Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Leon CahunÔÇÖa g├Âre AvrupaÔÇÖda ├ľn-T├╝rk izleri
  • 14 Aral─▒k 2018 Cuma
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

(1841-1900) Y─▒llar─▒ aras─▒nda ya┼čam─▒┼č olan 1841 y─▒l─▒nda AlsaceÔÇÖda d├╝nyaya geldi, Kendisini co─črafi ve tarihi ara┼čt─▒rmalara adad─▒. Revue Fran├žaiseÔÇÖde co─črafyaya ili┼čkin makalelerini ve M─▒s─▒r ve ├ževre ├╝lkelerde yapt─▒─č─▒ gezilere ili┼čkin yaz─▒lar─▒n─▒ yay─▒mlamaya ba┼člad─▒. 1864ÔÇÖte M─▒s─▒r, Nubya, K─▒z─▒l DenizÔÇÖin bat─▒ k─▒y─▒lar─▒ ve Anadolu topraklar─▒n─▒ ke┼čfe ba┼člad─▒.

1870-71 Frans─▒z- Alman Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n sonunda yeniden ┼čarkiyat ├žal─▒┼čmalar─▒na d├Ând├╝ ve kendini ├Âzellikle T├╝rk ve Tatar tarihini ara┼čt─▒rmaya adad─▒. 1875ÔÇÖte Frans─▒z Mill├« K├╝t├╝phanesiÔÇÖnde g├Ârev yapmaya ba┼člad─▒. Bu s─▒ralarda bir tarihi roman serisi yay─▒mlamaya ba┼člad─▒. Yayg─▒n olarak bilinmeyen tarihi ger├žekleri sunmak niyeti ile kaleme al─▒nm─▒┼č bu kitaplar yoluyla genel tarih ve co─črafyaya katk─▒da bulunmay─▒ ama├žl─▒yordu. Fenike ke┼čiflerini anlatan ÔÇťKaptan MagonÔÇÖun Serg├╝ze┼čtleri (1875), Ha├žl─▒ Sava┼člar─▒ ve Mo─čol istilalar─▒ s─▒ras─▒nda bir M├╝sl├╝man, bir Hristiyan ve bir pagan─▒n maceralar─▒n─▒ anlatan ÔÇťG├Âk BayrakÔÇŁ (1876), 16. y├╝zy─▒lda T├╝rk ordu ya┼čam─▒n─▒ anlatan ÔÇťYeni├žeri HasanÔÇŁ bu kitaplardan baz─▒lar─▒d─▒r.

Leon Cahun

1878ÔÇÖde e┼či ile beraber seyahatlere ├ž─▒kt─▒. SuriyeÔÇÖden ─░zlandaÔÇÖya kadar pek ├žok yere gittiler. Bu seyahatleri ile ilgili yaz─▒lar ve makaleler yay─▒mlad─▒. 1890ÔÇÖda SorbonneÔÇÖda┬á Asya tarihi ve co─črafyas─▒na ili┼čkin ders verdi. Seyahatlerden toplad─▒─č─▒ materyale dayanarak “AsyaÔÇÖn─▒n Genel Tarihine Giri┼č” (1896) adl─▒ eseri yazd─▒. Eser, 3 y─▒l sonra Necip As─▒m taraf─▒ndan T├╝rk├žeye ├ževrildi. T├╝rk├ž├╝l├╝─č├╝n kurulu┼čunda rol oynayan ana kitaplardan birisi oldu. Leon Cahun, 30 Mart 1900ÔÇÖde ParisÔÇÖte hayat─▒n─▒ kaybetti. Leon Cahun, 1873ÔÇÖde toplanan Beynelminel M├╝┼čte┼črikler (Do─ču bilimciler) Kongresi (Congr├ęs International des Orientalist)ÔÇÖ ne kat─▒lan Kongreye sundu─ču bildiride tarih a├ž─▒s─▒ndan son derede ├Ânemli bir tezi a├ž─▒klar;ÔÇŁ FransaÔÇÖda Ari Dillere Tekadd├╝m Etmi┼č Olan Leh├ženin Turani Men┼čeiÔÇŁ

CahunÔÇÖa g├Âre, ÔÇť… Kabletarih (tarih ├Âncesi) bir leh├ženin AvrupaÔÇÖda b─▒rakt─▒─č─▒ izi ilk ortaya koyann 1872ÔÇÖde b├╝t├╝n memleketlerdeki ta┼č abideler hakk─▒nda yazd─▒─č─▒ bir eserde (Rude Mauments in all Countries theire Age and Uses) me┼čhur ─░ngiliz arkeologu Fergusson, i┼členmemi┼č ta┼č abidelerin mevcudiyeti ile yer isimlerinin f├órik (tefrik eden, fark eden) e m├╝meyyiz (iyiyi k├Ât├╝y├╝, do─čruyu yanl─▒┼č─▒ ay─▒racak durumda olan) ┼čekli aras─▒ndaki m├╝temadi intibaktan dolay─▒ daha o zamanlarda hayretlere d├╝┼čm├╝┼č g├Âr├╝n├╝yordu. Her nerede i┼členmemi┼č ta┼č abideler m├╝terakim┬á (birikmi┼č, y─▒─č─▒lm─▒┼č) iseler, oralarda en s─▒k tesad├╝f edilen yer isimleri ÔÇťAk / AcÔÇŁ ile nihayet bulur. Her nerede akl─▒ yer isimlerine tesad├╝f edilmezse, oralarda i┼členmemi┼č ta┼č abideler hi├ž bulunmuyor.

Bu kongreye bildiri sunan M.Leon Rosny, Finno-Japonaise diller grubu oldu─čunu ileri sunmu┼č ve bu tezi kongrede kabul g├Ârm├╝┼čt├╝r. CahunÔÇÖa g├Âre, ÔÇťBu gurup ki Himal├óyaÔÇÖn─▒n, KafkasÔÇÖ─▒n, BalkanÔÇÖlar─▒n ve AlpÔÇÖlerin ┼čimalinde-JaponyaÔÇÖdan BohemyaÔÇÖya kadar- vasi bir m─▒nt─▒kaya ┼čamildir.ÔÇŁ

─░ngiliz ├élim M. FergusonÔÇÖa g├Âre Kelter (Celte / Keltler), Goller (Gaulois), kimriler (Kymris) diye yadedilmek istenen kavimler gelmezden ├Ânce bir insan ─▒rk─▒ vard─▒ ki onlar─▒n yer isimleri ÔÇťAK (AC)ÔÇŁla nihayet bulurdu.

FergusonÔÇÖun Eskimolara, Samoyedlere ve Alaska kavimlerine k─▒yas etti─či bu iptidai ─▒rk imha edilmi┼č veyahut ki ┼čarktan garve Fransa ve ─░ngiltereÔÇÖnin en sefil ve en az m├╝sait k─▒s─▒mlar─▒na do─čru (Bretagne), BritanyaÔÇÖn─▒n kayalar─▒ i├žine (galle), Gal memleketinin da─člar─▒ i├žine (Loz├ęere), LozerÔÇÖin kuru yaylalar─▒na ├╝st├╝ne (Dordogne), DardonyaÔÇÖn─▒n en k─▒s─▒r k─▒s─▒mlar─▒ i├žine p├╝sk├╝rt├╝lm├╝┼č olacak. Bu ─▒rk oralarda devaml─▒ ihtil├ótlarla (kar─▒┼čma) massedilerek ve ┼čiddetle imha edilerek en sonunda ortadan kayboldu. (s, 9-10)

Cahun, Frans─▒zca iki yer ismini incelemeye al─▒r; Agonac ve Baillac. Ari dillerde bu iki k├Âk├╝n bir┼čey ifade etmedi─čini yazan Cahun, Fino-Japon dillerinde bu k├Âk├╝ arar ve sonra ┼čunlar─▒ yazar.

ÔÇť… ├ça─čatay T├╝rk├žesindeki ÔÇťakmakÔÇŁ fiili, UygurcaÔÇÖdaki ÔÇťakmakÔÇŁ ve Yakut├žaÔÇÖdaki ak, ago k├Âkleri ÔÇť├ž─▒kmak, y├╝ksekte olmakÔÇŁ manas─▒nda bulunuyor ve bu dillerde ÔÇťbaiÔÇŁ kelimesi k├óh hakiki manas─▒nda, k├óh mecazi manas─▒nda ÔÇťalt, a┼ča─č─▒, hakirÔÇŁ fikrine ba─čl─▒ bulunuyor. ┼×u halde, Fino-Japone dillerine g├╝venerek ben Agoranac (Agonak) i├žin y├╝ksek yer, ak─▒nt─▒ yukar─▒s─▒ yer manas─▒n─▒, baillac i├žinde a┼ča─č─▒ yer, ak─▒nt─▒ a┼ča─č─▒s─▒ yer manas─▒n─▒ kabul edece─čim. ┼×u halde erk├ón─▒ harbiye haritas─▒n─▒ al─▒yorum, bu iki k├Ây├╝m├╝ de ar─▒yorum. Araziyi tetkik ediyorum ve FinJapone tefsirin bana dedi─či vechile buluyorumki Agonac yal├ž─▒n bir tepenin ├╝st├╝nde, Baillac da bir huninin dibindedir. (age.s,18)

Zannediyorumki bu defa art─▒k ┼č├╝pheye m├╝saade yoktur ve binlerce y─▒l evvel FransaÔÇÖda ya┼čam─▒┼č olan o ma─čara insanlar─▒ da t─▒pk─▒ y├╝ksek AsyaÔÇÖn─▒n ilk Turanl─▒lar─▒ gibi yuka─▒ i├žin ÔÇťakoÔÇŁ, a┼ča─č─▒ i├žin ÔÇťbaiÔÇŁ derlerdi.

… ─░mdi,ben yeniden te┼čkil ve terkip etti─čim bu dilin b├╝t├╝n kelimelerinin Fino-Japone kelimeler oldu─čunu; AvrupaÔÇÖn─▒n AriÔÇÖden evvel dilinin veya dillerinin anahtar─▒ Orta AsyaÔÇÖda oldu─čunu; ve bizim ─▒rk─▒m─▒z─▒n terkibine kadar bu kuvvetli bir nisbette giri┼č ve XIII.ÔÇÖ├╝nc├╝ y├╝zy─▒la kadar ayr─▒ bir mimari tipi te┼čkil edebilmi┼č olup gerek maddi, gerekse manevi tiplerine bug├╝n dahi her memlekette her g├╝n g├Âz├╝n├╝z├╝n ├Ân├╝nde tesad├╝f etti─činiz bu ─▒rklar─▒n men┼čelerini orada aramak laz─▒m geldi─čini daha ┼čimdiden ikrar ve iddia edecek vaziyetteyim. . (age.s,20)

CahunÔÇÖa farkl─▒ bir yazar da dewstek verir. Jacques ┬áde Morgan, ÔÇťLÔÇÖhumanit├ę Pr├ęhistoriqueÔÇŁ, adl─▒ eserin 316. Sayfas─▒nda ┼čunlar─▒ yazar; ÔÇť… Merkezi ve Garbi AvrupaÔÇÖda mesele b├╝sb├╝t├╝n ba┼čka t├╝rl├╝ olsa gerek. Rus sahralar─▒ndan do─čru Asyadan gelmi┼č olan dalgalardan biri, cilal─▒ ta┼č─▒n ve bak─▒r─▒n ve tuncun istismalini Atlas denizi kumsallar─▒na kadar getirmi┼č olacak. ┬áBu dalga,uzun as─▒rlar zarf─▒nda GaukeÔÇÖde┬á mesken olmu┼č Ligure kabilelerine aftolunur. Bundan sonra Hallstatien k├╝lt├╝rleri ve demir sanatlari ile Seltler (Keltler) ge├ži┼člerinden tuna vadisinde, UkranyaÔÇÖda, Merkezi KafkasÔÇÖta (Ossethie), Maverayi KafkasÔÇÖta ve Hazer denizinekom┼ču garp ─░ran memleketlerinde izler b─▒rakm─▒┼č olup,daha h├ól├ó me├žhul mehtleri ihtimalki ┼čarka do─čru ├žok uzak yerde bulunan o insanlardan gelmi┼č olacaklar.ÔÇŁ (age.22) FransaÔÇÖda Ari Dillere Tekadd├╝m Etmi┼č Olan Leh├ženin Turani Men┼čei, Leon Cahun, Terc├╝me Ru┼čen E┼čref, ─░stanbul-1930, Cumhuriyet Matbaas─▒

Toplam Okuma: 6,173 , Bug├╝n: 7 

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

21 Haziran 2021, T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne? i├žin yorumlar kapal─▒
Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

21 Haziran 2021, Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi i├žin yorumlar kapal─▒
Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

21 Haziran 2021, Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če i├žin yorumlar kapal─▒
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒