Kapal─▒├žar┼č─▒ yang─▒n─▒ndan sonra Yorganc─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ nas─▒l a├ž─▒ld─▒

Kapal─▒├žar┼č─▒ yang─▒n─▒ndan sonra Yorganc─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ nas─▒l a├ž─▒ld─▒

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

1958 y─▒l─▒n─▒n bir A─čustos g├╝n├╝ Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖda Cavit CemreliÔÇÖnin cilt├ži d├╝kk├ón─▒nda bir yang─▒n ba┼člad─▒. Yang─▒n k─▒sa s├╝rede ├žok b├╝y├╝d├╝. Yang─▒n─▒n bu kadar h─▒zla yay─▒lmas─▒n─▒n sebebi 1855 depreminden sonra kapal─▒├žar┼č─▒n─▒n y─▒k─▒lan baz─▒ b├Âl├╝mlerinin ah┼čap olarak yap─▒lmas─▒yd─▒.

Bu konu yeterince yaz─▒ld─▒. Ben Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖn─▒n yang─▒ndan sonra yap─▒l─▒p tekrar a├ž─▒ld─▒─č─▒ d├Âneme kadar yorganc─▒lar ├žar┼č─▒s─▒n─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlatmak istiyorum. Bunun i├žin Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖn─▒n duayenlerinden ─░smail KonciÔÇÖyle buldum ve ondan yang─▒n sonras─▒ ne yapt─▒klar─▒n─▒ ├Â─črendim. ─░smail KonciÔÇÖden yang─▒n sonras─▒n─▒ dinleyelim.

ÔÇťYang─▒ndan ├Ânce Geyve HanÔÇÖda ot yast─▒ktan sedir minderleri yap─▒yordum. Bu i┼čin ustas─▒y─▒m, otlardan yapt─▒─č─▒m─▒z minderler / k─▒rlentler ├žok tutuluyordu. Yan─▒mda yedi ki┼či ├žal─▒┼č─▒yordu.

Yang─▒n 3 -4 g├╝n s├╝rd├╝. Her yer harabeye d├Ând├╝, ama ├žal─▒┼čmak laz─▒m, hayat s├╝r├╝yor. Geyve Han harabe. Benim d├╝kk├ón gitmi┼č. Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖda yang─▒n─▒n b├╝y├╝mesine ve etkili olmas─▒na bir k─▒s─▒m d├╝kk├ónlar─▒n ah┼čap olmas─▒ yol a├žm─▒┼čt─▒.

1855 Nisan─▒ndaki deprem ve ├ž─▒kan yang─▒nda Camiler, Hanlar ve Kapal─▒├žar┼č─▒ hasar g├Ârm├╝┼čt├╝. Depremden sonraki y─▒llarda BursaÔÇÖya gelen seyyahlar ├žar┼č─▒n─▒n aya─ča kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ndan bahsederler. Gezi notlar─▒nda deprem sonras─▒ yap─▒lan bu yap─▒lar─▒n ah┼čap oldu─čunu yazarlar. Bug├╝n Bak─▒rc─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ olan b├Âl├╝m ah┼čapt─▒.

Yang─▒ndan sonra Cumhurba┼čkan─▒ Celal Bayar, Ba┼čbakan Adnan Menderes ve Ana Muhalefet Lideri ─░smet ─░n├Ân├╝ hemen BursaÔÇÖya gelip, yang─▒n yerinde incelemelerde bulundular. Ba┼čbakan─▒n talimat─▒yla K─▒z─▒lay yang─▒ndan zarar g├Âren esnafa c├╝zi bir yard─▒m da bulundu.

Kiral─▒k d├╝kk├ón─▒m─▒n oldu─ču Geyve HanÔÇÖ─▒n bug├╝n a├ž─▒k olan kap─▒s─▒ deprem sonras─▒ kapat─▒lm─▒┼č, araya bir d├╝kk├ón yap─▒lm─▒┼čt─▒. Burada kiradayd─▒m. Bir┼čeyler yapmam gerekiyordu. Hemen Geyve Han─▒n giri┼čindeki d├╝kkan─▒n sahibine gittim. Bana d├╝kkan─▒ kiralar m─▒s─▒n dedim. Adam ┼ča┼č─▒rd─▒, ortada ne han var, ne d├╝kkan. Neyse d├╝kkan─▒ kiralad─▒m, kepenk yok. K─▒rlentten bir perde yapt─▒m, d├╝kk├ón─▒n kepengi oldu.

Beni g├Âren esnaf d├╝kk├ón─▒n─▒ temizleyip, geldi. Birer perde asarak i┼če devam ettik. 1960 y─▒l─▒na kadar b├Âyle devam ettik. ─░┼čimizi yoluna koyduk, m├╝┼čterilerimize hizmet vermeye devam ettik.

Derken 1960 y─▒l─▒nda belediye Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖy─▒ ayakland─▒rmak i├žin bir proje haz─▒rlad─▒. Ankara projeyi onaylad─▒ktan sonra in┼čaata ba┼člamak i├žin haz─▒rl─▒k yapt─▒ ve bizim gibi ├žal─▒┼čan esnaftan d├╝kkanlar─▒ bo┼čaltmam─▒z─▒ istedi. Bu arada belediye Orhan Bo─čaz─▒ÔÇÖnda d├╝kk├ónlar yap─▒p, Kapal─▒├žar┼č─▒ esnaf─▒na da─č─▒tt─▒. Zafer meydan─▒ndan Alt─▒parmakÔÇÖa gidi┼č istikametinde s─▒ra d├╝kanlar yapt─▒. Kuyumcular MahfelÔÇÖin kar┼č─▒s─▒nda yeniden yap─▒lan binaya ta┼č─▒nd─▒lar.

D├╝kk├ón─▒ bo┼čalt─▒nca ne yapar─▒m diye d├╝┼č├╝nd├╝m. AlmanyaÔÇÖya gitmeye karar verdim. Babam kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒. Burada kal ve mesle─čin olan yorganc─▒l─▒─ča devam et dedi.

Ne yapaca─č─▒m diye d├╝┼č├╝nd├╝m. Cumhuriyet Caddesi o zamanlar Arnavut kald─▒r─▒m olan bir sokakt─▒. Cadde ├╝zerinde ─░nci sinemas─▒ bulunuyordu. Yang─▒nda buras─▒ da iyice harap olmu┼čtu. Sahibi olan Faruk BeyÔÇÖe gittim, kendisine ÔÇťYorganc─▒lar ad─▒na geldim, buray─▒ kiralamak istiyorumÔÇŁ dedim. ÔÇŁ Burada 13 d├╝kk├ón yapaca─č─▒z ve Kapal─▒├žar┼č─▒ devreye girene kadar m├╝┼čterilerimize hizmet verece─čizÔÇŁ. Buray─▒ kiralay─▒p, 13 baraka yapt─▒m. L tipindeydi. Giri┼či tekti. Barakalar i├žin kura ├žektik, bana ikinci d├╝kk├ón d├╝┼čt├╝. Kapal─▒├žar┼č─▒ a├ž─▒lana kadar (Ekim 1963) ├╝├ž y─▒l burada ticaret yapt─▒m. ┼×imdi yerinde hal─▒ ma─čazas─▒ bulunuyor.

                                                       OT MİNDERLER

Koltuk, kanepe, sandalye gibi e┼čyalar hayat─▒m─▒za ├žok sonra girdi. ─░malat─▒ az oldu─ču i├žin ├žok pahal─▒yd─▒lar. Ayr─▒ca halk─▒n al─▒m g├╝c├╝ ├žok d├╝┼č├╝kt├╝. Ya┼čam kendi ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ ├╝retiyor, ot minderler bunlar─▒n yerine kullan─▒l─▒yordu.

E┼ček tabir edilen ve tahtadan yap─▒lan ├žatmalar─▒n ├╝zerine tahtalar konulurdu. Bu tahtalar─▒n ├╝zerine kilim veya ke├že konulur, onlar─▒n ├╝zerine de minder ve koyun postlar─▒ konulurdu. Duvar k─▒sm─▒na da i├ži ot dolu k─▒rtlentler konulurdu. ─░┼čte sana bir sedir.

┼×u an kulland─▒─č─▒m─▒z bazalar─▒ akl─▒n─▒za getirin. Bazan─▒n ├╝st├╝n├╝ tahta olarak d├╝┼č├╝n├╝n.┬á Bu tahtan─▒n ├╝zerine ot minderlerden bir yatak konulurdu. Sert oldu─ču i├žin de ├╝zerine tercihan y├╝nden yatak ve yorgan konulurdu. Oldu sana yatak tak─▒m─▒. Tabi bu yataklar 140-150-160 cm. gibi farkl─▒ enlerde olurdu. Karyolalar─▒n ba┼č─▒ pirin├žten yap─▒l─▒r ve desenli olurdu. Pamuk yorgan ve yataklar sonraki y─▒llarda yayg─▒nla┼čt─▒.

Ot deyip, ge├žmeyelim, bu i┼č i├žin pirin├ž sap─▒ ve ├çay─▒r Otu denilen bir ot kullan─▒rd─▒k. Karacabey, Mustafakemalpa┼ča ve Band─▒rma y├Ârelerinde yeti┼čen bu otu ├╝reticiler balyalar, ├Ânceleri at arabalar─▒yla, daha sonra kamyon say─▒s─▒ art─▒nca kamyonla g├Ânderirlerdi. Telefonla sipari┼č verirdik. Otlar 125 cm. uzunlukta baylan─▒rd─▒. Balyalar 50-60 kilo olurdu.

Daha ├Ânce sadece ot minder imal edip, toptan satanlara veriyordum. Yorganc─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ÔÇÖnda d├╝kk├ón a├ž─▒nca kendim satmaya ba┼člad─▒m. M├╝┼čteriler yapt─▒klar─▒mdan se├žtikleri gibi d├╝kk├ón─▒mdaki kuma┼č ├že┼čitlerden istediklerini se├žerlerdi, bizde o kuma┼člar─▒ kaplard─▒k.

Ustala┼č─▒nca her mindere ne kadar ot gidece─čini bilirdiniz. Sonra bu otlar─▒ ├Ânceden haz─▒rlad─▒─č─▒n─▒z keten minderlere doldurursunuz. Sonra bunlar─▒ ezersiniz. Oldu─ču zaman kenarlar─▒ndan 2-3 santim dikersiniz buna ├ž─▒ta veya fitil denilir.

Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖn─▒n Yorganc─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ÔÇÖnda1963ÔÇÖde ilk d├╝kk├ón─▒m─▒ a├ž─▒nca yorganc─▒l─▒─ča ba┼člad─▒m. D├╝kk├ón─▒mda yatak-yorgan, yast─▒k, ot minder ve yatak altl─▒─č─▒ndan ba┼čka ev i├žin ne gerekliyse hal─▒, kilim, battaniye, karyola ba┼č─▒ gibi ev e┼čyalar─▒n da d├╝kk├ón─▒mda satmaya ba┼člad─▒m. Satt─▒─č─▒m e┼čyalar─▒n kaliteli olmas─▒ konusunda titizlik g├Âsterdim ve bu g├╝ne kadar titizli─čimi s├╝rd├╝rd├╝m. At├Âlyeyi Tayakad─▒n MahallesiÔÇÖndeki evimizin bah├žesine ta┼č─▒d─▒m.

***

1963ÔÇÖde Kapal─▒├žar┼č─▒ a├ž─▒l─▒nca bo┼čta kald─▒m. ├ç├╝nk├╝ ben kirac─▒yd─▒m. Daha ├Ânce Geyve Handaki d├╝kk├ón─▒ma sahibi ta┼č─▒nd─▒. Kapal─▒├žar┼č─▒ a├ž─▒ld─▒. Bir├žok d├╝kkan k├╝├ž├╝ld├╝. Mobilyac─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ ve Gelincik ├çar┼č─▒s─▒ da ├žok dard─▒, geni┼čletildi. Bu arada baz─▒ d├╝kkanlar ortadan kalkt─▒. Nice de─čerli ustala, d├╝kk├ónlar─▒ ellerinden gitti─či i├žin zora d├╝┼č├╝p, AlmanyaÔÇÖya i┼č├ži olarak yaz─▒ld─▒lar.

Babam AlmanyaÔÇÖya i┼č├ži olarak gitmeme izin vermeyince kendime kiral─▒k d├╝kk├ón arad─▒m.

Kapal─▒├žar┼č─▒ÔÇÖda kiral─▒k bir d├╝kk├ón aramaya ba┼člad─▒m. Yorganc─▒lar ├çar┼č─▒s─▒ giri┼činde bir d├╝kkan buldum, sat─▒l─▒k veya kiral─▒k diyordu. Sahibi bir kad─▒nd─▒, e┼čiyle beraber bug├╝nk├╝ Karam├╝rsel ma─čazas─▒n─▒n arkas─▒ndaki apartmanda oturuyorlard─▒.

D├╝kkan sahibinin e┼či yer i├žin 80 bin lira para istedi. Oysa o b├╝y├╝kl├╝kteki bir d├╝kkan─▒n de─čeri 30 ÔÇô 35 bin lirayd─▒. Beraber geldi─čimiz esnaf b├╝y├╝─č├╝m ├žar┼č─▒ esnaf─▒ndan Mehmet (Ayhan) AbiÔÇÖye ÔÇťKalkal─▒m, bu fiyata bir┼čey yapamamÔÇŁ dedim. ├ç─▒kmaya haz─▒rlan─▒rken e┼či(Saniye Kad─▒ ├çelebi) bana; ÔÇťSen kimin o─člusun, R─▒za EfendiÔÇÖnin o─člu musun?ÔÇŁ diye sordu. Babam Bursa Emniyet Te┼čkilat─▒nda g├Ârevliydi. Kad─▒n─▒n bizim oturdu─čumuz yerde bir bah├žesi varm─▒┼č. Kad─▒n o zaman kirac─▒ oturun dedi. 40 ÔÇô 50 TL ister derken 150 Lira istedi. Mecburen kabul ettim ve h─▒zla i┼če ba┼člad─▒m.

Birka├ž sene sonra kad─▒n─▒n Tayakad─▒ndaki bah├žesine/arsas─▒na talip ├ž─▒km─▒┼č. Benden yard─▒m istedi, ara┼čt─▒rd─▒m, yer parselleniyormu┼č. Parsellettim ve ilk teklif edilenden ├╝├ž kat─▒ fiyata sat─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒m.

1967 Kas─▒m─▒nda yan taraftaki d├╝kk├ón─▒, 1993 y─▒l─▒nda kar┼č─▒daki iki katl─▒ yeri sat─▒n ald─▒m.

30 y─▒l Kapal─▒├žar┼č─▒daki Yorganc─▒lar Derne─či ba┼čkanl─▒─č─▒ yapt─▒m. Ekrem Bar─▒┼č─▒kÔÇÖ─▒n Kapal─▒├žar┼č─▒ya ├žok faydas─▒ oldu. Kablolar topland─▒, g├Âr├╝nt├╝ g├╝zelle┼čti. Kapal─▒├žar┼č─▒n─▒n kap─▒lar─▒ yoktu. Her taraf, her sokak a├ž─▒kt─▒. G├╝venli─či o d├Ânem emniyete ba─čl─▒ gece bek├žileri sa─čl─▒yordu. Kap─▒lar yapt─▒rd─▒k ve belli saatlerde kap─▒lar kapat─▒lmaya ba┼člad─▒. ─░lk zamanlarda ┼čikayet edenler olduysada onlar da zamanla al─▒┼čt─▒lar.

├çabalar─▒m─▒zla Borsa binas─▒ ve 1940ÔÇÖl─▒ y─▒llarda yap─▒lan ve son d├Ânemde Sa─čl─▒k Oca─č─▒ olan binalar y─▒k─▒ld─▒. Meydan a├ž─▒ld─▒, Koza HanÔÇÖ─▒n o muhte┼čem kap─▒lar─▒ g├Âz├╝kt├╝. Geyve HanÔÇÖ─▒n meydana a├ž─▒lan kap─▒s─▒ 1855 depreminden sonra yap─▒lan tamiratla kapat─▒lm─▒┼čt─▒, a├ž─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒k.

1940ÔÇÖl─▒ y─▒llarda Han─▒n alt k─▒sm─▒na Ziraat M├╝d├╝rl├╝─č├╝ binas─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒. Yang─▒ndan zarar g├Âren Borsa binas─▒ ├╝zerine iki kat ├ž─▒k─▒ld─▒. ├çok ┼č├╝k├╝r ileriki y─▒llarda bu binalar─▒n y─▒k─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒m. Geyve HanÔÇÖ─▒n ├Ân├╝ a├ž─▒ld─▒. K├╝├ž├╝k bir meydan olu┼čturuldu

Uzun y─▒llar Say─▒n Kaz─▒m BaykalÔÇÖ─▒n kurdu─ču Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumunda g├Ârev yapt─▒m. O d├Ânem belediyelerin bu konularda b├╝t├žesi ve gayreti yoktu. Beraberce BursaÔÇÖda ├žok say─▒da tarihi eseri aya─ča kald─▒rd─▒k.

Bursa yo─čun g├Â├žle bo─čuldu, k├╝lt├╝rel yap─▒ de─či┼čti. Esnaflar─▒n yap─▒s─▒ da de─či┼čti. O sayg─▒ ÔÇô sevgi, dayan─▒┼čma kalmad─▒. Biz de unutulduk, Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu daÔÇŁ.

K─▒smen h├╝z├╝nl├╝ bir ├Âyk├╝ b├╝t├╝n bu ya┼čananlar. Her ge├žen kentin haf─▒zalar─▒ topra─č─▒n alt─▒na giriyor. ├ľyk├╝lerini de, g├Ârd├╝klerini de yanlar─▒nda g├Ât├╝r├╝yorlar. Olu┼čturulacak kent bellekleri bu ve benzer ├Âyk├╝leri kaydetmeli.

1,147 total views, 2 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
─░smail Konci

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒