r─▒m hanlar─▒n─▒n ├çerkeslerin ├╝zerine yapt─▒─č─▒ seferlere KefeÔÇÖdeki ├çerkesler de kat─▒l─▒yorlard─▒. (a.g.e. s,230) Babas─▒na isyan eden ┼×ehzade Selim, yenilince KefeÔÇÖye, o─člunun yan─▒na ka├žt─▒. Tarih├ži Remmal Hoca, ┼×ehzade SelimÔÇÖin k├Âle ele ge├žirmek i├žin Jane ├çerkeslerine sald─▒rd─▒─č─▒n─▒ yazar.

Hanlardan Sahip Giray, Osmanl─▒ÔÇÖda oldu─ču gibi kap─▒kulu olu┼čturdu. Bu kap─▒kullar─▒ i├žinde ├çerkesler de vard─▒. Devlet Giray d├Âneminde Kefe Sancakbeyi Kas─▒m BeyÔÇÖin ├Ânderli─činde Don ve ─░tilÔÇÖi birle┼čtirmek i├žin yap─▒lan seferde ├çerkesler Devler GirayÔÇÖ─▒n ordusunda g├Ârev ald─▒lar.

K─▒r─▒m taht─▒na Gazi GirayÔÇÖ─▒ ge├žirmek isteyen Osmanl─▒ y├Âneticileri K─▒r─▒mÔÇÖ─▒ i,yi bilen ├çerkes Handan a─čaÔÇÖy─▒ g├Ârevlendirdiler. ─░slam GirayÔÇÖ─▒n d├Âneminde Devlet GirayÔÇÖ─▒n ├žocuklar─▒ndan ┼×ahin Giray ├çerkesyaÔÇÖya ka├žt─▒. Daha sonra AnadoluÔÇÖya ge├žerek Celali isyanc─▒lar─▒na kat─▒ld─▒.┬á Tarih├ži Pe├ževiÔÇÖnin yazd─▒─č─▒na Gazi Gazi giray d├Âneminde ├çerkesyaÔÇÖy─▒ kontrol etmek, ├ž─▒kan isyanlar─▒ bast─▒rmak i├žin bir kale kurmu┼čtur. ─░slam GirayÔÇÖ─▒n hanl─▒─č─▒ d├Âneminde Kefe Beylerbeyi ─░slampa┼čazade, ├çerkesyaÔÇÖda halka z├╝l├╝m etti─či i├žin idam edilmi┼čtir.

Bahad─▒r Giray zaman─▒nda 1637-1641) Jane ├çerkesleri ikiye b├Âl├╝n├╝r. Bahad─▒r GirayÔÇÖ─▒n k├╝├ž├╝k o─čluna Antonak ad─▒nda bir bey atal─▒k olur. Kabile y├Ânetiminin karde┼čine verilece─čini d├╝┼č├╝nen abisi Hak┼čumak, karde┼činin ├╝zerine y├╝r├╝r ve onu ma─člup eder. Bunun ├╝zerine K─▒r─▒m han─▒ ├╝zerine y├╝r├╝r ve Hakumak Azak beyine s─▒─č─▒n─▒r. Han, HakumakÔÇÖ─▒n topraklar─▒n─▒ i┼čgal eder ve ona tabi ├çerkeslerden ├žok say─▒da esir al─▒r.

Mehmet Giray Han, Bab-─▒ ├éli taraf─▒ndan azledilince ├çerkesyaÔÇÖya ka├žt─▒. Oradan da Da─č─▒stanÔÇÖa ge├žti ve ├Âl├╝nceye kadar orada ya┼čad─▒.

I.Selim Giray zaman─▒nda RuslarÔÇÖ─▒n elindeki ├çihrin kalesini ku┼čatan Osmanl─▒ ordusunda Abaza K├Âr H├╝seyin Pa┼ča ad─▒nda bir komutan da vard─▒r.

Mirzalar hanl─▒k taht─▒ndaki II. Hac─▒ GirayÔÇÖa (1683-1684) isyan ederler. Han, birka├ž ├çerkes k├Âlesiyle MankupÔÇÖa ka├žt─▒.

I.Selim GirayÔÇÖ─▒n ikinci saltanat─▒ s─▒n─▒ra dayanan Rus ordusunu, han─▒n Tatar, ├çerkes ve Kumuklardan olu┼čan ordusuna yenildi.

  1. Safa GirayÔÇÖa (1691-1692) ordusuyla Osmanl─▒ ordusuna kat─▒lmas─▒ i├žin Kap─▒c─▒lar Keth├╝das─▒ ├çerkes Yusuf A─ča g├Ânderilir. Selim GirayÔÇÖ─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ hanl─▒─č─▒nda (1692-1699)K─▒r─▒m Rus tehditi alt─▒ndad─▒r. Sava┼ča kat─▒lamayan han, kendisine kar┼č─▒ olu┼čacak tepkiyi hafifletmek i├žin Bab-─▒ ├éliÔÇÖye ├çerkes k─▒z ve gulamlar─▒ndan olu┼čan hediye g├Ânderir.
  2. Devlet GirayÔÇÖ─▒n (1699-1702) hanl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda hayat─▒n─▒ tehlikede g├Âren Sel┼čm GirayÔÇÖ─▒n o─člu ┼×ahbaz Giray, Besleney beyi Timur PulatÔÇÖ─▒n evine s─▒─č─▒n─▒r. Burada ya┼čarken Saadet GirayÔÇÖ─▒n g├Ânderdi─či ├çerkesler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝l├╝r. ─░syan eden hanzade Gazi GirayÔÇÖ─▒n ordusunda ├çerkesler de vard─▒.

O d├Ânemde ─░stanbulÔÇÖda silahtarl─▒k ve kaymakaml─▒k g├Ârevinde bulunan Osman Pa┼ča, vaktiyle Selim GirayÔÇÖ─▒n Bab-─▒ ├éliÔÇÖye hediye etti─či ├çerkeslerdendi. II. Selim GirayÔÇÖ─▒n d├Ârd├╝nc├╝ saltanat─▒ s─▒ras─▒nda ├ľzi beylerbeyi ├çerkes Yusuf Pa┼čaÔÇÖyd─▒.

Selim GirayÔÇÖ─▒n hanl─▒─č─▒nda Devlet Giray, Nogaylar─▒n deste─či ile isyan edince han─▒n kalgay─▒ Saadet Giray ├çerkesyaÔÇÖya ka├žm─▒┼čt─▒.

III. Gazi Giray (1703-1709), Rus tehditine kar┼č─▒ Nogaylar ve ├çerkeslerle birlik olmas─▒ gerekirken tersine bir tutum sergiledi.┬á Karlof├ža Antla┼čmas─▒ ile Ruslardan ve Lehlerden al─▒nan hara├ž gelirlerinden mahrum kalan hanlar ve K─▒r─▒m beyleri g├Âzlerini ├çerkesler dikmi┼čti.

Kaplan GirayÔÇÖ─▒n hanl─▒─č─▒nda (1707-1708) K─▒r─▒m bask─▒s─▒ndan bunalan Kaberdeyler, Be┼čtavÔÇÖdan ka├ž─▒p Necan Da─č─▒ÔÇÖn─▒n oldu─ču b├Âlgeye g├Â├ž etmi┼člerdi. Han, kalgay g├Ârevini y├╝r├╝ten karde┼či Mengli GirayÔÇÖ─▒ g├Ândererek ├çerkesleri eski topraklar─▒na d├Ânmeye ├ža─č─▒rd─▒. ├çerkes aullar─▒n─▒ dola┼čan Mengli Giray ├çerkesleri ikna edemedi. Han bunun ├╝zerine bir ordu toplad─▒. Bab-─▒ ├éli, Kefe beylerbeyine bir ferman g├Ândererek han─▒n seferine kat─▒lmas─▒n─▒ emretti.

├ťzerine gelen ordudan ├žekinen Kaberdeylerin beyi Kurguk Bey, hana bir el├ži g├Ândererek kendilerine dokunulmamas─▒ ┼čart─▒yla b├╝y├╝k miktarda esir ve de─čerli e┼čyalardan olu┼čan vergi ├Âdemeyi teklif etti. Ordusuna g├╝venen han, bu teklifi reddetti. Bu ├çerkesleri ├žok ├Âfkelendirdi. Gerisini Tarih├ži Ra┼čid EfendiÔÇÖnin Muhtasar Tarihi ve Silahtara─ča TarihiÔÇÖnden okuyal─▒m; ÔÇťK─▒r─▒mÔÇÖa her yeni han atan─▒┼č─▒nda ├çerkes beyleri gelene─če uygun olarak hediye ad─▒ alt─▒nda 300 k├Âle sunarlard─▒. Fakat Kaplan Giray, bu miktar─▒ az bularak ÔÇś├ť├ž binden az─▒n─▒ kabul etmemÔÇÖ dedi. Bunun ├╝zerine ├çerkes beyleri kendi aralar─▒nda i┼čti┼čare ettikten sonra ┼č├Âyle dediler. ÔÇśBu miktarda k├Âle hediye etmek adet haline geldi─činde her 15-20 y─▒lda bir han de─či┼čirdi. ┼×imdi ise her y─▒l bir han de─či┼čiyor. Biz kimin ├žocuklar─▒n─▒ verece─čiz? ┼×imdi ├çerkeslerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒ M├╝sl├╝man olmu┼čtur. Her k├Âyde, her aulda mescitler ve medreseler kuruluyor. Ve gen├žler be┼č vakit namaz k─▒l─▒yorlar ve medrese e─čitimi al─▒yorlar. ┼×eriat─▒n emrine uyarak gavurlarla cihat etmeye giden bu gen├žleri s─▒k─▒┼čt─▒rmaya r─▒zas─▒ olur mu? L├╝tfen bizi anlay─▒┼čla kar┼č─▒lay─▒n, ├Âb├╝r t├╝rl├╝ elimizden gelmezÔÇÖ. Sonra bu kararlar─▒n─▒ cevap olarak hana g├Ânderdiler.

Kaplan Giray, ordusuyla TamanÔÇÖa ge├žti ve Kabardey topraklar─▒na geldi. ├çerkes beyleri kurnazl─▒k yoluna saparak ÔÇśSize istedi─činiz miktarda esir verece─čiz, siz de Tatarlar─▒ dizginletin ve bize ├╝├ž g├╝n s├╝re verme l├╝tfunda bulununÔÇÖ. Onlar─▒n bu etkinli─čini kabul eden han, bir vadiye yerle┼čerek i┼čretle vakit ge├žirmeye ba┼člad─▒lar. Bir gece ├çerkesler bask─▒n yapt─▒ ve kesebildikleri kadar Tatar─▒ kesip ortadan kayboldular. K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n eli silah tutan becerikli ├žo─ču hayat─▒n─▒ kaybetti. Can─▒n─▒ g├╝├žl├╝kle kurtaran han birka├ž adam─▒yla NogaylarÔÇÖa s─▒─č─▒nd─▒.

Bu yenilgi ├╝zerine k─▒r─▒ml─▒lar, olup biteni Bab-─▒ ├éli’ye bildirerek yeni bir han istediler.┬á Bab-─▒ ├éli, bunun ├╝zerine II. Devlet Giray’─▒ ikinci kez han olarak tahta atad─▒. (a.g.e.s, 449-450) Kaplan Giray’─▒n ikinci kez tahta ├ž─▒kmas─▒ ├╝zerine (1713-1716) Devlet Giray’─▒n o─čullar─▒ndan Bahad─▒r Giray, ├çerkesya’da isyan ba┼člatt─▒. ─░syan fazla b├╝y├╝meden bast─▒r─▒ld─▒.

III: Saadet Giray zaman─▒nda K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒’n─▒n zay─▒flad─▒─č─▒n─▒ g├Âren ├çerkesler, k├Âle ve vergi ├Âdemeyi kestiler. Bunun ├╝zerine Saadet Giray, ├çerkesler ├╝zerine sefer d├╝zenlemek i├žin┬áBab-─▒ ├éliÔÇÖden izin istedi. Bab-─▒ ├éli, izin verdi─či gibi K─▒r─▒m’daki Osmanl─▒ birliklerinin ┬áde bu sefere kat─▒lmas─▒ i├žin ferman g├Ânderdi. Han, kalabal─▒k bir orduyla Kabardey’e girdi ve iki y─▒l orada kald─▒. Kaytuk Bey’in o─čullar─▒ Kabardey halk─▒yla Canbulato─člu’na s─▒─č─▒nmak i├žin Ka┼čka Da─č denen yere ka├žt─▒lar. Han, bu seferden bir netice elde edemedi. ├çerkesler, bir miktar k├Âle vererek han─▒n d├Ânmesini sa─člad─▒lar. Baz─▒ kaynaklarda Saadet Giray’─▒n ├çerkeslere esir d├╝┼čt├╝─č├╝ yaz─▒lsa da kesin de─čildir.

Saadet Giray’─▒n getirdi─či esirlerin da─č─▒tmas─▒n─▒ be─čenmeyen mirzalar, han─▒ Bab-─▒ ├éli’ye ┼čik├óyet ettiler. Saadet Giray’─▒n yerine II. Mengli Giray han oldu. Bunun ├╝zerine Mengli Giray kar┼č─▒tlar─▒ ├çerkesya2ya ka├žt─▒.

Devlet Giray’─▒n o─člu Baht─▒ Giray, babas─▒n─▒n taht─▒na oturabilmek i├žin kuvvet toplamak amac─▒yla ├çerkesya’ya gitti. Oradan da Kalmuklara s─▒─č─▒nd─▒. Dostu Can Timur ├╝├ž y─▒l kadar ┼×apsu─člar aras─▒nda ya┼čad─▒. Daha sonra K─▒r─▒m’a d├Ând├╝. Baht─▒ Giray, ├çerkesler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝.

Kaplan Giray├«n ├╝├ž├╝nc├╝ hanl─▒k d├Âneminde (1730-31) ┬áOsmanl─▒ Devleti ─░ran’a sava┼č a├žt─▒. Sava┼ča 80 bin ki┼čilik orduyla kat─▒lan han, yolda Osmanl─▒ Sultan─▒ ad─▒na ├çerkes beylerine Sancak, davul, k├╝rk ve para da─č─▒tt─▒. Han, k─▒┼č─▒ Kaberdey’de ge├žirdi.

  1. Selim Giray (1743-1745) saltanat─▒nda Kalgay ┼×ahin Giray, ┬á├çerkesya’ya sefer yapt─▒ ve 700 esirle d├Ând├╝. Han, bu esirleri cariye ve gulam olarak Bab-─▒ ├éli’deki ├Ânemli zevata g├Ânderdi.
  2. Aslan Giray (1748-1756)zaman─▒nda baz─▒ hanzadeler ├çerkesya’ya ka├žt─▒lar.

K─▒r─▒m Hanlar─▒ndan Giray Han, Bab-─▒ ├éli’ye bir rapor g├Ândererek ┬á“Ruslar─▒n Kaberdey topraklar─▒n─▒ ele ge├žirip G├╝rcistan’a yol a├žmak i├žin Kaberdey s─▒n─▒r boylar─▒ndaki kale ve mevzileri silahland─▒rd─▒─č─▒n─▒”yazd─▒.

K─▒r─▒m Giray’─▒n azledilme yol a├žan s├╝re├ž ├çerkesler’e kar┼č─▒ d├╝zenledi─či ba┼čar─▒z sefer oldu.

Osmanl─▒ Devleti’nin 1768-1774 y─▒llar─▒ aras─▒nda Ruslarla yapt─▒─č─▒ sava┼čta K─▒r─▒m Ruslar taraf─▒ndan i┼čgal edildi. Rus ordusunun ate┼č g├╝c├╝ kar┼č─▒s─▒nda hafif s├╝vari olan K─▒r─▒m g├╝├žleri da─č─▒ld─▒. Kefe’deki Osmanl─▒ kuvvetleri komutanlar─▒n─▒n ka├žmas─▒ ├╝zerine Rus ordusuna teslim oldular.

K├╝├ž├╝k Kaynarca Antla┼čmas─▒yla K─▒r─▒m ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na kavu┼čtu ve Rus deste─či ile ┼×ahin Giray Han ilan edildi. Ancak Ruslar i┼čgal ettikleri ┼čehirlerde garnizon bulundurmaya devam ettiler. ┼×ahin Giray, Rus kuvvetlerinin ├žekilmesini istediyse de teklifi reddedildi.

┼×ahin Giray, ─░stanbul’a bir heyet g├Ândererek antla┼čmayla Osmanl─▒ Devleti’ne b─▒rak─▒lan Bucak Tatarlar─▒, ├çerkesler ve Abazalar’─▒n K─▒r─▒m’a b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ istediyse de bu teklifi reddedildi. ├çerkeslerin ├╝zerine d├╝zenledi─či sefer de ba┼čar─▒s─▒z oldu.

├çerkesler. Osmanl─▒ Devleti’ne ba─čland─▒. ├çerkesya’ya g├Ânderilen Ferah Ali Pa┼ča, Anapa kalesini g├╝├žlendirdi ve K─▒r─▒m’dan b├Âlgeye gelen Nogaylar’─▒ d├Ârde b├Âl├╝p, ├çerkes topyaklar─▒na yerle┼čtirdi.

┼×ahin Giray’─▒n yapmak istedi─či reformlara, ayr─▒cal─▒klar─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒na isyan eden ┼čirinler ve mirzalar ayakland─▒lar. Bunun ├╝zerine Ruslar K─▒r─▒m’─▒ 1783 y─▒l─▒nda ilhak etti.

K─▒r─▒m taht─▒ndan indirilenlerin bir k─▒sm─▒ Rodos Adas─▒ÔÇÖna s├╝r├╝l├╝rken, ├žo─čunlu─ču Yanbolu, Burgaz, Silivri, ├çatalca, Vize, P─▒narhisar, Filibe ve F─▒nd─▒kl─▒ÔÇÖya s├╝rg├╝n edilmi┼člerdir.

3,291 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar