Meclis-i MebusanÔÇÖda bir oturum ve Ahmet Vefik Pa┼ča

Meclis-i MebusanÔÇÖda bir oturum ve Ahmet Vefik Pa┼ča

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin ├ža─čda┼člar─▒ndan bir y├Ânetici kendisini elmasa benzeterek ┼čunlar─▒ s├Âylemi┼čtir, ÔÇťPa┼ča, de─čirmen ta┼č─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde elmast─▒r. Ne parma─ča tak─▒l─▒r, ne de de─čirmende kullan─▒l─▒rÔÇŁ.

Ahmet Vefik Pa┼ča, ├žok renkli ve ├žok y├Ânl├╝ bir ki┼čiydi. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuna b├╝y├╝k hizmetleri dokunmu┼čtur. Kendisinden yeterince yararlan─▒lmam─▒┼čt─▒r. Yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalardan sadece tiyatro konusunda yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalarla hat─▒rlanmaktad─▒r.

T├╝rk├ž├╝l├╝k hareketinin ├Ânc├╝lerindendir. ─░ki defa Maarif Naz─▒rl─▒─č─▒ yapt─▒. Bursa valili─či s─▒ras─▒nda bu kentte bir tiyatro yapt─▒rmakla ├╝n kazanm─▒┼č ve ismi Bursa ile ├Âzde┼čle┼čmi┼čtir. 93 Harbi g├Â├žmenlerini H├╝d├óvendig├ór vilayetine ba┼čar─▒yla yerle┼čtirmi┼čtir. 1855 depreminde y─▒k─▒lan BursaÔÇÖy─▒, ÔÇťOsmanl─▒ÔÇÖn─▒n diba├žesiniÔÇŁ aya─ča kald─▒rm─▒┼čt─▒r.

3 Temmuz 1823’de ─░stanbul’da do─čdu. Hariciye Nezareti memurlar─▒ndan Ruhittin Efendi’nin o─čludur. 1831 y─▒l─▒nda ─░stanbul’da ba┼člad─▒─č─▒ e─čitimini, babas─▒n─▒n g├Ârevi nedeniyle gitti─či Paris’te Saint Louis Lisesi’nde tamamlad─▒. Paris’te bulundu─ču s├╝re i├žinde Frans─▒zcay─▒ anadili gibi ├Â─črendi ve 1837’de yurda d├Ând├╝─č├╝nde terc├╝me odas─▒nda ├žal─▒┼čt─▒. 1840’da el├žilik k├ótibi g├Âreviyle Londra’ya gitti ve ─░ngilizce ├Â─črendi.

Ba┼čm├╝tercim olarak terc├╝me odas─▒nda g├Ârev ald─▒ ve Devlet Salnamesi haz─▒rlanmas─▒nda g├Ârevlendirildi.

1849 y─▒l─▒nda Macaristan m├╝ltecileri olay─▒n─▒ ├ž├Âzmek i├žin g├Ârevlendirildi. Ola─čan├╝st├╝ yetkilerle MemleketeynÔÇÖde komiser vekili olarak g├Ârevlendirildi.

1851ÔÇÖde pek ├žok konudaki derin bilgisi nedeniyle, yeni kurulan Enc├╝men-i Dani┼č adl─▒ bilim kuruluna ├╝ye se├žildi ve bu ├╝yeli─čin gerektirdi─či ├žal─▒┼čmalar─▒n i├žinde yer ald─▒.

├çe┼čitli g├Ârevlerde bulunduktan sonra Tahran’a el├ži olarak atanarak Fars dilini ve ─░ran tarihinin k├Âkenlerini ├Â─črendi. El├žilik binalar─▒na bayrak asma ├ódetini getiren, Tahran’da el├ži iken el├žilik binas─▒n─▒ Osmanl─▒ Devleti topra─č─▒ olarak ilan edip bayrak ├žektiren Ahmet Vefik Pa┼ča olmu┼čtur.

Ahmet Vefik Pa┼ča

K├╝├ž├╝k ya┼člardan beri kendisini koruyan Re┼čit Pa┼čaÔÇÖn─▒n Abd├╝lmecitÔÇÖe sadrazam olmas─▒ ile ├Ânemli g├Ârevlere getirilen Ahmet Vefik Pa┼ča, ÔÇťMeclis-i Valay-i Ahkam-─▒ AdliyeÔÇŁ ├╝yeli─či (1855), ÔÇťDeavi Naz─▒rl─▒─č─▒ÔÇŁ (1857), Paris el├žili─či (1860) yapt─▒. Paris b├╝y├╝kel├žili─či s─▒ras─▒nda III. Napolyon ile aralar─▒nda ya┼čanan gerilim, f─▒kralara konu oldu.
Paris sefaretinden ─░stanbulÔÇÖa d├Ând├╝kten sonra 1862ÔÇÖde Dar├╝lf├╝nunÔÇÖda Hikmet-i Tarih (Tarih Felsefesi) hocas─▒, ayn─▒ sene i├žinde BursaÔÇÖda Evkaf N├óz─▒r─▒oldu.
Dar├╝lf├╝nun hocal─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda ÔÇť┼×ecere-i T├╝rkiyeÔÇŁ’ (T├╝rklerin soy k├╝t├╝─č├╝) adl─▒ eseri ├ça─čatay T├╝rk├žesi’nden ─░stanbul T├╝rk├žesi’ne ├ževirdi; T├╝rklerin tarihinin Osmanl─▒ tarihi ile ba┼člamad─▒─č─▒n─▒ savundu. Ayr─▒ca ÔÇťLeh├že-i OsmaniÔÇŁ (Osmanl─▒ leh├žesi) ve T├╝rk Lugati haz─▒rlayacak de─či┼čik T├╝rk leh├želerinin varl─▒─č─▒n─▒ g├Âsterdi.
29 May─▒s 1862 y─▒l─▒nda Padi┼čah Abd├╝laziz taraf─▒ndan Divan-─▒ Muhasebat Reisli─čine tayin edilen Ahmet Vefik Pa┼ča bug├╝nk├╝ ad─▒yla Say─▒┼čtay’─▒n ilk ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. 1864 y─▒l─▒nda halk─▒n ┼čik├óyetleri ├╝zerine Bursa’daki g├Ârevinden al─▒narak y─▒llarca resmi bir g├Ârev verilmedi, bu s├╝re i├žinde T├╝rk tarih ve edebiyat─▒na yeni eserler ve terc├╝meler kazand─▒rd─▒.
─░lk Osmanl─▒ Meclis-i Mebusan’─▒nda ─░stanbul vekili olarak yer ald─▒ ve ba┼čkanl─▒─č─▒ ├╝stlendi. Ba┼čkanl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda, Arap milletvekillerine ÔÇťT├╝rk├že ├Â─črenmeye ba┼člay─▒nÔÇŁ demesiyle ├╝nl├╝d├╝r.
18 Mart 1877ÔÇÖde ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člayan ilk Meclis-i MebusanÔÇÖ─▒n ─░stanbul ├╝yesi olarak se├žilen Vefik Pa┼ča, Mebusan’─▒n ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒. Oturumlar─▒ diktat├Ârce idare etti─či yolunda ele┼čtirilere u─črad─▒. Meclisi tatil edilmesinde katk─▒s─▒ vard─▒r.
1878ÔÇÖde tekrar Maarif Naz─▒r─▒, daha sonra da sadrazam oldu ve y├╝zy─▒llard─▒r kullan─▒lan ÔÇťsadrazamÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ ÔÇťba┼čvekilÔÇŁ olarak de─či┼čtirdi. Bu g├Âreve geldi─či s─▒rada imparatorluk, 93 HarbiÔÇÖnden yenik ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Rusya ile yap─▒lan a─č─▒r anla┼čma ko┼čullar─▒n─▒ hafifletmek i├žin ├žal─▒┼čt─▒ ve donanman─▒n teslimini ├Ânledi. Abd├╝lhamitÔÇÖi hal edece─či y├Ân├╝ndeki bir jurnal nedeniyle 18 Nisan 1878ÔÇÖde g├Ârevinden azledildi. ├ľlene kadar herhangi bir devlet g├Ârevine getirilmedi.

***

1876 Y─▒l─▒nda a├ž─▒lan MeclisÔÇÖi Mebusan Osmanl─▒ÔÇÖda b├╝y├╝k bir umut estirmi┼čti. M├╝slim ve gayri M├╝slim tebaa bu giri┼čimi b├╝y├╝k umutlarla izliyordu.
Sivil ve askeri b├╝rokrasi, medrese ├ževresini Anayasa ve meclisin a├ž─▒lmas─▒yla iki ┼čey bekliyordu, ├ža─čda┼č ve g├╝├žl├╝ bir ├╝lke olmak, bunun i├žinde hukuk normlar─▒n─▒ yerle┼čtirmek. ─░kincisi Bulgar isyan─▒ nedeniyle Osmanl─▒ÔÇÖya sava┼č haz─▒rl─▒─č─▒nda olan Rus ├çarl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ Avrupa deste─či ile durdurmakt─▒.
Bu giri┼čimin ├Ânc├╝s├╝ olan ve b├╝rokrasi, AvrupaÔÇÖdan ald─▒─č─▒ borcu saraylara ve imparatorluk i├žin olduk├ža b├╝y├╝k olan donanmaya yat─▒ran Sultan Abd├╝laziz (8 ┼×ubat 1830-4 Haziran 1876) 30 May─▒s 1876 tahttan indirilmi┼čti.
1871ÔÇÖde VerdunÔÇÖda Almanlara yenilen Fransa, mecburen ─░ngiltereÔÇÖye yana┼čt─▒. Yenilgiden sonra FransaÔÇÖda yeniden cumhuriyet kurulur. Bunu f─▒rsat bilen Rus ├çarl─▒─č─▒ 1856 Berlin antla┼čmas─▒n─▒n baz─▒ maddelerine kabul etmedi─čini ilan etti ve KaradenizÔÇÖde donanma kurdu.
Muharrem kararnamesi, Osmanl─▒ Devletinin ├Âdeyemedi─či i├ž ve d─▒┼č bor├žlar─▒n─▒ d├╝zenlemek amac─▒yla, alacakl─▒lar─▒n talepleri do─črultusunda II. Abd├╝lhamit d├Âneminde, 15 Ekim 1881 (28 Muharrem 1299) tarihinde a├ž─▒klanan mali kararlard─▒r.
Osmanl─▒ Devleti 1854 K─▒r─▒m Sava┼č─▒’ndan sonra ilk kez bor├žlanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu tarihten itibaren 20 y─▒l boyunca ├že┼čitli aral─▒klarla i├ž ve d─▒┼č piyasalardan bor├žlan─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak bu kaynaklar verimli de─čerlendirilemedi─činden dolay─▒ bor├žlar─▒n vadesi gelince ├Âdeme s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žekilmi┼č, zamanla anapara ve faizler ├Âdenemez hale gelmi┼čtir. En nihayetinde 1874-1875 y─▒llar─▒nda b├╝t├že dengesi tamamen bozulmu┼č, gelirler bor├ž faizlerini bile kar┼č─▒layamaz olmu┼čtur. Bunun neticesinde 30 Ekim 1875 tarihinde ÔÇťRamazan Kararnamesi(Ramazan Kanunnamesi) ile maliyenin iflas─▒ ve bor├žlar─▒n ├Âdenmesi ile ilgili bir pl├ón ilan edilmi┼čtir. Nisan 1876 tarihinden sonra ise bor├ž geri ├Âdemeleri tamamen durdurulmu┼čtur.
1876-1881 y─▒llar─▒ aras─▒nda Osmanl─▒ Devleti’nin bor├žlar─▒n ├Âdenmesiyle ilgili mali sistemi d├╝zenleyici ├žal─▒┼čma yapamamas─▒ sonras─▒nda, alacakl─▒ devletlerin ve bankerlerin yo─čun bask─▒ ve lobileri neticesinde ├že┼čitli m├╝zakereler yap─▒lm─▒┼č ve alacakl─▒lar─▒n anaparadan ├Ânemli ├Âl├ž├╝de indirim yapmalar─▒ konusunda uzla┼č─▒lmas─▒n─▒n ard─▒ndan, 20 Aral─▒k 1881 (28 Muharrem 1299) tarihinde a├ž─▒klanan Muharrem Nizamnamesi(Kararnamesi) ile bor├žlar─▒n ├Âdenmesi i├žin devletin iktisadi faaliyetlerinin y├Ânetimi yabanc─▒lar─▒n kontrol├╝ne verilmi┼čtir. Bundan sonra Avrupal─▒ devletler Tuz, ─░pek, T├╝t├╝n, Alkoll├╝ i├žecek ve bal─▒k sekt├Ârlerinden gelecek olan vergilere el koymu┼čtur. Bununla beraber Avrupa sermayesinin etkinli─či artm─▒┼čt─▒r.
Kararnameye g├Âre bor├žlar─▒n ├Âdenmesi i├žin devletin t├╝m iktisadi faaliyetlerini yabanc─▒lar ad─▒na kontrol etmek amac─▒yla Duyun-u Umumiye (Bor├žlar ─░daresi) kurulmu┼čtur. Bu kararname neticesinde devlet ekonomik olarak ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.

Ahmet Vefik Pa┼ča Tiyatrosu (Bursa)

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖna Avrupa kamuoyunu kaybettiren bu karar, halk─▒n ÔÇťMoskofÔÇŁ lakab─▒n─▒ takt─▒─č─▒ Sadrazam Mahmut Nedim Pa┼čaÔÇÖd─▒r(1818-1883). Sultan Abd├╝laziz’le yak─▒n ili┼čkiler kurmu┼čtu. Padi┼čah’─▒n hi├ž denetimsiz monar┼čik idare hakk─▒ oldu─ču telkini yapmaktayd─▒. Bu nedenle Abd├╝laziz’in g├Âz├╝ne girmi┼čti. Sadrazam ├éli Pa┼ča 7 Eyl├╝l 1871’de ├Âld├╝─č├╝nde Abd├╝laziz’in ┼čahsi tercihi ile birinci kez sadrazaml─▒─ča getirildi. ─░lk icraat─▒ daha ├Ânce Osmanl─▒ devletinin Bat─▒ Avrupa devletlerine dayanan politikas─▒n─▒ tayin eden ├éli Pa┼ča’n─▒n siyasetlerini de─či┼čtirmeye ├žal─▒┼čmak oldu. Ama ├Ânceki i┼či ├éli Pa┼ča’n─▒n ailesini, dostlar─▒n─▒ ve devlet i├žinde birlikte ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ i┼č arkada┼člar─▒n─▒ g├Ârevlerinden ay─▒rmak oldu. D─▒┼č siyasetinde o zamanki Rusya b├╝y├╝kel├žisi Nikolay Pavlovi├ž ─░gnatyev’e yak─▒n ba─čl─▒l─▒k g├Âsterip Osmanl─▒ Devleti d─▒┼č siyasetini Rusya d─▒┼č siyasetini takip eder bir devlet ┼čekline soktu. Bu Rusya sevgisi y├╝z├╝nden ─░stanbul siyasi ├ževrelerinde lakab─▒ “Nedimof”a ├ž─▒kt─▒. Bu da Osmanl─▒ devletinin bat─▒ Avrupa devletleri yan─▒nda itibar─▒─▒n k─▒r─▒lmas─▒na ve devletin yaln─▒z kalmas─▒na sebep oldu. ─░├ži┼člerinde takip etti─či hi├ž sorumsuz merkeziyet├ži yanl─▒┼č siyaset Abd├╝laziz’in halk─▒n sevgisini kaybetmesine ve ├Âzellikle Balkanlarda milliyet├žili─činin ├Ânem kazanmas─▒na neden oldu. Bu k├Ât├╝ gidi┼čat Mithat Pa┼ča taraf─▒ndan Abd├╝laziz’e bildirilip sultan uyar─▒ld─▒. Bunun ├╝zerine 31 Temmuz 1872’de Abd├╝laziz, Mahmut Nedim Pa┼ča’y─▒ sadrazaml─▒ktan azletti.[
Tam bu s─▒rada Hersek isyan─▒ ├ž─▒kt─▒ ve ├╝lke b├╝y├╝k bir siyasi kriz i├žine girdi. Sultan Abd├╝laziz, Mahmut Nedim Pa┼ča’n─▒n Rusya yak─▒nl─▒─č─▒n─▒ bildi─či i├žin ve bu yak─▒nl─▒k dolay─▒s─▒yla bu isyana Rusya’n─▒n kar─▒┼čmas─▒n─▒ ├Ânleyece─čini sand─▒─č─▒ i├žin Mahmut Nedim Pa┼ča’y─▒ 21 A─čustos 1875’te ─░stanbul’a ├ža─č─▒rtt─▒. Ona ┼×ura-y─▒ Devlet ├╝yeli─či g├Ârevi verildi.
Mahmut Nedim Pa┼ča e─čer kendisine iktidar verilirse Hersek isyan─▒ meselesini 15-20 g├╝nde ├ž├Âzebilece─čini Abd├╝laziz’e bildirince, Sultan’─▒n iste─čiyle 26 A─čustos 1875’te ikinci kez sadrazaml─▒─ča getirildi. Fakat sadrazam oldu─čunda Hersek isyan─▒n─▒ bast─▒ramad─▒. Bu yetmezmi┼č gibi ayaklanmalar S─▒rbistan, Bulgaristan ve di─čer b├Âlgelere de yay─▒lmaya ba┼člad─▒. Mahmut Nedim Pa┼ča’n─▒n bunlara kar┼č─▒ ald─▒─č─▒ tedbirler hep bo┼ča gitti. Ayaklanmalar dolay─▒s─▒yla gereken y├╝ksek askeri harcamalar devlet maliyesini sarst─▒. Yeni vergiler koymak imk├ón─▒ yoktu ve o zamana kadar devlet maliyesi y├╝ksek faizlerle d─▒┼č bor├ž almaya dayanmakta idi. Mahmut Nedim Pa┼ča d─▒┼č bor├ž al─▒nmas─▒nda Osmanl─▒ devleti tahvilleri i├žin gayet y├╝ksek faiz ├Âdemekten ka├ž─▒nmak i├žin devlet d─▒┼č tahvillerinin faizini (d─▒┼č piyasalarda ge├žen) ama eskisinden %50 daha d├╝┼č├╝k olan faizlere indirdi. Bu Avrupa’da Osmanl─▒ tahvilleri sat─▒n alan ve gayet y├╝ksek faiz gelirinden istifade eden Bat─▒ Avrupa bankalar─▒ ve maliyecilerinin ve ├╝lke i├žinde ellerinde fonlar─▒ olup bunlar─▒ y├╝ksek faizli Osmanl─▒ devleti tahvilleri ile nemaland─▒ran k├╝├ž├╝k bir i├ž rantiyer-maliyeci tabakas─▒n─▒n b├╝y├╝k tepkilerine neden oldu. Bu arada medrese ├Â─črencileri de derslerine girmeyip Fatih ve Beyaz─▒t meydanlar─▒nda g├Âsteriler yapt─▒lar. Bu ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar nedeniyle 12 May─▒s 1876’da sadrazaml─▒ktan azledildi.

***

Meclis-i Meb├╗san Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nda, 23 Aral─▒k 1876 tarihli Anayasa’ya (Kanuni Esasi) g├Âre kurulmu┼č ve I. Me┼črutiyet ve II. Me┼črutiyet d├Ânemlerinde g├Ârev yapm─▒┼č yasama organ─▒d─▒r. Se├žilmi┼č parlamenterlerden olu┼čmakta ve padi┼čah taraf─▒ndan atanan (daha az say─▒daki) ├╝st kamara ├╝yelerinin olu┼čturdu─ču Soylular Meclisi (Ayan Meclisi) ile birlikte, Genel Parlamentoyu (Meclis-i Um├╗m├«) olu┼čturmaktayd─▒.
Parlamenterler Meclisi (Meclis-i Meb├╗san) d├Ânemde faaliyet g├Âstermi┼čtir:
Meclis-i Mebusan, iki meclisten olu┼čan Osmanl─▒ Parlamentosunun halk taraf─▒ndan se├žilen kanad─▒d─▒r. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ilk defa 23 Aral─▒k 1876 tarihli Kanun-─▒ EsasiÔÇÖsine g├Âre kurulan milletvekilleri meclisi, h├╝k├╝met organlar─▒n─▒n kendi yetki ve g├Ârev alanlar─▒ i├žerisinde ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ belirten, kuvvetler ayr─▒l─▒─č─▒ ilkesine g├Âre; bu g├╝├žler yasama, y├╝r├╝tme ve yarg─▒ ba┼čl─▒klar─▒ alt─▒nda toplanm─▒┼čt─▒r.
─░lk T├╝rk parlamentosu ÔÇťMeclis-i Umumi (Genel Meclis) ad─▒ alt─▒nda ve iki dereceli meclis olarak, 20 Mart 1877 tarihinde ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člad─▒. Yasama g├Ârevini ├╝stlenen meclisler, 1876 AnayasaÔÇÖs─▒na g├Âre Ayan ve Meclis-i Mebusan ad─▒ alt─▒nda Osmanl─▒ parlamentosunu (Genel Parlamento) olu┼čturmu┼člard─▒r. ─░ki dereceli se├žimler sonucu olu┼čan ÔÇťHeyet-i MebusanÔÇŁ veya bazen ifade edildi─či gibi ÔÇťMeclis-i MebusanÔÇŁ, 69ÔÇÖu M├╝sl├╝man ve 46ÔÇÖs─▒ Gayrim├╝slim 115 ├╝yeden olu┼čuyordu. Mebusan MeclisiÔÇÖnin ├╝ye say─▒s─▒ her 50.000 Osmanl─▒ vatanda┼č─▒na bir temsilci d├╝┼čecek ┼čekilde se├žiliyordu. Se├žim gizli oy ile yap─▒lmaktayd─▒. Meclise Osmanl─▒ vatanda┼č─▒ olmayan, T├╝rk├že bilmeyen, 30 ya┼č─▒n─▒ doldurmam─▒┼č, iflas ile mahk├╝m olup da su├žsuzlu─ču hen├╝z kan─▒tlanmam─▒┼č, y├╝z k─▒zart─▒c─▒ davran─▒┼člarda bulunan, medeni haklardan mahrum bulunan kimseler se├žilemezlerdi. Mebus se├žilebilmek i├žin T├╝rk├že okumak ve m├╝mk├╝n oldu─ču ├Âl├ž├╝de yazmak ┼čart─▒ aran─▒yordu. Meclisi MebusanÔÇÖ─▒n vekilleri, se├žildikleri b├Âlgeye de─čil t├╝m Osmanl─▒ halk─▒na kar┼č─▒ sorumluydular. Do─črudan do─čruya padi┼čah├ža atanan ÔÇťHeyet-i AyanÔÇŁ veya di─čer ad─▒yla ÔÇťMeclis-i AyanÔÇŁ (Se├žkinler Meclisi) ise, 26 ├╝yeden kurulmu┼čtu. Ayan Meclisi ├╝yelerini, padi┼čah tayin ederken Meclis-i Mebusan ├╝yeleri, iki dereceli se├žim sistemiyle se├žilirlerdi. 1876 Kanun-─▒ EsasiÔÇÖnin ilk ┼čekli ve k─▒sa s├╝ren uygulamas─▒na g├Âre Mebusan Meclisi, aksi kararla┼čt─▒r─▒lmad─▒k├ža a├ž─▒k olarak g├Âr├╝┼čmeler yapabilen, kanun teklif ve g├Âr├╝┼čme yetkileri olduk├ža s─▒n─▒rl─▒ bir meclisti. Mebuslar─▒n kanun teklifi yetkileri kendi g├Ârev alanlar─▒yla s─▒n─▒rl─▒yd─▒. Ayr─▒ca g├Âr├╝┼č├╝lecek kanun teklifleri i├žin padi┼čahtan izin almak gerekiyordu. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Parlamenter Meclisi d├Ânem d├Ânem duraksamalara u─čra┼čm─▒┼čt─▒r.
31 Mart 1877ÔÇÖde ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člayan 1. Meclis-i Meb├╗san ├╝yeleri, ge├žici bir talimatla il, liva ve kazalar─▒n y├Ânetim meclisi ├╝yeleri aras─▒ndan se├žilmi┼č, ─░stanbul i├žin ayr─▒ bir se├žim yap─▒lm─▒┼čt─▒. Bu parlamentoda 115 parlamenter vard─▒. 28 Haziran 1877ÔÇÖde ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ tamamlayarak da─č─▒ld─▒.
Ayn─▒ se├žim y├Ântemiyle olu┼čturulan 2. Meclis-i Meb├╗san ilk kez 13 Aral─▒k 1877ÔÇÖde topland─▒. 93 Sava┼č─▒’n─▒n getirdi─či sorunlar nedeniyle 14 ┼×ubat 1878ÔÇÖde kapat─▒ld─▒.
Abd├╝lhamit d├Âneminin sonunda, 23 Temmuz 1908ÔÇÖde II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒yla ayn─▒ y─▒l─▒n Kas─▒m ve Aral─▒k aylar─▒nda parlamenter se├žimi yap─▒ld─▒. Ahrar F─▒rkas─▒ (├ľzg├╝rl├╝k├ž├╝ler Partisi) ve ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti (Birlik ve ─░lerleme Partisi)ÔÇÖnin kat─▒ld─▒─č─▒ se├žimlerde, ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti ├žo─čunlu─ču sa─člad─▒ ve 4 Aral─▒k 1908ÔÇÖde 3. Meclis-i Meb├╗san a├ž─▒ld─▒.
─░ngiliz El├žisi Layard, Kont DerbyÔÇÖye 2 Haziran tarihli raporunda T├╝rk Mebusan MeclisiÔÇÖne yapt─▒─č─▒ ziyareti ┼č├Âyle anlat─▒r:
ÔÇťZiyaretim s─▒ras─▒nda mecliste belediye vergileriyle ilgili bir yasa m├╝zakere ediliyordu. Avam Kamaras─▒ deneyimlerime dayanarak, bir tart─▒┼čman─▒n b├Âylesine bir d├╝zen ve edeple y├╝r├╝t├╝ld├╝─č├╝n├╝ g├Ârmedi─čimi s├Âyleyebilirim. ├ťyeler, oturduklar─▒ yerden ya da Frans─▒z usul├╝ne g├Âre, k├╝rs├╝den konu┼čabiliyorlar. Bir Rum d─▒┼č─▒nda hepsi, s├Âzc├╝ veya ba┼čkana yerlerinden hitap ettiler. Konu┼čmalar─▒ k─▒sa ve isabetliydi. Yasan─▒n her maddesi tart─▒┼č─▒ld─▒. Yasa ├Ânergesini meclise sunan nezaretin temsilcilerinden a├ž─▒klamalar─▒ndan istendi ve hemen yan─▒t al─▒nd─▒.
Yasa bundan sonra oylamaya koyuldu ve ittifakla kabul edildi. H er mebusun ├Ân├╝nde yasan─▒n bir sureti vard─▒ ve tart─▒┼čmay─▒ b├╝y├╝k bir ilgi ve dikkatle izliyordu (┼čimdi milletvekillerinin haberi olmuyor). Bir tek istisna bile g├Âz├╝me ├žarpmad─▒.
Oradaki varl─▒─č─▒m fark edilince, mecliste ├Ânce bir huzursuzluk ifadesi se├žilir gibi oldu. Daha ├Ânce s├Âz├╝n etti─čim Rum, bir k├ó─č─▒t destesiyle k├╝rs├╝ye ├ž─▒kt─▒ ve Hi├ž bitmeyecekmi┼č gibi g├Âz├╝ken bir konu┼čmaya ba┼člad─▒. Konu, T├╝rkiyeÔÇÖnin tarihi ve HristiyanlarÔÇÖ─▒n ┼čik├óyetleriyle ilgiliydi. Ba┼čkan, Rum ├╝yeyi bir iki kez uyararak, konu┼čmas─▒n─▒ uygun bir zamanda yapabilece─čini, fakat ┼čimdi tart─▒┼čma konusu olan yerel y├Ânetimle ilgili baz─▒ ayr─▒nt─▒larla ilgisi olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Mebus buna ra─čmen ─▒srar etti. Sonunda sabr─▒ ta┼čan meclis, ondan kurallara uymas─▒n─▒ ve ba┼čkana itaat ederek k├╝rs├╝den inmesini istedi. Rum sonunda istenileni yapmaya mecbur oldu.
─░ngiliz Avam Kamaras─▒ÔÇÖn─▒n s├Âzc├╝s├╝ muhakkak ki onun kadar bile konu┼čmas─▒na izin vermezdi. AvrupaÔÇÖdaki benzer hi├žbir meclis, bu T├╝rk Mebusan Meclisi kadar sayg─▒n, zeki ve vakur bir topluluk olu┼čturmam─▒┼čt─▒r. ─░mparatorlu─čun her yan─▒ndan gelmi┼č HristiyanlarÔÇÖla ve M├╝sl├╝manlar, hatta yar─▒ Bedevi kisvesiyle bir Arap, hi├žbir ay─▒r─▒m g├Âzetilmeksizin yan yana oturuyorlard─▒. M├╝sl├╝manlar─▒n aras─▒nda beyaz sar─▒kl─▒ ÔÇÖla bir├žok molla vard─▒. Benim orada bulundu─čum g├╝n oturuma h├ókim olan Hristiyan konu┼čmac─▒lar, herhangi bir sab─▒rs─▒zl─▒k belirtisi kar┼č─▒la┼čmadan dinlendiler. Tam bir rahatl─▒k i├žinde ├Âzg├╝rce konu┼čuyorlard─▒. Ba┼čkan ender olarak s├Âze kar─▒┼č─▒yor; bunu yapt─▒─č─▒ zaman da bir mebusa, tart─▒┼čman─▒n konusundan uzakla┼čt─▒─č─▒n─▒ belirtiyordu.
Bunun, imparatorlu─čun d├Ârt bir yan─▒ndan Hristiyan ve M├╝sl├╝man vatanda┼člar─▒, yerine getirmesi gereken g├Ârevleri ve bunlar─▒n yerine getirme yollar─▒n─▒ bilmeyen insanlar─▒ bir halk meclisinde bir araya getirmenin ilk denemesi oldu─ču g├Âz ├Ân├╝nde tutulmal─▒d─▒r. ├ľnce g├╝├žl├╝ b iri taraf─▒ndan y├Ânetilmeseler ve kontrol edilmeseler, bir kar─▒┼č─▒kl─▒k olur, deney de ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žlan─▒rd─▒. Hi├ž kimse bilgisi, d├╝r├╝stl├╝─č├╝, kararl─▒l─▒─č─▒ ve karakter g├╝c├╝ bilinen Ahmet Vefik Pa┼ča kadar ba┼čkanlar─▒ olmaya lay─▒k de─čildir. Kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulundu─ču durum g├Âz ├Ân├╝ne getirilince, bu toplulu─ču, k─▒sa zamanda g├╝venli ve i┼čbilir bir meclise d├Ân├╝┼čt├╝rmeyi ba┼čarmas─▒na ┼ča┼č─▒rmamak elde de─čildir. T├╝rk Parlamentosunu g├Âzden d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼čanlardan bile, ba┼čkan─▒n tart─▒┼čmalara gereksiz yere m├╝dahale etti─čini ya da tart─▒┼čma l-├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ k─▒s─▒tlad─▒─č─▒ yolunda aylardan beri hi├žbir ┼čik├óyet olmam─▒┼čt─▒r. E─čer bir ┼čik├óyet sebebi varsa, bu belki ters y├Ândedir.ÔÇŁ (K├╝├ž├╝k Asya Seyahatnamesi, AnadoluÔÇÖda Bir ─░ngiliz Subay─▒, 1876, s, 300-301, ─░stanbul-1998, Sabah Kitaplar─▒)

KAYNAKÇA:

-Burnaby,Frederick, K├╝├ž├╝k Asya Seyahatnamesi, AnadoluÔÇÖda Bir ─░ngiliz Subay─▒, 1876, ─░stanbul-1998, Sabah Kitaplar─▒
-Dani┼čmend, ─░smail Hami, Hayrullah Efendi’nin g├Ârd├╝─č├╝ ├╝├ž Bursa ( Yap─▒ Kredi Bankas─▒ Bursa ┼×ubesi’nin a├ž─▒l─▒; hat─▒ras─▒ olarak, Do─čan Karde┼č Yay─▒nlar─▒ A.┼×. bas─▒mevinde Vedat Nedim TOR ┼×evket RADO taraf─▒ndan haz─▒rlanm─▒┼č). ─░stanbul- 04. Haziran 1948
-G├╝nayd─▒n, Nur┼čen-Kaplano─člu, Raif, Seyahatnamelerde Bursa-2000, Ticaret Borsas─▒ Yay─▒n─▒
– Ortayl─▒, ─░lber, (2016), ─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒, ─░stanbul-Tima┼č Yay─▒nevi
-Vikipedia

1,037 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒