Harp tarih├žilerimiz ve Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey (1886-1928)

Harp tarih├žilerimiz ve Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey (1886-1928)

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

M├╝laz─▒m Hasan, ÔÇťTekrar Ba┼č─▒m─▒za GelenlerÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda ÔÇťE─čer daha ├Ânce esirlik ya┼čayan komutanlar─▒m─▒z esaret an─▒lar─▒n─▒ yazsalard─▒ belki bu kadar kolay teslim olmazd─▒kÔÇŁ diye yazar. M├╝laz─▒m Hasan, ayr─▒ca EdirneÔÇÖnin teslim olmas─▒yla ilgili olarak, Bulgarlar─▒n nas─▒l siperlerimizin yan─▒na kadar soktuklar─▒ projekt├Ârleri yakarak siperdeki askerlerimizi etkisiz hale getirdiklerini yazar. Elektrik, ak─▒ll─▒ Bulgar subaylar─▒ elinde etkili bir silaha d├Ân├╝┼č├╝r.

M├╝laz─▒m Hasan, ayr─▒ca Edirne M├╝dafaas─▒n─▒ yapan ┼×├╝kr├╝ Pa┼čaÔÇÖy─▒ ÔÇťAskeri tel ├Ârg├╝ d─▒┼č─▒nda k─▒rd─▒rd─▒. Bulgar Ordusu tel ├Ârg├╝ye dayand─▒klar─▒nda m├╝dafaa yapacak asker kalmam─▒┼čt─▒ÔÇŁ diye ele┼čtirir.

93 Harbinde Gazi Ahmet Muhtar Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒nda bulunan Arif Bey, ya┼čad─▒klar─▒n─▒ ve g├Ârd├╝klerini ÔÇťBa┼č─▒m─▒za GelenlerÔÇŁ adl─▒ eserinde ac─▒ ┼čekilde anlat─▒r. Ordunun elinde harita yoktur. ÔÇť├çarl─▒k, rahats─▒z olmas─▒nÔÇŁ diye harita ├ž─▒kar─▒lmam─▒┼čt─▒r. Ordunun s├╝varisi yoktur. Geri ├žekilen Rus birlikleri takip edilemez. S├╝vari kuvveti olarak iki tarafta da e┼čk─▒yal─▒k yapan Karapapak Mihrali, ├žetesiyle orduda s├╝vari g├Ârevini ├╝stlenir.

Ahmet Muhtar Pa┼ča, Bursal─▒d─▒r. 1839 y─▒l─▒nda Bursa’da do─čmu┼č. Ahmet Muhtar Pa┼ča, ─░lk ve Orta e─čitimini Bursa’da tamamlar. Bursa Askeri ─░dadisini bitirdikten sonra ─░stanbul’a giderek ├Â─črenimini Harbiye Mektebi’nde s├╝rd├╝r├╝r. 1860 y─▒l─▒nda Harbiye’yi birincilikle bitirerek kurmay y├╝zba┼č─▒ olur. 21 Ocak 1919 tarihinde 80 ya┼č─▒ndayken ─░stanbul”da vefat eden Pa┼ča, Fatih Camii avlusuna g├Âm├╝l├╝r.

Ordudaki komutanlar, subaylar, harita okuyamaz. ArtvinÔÇÖde ve Do─ču Beyaz─▒tÔÇÖtaki birlikler hareketsiz kal─▒r. Muhtar Pa┼čaÔÇÖn─▒n yard─▒m g├Ât├╝rd├╝─č├╝ Kars Kalesi beklenmedik ┼čekilde teslim olur. Rus Ordular─▒ ErzurumÔÇÖdan p├╝sk├╝rt├╝l├╝r. Gazi Muhtar Pa┼ča,┬á Balkanlar─▒ m├╝dafaa i├žin ├ža─čr─▒l─▒r. Muhtar Pa┼ča cepheden ayr─▒ld─▒ktan sonra Erzurum Kalesi d├╝┼čer.

Sava┼č bitti─činde Gazi Muhtar Pa┼ča, PlevneÔÇÖde destan yazan Gazi Osman Pa┼ča ve Elena kahraman─▒ Fuat Pa┼ča gibi deneyimli komutanlar ordudan uzakla┼čt─▒r─▒l─▒rlar. Gazi Osman Pa┼ča, sarayda ba┼čmabeyinci olur ve iki ├žocu─ču saraya damat olur. Gazi Muhtar Pa┼ča, fevkalade komiser olarak M─▒s─▒rÔÇÖa g├Ânderilir. Yirmi y─▒l sonra d├Âner. 1897 y─▒l─▒nda Yunan ordular─▒n─▒ bozguna u─čratan Ethem Pa┼čaÔÇÖda ordudan uzakla┼čt─▒r─▒l─▒r ve sarayda g├Ârevlendirilir.

Gazi Ahmet Muhtar Pa┼ča, ├çap─▒ b├╝y├╝k Toplar─▒n Kullan─▒m─▒, Dumans─▒z BarutlarÔÇŽ Gibi ├žok say─▒da kitap yazm─▒┼čt─▒r. Pa┼ča, Ayan Meclisinde g├Ârev alan Pa┼ča, Miladi takvime ge├žilmesini savunan yaz─▒lar yazm─▒┼čt─▒r.

1826 y─▒l─▒nda yeni├žeri ordusunun ortadan kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n faturas─▒ 1828-1830 y─▒llar─▒nda RusyaÔÇÖyla sava┼čtaki yenilgi; Kafkaslar─▒n kayb─▒, Balkanlarda toprak kayb─▒ ve YunanistanÔÇÖ─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ olmu┼čtur. Oysa M─▒s─▒r Valisi olan Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n kurdu─ču ordu, k─▒sa s├╝rede Mora isyan─▒n─▒ bast─▒rm─▒┼č ve GiritÔÇÖde asayi┼či sa─člam─▒┼čt─▒.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin M├╝sl├╝man tebaas─▒ matbaay─▒ ge├ž kullanmaya ba┼člad─▒. Okulla┼čman─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ da ├žok ge├ž oldu. Askeri yenilgilerden sonra Prusya Kral─▒na g├Ânderilen el├žiyle Kraldan m├╝neccimler istendi─či anlat─▒l─▒r. Do─čruluk pay─▒ olabilir. Zira Osmanl─▒ ordusunda dan─▒┼čmanl─▒k yapan Alman General Moltke, asi M─▒s─▒r Valisi Mehmet Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n o─člu ─░brahim Pa┼ča komutas─▒ndaki kuvvetlerle yap─▒lan Nizip Sava┼č─▒ÔÇÖndan ├Ânce m├╝neccimlerin Ke├ži ba─č─▒rsaklar─▒ndan fal bakt─▒klar─▒n─▒, ona g├Âre sava┼č g├╝n├╝n├╝ se├žtiklerini yazar. Sava┼č Osmanl─▒ ordusunun yenilgisiyle biter ve M─▒s─▒r ordusu hi├žbir direni┼čle kar┼č─▒lamadan K├╝tahyaÔÇÖya gelir.

Prusya Kral─▒ÔÇÖndan m├╝neccim gelmeyince mecburen M├╝hendis Okulu ve top├žuluk okullar─▒ a├ž─▒ld─▒. Ancak bunlar uzun s├╝reli olmad─▒lar. Askeri alanda ciddi diyebilece─čimiz okullar Padi┼čah II. Mahmut d├Âneminde a├ž─▒ld─▒ 1827 y─▒l─▒nda T─▒bbiye, 1835 y─▒l─▒nda Harbiye ve 1849 y─▒l─▒nda baytar Mektebi a├ž─▒ld─▒.

Osmanl─▒ Ordusu II. Mahmut d├Âneminde PrusyaÔÇÖdan askeri dan─▒┼čman getirdiyse de esas fayda Polonyal─▒ ve Macar yurtseverlerden gelmi┼čtir. ├ľnce 1830ÔÇÖda Rus ├çarl─▒─č─▒na ayaklanan Polonyal─▒ yurtseverlerden Osmanl─▒ Ordusunda g├Ârev alm─▒┼člard─▒. Daha sonra1848 y─▒l─▒nda MacaristanÔÇÖ─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ i├žin ayaklanan Macar yurtseverler ve onlara yard─▒ma ko┼čan Polonyal─▒ yurtseverler, isyan─▒n kanla bast─▒r─▒lmas─▒ndan sonra Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne s─▒─č─▒nd─▒lar. Rus ├çarl─▒─č─▒ ve Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ├╝ltimatomuna ra─čmen Osmanl─▒ Devleti m├╝ltecileri iade etmedi.

M├╝ltecilerin ├žo─ču Komiseri Ahmet Vefik Pa┼čaÔÇÖn─▒n teklifiyle M├╝sl├╝man olup Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnda g├Ârev ald─▒lar. Bug├╝n, Budape┼čteÔÇÖnin ┼čirin bir meydan─▒nda heykeli olan Josef BemÔÇÖin, Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖndaki ad─▒ Murat Pa┼čaÔÇÖyd─▒.┬á Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnda g├Ârev alan bu subaylar K─▒r─▒m Sava┼č─▒ÔÇÖnda canla ba┼čla sava┼čt─▒lar.

K─▒r─▒m Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ anlatan Tolstoy, RusyaÔÇÖda subay yeti┼čtiren 20 askeri okul oldu─čunu yazar. O y─▒llarda Osmanl─▒ Devletinde bir okul vard─▒r.

Subaylar─▒n d─▒┼č─▒nda ├žok say─▒da sivil s─▒─č─▒nmac─▒ Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde g├Ârev alarak, Top├žuluktan, haritac─▒l─▒─ča; matematik e─čitiminden, veterinerli─če kadar de─či┼čik alanlarda Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne canla ba┼čla hizmet ettiler.

1.Mahmut d├Âneminde 1826ÔÇÖda Yeni├žeri Oca─č─▒ kald─▒r─▒l─▒nca Asker├« Mansure-i Muhammediye ordusu kurulmu┼čtur. AvrupaÔÇÖn─▒n en g├╝├žl├╝ kara ordusu olan Frans─▒z ordusunu, Osmanl─▒ yeni kurulan orduya ├Ârnek alm─▒┼čt─▒r. Ancak Frans─▒z ordular─▒n─▒n 1870ÔÇô1871 Sedan Sava┼č─▒ÔÇÖnda Alman ordular─▒na yenilmesinden sonra, Osmanl─▒ Erk├ón─▒ Harbiyesi, II. Abd├╝lhamit d├Ânemi (1882) y├Ân├╝n├╝ Alman ordular─▒na ├ževirmi┼čtir. Osmanl─▒ Erk├ón─▒ Harbiyesi, II. Abd├╝lhamitÔÇÖin de onay─▒yla Alman ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Ba┼čbakan─▒ BismarkÔÇÖtan asker├« uzmanlar istemi┼čtir. 1882ÔÇÖde ├že┼čitli ordu s─▒n─▒flar─▒na mensup y├╝ksek r├╝tbeli subaylardan kurulan bir Alman heyeti ─░stanbulÔÇÖa gelmi┼čtir. Heyetin ba┼čkan─▒ S├╝vari Albay K├ÂhlerÔÇÖdi. Bir y─▒l sonra da Osmanl─▒ ordusunda uzun m├╝ddet hizmet edecek olan Albay Colmar von Der Goltz gelmi┼č ve K├ÂhlerÔÇÖin ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine heyet ba┼čkan─▒ olmu┼čtur. Alman heyet ba┼čkan─▒ Goltz, ad─▒n─▒ T├╝rk tarihine ÔÇťGol├ž Pa┼čaÔÇŁ olarak yazd─▒rm─▒┼čt─▒r.

Goltz, Berlin Asker├« ├ťniversitesiÔÇÖnde harp tarihi ├Â─čretmenli─či yapm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ zamanda Alman ─░mparatoru II. WilhelmÔÇÖe de harp tarihi dersleri vermi┼čtir.┬á Alman heyeti ba┼čkan─▒ olduktan sonra Osmanl─▒ ordusuna ait asker├« e─čitim kurumlar─▒nda reformlar yapmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ ordusuna uygulamal─▒ e─čitim (tatbikat, at─▒┼č, harp oyunu vb.) vermi┼čtir. Goltz, Harp AkademisiÔÇÖnde (Erkan-─▒ Harbiye Mektebi) ilk kez tabiye ve harp tarihi derslerini, 1907ÔÇÖde nazari olarak okutmu┼čtur.┬áAncak burada harp tarihi bir ders konusu olarak kurmay subaylar─▒n yeti┼čtirilmesine yard─▒mc─▒ olmak maksad─▒yla g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Goltz Pa┼čaÔÇÖyla ilgili olarak ─░smail OkdayÔÇÖ─▒n an─▒lar─▒nda ilgin├ž bir olay vard─▒r. Son Osmanl─▒ Sadrazam─▒ Tevfik Pa┼čaÔÇÖn─▒n o─člu, Padi┼čah V. Mehmet VahdettinÔÇÖin o─člu olan ─░smail OkdayÔÇÖ─▒n YanyaÔÇÖdan AnkaraÔÇÖya ad─▒yla yay─▒nlad─▒─č─▒ an─▒lar─▒na bakal─▒m(s.289-90). 1915 y─▒l─▒ Kas─▒m ay─▒nda Von Der Goltz Pa┼ča, kendi iste─či ile ─░ngilizlerle sava┼čan VI. Osmanl─▒ ordusu Kumandanl─▒─č─▒ÔÇÖna tayin edildi. Bu s─▒rada orduyu Nurettin Pa┼ča kumanda ediyordu. Nurettin Pa┼ča, Selman-─▒ Pak harbini kazanm─▒┼č, General Towsend komutas─▒ndaki ─░ngilizleri Kut-ul Amare kasabas─▒na hapsetmi┼čti.

G├Ârev devri esnas─▒nda Golt Pa┼ča ve Nurettin Pa┼ča tart─▒┼č─▒rlar. ─░htiyar M├╝┼čir (orgeneral); ÔÇťD├╝┼čmana kar┼č─▒ yap─▒lacak h├╝cum, onun evvela siperlerini kesif bir top├žu ate┼či alt─▒nda bunalt─▒p ondan sonra piyade h├╝cumuna ge├žilmesi suretiyle olmal─▒yd─▒. Halb├╗ki, siz bunun tersini yap─▒yor evvela piyadeyi h├╝cuma kald─▒r─▒yor, ondan sonra top├žu at─▒┼člar─▒na ge├žiyorsunuz. Bu y├╝zden birliklerinizin a─č─▒r kay─▒plara u─čramansa sebep oluyorsunuz. Bu b├Âlgedeki birliklerin hepsi AnadoluÔÇÖnun T├╝rk Mehmet├žiklerinden kuruludur. Bunlar─▒n sevk noktalar─▒ndan buralara gelirken zaten y├╝zde otuzu hastal─▒k, g─▒das─▒zl─▒k ve bak─▒ms─▒zl─▒ktan yolda ├Âl├╝p gitmi┼čtir. Kalan y├╝zde yetmi┼č ini de siz silah, cephane, yiyecek ve i├žecek bak─▒m─▒ndan noksans─▒z muhafazal─▒ olan ve siperlerde bulunduklar─▒ i├žinde emin bir ┼čekilde m├╝dafaa harbi yapan ─░ngilizlere beyhude yere k─▒rd─▒r─▒yorsunuzÔÇŁ diyordu. ─░smail Hakk─▒ Bey, Kaz─▒m KarabekirÔÇÖin de bu g├Âr├╝┼če kat─▒l─▒yordu.

Oysa ─░smail Hakk─▒ Bey, YanyaÔÇÖn─▒n G├╝neyÔÇÖinde bulunan KozmiraÔÇÖda yap─▒lan sava┼člardaki Mehmet├žik k─▒r─▒m─▒ndan bu ┼čekilde bahsetmez. Arnavutlardan kurulu alay─▒n ka├žmas─▒yla Manolassa tepeleri ve Aetoraki Da─č─▒ Yunanl─▒lar─▒n eline ge├žmi┼č, yap─▒lan h├╝cumlarda Anadolu Mehmet├žiklerinden kurulu iki t├╝men b├╝y├╝k zayiat vermi┼č, Arnavut alay─▒ h├╝cuma kat─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Sava┼č sonras─▒ yokluklar i├žinde bulunan gen├ž T├╝rkiye cumhuriyetinin var g├╝c├╝yle demiryolu yapmaya ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n bir sebebi de asker nakli s─▒ras─▒ndaki y├╝ksek kay─▒pt─▒r.

*

Askeri tarih├žilik alan─▒nda faaliyet g├Âsteren subaylar─▒n birisi de S├╝reyya Pa┼čaÔÇÖd─▒r. Kad─▒k├ÂyÔÇÖde sinema, opera, plaj, ├žiftlik ve y├╝n i┼čleyen Adalet Mensucat Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒ kuran S├╝reyya Pa┼ča (─░lmen) Osmanl─▒ ordusunda havac─▒l─▒k ┼čubesini kuran subaylardan birisidir. Erkan-─▒ Harbiye ─░kinci ┼×ubesi M├╝d├╝r├╝ g├Ârevindeyken Ceride-i AskeriyeÔÇÖde makaleler yazar, askeri konularda kitaplar kaleme al─▒r. ─░lk kez askeri cep takvimini haz─▒rlar.

Mehmet Nihat Bey, 1886ÔÇÖda BursaÔÇÖda do─čmu┼čtur. Bu nedenle kendisine Bursal─▒ denilmi┼čtir. Babas─▒ Abdulvahap, dedesi ├ľzbekistanÔÇÖ─▒n Buhara kentinde do─čan Hac─▒ VikvikÔÇÖtir. 1928ÔÇÖde g├Ârev esnas─▒nda kaza kur┼čunu ile ─░zmirÔÇÖin G├╝zelbah├že il├žesinde (Kilizman) ┼čehit d├╝┼čen Kurmay Yarbay Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey, 42 y─▒ll─▒k k─▒sa hayat─▒na kendi harp tecr├╝belerinden (Trablusgarp, I. ve II. Balkan Harpleri, I. D├╝nya Harbi, Kurtulu┼č Sava┼č─▒) ve yabanc─▒ kaynaklardan ├ževirdi─či 39 harp tarihi eserini s─▒─čd─▒rm─▒┼čt─▒r.

Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey, Trablusgarp, Balkan Harbi, ├çanakkale ve ─░stikl├ól Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Uzun y─▒llar Harp Akademisinde ├Â─čretmenlik yapm─▒┼č ve bir├žok kurmay subay─▒ fikr├« y├Ânden etkilemi┼čtir. CumhuriyetÔÇÖin ilk y─▒llar─▒nda Harp tarihi i├žerikli konferanslar vermi┼č, vefat─▒ndan bir y─▒l ├Âncesine kadar ├çanakkaleÔÇÖyi ziyaret edenlere, ├žarp─▒┼čmalar─▒n ge├žti─či mek├ónlarda, ├žok de─čerli bilgiler aktarm─▒┼čt─▒r.

Nihat Bey, ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânem ve kat─▒ld─▒─č─▒ sava┼člar itibar─▒yla d├Âneminin ko┼čullar─▒n─▒ objektif bir g├Âzle analiz etmi┼č ve kendinden sonra gelecek nesillere b├╝y├╝k eserler b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Tan─▒k oldu─ču olaylar─▒ kaleme alarak yak─▒n tarihimize ─▒┼č─▒k tutmu┼čtur.

Osmanl─▒ ordusunda ger├žek anlamda harp tarihinin, te┼čkilat halini almas─▒ ise I. D├╝nya Sava┼č─▒ d├Âneminde (29 Mart 1916ÔÇÖda) ─░stanbulÔÇÖda Kararg├óh─▒ UmumiyeÔÇÖnin (Erk├ón─▒ Harbiye) 16. ┼×ubesi olarak ÔÇťTarihi HarpÔÇŁÔÇÖin kurulmas─▒yla ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu te┼čkilat asker├« tarih olaylar─▒na ait belgeleri toplayarak bir ar┼čiv kurmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. 1917ÔÇÖde ÔÇťHarp Cerideleri ile Vesaik-i Harbiye Dosyalar─▒ Hakk─▒nda TalimatÔÇŁ (Harp Cerideleri ile Harp Belgeleri Dosyalar─▒ Hakk─▒nda Y├Ânetmelik) ├ž─▒kar─▒larak asker├« tarih ├žal─▒┼čmalar─▒ y├Ânlendirilmi┼čtir. 16. ┼×ube, 10 Kas─▒m 1919ÔÇÖda 8. ┼×ubeye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č ve olaylara ait belge tasnifine ba┼članm─▒┼čt─▒r. Olaylar─▒n grupland─▒r─▒lmas─▒nda ÔÇťBalkan Harbinden ├ľnceki HarplerÔÇŁ, ÔÇťBalkan HarbiÔÇŁ, ÔÇť1. D├╝nya HarbiÔÇŁ, ÔÇťSa─čl─▒k Harp TarihiÔÇŁ, ÔÇťVeteriner Harp TarihiÔÇŁ ve ÔÇťAr┼čivÔÇŁ ba┼čl─▒klar─▒ saptanm─▒┼čt─▒r. Erk├ón─▒ Harbiye-i Umumiye, Tarihi Harp ┼×ubesi, 3 Temmuz 1920 y─▒l─▒nda, ÔÇťTarih-i Harp Tahrir HeyetiÔÇŁ (Harp Tarihi Yazma Kurulu) ad─▒yla, asker├« tarih ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Ad─▒ ge├žen kurul, 1921ÔÇÖde Tarihi AskerÔÇÖi Enc├╝meni; 1922 y─▒l─▒nda ÔÇťGenelkurmay Enc├╝meniÔÇŁ ad─▒n─▒ ald─▒ktan sonra ayn─▒ y─▒l ÔÇťTarihi Harp ┼×ubesiÔÇŁ, 1926 y─▒l─▒nda da ÔÇťHarp Tarihi DairesiÔÇŁ olmu┼čtur.

K─▒saca anlat─▒lan bu s├╝re├žte Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey, ilk harp tarihi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n i├žinde olmu┼č ve bizzat kurucular─▒ aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. Nihat Bey, 1907ÔÇÖde Harp AkademisiÔÇÖnde ├Â─črenci olmas─▒ndan dolay─▒ s─▒n─▒f arkada┼člar─▒yla birlikte ilk kez nazar├« harp tarihi alan ┼čansl─▒ ├Â─črencilerden olmu┼čtur. Harp tarihinin ├Ânemini bu d├Ânemde kavram─▒┼čt─▒r.

Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey, askerlik hayat─▒ boyunca harp tarihi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli olan ki┼čisel notlar─▒n─▒ harp tarihine vesika olu┼čturmas─▒ bilinciyle haz─▒rlamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle Balkan ve I. D├╝nya Harpleri esnas─▒nda gelecek ku┼čaklar─▒n ders alabilmesi i├žin tan─▒k oldu─ču olaylar─▒ objektif bir bi├žimde yazm─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ Erk├ón─▒ Harbiyesi, Bursal─▒ Mehmet Nihat BeyÔÇÖin bu ├Âzelli─čini takdir etmesinden olacakt─▒r ki gen├ž bir subay olmas─▒na ra─čmen 30 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda Y─▒ld─▒z Saray─▒ÔÇÖnda bulunan Harp Akademisi M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ÔÇÖna atam─▒┼č ve ard─▒ndan Harp Akademisi ile ilgisi s├╝rmek ko┼čuluyla Erk├ón─▒ Harbiye, 16. ┼×ubede (Tarihi Harp) g├Ârevlendirmi┼čtir. Bu ┼čubenin ger├žek anlamda Harp Tarihi ┼čubesi olmas─▒ i├žin ├žok ├žal─▒┼čm─▒┼č, bilgi ve tecr├╝belerini aktarm─▒┼čt─▒r. 1918ÔÇÖden itibaren Harp tarihi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli yabanc─▒ kaynaklar─▒ T├╝rk├žeye ├ževirmeye ve tan─▒k oldu─ču sava┼člar─▒ yazmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. 10 Kas─▒m 1919ÔÇÖda 16. ┼×ubenin 8. ┼×ubeye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi ve modern anlamda harp tarihi i├žin ar┼čiv olu┼čturmak ├╝zere, olaylara ait belge tasnifine ba┼članmas─▒nda etkin rol alm─▒┼čt─▒r

CumhuriyetÔÇÖin ilk harp tarih├žisi olan Nihat BeyÔÇÖin yazd─▒─č─▒ eserler, zaman─▒n ├žok ├Âtesinde tarafs─▒z bir kalemle ustaca yaz─▒lm─▒┼č, hatalar ve ders al─▒nmas─▒ gereken noktalar titizlikle i┼členmi┼čtir. ┬á
14 May─▒s 1905 tarihinde Harp Okulundan te─čmen olarak mezun olmu┼č ve kurmay s─▒n─▒f─▒na ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Haziran 1912ÔÇÖde ├çanakkale Ordusu ile ─░talya Sava┼č─▒ seferberli─čine kat─▒lm─▒┼čt─▒r.29 Eyl├╝l 1912ÔÇÖde Balkan Sava┼č─▒ seferberli─či dolay─▒s─▒yla B├╝y├╝k Kararg├óh-─▒ Umumi Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ emrine verilmi┼č ve 19 Ekim 1912ÔÇÖde y├╝zba┼č─▒ olmu┼čtur.

Kas─▒m 1912ÔÇÖde kurmay s─▒n─▒f─▒na kabul edilen Mehmet Nihat Bey, Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra sava┼č sonunda harp okulunun a├ž─▒k bulunan harp tarihi ├Â─čretmeni yard─▒mc─▒l─▒─č─▒na atanm─▒┼čt─▒r.

├çanakkale Sava┼č─▒ ba┼člay─▒nca 28 Mart 1915ÔÇÖte ├çanakkale Truva yak─▒n─▒nda Kalvert ├žiftli─čindeki 15.Kolordu kararg├óh─▒na atanm─▒┼č, 15. Kolordu Harek├ót ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapm─▒┼čt─▒r. Daha sonra

9 Ocak 1916ÔÇÖya (d├╝┼čman─▒n ├çanakkaleÔÇÖyi bo┼čaltt─▒─č─▒ tarih) kadar ├çanakkale Sedd├╝lbahir cephesi G├╝ney Grubu Harek├ót ┼čube M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝ yapm─▒┼čt─▒r.

1 Eyl├╝l 1916ÔÇÖda binba┼č─▒ olmu┼čtur. De─či┼čik tarihlerde 6.T├╝men ve Kafkas Grubu kararg├óhlar─▒nda bulunmu┼č, Ba┼čkomutanl─▒k Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ 2. Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖnda g├Ârevlendirilmi┼č ve 12 Ekim 1918ÔÇÖde┬á┬áHarp Akademisi M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ÔÇÖna atanm─▒┼čt─▒r.

Daha sonra Genelkurmay Harp Tarihi ┼×ubesiÔÇÖnde g├Ârevlendirilmi┼č ve daha sonra Genelkurmay 2. ┼×ube M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒nda, Veliaht yaverli─činde ve Harp Akademisi ├Â─čretmenli─činde g├Ârevlendirilmi┼čtir.

Mustafa Kemal (Atat├╝rk) Pa┼ča, 19 May─▒s 1919ÔÇÖda SamsunÔÇÖa ├ž─▒karak ba┼člatt─▒─č─▒ Mill├« M├╝cadeleÔÇÖye bir├žok g├Ân├╝ll├╝ subay gibi Kurmay Binba┼č─▒ Bursal─▒ Mehmet Nihat BeyÔÇÖde kat─▒lmak istemi┼čtir. Bunun i├žin Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖdan izin istemesi ├╝zerine kendisine ┼ču haber g├Ânderilecektir;

ÔÇťBursal─▒ Binba┼č─▒ Mehmet Nihat Bey gibi de─čerli bir zabitimizin AnadoluÔÇÖya ge├žmemesi gerekir. Mill├« M├╝cadeleÔÇÖde sava┼čacak d├╝zenli ordunun, e─čitim g├Ârm├╝┼č tecr├╝beli kurmaylara daha ├žok ihtiyac─▒ vard─▒r. B├Âyle k─▒ymetli zabitimizin ─░stanbulÔÇÖda kalarak Harp Akademisinde yeti┼čtirece─či ├Â─črencilerini AnadoluÔÇÖya g├Ândermesi daha faydal─▒ olacakt─▒r.ÔÇŁ

Mustafa Kemal Pa┼ča, Yunanl─▒lar─▒ AnadoluÔÇÖdan atmak i├žin Do─ču ve G├╝ney cephelerindeki kuvvetleri, Kocaeli b├Âlgesindeki kuvvetleri B├╝y├╝k Taarruzdan ├Ânce bir noktaya toplamaya ba┼člayacakt─▒r. Harp tecr├╝besi olan de─čerli komutanlara ihtiya├ž duydu─ču i├žin Kurmay Binba┼č─▒ Bursal─▒ Mehmet Nihat BeyÔÇÖinde AnadoluÔÇÖya ge├žmesini ister.┬áB├╝y├╝k TaarruzÔÇÖdan ├Ânce Mehmet Nihat Bey, AnadoluÔÇÖya ge├žmi┼č ve 6. Kolordu Kurmay Ba┼čkan─▒ g├Ârevine tayin edilmi┼čtir.

1922ÔÇÖde yarbay olmu┼čtur. Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey, Cumhuriyet d├Âneminde harp tarihi ├žal─▒┼čmalar─▒na h─▒z vermi┼čtir. 29 A─čustos 1923ÔÇô06 ┼×ubat 1926 y─▒llar─▒ aras─▒nda Harp Akademileri Harp Tarihi ├ľ─čretmenli─či ve Genelkurmay Ne┼čriyat ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapm─▒┼čt─▒r. 1928ÔÇÖe kadar ─░stanbul ve ├çanakkaleÔÇÖde harp tarihi konferanslar─▒ vermi┼č, bizim tespit edebildi─čimiz kadar─▒yla 39 harp tarihi eserini ├╝lkemize kazand─▒rm─▒┼čt─▒r. Kendisinden sonra harp tarih├žisi olacak ├Â─črenciler yeti┼čtirmi┼čtir.

1926ÔÇÖda 5. Alay Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna atanm─▒┼čt─▒r.

─░zmir M├╝stahkem Mevkii Tugay Komutan─▒ iken, bir g├Ârevden d├Ând├╝─č├╝ s─▒rada geceleyin Jandarma n├Âbet├ži eri taraf─▒ndan at─▒lan kur┼čunla 14 TemmuzÔÇÖu, 15 gecesi TemmuzÔÇśa ba─člayan gece 1928ÔÇÖde ┼čehit olmu┼čtur. Mezar─▒ ─░zmir G├╝zelbah├že yolu mahalle mezarl─▒─č─▒ndad─▒r.

En ├Ânemli eseri olan, 1213 sayfa ve 107 kroki i├žeren ├╝├ž ciltlik ÔÇťBalkan Harbi, Trakya SeferiÔÇŁ eserinin I. ve II. ciltleri 1924, III. cildi 1928 y─▒l─▒nda bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Kendi harp tarihini yazan Bulgar Genel Kurmay─▒ bu eserden faydalanm─▒┼čt─▒r.

Mehmet Nihat Bey bu sava┼č─▒n kaybedilme sebebi olarak ┼čunlar─▒ yazar: ÔÇťÔÇŽ (Orduda) yokluklar ve k├Ât├╝l├╝kler ise ba┼čl─▒ca ÔÇśBilim ve bilgi sahibi olmaÔÇÖ noksanl─▒─č─▒ndan do─čmu┼čtur. Ordu ÔÇśtarihini ve harp tarihiniÔÇÖ bilmiyordu, incelememi┼čti. Kurulu┼č ve malzemesini bilim ve bilgiye de─čil, hayal ve iste─če ve basmakal─▒p teorilere dayand─▒rm─▒┼čt─▒. ÔÇŽ Say─▒lar─▒ 1100ÔÇÖ├╝ ge├žen tabura ve bu oranda ├že┼čitli s─▒n─▒flara sahip bir teorik ordu kurulu┼čunu k├ó─č─▒t ├╝zerin ├žizmekle taklit├žisi olmak istedi─čimiz Alman OrdusuÔÇÖnun bir k─▒s─▒m talimatname ve y├Ânetmeliklerini yalan yanl─▒┼č ├ževirerek yar─▒m yamalak orduya da─č─▒t─▒vermekle, bizde de bulunsun diye alman OrdusuÔÇÖndaki baz─▒ okul ve kurumlar─▒ yar─▒m yamalak taklit edivermekle istenen sa─člaml─▒─ča sahip bir temele dayanarak v├╝cuda gelmeye ba┼člam─▒┼č ve hatta gelmi┼č oldu─ču kabul edivermi┼čtik.ÔÇŁ

Mehmet Nihat Bey ÔÇťBalkan Harbi, Trakya SeferiÔÇŁ eserinin III. Cildini ┼ču s├Âzlerle bitirir: ÔÇťBu ciltte beni iten i├žtenlik ve iyi niyettir. Kendime g├Âre yanl─▒┼č g├Ârd├╝─č├╝me yanl─▒┼č, k├Ât├╝ sayd─▒─č─▒ma k├Ât├╝ dedim. Bu sava┼čtan ders alan baz─▒ subaylar B├╝y├╝k Harpte, istiklal muharebelerinde y├╝ksek nitelik g├Âstermi┼člerdir.ÔÇŁ

Eski ku┼čak subaylar─▒n ordunun NATO emrinde olmas─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒kmas─▒n─▒n alt─▒nda yabanc─▒ subaylar─▒n dan─▒┼čmanl─▒─č─▒nda ve y├Ânetiminde olmas─▒n─▒n Balkan Sava┼č─▒ ve I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda nelere mal oldu─čunu ya┼čam─▒┼člard─▒.

Eserleri:

Eski Yaz─▒lar:

  1. Balkan Harbi, Trakya Seferi, 1. cilt, 1340(1924)
  2. Balkan Harbi, Trakya Seferi, 2. cilt, 1924
  3. Balkan Harbi, Trakya Seferi, 3. cilt,  1928
  4. B├╝y├╝k Harp, 1., 2., 3., 4.cilt, Almancadan ├ževiri 1926
  5. B├╝y├╝k Harp’te T├╝rk Harbi, 1. cilt, 1927
  6. B├╝y├╝k┬á┬á┬áHarp’te┬á┬á┬áT├╝rk┬á┬á┬áHarbi,┬á┬á┬á2.cilt,┬á┬á┬á1928(T├╝rk┬á┬á┬áCepheleri Harek├ót─▒)
  7. B├╝y├╝k Harp’te T├╝rk Harbi,┬á┬á3.cilt 1928
  8. Harbi Umumi Tarihi, l ve 2.cilt, ├ževiri
  9. B├╝y├╝k HarpÔÇÖte ├çanakkale Seferi,┬á┬á┬á├ževiri,┬á┬á┬á─░lhami Fevzi Matbaas─▒, 1926
  10. Harbi Umumi’de-Sedd├╝lbahir (Cenup) Gruplar─▒ Muharebat─▒, 1336 (1920) telif
  11. Harbi Umumi’nin Tenkidi, ├ževiri
  12. Harbi UmumiÔÇÖnin ─░hzar ve ─░daresinde Alman Erkan-─▒ Harbiyes─▒, Genaral Kol, ├ževiri
  13. Harbi Umumi’de┬á┬áFrans─▒z Sefer Plan─▒ ve Harbin ─░lk Ay─▒. ├ževiri
  14. Harbi Umumi’de Genaral Moltke’nin Mektuplar─▒ ve Hat─▒rat─▒. ├ževiri
  15. Trakya’da Osmanl─▒-Bulgar Muharebesi, 1335(1919)
  16. Balkan HarbiÔÇÖnde ├çatalca Muharebesi, Konferans.1341(1925)
  17. ├çanakkale Seferi, Charleroux’dan ├ževiri. Binba┼č─▒ Nihat ve Y├╝zba┼č─▒ As─▒m, ─░st Askeri Matbaas─▒ 1337(1921)
  18. Me┼čhur Osmanl─▒ Sefer ve Muharebeleri’nde Sevk ve ─░dare
  19. Napoleon Muharebat─▒ (Haz─▒rlanmakta olan)
  20. Kont Schilliff─▒n’in Canne adl─▒ eserinin 2.cildi, ├ževiri
  21. Liege ve Namur’un Zapt─▒, ├ževiri
  22. 13.Kolordu’nun ─░ran Seferi, telif
  23. Falkenhein’in Hat─▒rat─▒, ├ževiri
  24. Harbi Umumi Silsilei Ne┼čriyat─▒
  25. Rus-Japon Harbi (haz─▒rlanmakta)

├ľ─čretim Notlar─▒:

  1. Harp Çantası (Kurmay Subay Muhtırası)
  2. K─▒taat-─▒┬á┬á┬áCesime’nin┬á┬á┬áTabiyece┬á┬á─░stihdamlar─▒┬á┬á┬áHakk─▒nda Muvakkat Talimname, ├ževiri
  3. Atl─▒ Farazi┬á┬á┬áTatbikat┬á┬áve┬á┬áTatbikat┬á┬á┬áSeyahatleri’nin Suret-i Tertip ve ─░daresi
  4. 1870-1871 Seferi

├ľl├╝m├╝nden┬á┬áSonra Yay─▒mlananlar:

  1. Alman-Avusturya ┼×ark Cephesi’nde 1914 Yaz Seferi, Grafik Halinde, Yazan Em. Albay Von Montey, ├ževiren Bnb. Nihat, ─░stanbul Askeri Matbaa, 1930 (yeni yaz─▒)
  2. 32-1914’ten 1916’ya Kadar Balkan ve T├╝rkiye’de B├╝y├╝k Harp, 95 say─▒l─▒ Askeri Mecmuan─▒n tarih k─▒sm─▒, ├ževiri, ─░stanbul Askeri Matbaa 1934 (yeni yaz─▒)

 KAYNAKÇA:

-Ahmad, Feroz, ─░ttihat ve Terakki, ─░stanbul-2010
-Arif Bey, Ba┼č─▒m─▒za Gelenler, ─░stanbul-1973
-Avc─▒o─člu, Do─čan, 31 MartÔÇÖta Yabanc─▒ Parma─č─▒-─░stanbul-1998
-Ayd─▒n, Mahir, ┼×arki Rumeli Vilayeti, Ankara-1992
-Hasan Amca, Do─čmam─▒┼č H├╝rriyet, ─░stanbul, 1989
-─░mbert, Paul, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda Yenile┼čme Hareketleri, ─░stanbul, (Bas─▒m y─▒l─▒ yok)
– ─░nalc─▒k, Halil, Devlet-i Aliyye-III, ─░stanbul-2016
– ─░nalc─▒k, Halil, Devlet-i Aliyye-IV, ─░stanbul-2017
-Mantran, Robert, Osmanl─▒ Tarihi, ─░stanbul-1995
-Mardin, ┼×erif, J├Ân T├╝rklerin Siyasi Fikirleri (1895-1908), ─░stanbul-1992
-M├╝laz─▒m Hasan, Tekrar Ba┼č─▒m─▒za Gelenler, ─░stanbul-1991
-NTV Tarih, Nisan-2010
-Okar, Mehmet Ali, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Balkanlardaki Son On Y─▒l─▒, ─░stanbul-2013
-─░smail, Okday, YanyaÔÇÖdan AnkaraÔÇÖya, ─░stanbul-1975
-Ortayl─▒, ─░lber, ─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒, ─░stanbul-2016
-├ľzy├╝ksek, Murat, Anadolu ve Ba─čdat Demiryollar─▒, ─░stanbul-1988
-Peker, Ekrem Hayri, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami, ─░stanbul-2011
-Ramsaur, E.E. ,J├Ân T├╝rkler ve 1908 ─░htilali, ─░stanbul-1982
-Stoddard, P,Te┼čkilat-─▒ Mahsusa, ─░stanbul-1993
-Tolstoy, Sivastopol, A─čustos 1885, ─░stanbul-2005
-T├╝rsan, Tu─čgenaral O.Nurettin “Askeri Tarih Yazar─▒ ve Harp Akademileri Tarih ├ľ─čretmeni Kur. Yb. Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey, Cumhuriyetin En B├╝y├╝k Askeri Tarih├žisine Vefa Borcu, Harp Akademileri Bas─▒mevi, ─░stanbul┬á-Ocak 1996
-Uzer, Tahsin Makedonya E┼čk─▒yal─▒k Tarihi ve Son Osmanl─▒ Y├Ânetimi, Ankara, 1999

NOT: Bu yaz─▒ ÔÇťT├╝rk D├╝nyas─▒ Uygulama ve Ara┼čt─▒rma Merkezi Yak─▒n Tarih DergisiÔÇŁ Cilt 1, Say─▒ 3 (2018), sayfa. 98-108’de yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

 

1,419 total views, 2 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒