Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ve Demirkap─▒ K├Ây├╝

Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ve Demirkap─▒ K├Ây├╝

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

SusurlukÔÇÖu ge├žip, ─░zmirÔÇÖe do─čru giderken ortas─▒ g├Â├žm├╝┼č,┬á eski bir k├Âpr├╝y├╝ hi├ž fark ettiniz mi? Ya da yolun kenar─▒ndaki Outlet centerin kar┼č─▒s─▒nda yer alan masa ┼čeklindeki y├╝kseltileri fark ettiniz mi? Size bunlar─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlatmak istiyorum.

B├╝y├╝k dedenizin, ad─▒na kitaplarda rastlad─▒─č─▒n─▒zda nas─▒l bir duyguya kap─▒l─▒rs─▒n─▒z? ├ťstelik madencilik alan─▒nda ilk milli direni┼čin ├Ânderi oldu─čunu okudu─čunuzda hissedersiniz? Dostum Makine M├╝hendisi Bilal Barsbey, milli maden m├╝cadelesini anlatan ve Ankara Ticaret Odas─▒ taraf─▒ndan yay─▒nlanan ÔÇťULUSAL MADEN VARLI─×IMIZ ve BOR GER├çE─×─░ÔÇŁ┬á┬á kitab─▒n─▒ okudu─čunda kar┼č─▒s─▒na B├╝y├╝k dedesi Hac─▒ ┼×eyh EfendiÔÇÖyle ├ž─▒kar.

Babas─▒n─▒n dedesi Hac─▒ ┼×eyh Barsbiy, ├╝lkemizdeki maden s├Âm├╝r├╝s├╝ne kar┼č─▒ ilk direni┼či ba┼člatan insand─▒r. Ara┼čt─▒rmaya devam edince bu konuda ilk yaz─▒n─▒n1967 y─▒l─▒nda bir tarih dergisinde ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenir. ─░┼č g├╝venli─či tedbirleri al─▒nmad─▒─č─▒ i├žin maden kazalar─▒nda y├╝zlerce insan─▒n ├Âld├╝─č├╝, mermer, ta┼č oca─č─▒ ve HES kurma ad─▒na do─čan─▒n ac─▒mas─▒zca yok edildi─či g├╝n├╝m├╝zde bu direni┼či tekrar hat─▒rlatmak istedim.

Hac─▒ ┼×eyh Efendi, Rus ├çarl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ├çerkesyaÔÇÖdan s├╝r├╝len ├çerkeslerdendir. KafkasyaÔÇÖdan gelen ├çerkeslerÔÇÖin bir k─▒sm─▒ g├╝ney MarmaraÔÇÖya yerle┼čtirilirler. Hac─▒ ┼×eyh Efendi ve akrabalar─▒ Bal─▒kesir yak─▒nlar─▒nda, Bursa-─░zmir Yolu ├╝zerinde stratejik bir ├Âneme sahip Demirkap─▒ k├Ây├╝n├╝ kurarlar.

K─▒saca k├Ây├╝n tarih├žesi;

Demirkap─▒, Bal─▒kesir ilinin Susurluk il├žesine ba─čl─▒ bir k├Âyd├╝r. Bal─▒kesir iline 28 km, Susurluk il├žesine 16 km uzakl─▒ktad─▒r. K├Ây, Bursa-─░zmir karayolu ├╝zerindedir. Il─▒man bir iklimi alan─▒ i├žerisindedir. K├Ây├╝n ekonomisi tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒─ča dayal─▒d─▒r.

K├Âyde ya┼čayanlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ├çerkes k├Âkenlidir. 1864’te Kafkasya’dan s├╝r├╝l├╝p ├Ânce Balkanlar’a yerle┼čtirilen, oradan da s├╝r├╝l├╝p gelen Abzah ve ┼×aps─▒─člardan┬á olu┼čmu┼č bu ├çerkesler, 1878’de ├ževredeki Manav k├Âylerine (Atanaz,┬á┬á Karamank├Ây, K├Âyl├╝k├Ây, Ay┼čebac─▒, ├ť├žp─▒nar) 15-20 hane bi├žiminde devlet├že da─č─▒t─▒lm─▒┼člard─▒r. D├Ârt Abzah aile ├Ânderi, Hac─▒ ┼×eyh Barsbiy,┬á Ahmet Efendi, Haf─▒z Tahir Efendi, Hac─▒ ├ľmer Efendi o d├Ânemde ├ľmerk├Ây’e ait bir mera olan ┼čimdiki yerlerinde toplanarak Demirkap─▒’y─▒ kurmu┼člard─▒r.┬á ─░lk kuruldu─čunda, k├Ây 500 hane ve 2000 n├╝fusluydu. Daha sonra Muhacirlerinde yerle┼čtirilmesiyle k├Ây h─▒zla b├╝y├╝m├╝┼čt├╝r.

Aile KafkasyaÔÇÖdaki Ad─▒gey CumhuriyetÔÇÖinin oldu─ču b├Âlgede, MaykopÔÇÖun 40 km. kadar kuzeyinde bulunan Fars nehri k─▒y─▒s─▒nda kurulu bulunan Hakurinehabl┬á (orijinal ad─▒ Khakurinokhabl ÔÇôbir di─čer ad─▒ da ┼×ogenhabl ) k├Ây├╝nden gelmi┼čtir. Habl/Hable ├çerkes dilinde mahalle-k├Ây anlam─▒na gelir. Adigey deki bir ka├ž Abzeh k├Ây├╝nden biridir.

B├╝y├╝k b├╝y├╝k dede ise Barsbiy ┬áMos├Âzkoher olarak ge├žiyor. Aile ad─▒ olarak da ana vatanda Barsbiy Me┼čÔÇÖoh ( dilimizde ate┼č b├Âce─či demek) olarak biliniyorlar.

K├Âyde kurulan ortaokulda ├Â─črenciler yetmi┼čli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda k├Âyde ya┼čayanlara tiyatro g├Âsterisi yaparlard─▒. K├Âyde 1960ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒nda a├ž─▒lan kapal─▒ sinema on y─▒l hizmet vermi┼čtir.

Kad─▒n ve erkeklerin e┼čit oldu─ču ve tek e┼člili─čin egemen oldu─ču ├çerkes K├Âylerindeki ya┼čam ┼čehirlerden farks─▒zd─▒. Teknolojik geli┼čmeler takip edilirdi. K├Âye ilk radyoyu Barsbey ailesi getirmi┼čti.

Fikriye Barsbey

D─▒┼čar─▒ya g├Â├žler nedeniyle Demirkap─▒ n├╝fusu ┼čimdilerde 150 haneye d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Kuruldu─čunda ad─▒ ├ç─▒narl─▒ olan k├Ây, s├Âylentilere g├Âre, k├Âye giri┼č ├ž─▒k─▒┼člar─▒ denetleyen demirden kap─▒lar yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ nedeniyle DEM─░RKAPI ad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r. O d├Ânemlerde, kervan yolu ├╝zerinde yer alan, pazar kurulan ve kuma┼č sat─▒lan d├╝kk├ónlar─▒ da bulunan Demirkap─▒ g├╝n├╝m├╝zde d─▒┼čar─▒ya g├Â├ž veriyor olmas─▒na kar┼č─▒n ─░stanbul-─░zmir karayolu ├╝zerinde bulunmas─▒, ├ľmerk├Ây demiryoluna, Bal─▒kesir il merkezine ve Susurluk il├žesine yak─▒nl─▒─č─▒ nedeniyle ├Ânem ta┼č─▒yan bir yerle┼čim yeridir.

├çerkes k├╝lt├╝r├╝n├╝n ya┼čand─▒─č─▒ k├Âyde d├╝─č├╝nler ├çerkes geleneklerine g├Âre devam etmektedir.

Dil, gen├žler aras─▒nda unutulmaya y├╝z tutmu┼čsa da yemek ve danslarda k├╝lt├╝r devam etmektedir. ├çerkes peyniri, ka├žamak(pasta), ├žerkes tavu─ču, ┼č─▒ps─▒, haluj, ps─▒haluv(ps─▒johaluj-metaz) ile vazge├žilmez mutfa─č─▒ vard─▒r.

Kurtulu┼č Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda Ethem Bey Ve yurt gezileri s─▒ras─▒nda Atat├╝rk k├Âyde Adil BeyÔÇÖin evinde konaklam─▒┼člard─▒r.

Bilal BarsbeyÔÇÖden direni┼čin ├Âyk├╝s├╝n├╝ dinleyelim, ÔÇťB├╝y├╝k dedem Hac─▒ ┼×eyh Efendi y├Ârede bir efsaneydi. T├╝rk├žeyi az biliyordu,┬á ├çerkesce ve Arap├ža konu┼čurdu. K├Ây├╝ kurduktan sonra M─▒s─▒rÔÇÖa El-Ezher MedresesiÔÇÖne ├Â─črenim g├Ârme─če gitmi┼č. Ya┼čl─▒larca anlat─▒lan bir rivayete g├Âre k├Âye misafir gelece─čini ├Ânceden bilir, haz─▒rl─▒k yapt─▒r─▒r ve k├Ây├╝n ba┼č─▒na kar┼č─▒lamaya gidermi┼č. K├Ây├╝n ┼čimdiki bulundu─ču yere kurulmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. K├Ây├╝n evlerinin duvarlar─▒n─▒ d─▒┼ča do─čru yapt─▒rm─▒┼č. K─▒saca bir nevi k├╝├ž├╝k bir kale olmu┼č.┬á Giri┼č ├ž─▒k─▒┼člar─▒ emniyete almak i├žin, k├Ây├╝n giri┼čine demir kap─▒lar yapt─▒rm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ

O─člu AliÔÇÖyi, yani benim dedemi 6 ya┼č─▒ndayken yan─▒na alarak MekkeÔÇÖye hac ziyaretine gitmi┼č. AliÔÇÖyi KabeÔÇÖnin kenar─▒na oturtarak ona ÔÇťBen tavaf edip ┼čimdi d├Ânece─čim, sak─▒n buradan ayr─▒lma.ÔÇŁ demi┼č. Bir m├╝ddet sonra d├Ând├╝─č├╝nde ÔÇťAferin, ayr─▒lmam─▒┼čs─▒n.ÔÇŁ diyerek onu sever. Dedem der; ÔÇť Baba, sen gitti─činde ye┼čil elbiseli bir adam i├žeriden (KabeÔÇÖden) ├ž─▒kt─▒, ba┼č─▒m─▒ ok┼čad─▒ ve tekrar i├žeriye girdi.ÔÇŁ . Hac─▒ ┼×eyh bunun ├╝zerine, ÔÇť┼×├╝k├╝rler olsun, bende bunu bekliyordum.ÔÇŁ demi┼č. Dedemin bundan sonra topra─ča yal─▒n ayak basmad─▒─č─▒ ve hep mest giydi─či anlat─▒l─▒r.

B├╝y├╝k dedem, k├Ây├╝n i├žerisinde d├╝─č├╝n yap─▒lmas─▒na izin vermezmi┼č. D├╝─č├╝nler k├Ây├╝n d─▒┼č─▒nda bir yerde yap─▒l─▒rm─▒┼č. Bir g├╝n d├╝─č├╝n yap─▒l─▒rken d├╝─č├╝n yerine yolu d├╝┼čm├╝┼č. Sayg─▒dan m─▒, yoksa korkudan m─▒d─▒r bilinmez, herkes ├žil yavrusu gibi sa─ča sola ka├ž─▒┼čm─▒┼č. Yaln─▒z gelin ortada kala kalm─▒┼č. Bunu ├╝zerine Hac─▒ ┼×eyhÔÇÖin ÔÇťG├Ârm├╝yor musun, herkes gitti, sen ne duruyorsun?ÔÇŁ demesiyle gelinde d├╝─č├╝n yerinden h─▒zla ka├žm─▒┼č.

Gelelim bor madenine;

1850ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda, BebekÔÇÖte mermer i┼čleri ile u─čra┼čan Polonyal─▒ m├╝lteci, Henri Groppler eski orta─č─▒ Frans─▒z M├╝hendis Camille DesmazuresÔÇÖe al├ž─▒ ta┼č─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ sand─▒─č─▒ heykeller hediye eder. Heykellerde y├╝ksek oranda boraks oldu─čunu anlayan Frans─▒z Camille Desmazures, eski orta─č─▒yla birlikte T├╝rkiyeÔÇÖde boraks aramaya ba┼člarlar. Arad─▒klar─▒ boraks Bal─▒kesir ili Susurluk il├žesi yak─▒nlar─▒ndaki Sultan├žay─▒r─▒ mevkiinde bulurlar. Bulduklar─▒ ÔÇťPandermitÔÇŁ ad─▒ verilen bir bor minerali t├╝r├╝d├╝r. Esasen bu saha 13 ye 14. Y├╝zy─▒llarda Romal─▒lar taraf─▒ndan i┼čletilen bir sahad─▒r. Hemen bulduklar─▒ pandermitin i┼čletilmesine d├Ân├╝k olarak sultandan 37 d├Ân├╝m arazi ├╝zerine s├Âzde ÔÇťAl├ž─▒ta┼č─▒ÔÇŁ madeni ├ž─▒karmak ├╝zere 20 sene m├╝ddetle i┼čletme izni al─▒rlar. Desmazures ve orta─č─▒ Groppler Pandermit (bor) ├╝retimi yapacaklar─▒n─▒ padi┼čahtan, ayn─▒ zamanda di─čer yabanc─▒ ┼čirketlerden saklam─▒┼člard─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu y─▒llarda bor ticareti olduk├ža iyi para kazand─▒rmaktad─▒r. Bir ton bor madeni AvrupaÔÇÖda 8 bin dolar fiyatla al─▒c─▒ bulabilmektedir. Sultan├žay─▒r─▒ i┼čletmesinin ├╝retime ba┼člamas─▒n─▒ m├╝teakip Desmazures Paris civar─▒nda bir boraks rafine tesisi kurmu┼č, Sultan├žay─▒r─▒ÔÇÖndan ├ž─▒kard─▒klar─▒ bor cevherini al├ž─▒ta┼č─▒ ad─▒ alt─▒nda y─▒llarca ucuz de─čer ve har├žlar ├Âdeyerek yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒karm─▒┼člard─▒r.

Bal─▒kesirÔÇÖde ├ž─▒kard─▒─č─▒ bor cevherini ├╝lkemizde i┼čleyecek bir tesis kurmadan FransaÔÇÖda ki fabrikas─▒na ta┼č─▒yan Desmazures ile bu kez, Osmanl─▒ tebas─▒ndan Mihran ┼×irinyan adl─▒ bir ermeni aras─▒nda Pandermit (bor) i┼čletme ruhsat s─▒n─▒rlar─▒ ├╝zerine anla┼čmazl─▒k ├ž─▒kar.

ÔÇťDesmazures, Mihran ┼×irinyanÔÇÖIa aras─▒nda anla┼čmazI─▒─ča konu olan b├Âlgeye bir saat mesafede 37 d├Ân├╝m arazide al├ž─▒ta┼č─▒ ├ž─▒karmak i├žin 20 sene m├╝ddetle ve padi┼čah─▒n ferman─▒yla bir imtiyaz elde etmi┼č, o zaandan beri verilen imtiyaza ayk─▒r─▒ (ka├žak) olarak bor madeni ├ž─▒kar─▒p diledi─či gibi AvrupaÔÇÖya g├Ândermi┼čtir.

Mihran ┼×irinyanÔÇÖa Maliye Naz─▒r─▒ Agop Kazasyan Pa┼ča taraf─▒ndan Padi┼čah─▒n haberi olmaks─▒z─▒n Susurluk nahiyesiÔÇÖne ba─čl─▒ Demirkap─▒ ├çerkesbeyleri k├Ây├╝ yak─▒n─▒nda Ya─čmurk├Ây denilen yerden 500 ton bor madeni teslim edilmesi, Bal─▒kesir Valili─čiÔÇÖne emronulur.

Y├Âre halk─▒n─▒n g├Âsterdi─či tepkilerden korkan ┼×irinyan, 500 ton Bor cevherini Jandarma mahiyetinde almay─▒ istemektedir. Bu ├žer├ževede Maliye Naz─▒r─▒ Agop Kazasyan Pa┼čaÔÇÖn─▒n emri Vilayet Jandarma Kumandanl─▒─č─▒ÔÇÖna tebli─č edilir. Vilayet Jandarma Kumandan─▒ (Alaybeyi) Halil R─▒za, 500 ton bor cevherini ┼×irinyanÔÇÖ─▒n alabilmesine nezaret etmek ├╝zere Vilayet Y├╝zba┼č─▒s─▒ Mehmet A─čaÔÇÖy─▒ g├Ârevlendirir.

Mehmet A─ča ve mahiyetindeki erler ile ┼×irinciyanÔÇÖla birlikte Bor cevherlerinin oldu─ču yere var─▒rlar. Durumu ├Â─črenen ├çerkesler toplanarak ┼×irinyanÔÇÖ─▒n bor cevherlerini almas─▒na kar┼č─▒ koyarlar. ├ç─▒kan arbedeyi jandarma ├Ânleyemez. ├çerkesler zaptiye erlerinin baz─▒lar─▒n─▒ ve hayvanlar─▒ kaz─▒k ve sopalarla d├Âverler, Jandarma ve ┼×irinyan bor cevherini b─▒rak─▒p geri d├Ânmek zorunda kal─▒rlar.

Daha sonra Bal─▒kesir valisi; bor cevherlerinin ┼×irinciyan taraf─▒ndan al─▒nmas─▒n─▒ sa─člamak ├╝zere, Vilayet Jandarma Kumandan─▒ (Alaybeyi) Halil R─▒za Efendiyi g├Ârevlendirir.

Vilayet Jandarma Kumandan─▒ Halil R─▒za Efendi mahiyetinde jandarma erleri ve ┼×irinyanÔÇÖla birlikte bor cevherlerinin bulundu─ču yere gelir. Kar┼č─▒lar─▒nda ├çerkes Hac─▒ ┼×eyh Efendi ba┼čkanl─▒─č─▒nda 50 kadar k├Âyl├╝ ellerinde sopalarla beklemektedir. K├Âyl├╝ler, ÔÇťBu H─▒ristiyan yine mi geldi?ÔÇŁ diyerek Jandarma ve ┼×irinyanÔÇÖ─▒n ├╝zerine h├╝cum ederler. ┼×irinciyan k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan bir g├╝zel d├Âv├╝l├╝r. Kan revan i├žinde kalan ┼×irinyanÔÇÖ─▒ bizzat Vilayet Jandarma Kumandan─▒ Halil R─▒za Efendi, kuca─č─▒nda k├Ây├╝n i├žine kadar ta┼č─▒yarak bir evin i├žine sokar. Bilahare oradan ├ž─▒k─▒larak ┼×irinyanÔÇÖla birlikte Bal─▒kesirÔÇÖe d├Ânerler.

Padi┼čah─▒n haberi olmaks─▒z─▒n yabanc─▒lar─▒n menfaatlerinin korunmas─▒ ve hatta bu u─čurda Osmanl─▒ Devletinin zaptiye g├╝├žlerinin kullan─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lmas─▒ sonu├žta yerli halk─▒ galeyana getirmi┼č devlete ve kolluk g├╝├žlerine zor kullanacak, kar┼č─▒ koyacak bir noktaya ula┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

Nihayetinde Hac─▒ ┼×eyh ve ├╝├ž arkada┼č─▒ Band─▒rmaÔÇÖda yakalan─▒p Bal─▒kesir vilayetine getirilerek vali huzuruna ├ž─▒kar─▒l─▒rlar. Valinin ÔÇťSiz ni├žin H├╝k├╝mete kar┼č─▒ gelirsiniz ve Alay Beyini d├Â─čersiniz? ÔÇť sorusu ├╝zerine, Hac─▒ ┼×eyh; ÔÇť Sultan Aziz gibi bir Padi┼čah─▒ halÔÇÖeden v├╝kalaya ne yapt─▒lar ki? Biz Alay BeyiÔÇÖni d├Â─čersek ne laz─▒m gelir. ┼×ayet Padi┼čah─▒m─▒z bize bu madeni verin…┬á diye ferman ederse o vakit bir ┼čey demeyeceklerini ÔÇŁ s├Âylerler. Ard─▒ndan Hac─▒ ┼×eyh Barsbiy ve arkada┼člar─▒ valinin huzurundan ellerini kollar─▒n─▒ sallayarak ├ž─▒k─▒p giderler.

Bu olay─▒ m├╝teakip t├╝m yerli halk direni┼čine kar┼č─▒n Sultan├žay─▒r─▒ bor madeni imtiyazi Cove ve Hanson ┼čirketi ile Desmazures ve ortaklar─▒na verilmi┼č,

1889 y─▒l─▒nda Societe Lyonnaise de Borate de Chaux adl─▒ bir Frans─▒z ┼čirketi de Sultan├žay─▒r─▒ yak─▒n─▒nda AziziyeÔÇÖyi de kapsayan civar sahalar─▒n imtiyaz─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r. (50)

Bu ┼čirket ├ž─▒kard─▒─č─▒ bor minerallerini Band─▒rma Liman─▒ÔÇÖna suyoluyla rahat├ža ta┼č─▒mak i├žin tek engel olan ve y├Âre halk─▒ aras─▒nda Ceneviz K├Âpr├╝s├╝ olarak bilinen eski Roma k├Âpr├╝s├╝n├╝n 1897 y─▒l─▒nda dinamitle havaya u├žuruldu─ču seyyah Antony MonroÔÇÖnun an─▒lar─▒nda yaz─▒l─▒d─▒r. (14.Y├╝zy─▒ldan Cumhuriyet D├Ânemine Kadar Yabanc─▒ Seyyahlar─▒n G├Âz├╝nden Bursa ─░lindeki Tarihi Eserler s,187)

SULTAN ├çAYIRI ├çARPI┼×MASI

Padi┼čah─▒n emriyle Biga taraflar─▒nda Milli M├╝cadele kar┼č─▒t─▒ faaliyetlerde bulunan Ahmet Anzavur, Kas─▒m 1919ÔÇÖda 300 ki┼čiyle SusurlukÔÇÖa gelen Anzavur, Bal─▒kesirÔÇÖdeki mill├« kuvvetleri arkadan vurmak niyetinde oldu─ču halde halka ÔÇťYunanl─▒lara kar┼č─▒ ├žarp─▒┼čmak ├╝zere Bal─▒kesirÔÇÖe gidece─činiÔÇŁ s├Âylemi┼čti. Bu arada maiyeti k─▒┼člay─▒ ya─čma etmi┼č, halk─▒n hayvanlar─▒n─▒ alm─▒┼č ve toplara da el koymu┼čtur..

Bu durumdan faydalanan Ahmet Anzavur, 13 Kas─▒m 1919 g├╝n├╝ SusurlukÔÇÖta bir m├╝freze b─▒rakarak Susurluk-Bal─▒kesir yolu ├╝zerinde bulunan Demirkap─▒ÔÇÖya hareket etmi┼čtir. Bunu duyan 61. T├╝men Komutan─▒ Albay Kaz─▒m ├ľzalp, AnzavurÔÇÖun Bal─▒kesirÔÇÖe girmesini ├Ânlemek i├žin 14 Kas─▒m 1919 sabah─▒ toplad─▒─č─▒ kuvvetlerle Demirkap─▒ istikametinde yola ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ g├╝n KaracabeyÔÇÖdeki 174. Alay m├╝frezesi SusurlukÔÇÖa do─čru y├Ânelmi┼čtir. Ayr─▒ca Yarbay Rahmi Bey ald─▒─č─▒ bir emirle 14 Kas─▒m 1919 g├╝n├╝ 125 piyade, 35 s├╝vari ile KaracabeyÔÇÖden SusurlukÔÇÖa hareket etmi┼čtir.

T├╝men Komutan─▒ Albay Kaz─▒m ├ľzalp, 15 Kas─▒m 1919 saat 15.30ÔÇÖda Demirkap─▒ s─▒rtlar─▒na gelmi┼č, Anzavur da kuvvetlerinin ├žo─ču ile Demirkap─▒ÔÇÖn─▒n g├╝ney s─▒rtlar─▒n─▒ tutmu┼č, bir k─▒s─▒m kuvvetlerini de gerisini tehdit etmekte olan Yarbay Rahmi Bey m├╝frezesine kar┼č─▒ Susurluk cihetine g├Ândermi┼čtir. 16 ─░ki ate┼č aras─▒nda kalan Anzavur, iki ate┼č k─▒sa bir ├žarp─▒┼čmadan sonra, SusurlukÔÇÖtan getirmi┼č oldu─ču toplar─▒, cephaneleri ile birlikte b─▒rakarak ka├žt─▒. Geride 10 Kadar ├Âl├╝ 40 tane de yaral─▒ b─▒rakm─▒┼čt─▒. Mill├« M├╝frezeÔÇÖden ise iki subay, 15 er yaralanm─▒┼č, 8 er de ┼čehit olmu┼čtur.

16/17 Kas─▒m gecesi maiyeti ile birlikte Susurluk-Mustafakemalpa┼ča istikametine do─čru ka├žan Ahmet Anzavur, Der-i-kebir k├Ây├╝ civar─▒nda 20 ki┼čilik bir m├╝freze ile ├žarp─▒┼čm─▒┼č AnzavurÔÇÖun at─▒ bu ├žarp─▒┼čmada vurulmu┼č fakat kendisi kurtulmu┼čtur.┬á Bunun ├╝zerine b├Âlgeyi tamamen temizlemek gayesi ile Salihli cephesinde bulunan Ethem Bey, vazifelendirilmi┼čtir. Ethem Bey, 150 atl─▒ ile 19/20 Kas─▒m 1919ÔÇÖda Bal─▒kesirÔÇÖe gelerek, Tenkil Kuvvetlen Komutan─▒ Yarbay Rahmi BeyÔÇÖin yard─▒mc─▒s─▒ olarak vazifesine ba┼člam─▒┼č ve di─čer mill├« kuvvetlerle beraber yapt─▒─č─▒ takip hareketi bir ay kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r.

21 Kas─▒m 1919 g├╝n├╝ ak┼čam─▒ Ethem Bey, SusurlukÔÇÖa geldi─činde, Ahmet Anzavur 22 Kas─▒m 1922 g├╝n├╝ G├ÂnenÔÇÖe ge├žmi┼č, telgrafhaneyi ele ge├žirerek Yusuf ─░zzet Pa┼čaÔÇÖya ve Ethem BeyÔÇÖe tehdit telgraflar─▒ ├žekmi┼čtir. G├ÂnenÔÇÖde mevcudunu 130 ki┼čiye ├ž─▒karan Anzavur, 25 Kas─▒mÔÇÖda G├ÂnenÔÇÖe gelen Ethem BeyÔÇÖle ├žat─▒┼čmaya girmeden Bayrami├žÔÇÖe bilahare Sara├žlar k├Ây├╝ne ├žekilmi┼č ve Ethem BeyÔÇÖin yapt─▒─č─▒ taarruz sonunda 10 kadar ├Âl├╝ b─▒rakarak buradan da ka├žm─▒┼čt─▒r. Ethem Bey ÔÇśinkuvvetleri┬á ├ósileri takip ederek KaracabeyÔÇÖe geldi. Ahmet Anzavur burada da tutunamayarak KirmastiÔÇÖye (Mustafakemalpa┼ča) s─▒─č─▒nmak istedi. Fakat g├Ân├╝ll├╝lerden te┼čekk├╝l eden halk, 11 subay ve 110 er il├ženin etraf─▒n─▒ ablukaya al─▒nca buraya da giremeyen Anzavur, KirmastiÔÇÖnin 12 kilometre kadar do─čusunda bulunan S├Â─č├╝talan k├Ây├╝ne s─▒─č─▒nd─▒. Yarbay Rahmi Bey, Ethem BeyÔÇÖin kuvvetleri ile birlikte elindeki b├╝t├╝n arabalara erleri bindirmek suretiyle 30 Kas─▒m 1919 g├╝n├╝ S├Â─č├╝talan k├Ây├╝n├╝ sararak Ahmet AnzavurÔÇÖu s─▒k─▒┼čt─▒rd─▒. 41 Araziyi ├žok iyi tan─▒yan Anzavur yakalanaca─č─▒n─▒ anlay─▒nca, b├╝t├╝n hayvanlar─▒n─▒ b─▒rakarak buradan da ka├žmay─▒ ba┼čarm─▒┼č, Demirkap─▒-Sultan├žay─▒r─▒-Susurluk yolu ile ManyasÔÇÖa ge├žmi┼čtir.

ANZAVUR ─░SYANI

KafkasyaÔÇÖdan g├Â├ž eden ve Biga havalisinde yerle┼čen ├çerkes bir aileye mensuptur. Ahmet Bey, bilahare K├╝tahyaÔÇÖda tabur kumandanl─▒─č─▒nda bulunmu┼čtur. Alayl─▒ bir subay olarak y├╝kseldi─či jandarma binba┼č─▒l─▒─č─▒ r├╝tbesindeyken emekli olduktan sonra, BigaÔÇÖda oturan Anzavur, itibarl─▒ biri olarak tan─▒n─▒rd─▒. 23 Nisan 1919 tarihinde ─░zmit sanca─č─▒ mutasarr─▒fl─▒─č─▒na tayin edilen Ahmet Anzavur, 1919 y─▒l─▒ A─čustos ay─▒na kadar bu g├Ârevde kald─▒. 1919 y─▒l─▒n─▒n Ekim ay─▒nda ilk ayaklanmay─▒ ba┼člatt─▒.

1920 y─▒l─▒ ortalar─▒na kadar Bal─▒kesir ve ├ževresiyle Adapazar─▒ dolaylar─▒nda mill├« harekete kar┼č─▒ m├╝cadele eden Anzavur, 16 ┼×ubat 1920ÔÇÖde ayaklanan Pomaklar─▒n ba┼č─▒na ge├žti. ─░stanbul H├╝k├╝meti onu 8 Nisan 1920 tarihinde Mirimiranl─▒k r├╝tbesiyle Karesi sanca─č─▒ mutasarr─▒fl─▒─č─▒na tayin etti. Bu isyan milli kuvvetlerin m├╝dahalesi ile 16 Nisan 1920ÔÇÖde sona erdi.

Bu b├Âlgede AnzavurÔÇÖa yard─▒mc─▒ olan ┼×ah ─░smail ve Davut ├žeteleri gibi kuvvetler de vard─▒.

─░syan─▒ bast─▒rmak i├žin Salihli cephesinde bulunan Ethem Bey vazifelendirildi. Ethem Bey, AnzavurÔÇÖu takip etmeye ba┼člad─▒. Takip hareketi bir ay kadar s├╝rd├╝. Anzavur, 25 Kas─▒mÔÇÖda G├ÂnenÔÇÖe gelen Ethem BeyÔÇÖle ├žat─▒┼čmaya girmeden Bayrami├žÔÇÖe bilahare Sara├žlar k├Ây├╝ne ├žekilmi┼č ve Ethem BeyÔÇÖin yapt─▒─č─▒ taarruz ├╝zerine buradan da ka├žt─▒. Anzavur, KirmastiÔÇÖnin 12 kilometre kadar do─čusunda bulunan S├Â─č├╝talan k├Ây├╝ne s─▒─č─▒nd─▒.

Yarbay Rahmi Bey, Ethem BeyÔÇÖin kuvvetleri ile birlikte 30 Kas─▒m 1919 g├╝n├╝ S├Â─č├╝talan k├Ây├╝n├╝ sararak Ahmet AnzavurÔÇÖu s─▒k─▒┼čt─▒rd─▒. Araziyi ├žok iyi tan─▒yan Anzavur yakalanaca─č─▒n─▒ anlay─▒nca, buradan da ka├ž─▒p, Demirkap─▒-Sultan ├çay─▒r─▒-Susurluk yolu ile ManyasÔÇÖa ge├žti. Oradan ─░stanbulÔÇÖa ka├žt─▒. (Akk─▒l─▒├ž Y─▒lmaz; Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda Bursa, Bursa 2008).

KAYNAKÇA:

– Akk─▒l─▒├ž Y─▒lmaz; Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda Bursa, Bursa 2008
-├ç─▒nk─▒, M. Mustafa, Ulusal Maden Varl─▒─č─▒m─▒z ve Bor Ger├že─či,┬á Ankara 2002
-Mutlu├ža─č, Hayri, Belgelerle T├╝rk tarihi S:1 Ekim 1967 s,24
-Y─▒ld─▒r─▒m, Fahri, 14.Y├╝zy─▒ldan Cumhuriyet D├Ânemine Kadar Yabanc─▒ Seyyahlar─▒n G├Âz├╝nden Bursa ─░lindeki Tarihi Eserler Bursa-Kas─▒m 2014

2,481 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒