Uluda─č’─▒ “Bursa’n─▒n Da─č─▒” yapan d├╝zenek: Teleferik

Uluda─č’─▒ “Bursa’n─▒n Da─č─▒” yapan d├╝zenek: Teleferik

Uluda─č vargeli diyebilece─čimiz Teleferik, uzaktan bakanlar i├žin Bursa’n─▒n
en ├Ânemli simgesidir.┬á Nas─▒l olmas─▒n? Da─č, bir ad─▒ bile olmadan ├Ânce de
oradayd─▒. Bursa diye bir kent yokken de muhte┼čem k├╝tlesiyle yerini
dolduruyor; derin vadileri, u├žurumlar─▒, yaylalar─▒ omuzlayarak ayn─▒ yerde
y├╝kseliyordu. Y├╝z milyonlarca y─▒l sonra Olympos, ard─▒ndan Ke┼či┼č, ard─▒ndan
Uluda─č olduysa da alt yamac─▒na yerle┼čmi┼č kent i├žin hep eri┼čilmez, hep uzak
ve tehlikeli kalmay─▒ s├╝rd├╝rd├╝. Onu ilk kez Bursa’n─▒n, ├Âzellikle Bursal─▒
kentlinin aya─č─▒na getirip g├╝nl├╝k hayat─▒na sokan bir tele ba─čl─▒ olarak a┼ča─č─▒
yukar─▒ gidip gelen teleferik kabini oldu. Bu y├╝zden Bursa’y─▒ d├╝┼čleyen her
T├╝rkiyelinin imgeleminde, keskin k─▒vr─▒ml─▒ yama├žlardan karl─▒ bir zirveye
do─čru y├╝kselen k─▒rm─▒z─▒ bir kabin olmam─▒┼č olamaz. ├ç├╝nk├╝ o kabin Bursa’y─▒
Uluda─č’la birle┼čtiriyor ve Uluda─č’─▒ Bursa’n─▒n da─č─▒ k─▒l─▒yordu.
***
Teleferik, birbirinden uzak iki yer aras─▒nda, havada gerilmi┼č bir ya da
birka├ž kablo ├╝zerinde kayarak devinen as─▒l─▒ ta┼č─▒t─▒ ifade ediyor. T├╝rk├žeye
Bat─▒ dillerinden (Frans─▒zca) ge├žmi┼č. Karadeniz ve Do─čuanadolu
b├Âlgelerimizde dere ├╝zerine gerili bir ipe bir halkayla tutturulup di─čer
bir iple ├žekilerek iki yaka aras─▒nda gidip gelen ilkel teleferi─če
“varagele” deniliyor. Ayr─▒ca “vargel” diye bir s├Âzc├╝─č├╝m├╝z de var, bir
makinenin bir do─črultuda gidip gelerek i┼č g├Âren par├žas─▒n─▒ anlatan.

Demek ki Uluda─č teleferi─čine “Uluda─č varagelesi” yahut “Uluda─č vargeli” de
diyebiliriz. ─░┼čin kolay─▒na ka├ž─▒p Frans─▒zcadan T├╝rk├žeye oldu─ču gibi almam─▒┼č
olsak; belki, belki de─čil ├žok b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla bug├╝n, b├Âyle diyor olacakt─▒k.

Farkl─▒ teknikler ve esaslarla tesis edilen teleferik d├╝zene─čine gereksinim
duyulmas─▒ ├žo─ču durumda do─čan─▒n ba┼čka t├╝rden (demiryolu, karayolu,
denizyolu) bir ula┼č─▒ma izin vermemesinden kaynaklan─▒yor. Kimi halde de bunu
zorlaman─▒n mali ve ├ževresel k├╝lfeti, boyutu g├Âze al─▒namayacak ├Âl├ž├╝lerde
b├╝y├╝k olabildi─činden, teleferik ula┼čt─▒rmas─▒ ak─▒lc─▒ ve daha az maliyetli bir
se├ženek olarak kabul g├Âr├╝yor. B├Âylesi durumlarda belirli iki nokta aras─▒nda
gergi direklerine dayan─▒larak kurulan varagele d├╝zenek, insan ya da malzeme
iletiminin daha basit, daha kolay, daha ucuz y├Ântemle ger├žekle┼čtirilmesini
sa─čl─▒yor.

D├╝nyan─▒n en uzun teleferi─činin ─░sve├ž’in Norsj├ kentinde, ├ľrtrask ve
Menstrask adlar─▒n─▒ ta┼č─▒yan yerle┼čim birimleri aras─▒nda ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒, ├že┼čitli
kaynaklar belirtiyor. Uluda─č teleferi─činden 21 y─▒l ├Ânce hizmete giren ve
yenilenmesi de d├╝┼č├╝n├╝lmeyen bu hatt─▒n uzunlu─ču 13,2 kilometre imi┼č. ─░ki
yerle┼čim aras─▒nda yolculuk s├╝resi ise 1.5 saat…

Ge├žen y─▒l ula┼č─▒ma kapat─▒lan, bu y─▒l─▒n Nisan ay─▒ndan itibaren s├Âk├╝m├╝ne ve
yerine yenisinin yap─▒m─▒na ba┼članan Uluda─č teleferi─či, Teferr├╝├ž’ten
Sar─▒alan’a (Kad─▒yayla istasyonundaki aktarma ile toplam) 4766 metre
uzunlu─čundayd─▒. Teferr├╝├ž istasyonunda┬á 374 metreden ba┼člayan yolculuk,
yakla┼č─▒k 20 dakika sonra 1634 metrede tamamlan─▒yordu. Yenisinde ise
Teferr├╝├ž’ten ─░kinci B├Âlge’deki Kartanesi otelinin hemen ├Ân├╝ne kadar
uzanacak 8.5 kilometrelik mesafeyi 22 dakikada a┼čabilece─čiz. Bug├╝nlerde iki
├Ârne─či Atat├╝rk Caddesi ├╝zerinde te┼čhir edilen kabinler, yerlerine
kondu─čunda ├žok k─▒sa s├╝reli duraklamalarla s├╝rekli olarak ve kar┼č─▒l─▒kl─▒
gidip geliyor olacak. Eskisinden farkl─▒ bir sistemi olan bu kabinlere
“Gandol tipi” denildi─čini Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkan─▒ Recep
Altepe’nin a├ž─▒klamalar─▒ndan ve B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi’nin yay─▒mlad─▒─č─▒ b├╝lten
ve duyurulardan biliyoruz. Teferr├╝├ž’te veya Sar─▒alan’da kuyruk yok,
Kad─▒yayla’da inip Sar─▒alan’a gitmek i├žin gelecek kabini beklemek yok, hatta
sert lodosta sallanmak yok! B├Âylece ─░sve├ž’in medar─▒iftihar─▒n─▒ uzunluk
olarak geride b─▒rakamasak bile konfor ve h─▒z olarak iyiden iyiye ge├žmi┼č
olaca─č─▒z.

Bu teleferik ger├žekten ─░sve├ž ├╝lkesinin ├Âv├╝nc├╝ m├╝? Do─črusu, biliyor
de─čilim;┬á ama olsa bile simgesi de─čil. ─░skandinav da─č s─▒ras─▒, buzlu ye┼čil
g├Âller, g├Âllerin k─▒y─▒s─▒nda tertemiz yerle┼čimler, geli┼čmi┼č ekonomik ve
sosyal ya┼čam, saatler, b─▒├žaklar 1925 y─▒l─▒nda benzinle ├žal─▒┼čan her t├╝rl├╝
arac─▒n kullan─▒mdan kalkaca─č─▒ ─░sve├ž’in simgeleri aras─▒nda birka├ž─▒;┬á fakat
teleferik!..

Bizde ise gazetelerimiz, teleferi─če ili┼čkin haberler s├Âz konusu oldu─čunda
“Bursa’n─▒n elli y─▒ll─▒k simgesi teleferik” ba┼čl─▒─č─▒n─▒ s─▒kl─▒kla kullan─▒yor.
├çok mu yanl─▒┼č? Ku┼čkusuz ├žok yanl─▒┼č de─čil. Do─čru taraf─▒ da, yanl─▒┼č taraf─▒ da
olan veya genel yakla┼č─▒m─▒ benimsemek anlam─▒nda biraz aceleye gelmi┼č bir
ba┼čl─▒k denebilir bunun i├žin. ├ç├╝nk├╝ teleferi─či yaln─▒zca bir simge olarak
de─čil her bak─▒mdan ├žok ├Ânemli olsa da Bursa yal─▒nkat kentlerden de─čil, bir
tek alametle anlat─▒lamayacak bir├žok temel ├Âzelli─če birden sahip.
Gazetelerimiz de, Bursal─▒lar da bunun pekala ay─▒r─▒m─▒ndalar. ├ľrne─čin sanayi
kenti Bursa’n─▒n simgesi bir ba┼č─▒na Uluda─č teleferi─či olamaz; tar─▒m, turizm,
ticaret, e─čitim, k├╝lt├╝r veya diyelim ki kapl─▒ca kenti Bursa’n─▒n da
olmayaca─č─▒ gibi.

Ne var ki Bursa ile ili┼čkisi hem┼čeri d├╝zeyinde olmam─▒┼č ve Bursa’n─▒n son
elli y─▒lda ya┼čad─▒─č─▒ de─či┼čimi onunla birlikte ya┼čamam─▒┼č, Bursa’ya d─▒┼čar─▒dan
ve uzaktan bakanlar i├žin teleferik veya vargel, ku┼čkusuz yaln─▒zca Uluda─č’─▒n
de─čil, Bursa’n─▒n da en ├Ânemli simgesidir.

Nas─▒l olmas─▒n? Da─č, bir ad─▒ olmadan ├Ânce de oradayd─▒.┬á G├╝n├╝m├╝zdeki
vadileri, teraslar─▒, akarsular─▒, ├ža─člayanlar─▒, toprak ve bitki ├Ârt├╝s├╝ bile
Akdeniz ├žana─č─▒n─▒n kuru bir g├Âl yata─č─▒ oldu─ču d├Ânemlerde, yakla┼č─▒k 500
milyon y─▒l ├Âncesinden ┼čekillenmi┼čti. Bursa diye bir kent yokken de muhte┼čem
k├╝tlesiyle yerini dolduruyor; derin vadileri, u├žurumlar─▒, yaylalar─▒
omuzlayarak ayn─▒ yerde y├╝kseliyordu. Y├╝z milyonlarca y─▒l sonra Olympos,
ard─▒ndan Ke┼či┼č, ard─▒ndan Uluda─č olduysa da alt yamac─▒na yerle┼čmi┼č ve
y├╝zy─▒llardan beri ovas─▒n─▒n verimlili─či, akarsular─▒, ye┼čilli─či, ├žar┼č─▒lar─▒,
camileri, t├╝rbeleri ile ├╝nl├╝ kent i├žin hep eri┼čilmez, hep uzak ve tehlikeli
kalmay─▒ s├╝rd├╝rd├╝. O kadar ki, profesyonellik ├Âl├ž├╝s├╝nde ilgili olanlar─▒n
d─▒┼č─▒nda Uluda─č ile ili┼čkimizin temel yasas─▒┬á “minareyi g├Âzden yitirmemek”
├╝zerine kuruluydu. Minareyi g├Âzden yitirmemek, nice korkutucu efsanesi,
nice do─ča├╝st├╝ s├Âylencesi olan bu da─č konusunda temkinli olmay─▒, girdisi
├ž─▒kt─▒s─▒na kar─▒┼čmamay─▒ ve merak duymamay─▒ anlat─▒yordu. Onu ilk kez
Bursa’n─▒n, ├Âzellikle Bursal─▒ kentlinin aya─č─▒na getirip g├╝nl├╝k hayat─▒na
sokan bir tele ba─čl─▒ olarak a┼ča─č─▒ yukar─▒ gidip gelen teleferik kabini oldu
denebilir. Bu y├╝zden Bursa’y─▒ d├╝┼čleyen her T├╝rkiyelinin imgeleminde,
ormanla kapl─▒ keskin k─▒vr─▒ml─▒ yama├žlardan ├ž─▒plak, karl─▒ bir zirveye do─čru
y├╝kselen k─▒rm─▒z─▒ bir kabin olmam─▒┼č olamaz. ├ç├╝nk├╝ o kabin, o eski ve k├╝├ž├╝k
ama T├╝rk insan─▒n─▒n g├Âz├╝nde ki┼čilikli, k├╝lt├╝rl├╝, masals─▒ Bursa’y─▒ Uluda─č’la
birle┼čtiriyor ve Uluda─č’─▒ herhangi bir da─č, kendili─činden ve kendi ba┼č─▒na
bir da─č olmaktan ├ž─▒kar─▒p Bursa’n─▒n ayr─▒lmaz bir par├žas─▒, Bursa’n─▒n da─č─▒
k─▒l─▒yordu. Ayr─▒ca o Bursa, hep ayn─▒ Bursa’yd─▒; de─či┼čmiyor, geli┼čmiyor,
b├╝y├╝m├╝yor ama kirlenmiyordu da!..

Bursa’n─▒n simgesi teleferik derken dile getirdi─čimiz, Bursal─▒lar─▒n unuttu─ču
ama T├╝rkiye’nin geri kalan─▒n─▒n unutmad─▒─č─▒ g├╝n├╝m├╝z i├žin ├žocuksu g├Âr├╝nen bu
ger├žek olmal─▒.

Nisan ay─▒nda gazetelerimiz Uluda─č’la Bursa aras─▒nda ula┼č─▒m─▒ sa─člayan
teleferik hatt─▒n─▒n s├Âk├╝m├╝ne ba┼čland─▒─č─▒n─▒ duyurdu. Eklentileriyle birlikte
hizmet verdi─či 50 y─▒l boyunca, milyonlarca insan─▒ Teferr├╝├ž, Kad─▒yayla,
Sar─▒alan, Bakacak ve ├çobankaya aras─▒nda g├Ât├╝r├╝p getirmi┼č teleferik
tesisinin s├Âk├╝m├╝ne tellerden ba┼članm─▒┼čt─▒.

Rastgele bir telden, diyelim ki telgraf─▒n tellerinden de─čil teleferi─čin
tellerinden s├Âz ediliyorsa, durup d├╝┼č├╝nmek laz─▒m. Ne de olsa i├žinde 30 ki┼či
bulunan kabinleri ta┼č─▒yan, ad─▒ ge├žen yerlere sa─č salim ula┼čt─▒r─▒p sonras─▒nda
da Teferr├╝├ž’e indiren, “├želik halatlar” olarak adland─▒r─▒lmas─▒ daha isabetli
olacak kal─▒nl─▒─č─▒ 4 cm.’ye varan teller teller bunlar. Asans├Âr sisteminde
oldu─ču gibi bir tanesi ├žekici, di─čerleri ta┼č─▒y─▒c─▒ i┼člevi g├Âr├╝yor. Uluda─č
teleferi─činde d├Ârt ta┼č─▒y─▒c─▒ direk aras─▒nda gerilmi┼č s├Âz konusu halatlar─▒n
toplam uzunlu─ču on kilometreyi bulmaktayd─▒.

Gazete haberlerinde teleferi─čin tellerinin s├Âk├╝lmesi ┼č├Âyle anlat─▒lmaktayd─▒:

*”Uzunlu─ču on kilometreyi bulan kal─▒n ├želik halatlar─▒n s├Âk├╝m├╝ ├Âncesinde
├ževrede bulunan binalar─▒n zarar g├Ârmemesi i├žin ├Ânlem al─▒nd─▒. Halatlar─▒n
├ževreye verebilece─či zarar d├╝┼č├╝n├╝lerek ge├žici olarak kuleler dikildi ve
halatlar bu kuleler ├╝zerinden ├žekilmeye ba┼čland─▒. Teferr├╝├ž istasyonuna
kurulan makara d├╝zene─či ile hat ├╝zerindeki ├želik teller, b├╝y├╝k bir
titizlikle indiriliyor. Yakla┼č─▒k 10 g├╝n s├╝rmesi beklenen ├žal─▒┼čman─▒n
ard─▒ndan eski direklerin s├Âk├╝m i┼člemi yap─▒lacak. Ard─▒ndan da yeni sistemde
yer alacak gondol tipi kabinlerin yer alaca─č─▒ hatt─▒ ta┼č─▒yacak olan yeni
direklerin imalat─▒na ge├žilecek.”*

Yaln─▒zca halatlar─▒n kazas─▒z belas─▒z indirilmesi on g├╝n; direklerin s├Âk├╝m├╝
i├žin de bir ay, belki daha fazla s├╝recek bir ├žal─▒┼čmaya gereksinim
duyuluyor, hem de g├╝n├╝m├╝z├╝n ola─čan├╝st├╝ geli┼čmi┼č in┼čaat teknolojisi ile!

Teleferi─čin ilk kurulu┼čunun ne denli b├╝y├╝k g├╝├žl├╝klerle ve ne denli emek
harcanarak ger├žekle┼čtirildi─činin bundan daha iyi bir a├ž─▒klamas─▒ olamaz.

O zaman, zaman─▒n i├žinden ┼č├Âyle geriye do─čru gidip Uluda─č teleferi─činin
├Âyk├╝s├╝ne girmenin vaktidir.

Y├ťZYILLIK B─░R TASAVVUR

Bas─▒ndan izlenecek olursa, Bursa’dan Uluda─č’a bir teleferik hatt─▒ veya
benzeri bir ula┼čt─▒rma d├╝zene─či kurulmas─▒ d├╝┼č├╝ncesi ilk kez 1920’lerin
sonunda dillendiriliyor. Mustafa Kemal Atat├╝rk’├╝n Bursa’ya ├Âzel ilgisinin
ve bu kente ili┼čkin ├Ânemli tasar─▒lar─▒n─▒n yava┼č, yava┼č sonu├žlar─▒n─▒ vermeye
ba┼člad─▒─č─▒ y─▒llard─▒r bunlar.

├ľrne─čin Uluda─č’da yaz k─▒┼č hizmet verecek bir otel ile sonradan *”oteller
b├Âlgesi*” olacak bu yerle Bursa aras─▒nda ┼čose in┼ča edilmi┼č, Atat├╝rk de bu
┼čoseyi kullanarak 1931 y─▒l─▒nda Uluda─č’a ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Atat├╝rk’├╝n bu gezisinde
hem b├Âlgeden hem de Uluda─č’─▒n t├╝m├╝nden ├žok etkilendi─či ve Salih Bozok’a, *”Gel
Salih, burada bir ev yapal─▒m, kalal─▒m”* dedi─či anlat─▒l─▒r.

O g├╝nlerde, yaln─▒zca bir hayal olarak ortaya at─▒lan Uluda─č’a teleferik
d├╝┼č├╝ncesi, yakla┼č─▒k yirmi y─▒l sonra ke┼čif ve fizibiliteyi de i├žeren ciddi
bir g├╝ndem konusu olarak tekrar ├ž─▒kar sahneye. Bursa Valisi, g├╝├žl├╝ kamucu
├žabalar─▒n sahibi, ayn─▒ zamanda uza─č─▒ iyi g├Âren, yapt─▒klar─▒ndan da
anla┼č─▒laca─č─▒ gibi kentsel geli┼čme konular─▒nda birikimi, be─čenileri,
d├╝┼č├╝nceleri ve somut tasar─▒mlar─▒ bulunan Ha┼čim ─░┼čcan’d─▒r.

─░stanbul’da *Ak┼čam* gazetesi, 7 Temmuz 1947 tarihli say─▒s─▒nda konuya geni┼č
yer ayırır. Gazetenin yazarlarından Yürük *Çelebi,*  İstanbul merkezli bir
bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla, geli┼čmeleri ┼č├Âyle anlat─▒r:

*”Ecnebi ve yerli firmalara Uluda─č’─▒n ke┼čfi yapt─▒r─▒ld─▒, hava hatt─▒ projesi
haz─▒rland─▒. *

*-U├žurumlar ├╝zerinden telli vagonlarla seyahat ve maden kereste naklolocak.- *

*125 yatakl─▒ Uluda─č Verem Senatoryumu da bitmek ├╝zere. Buraya da hava hatt─▒
ile gidilecek. *

*Bu asma vagon nakliyat─▒ da tahakkuk ederse, mesela ak┼čam├╝zeri eve
d├Ând├╝─č├╝n├╝z zaman e┼činiz size soracak:*

*-Y├╝z├╝nde bir canl─▒l─▒k g├Âr├╝yorum konyak m─▒ i├žtin?*

*-Yok can─▒m… ├ľ─čle yeme─činden sonra Uluda─č’a gittim. ─░ki saat kadar kayd─▒m.
Ondand─▒r.*

*Planlar yap─▒ld─▒ bedava cinsinden*

*Senatoryumu  ile, otelleri ile, kaynak ve su tesisleriyle, ve madenlerinin
├╝zerinde uyanan alaka ile Uluda─č mevzuu ciddiyetle ele al─▒n─▒nca Bursa
vilayet ve belediyesinin ├Ân├╝ne bir fin├╝k├╝ler veya teleferik meselesi
├ž─▒km─▒┼č.*

*B├Âyle bir te┼čebb├╝s├╝n plan─▒ bile pahal─▒ya mal olaca─č─▒ i├žin bedavas─▒na
gidilmi┼č; d├╝nyan─▒n belli ba┼čl─▒ firmalar─▒na m├╝racaat edilerek ┼č├Âyle denmi┼č:*

*-Sizinle hi├žbir angajmana giri┼čmeyece─čiz┬Ş┼čayet arzu ederseniz Uluda─č’da
bir teleferik yapmak tasavvurumuzu tahakkuk ettirebilirsiniz. Ettirirseniz
nas─▒l ettirirsiniz? Buna dair rapor verin.*

*Beynelmilel me┼čhur firmalar, bu arada yerli m├╝te┼čebbisler, fenni
incelemelerde bulunmu┼člar; muhtelif ┼čekil ve ihtimaller ile Uluda─č’da nas─▒l
bir havai hat yap─▒labilece─či bu suretle bedava meydana ├ž─▒km─▒┼č. Diyorlar ki,
b├Âyle bir tetkik para ile olsaym─▒┼č 50 bin lira gidermi┼č.*

*Vilayetin tasavvuru ┼ču: Bursa’dan kalkacak havai vagon evvela Karabelen’e
vars─▒n; oradan Kirazl─▒’ya, oradan, B├╝y├╝kotel’e, oradan Bakacak’a…*

*Ger├ži hat b├Âylelikle dolamba├žl─▒ oluyor. Lakin Karabelen’de kereste,
ta┼čoca─č─▒, krom madeni vesaire bulundu─ču i├žin bu 1200 rak─▒ml─▒ noktaya hem
yolcu g├Ât├╝r├╝lebilecek, hem de oradan a┼ča─č─▒ya bu maddelerin nakliyat─▒
yap─▒lacak… Derken 1400 rak─▒ml─▒ Kirazl─▒ senatoryumuna; oradan da 1900
rak─▒ml─▒ otele, spor ve istirahat i├žin… Arzu buyurulursa, 1800 rak─▒ml─▒
Bakacak’tan ─░stanbul’u, ─░znik’i, Manyas’─▒ seyreder, bir kahve i├žip geri
d├Ânersiniz…*

*D├╝nyan─▒n maruf firmalar─▒ndan bir├žo─ču demi┼čler ki: Bu yol bu ┼čekilde
tabedilmesin. Sar─▒alan’a kadar merkezi bir yol ├ž─▒k─▒p oradan tek ki┼čilik
yahut iki ki┼čilik vagonetlerle istenilen yere gidilsin. Mamafih firmalardan
biri vilayetin tasavvuruna m├╝spet cevap vermi┼č. Otelcilik ve senatoryum i┼či
umuldu─ču ┼čekilde geli┼čmeler g├Âsterirse, tabiat─▒yla bu havai hat da
kendili─činden tahakkuk edecektir.”*

Gazetenin haberinden, o g├╝n i├žin d├╝┼č├╝n├╝lenin teleferik kadar bir ”
*Finik├╝ler*” hat oldu─ču da anla┼č─▒l─▒yor. Finik├╝ler veya F├╝nik├╝ler,
teleferikten farkl─▒ olarak rayl─▒ bir ta┼č─▒ma arac─▒. Di┼člilerle ve teleferik
gibi kablolarla desteklense de iki adet gidi┼č geli┼č kabini yahut vagonu
birbirine denge olu┼čturarak yer y├╝zeyinden kayarak hareket ediyor.

Ha┼čim ─░┼čcan, ne denli geni┼č ufuklu bir y├Ânetici olursa olsun o g├╝n├╝n
olanaklar─▒ bu projenin ne teleferik ne de f├╝nik├╝ler olarak ya┼čam bulmas─▒na
olanak veriyor.

Ne var ki tasar─▒s─▒n─▒ y├╝z├╝st├╝ b─▒rakmak niyetinde de─čildir ─░┼čcan; Bursa i├žin
teleferi─čin ne denli ├Ânemli sonu├žlar─▒n─▒n olaca─č─▒n─▒ h├╝k├╝met yetkililerine,
kent yetkililerine ve iktidar veya muhalefet partisinden olmas─▒na bakmadan
her Bursal─▒ya heyecanla anlat─▒yor, g├Âr├╝┼č├╝n├╝ payla┼č─▒yor. K─▒sacas─▒ bir t├╝r
“├ževre” olu┼čturuyor; Uluda─č’a Teleferik ├ževresi, lobisi!

Sonras─▒ biliniyor: Ha┼čim *─░┼čcan* 14 May─▒s 1950 genel se├žimlerinde ├žo─čunlu─ču
kazanarak iktidara gelen Demokrat Parti’nin tasarrufu ile se├žimlerden ├╝├ž ay
sonra g├Ârevinden al─▒n─▒yor. *─░┼čcan’*─▒n Bursa Valisi olarak g├Ârevini gere─či
gibi yapamad─▒─č─▒n─▒ veya eksik ve gedikli yapt─▒─č─▒n─▒ ├Âne s├╝ren olmuyor, ama
eski iktidar yeni muhalefet partisi ile g├╝├žl├╝ ba─člar─▒ var. Bunu saklamay─▒
da akl─▒na bile getirmeyenlerden ├╝stelik…

Se├žimin ard─▒ndan kurulan Adnan Menderes’in ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki Demokrat Parti
h├╝k├╝meti ise taze bir ba┼člang─▒├ž i├žin eskiyi bir tarafa b─▒rakmak niyetinde.
B├Âylesinin daha sa─čl─▒kl─▒, daha do─čru olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nden, ─░┼čcan’─▒n
g├Ârevden al─▒nmas─▒ bir “zorunluluk” oluyor…

Y─▒llar sonra bir vesileyle arayanlar, onu h─▒rpalanm─▒┼č, k─▒r─▒lm─▒┼č, ge├žim
g├╝├žl├╝─č├╝ i├žinde ─░stanbul’da bir arkada┼č─▒n─▒n in┼čaat ┼čantiyesini ├žekip
├ževirirken bulacaklard─▒r…

*RE┼×AT OYAL’DAN BA┼×BAKAN MENDERES’E*

Ha┼čim ─░┼čcan’─▒n teleferik hayalini payla┼čt─▒─č─▒ Bursal─▒lardan biri de Demokrat
Partili Re┼čat Oyal’d─▒r. ─░┼čcan, Oyal’─▒n ┼čahs─▒nda yeni partinin demokrat ve
ileri g├Âr├╝┼čl├╝ bir temsilcisini; Oyal da ─░┼čcan’da T├╝rkiye Cumhuriyeti’nin
iyi ve gayretli bir y├Âneticisinin vas─▒flar─▒n─▒ g├Ârmektedirler.

Oyal, 1951’de ger├žekle┼čen yerel se├žimlerde Demokrat Parti’den Bursa
Belediye Meclisi ├╝yesi se├žildi. Bursa Belediye Ba┼čkan─▒ Ali Ferruh Y├╝cel,
1954 genel se├žimlerinde milletvekili olunca, ondan bo┼čalan g├Âreve meclis
karar─▒yla getirildi. Bir y─▒l sonra ger├žekle┼čen yerel se├žimlerin ard─▒ndan
Bursa Belediye Ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevine yeniden getirildi. B├Âylece tarihe, “├žok
partili d├Ânemde, Bursa’da se├žilerek g├Âreve gelen ikinci belediye ba┼čkan─▒”
olarak ge├žti. 27 May─▒s 1960 ─░htilali sonras─▒nda uzakla┼čt─▒r─▒l─▒ncaya kadar bu
g├Ârevini s├╝rd├╝rd├╝.

Belediye ba┼čkanl─▒─č─▒ s├╝resince Bursa’da K├╝lt├╝rpark, Santralgaraj ve
Teleferik ba┼čta olmak ├╝zere kent i├žin ├žok ├Ânemli, ├žok b├╝y├╝k i┼č ve
hizmetlere imza att─▒ yahut katk─▒da bulundu. Teleferik, resmen ve
tamamland─▒─č─▒ zaman bak─▒m─▒ndan “katk─▒da bulundu─ču” yap─▒tlardan kabul edilse
de, asl─▒nda onun Bursa’ya kazand─▒rd─▒─č─▒ en ├Ânemli eseridir.

Re┼čat Oyal, Bursa Belediye Ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevini ├╝stlenir ├╝stlenmez ├Âncelikle
Ha┼čim ─░┼čcan’la payla┼čt─▒─č─▒ iki tasar─▒n─▒n pe┼čine d├╝┼čt├╝. Bunlardan biri
K├╝lt├╝rpark, ikincisi Teleferik’ti.

Sonradan ┼č├Âyle anlatacakt─▒r o g├╝nleri:

*”O senelerde Uluda─č’a ├ž─▒kmak bir problemdi. Bug├╝nk├╝ gibi ne b├Âyle kolayca
ula┼č─▒ma imkan veren bir yol vard─▒, ne de elveri┼čli ula┼č─▒m arac─▒… Kafamdaki
bu iki d├╝┼č├╝nceyi de (K├╝lt├╝rpark ve Teleferik) ger├žekle┼čtirmek i├žin epeyi
u─čra┼čt─▒m.*

*Gen├žli─čimde ben de da─č─▒ ├žok severdim. O zaman gen├žler i├žin tek ├ž─▒k─▒┼č yolu
┼ču idi: G├Âkdere Bo─čaz─▒’ndan Elma ├çukuru’na, oradan da Da─č’a… O g├╝nlerden
itibaren i├žimde bir aray─▒┼č ba┼člam─▒┼čt─▒r. Derken Ha┼čim Bey’in (Ha┼čim ─░┼čcan)
bu d├╝┼č├╝ncesini ger├žekle┼čtirmeyi kararla┼čt─▒rd─▒m. Bir ├žal─▒┼čma yapal─▒m, dedim.*

*Bu i┼čin as─▒l merkezi ─░svi├žre idi. Onun i├žin ─░svi├žre’de bir demir-├želik
fabrikas─▒ olan “Von Roll” firmas─▒na bir mektup yazd─▒m.*

*’Bursa i├žin b├Âyle bir durum s├Âzkonusu, teleferik kurmak istiyoruz. Bize
ekip g├Ânderirseniz, teknik yard─▒m sa─člarsan─▒z, ├Ânayak olursan─▒z memnun
oluruz.’ ┼×eklinde…*

*Y─▒l 1957…*

*Bir aya kalmad─▒ adamlar geldiler… Uluda─č’a ├ž─▒kt─▒lar, ara┼čt─▒rd─▒lar.
Ba┼člang─▒├ž yeri neresi olabilir? Nereye kadar uzayabilir? Meteorolojik
veriler, iklim, r├╝zgar─▒n genel y├Ân├╝ nelerdir, daha ├žok hangi mevsimlerde,
hangi zamanda eser?..*

*B├╝t├╝n bu bilgileri ald─▒lar. Bu arada, firman─▒n Ortado─ču temsilcili─čini
yapan Policar diye bir ki┼či vard─▒, o da geldi. Gelen ekiple birlikte o da
ara┼čt─▒rmalara kat─▒ld─▒. ─░┼člerini bitirip ├╝lkelerine d├Ând├╝ler.*

*├ť├ž ay sonra, bir ‘g├╝zergah plan─▒’,┬á bir ‘fizibilite raporu’ haz─▒rlayarak
g├Ânderdiler. Ben de bu arada, o g├╝nk├╝ imkanlara g├Âre, otob├╝s ve taksi
yaz─▒haneleri arac─▒l─▒─č─▒yla, bir y─▒l i├žinde Uluda─č’a ka├ž ki┼či ├ž─▒kmakta, bunun
ara┼čt─▒rmas─▒n─▒ yapt─▒rd─▒m. ┼×imdi bulunan say─▒ akl─▒mda de─čil. Ama bulunan bu
say─▒ya g├Âre teleferi─čin rantabl bir tesis olaca─č─▒na karar verdik, bu
yarg─▒ya vard─▒k.*

*Ne var ki param─▒z yok. Ke┼čifler geldi, planlar, fizibilite raporlar─▒
geldi…*

*O g├╝nk├╝ parayla 2 milyon 960 bin lira…*

*Belediye b├╝t├žesi ise 5 milyon 600 bin lira… O dolaylarda bir ┼čey… Buna
katma b├╝t├želer de dahil….*

*Teleferi─če para ay─▒rman─▒n imkan─▒ yok. Ben o zaman yoluydu, asfalt─▒yd─▒,
Arnavut kald─▒r─▒m─▒yd─▒, la─č─▒m─▒yd─▒ falan…┬á ┬á Hepsi i├žinde olmak ├╝zere, genel
hizmetlere 1 milyon 100 bin, 1 milyon 200 bin ancak ay─▒rabiliyordum. Bu da
Bursa’ya g├Âre ├žerez gibi bir ┼čey… *

*Bu arada konuyu Emekli Sand─▒─č─▒ da duymu┼č. Onlardan da yetkili olarak
Y├Ânetim Kurulu’ndan bir avukat g├Ânderdiler bana. ‘B├Âyle bir giri┼čiminiz
var, bunu tek ba┼č─▒n─▒za m─▒ yapmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝rs├╝n├╝z, yoksa ortakl─▒k ister
misiniz?’ diye…*

*Zaten param yok. ‘Yetkili organlar─▒mla konu┼čay─▒m, belki d├╝┼č├╝n├╝r├╝z de…’
dedim.”*

*S─▒k─▒nt─▒n paraysa bulaca─č─▒m*

Emekli Sand─▒─č─▒’n─▒n ortakl─▒k giri┼čimi Re┼čat Oyal’─▒, d├Ânemin olanaklar─▒
bak─▒m─▒ndan ├žok ola─čan├╝st├╝ g├Âr├╝nen teleferik projesi konusunda iyice
├╝mitlendirir. Demek ki bu tasar─▒s─▒, girdi─či i┼člerde do─čal olarak kurumsal
kazanc─▒n─▒ hesaplayan bir kuruma da m├╝mk├╝n ve ger├žek├ži g├Âr├╝nmektedir. ├ľyle
olmasa, hi├ž ┼č├╝phesiz temsilcileri ├╝zerinden o teklifi yapmazlard─▒…

Oyal, tekliften etkilense de ┼čans─▒n─▒ bir de Ankara’da denemek ister:
Ba┼čbakan Adnan Menderes ile g├Âr├╝┼č├╝p teleferi─čin gereklili─čine ikna
edebilirse i┼či ├žok kolayla┼čacak, belki Emekli Sand─▒─č─▒’n─▒n ortakl─▒─č─▒na da
ihtiyac─▒ olmayacakt─▒r.

Merhum Oyal, Emekli Sand─▒─č─▒’n─▒n ├Ânerisini reddetmeden, kabul da etmeden
m├╝nasip lisanla savd─▒ktan sonras─▒n─▒ da ┼č├Âyle anlat─▒r:

*”Ankara’ya gidip bu i┼či milletvekilleriyle, bakanlarla, hatta Ba┼čbakan’la
g├Âr├╝┼č├╝p kotarmaya ├žal─▒┼čacakt─▒m. Cevab─▒ ondan sonra verecektim Emekli
Sand─▒─č─▒’na. Benimle ili┼čki kuran yetkiliden s├╝re istedim ve Ankara’ya
gittim.*

*├ľnce M├╝kerrem Sarol Bey’le g├Âr├╝┼čt├╝m. Kendisiyle tan─▒┼č─▒kl─▒─č─▒m─▒z vard─▒. O
s─▒rada Devlet Bakan─▒ idi. Ben, konuyu Rahmetli Adnan (Menderes) Bey’e
yans─▒tmak istiyordum. Onun i├žin u─črad─▒m M├╝kerrem Bey’e.*

*Durumu kendisine anlatt─▒m. Raporu, projeyi, fizibilite ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒
g├Âsterdim. ‘Ben bu i┼či Bursa’ya, hatta yaln─▒z Bursa’ya de─čil, T├╝rkiye’ye
kazand─▒rmaya kararl─▒y─▒m’ dedim. ├ç├╝nk├╝ T├╝rkiye’deki ilk teleferik olacakt─▒
bu. Ama param yoktu.*

*M├╝kerrem Bey, ‘Ben ┼čimdi Adnan Bey’e gidip bir randevu alay─▒m hele!…’
dedi. Gitti, on be┼č dakika sonra geldi. ‘Gel Re┼čat, Adnan Bey bekliyor’
dedi.*

*Gittik, Rahmetlinin makam─▒na. ‘Hayrola Re┼čat?’ diye sordu. Durumu
anlatt─▒m. Para olmad─▒─č─▒ i├žin para arad─▒─č─▒m─▒, Emekli Sand─▒─č─▒’n─▒n bu i┼če para
yat─▒rmaya istekli oldu─čunu s├Âyledim.*

*Bunun ├╝zerine Rahmetli Menderes: ‘Sen deli misin yahu?’ dedi. ‘Sen
a─čz─▒ndaki lokmay─▒, al bunu yiyemiyorum, diyorsun, ba┼čkas─▒na vermek
istiyorsun. Senin s─▒k─▒nt─▒n para m─▒?’…*

*’Evet’ dedim.*

*’Ben sana para bulaca─č─▒m’ dedi.*

*’S├Âzle┼čmeyi imzalayabilir miyim?’ dedim.*

*’Derhal imzala!’ dedi.*

*O s─▒rada Haluk ┼×aman Bey -Allah rahmet eylesin o da ├Âld├╝- ├çal─▒┼čma Bakan─▒
idi. O da zaten durumu ├Ânceden biliyordu. Biliyorsunuz, o Bursa’da Yap─▒
Kredi Bankas─▒’n─▒n m├╝d├╝r├╝yd├╝, buradan milletvekili se├žilmi┼čti.*

*Adnan Bey, ona telefon a├žt─▒, durumu anlatt─▒. ‘Niye ├žocu─ču
desteklemiyorsunuz?’ falan dedi. O da telefonda herhalde ‘Emredersiniz…’
Falan diye kar┼č─▒l─▒k verdi ki bana d├Ând├╝: ‘Sen git, paran haz─▒r!’ dedi.*

*O zamanlar otob├╝s ihtiyac─▒m─▒z da vard─▒. Alt─▒ tane otob├╝sle devralm─▒┼čt─▒m
ben. Bunun i├žin de 2-2.5 milyon lira para laz─▒m. Haluk Bey:*

*’Re┼čat, ben ┼čimdi ─░┼č Bankas─▒’ndaki paralar─▒m i├žin Bursa ┼×ubesi’ne,
Belediye’ye verilmek ┼čart─▒yla 5 milyon g├Ânderilmesi talimat─▒n─▒ veriyorum’
dedi.*

*’Hay Allah raz─▒ olsun, iki i┼čim de halloldu. Hem teleferik, hem de
otob├╝s…’ dedim, te┼čekk├╝r edip ayr─▒ld─▒m.*

*Bursa’ya d├Ând├╝m. B├Âylece teleferik anla┼čmas─▒n─▒ imzalad─▒k. Yap─▒m ba┼člad─▒,
otob├╝sleri de ald─▒k…” *Re┼čat Oyal, y─▒llar y─▒llar sonra bile o g├╝nleri,
iyimserli─čini ifade eden bu s├Âzc├╝klerle anlat─▒yor: Anla┼čmay─▒
imzalad─▒k.Yap─▒m ba┼člad─▒, otob├╝sleri de ald─▒k!

Bursa Belediye Ba┼čkan─▒ daha ne ister, ne diler?

Ama ne olaca─č─▒m─▒z─▒, iyimserli─čimizin veya karamsarl─▒─č─▒m─▒z─▒n nerede ne zaman
kar┼č─▒t─▒na d├Ân├╝┼čece─čini kim bilebilir?┬á Bursa’ya yaln─▒zca g├Ârevi gere─či
de─čil; ├žal─▒┼čma a┼čk─▒, gelece─či anlama yetisi ve hem┼čehrilik bilinciyle de
b├╝y├╝k katk─▒larda bulunmaktan ba┼čka herhangi bir “kabahat” y├╝klenemeyecek
Re┼čat Oyal da olsan─▒z, bilemezsiniz bunu…

Teleferik in┼čaas─▒ ilerler ve teleferik heyecan─▒ her ge├žen g├╝n Bursa’y─▒ daha
bir sararken “kader” de bo┼č durmamakta, oturdu─ču k├Â┼česinde a─člar─▒n─▒
├Ârmektedir.

Olup bitenleri, kader veya kadersizlik a├ž─▒klamaya yetmeyebilir. Ger├žekten
gen├ž ve deneyimsiz demokrasimizin u─črad─▒─č─▒ kazan─▒n ba┼čka sebepleri de
olmal─▒d─▒r, ama sonu├žta i┼čba┼č─▒na gelen askeri y├Ânetim Oyal’a g├Ârevden el
├žektirecek; onun gururla, keyifle, iyimserlikle ba┼člatt─▒─č─▒ teleferik i┼čini
tamamlamas─▒na izin vermeyecektir.

─░┼čcan’─▒n on y─▒l ├Ânce ya┼čad─▒─č─▒n─▒ bu kez daha bir kat─▒l─▒k, daha bir
anlay─▒┼čs─▒zl─▒kla ─░┼čcan gibi bir kamucu olan Re┼čat Oyal ya┼čayacakt─▒r.

Ona daha da ac─▒ geleni, yakla┼č─▒k ├╝├ž y─▒l sonra tamamlanarak hizmete giren
teleferi─čin a├ž─▒l─▒┼č─▒na ├ža─čr─▒lmamas─▒d─▒r. Bunu gizlemeden ┼č├Âyle ifade eder
duygular─▒n─▒:

*”Ne yaz─▒k ki a├ž─▒l─▒┼ča ├ža─čr─▒lmad─▒m. 6 Haziran 1960’ta devretmi┼čtim ben
g├Ârevi. Zannediyorum Temmuz ba┼č─▒nda, yahut Haziran sonunda yap─▒ld─▒ a├ž─▒l─▒┼č─▒…
Fakat maalesef, a├ž─▒l─▒┼ča beni ├ža─č─▒rmad─▒lar. Ne Santral Garaj’─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒na,
ne de Teleferik’in…”*

Ger├ži Oyal’─▒n hat─▒rlad─▒─č─▒ gibi de─čilse de, 1963 y─▒l─▒n─▒n 29 Ekim’inde
ger├žekle┼čen a├ž─▒l─▒┼č, se├žim yasaklar─▒ nedeniyle tamamen g├Âsteri┼čsiz ve
olabildi─čince dar boyutlu tutulmu┼čtur. Hakimiyet gazetesinin o g├╝ne ili┼čkin
haberinden de anlayabiliyoruz bunu.  Gazetenin birinci sayfasında iki
s├╝tuna “Uluda─č teleferi─či hizmete a├ž─▒ld─▒” ba┼čl─▒─č─▒yla verilen haberde, “─░lk
m├╝┼čterilerin ├ľktem; Fon Roll ├žal─▒┼čanlar─▒ ve bas─▒n mensuplar─▒” oldu─ču
belirtilmekteydi. Haberin detay─▒nda, se├žim kanunlar─▒ gere─čince a├ž─▒l─▒┼č─▒n
saat 15.00’de t├Ârensiz yap─▒ld─▒─č─▒, kabinlerin 40 ki┼čilik oldu─ču ve teleferik
i├žin 7 y─▒lda 17 milyon T.L harcand─▒─č─▒ da yer almaktayd─▒.

Ekim ay─▒n─▒n ba┼č─▒ndan itibaren teleferikle ilgili geli┼čmelere s─▒kl─▒kla yer
veren Yeni Ant gazetesinde de a┼ča─č─▒ yukar─▒ ayn─▒ c├╝mlelerle yinelenir bu
haber.

K─▒sacas─▒ tantanas─▒z, debdebesiz, t├Ârensiz sade bir a├ž─▒l─▒┼č!

Ne var ki teleferi─čin kurulu┼čuna b├╝y├╝k katk─▒da bulunan Re┼čat Oyal i├žin
a├ž─▒l─▒┼č─▒n t├Ârensiz veya t├Ârenin sade olmas─▒ bir teselli olamazd─▒…

Oraya ├ža─čr─▒lmamas─▒n─▒n g├Ân├╝l k─▒r─▒kl─▒─č─▒ o kadar derin oldu ki, sonras─▒nda da
pek ├žok ├Ânemli i┼čin i├žinde veya ba┼č─▒nda (K─▒z─▒lay ve T├╝rk E─čitim Vakf─▒’nda
y├Âneticilik, Bursa ├çimento, S─░FA┼×, Polylen gibi sanayi kurulu┼člar─▒nda
kurucu ├╝yelik ve y├Âneticilik, Bursa K├╝lt├╝r Sanat ve Turizm Vakf─▒’nda
y├Âneticilik gibi…) bulunmas─▒na; dahas─▒ kenti taraf─▒ndan ba┼čl─▒ba┼č─▒na b├╝y├╝k
bir an─▒ta, K├╝lt├╝rpark’a ad─▒ verilerek ve anagiri┼čine bir b├╝st├╝ dikilerek
onurland─▒r─▒lmas─▒na kar┼č─▒n hi├ž kapanmad─▒…

*ALMAN AMCA: HUBERT SONDERMAN*

Re┼čat Oyal’─▒n 1956 y─▒l─▒nda anla┼čma imzalad─▒─č─▒ Von Roll AG’nin teleferik
konusunda bir ├Ân haz─▒rl─▒─č─▒ zaten vard─▒. Uluslar aras─▒ arenada bu alanda en
deneyimli firmalar─▒n ba┼č─▒nda geldi─či de anla┼č─▒l─▒yor. Ne var ki ilk
g├Âr├╝┼čmelerden sonra kesinle┼čtirilen Teferr├╝├ž’ten Sar─▒alan’a uzanan
g├╝zergahta insan aya─č─▒n─▒n basmad─▒─č─▒, o g├╝ne de─čin ayak basmay─▒ da kimsenin
d├╝┼č├╝nmedi─či sarp kayal─▒klar, dik yama├žlar, u├žurum denebilecek derin
vadilerin ge├žilmesi gerekmekteydi. K─▒sacas─▒ zor, ├žok zor bir i┼č s├Âz
konusuydu…

Von Roll AG, hem orta─č─▒, hem de ├žetin projeleri uygulamadaki maharetiyle
tan─▒nan Hubert Sondermann’─▒ bu projeyi de y├╝r├╝tmekle g├Ârevlendirir.

Alman as─▒ll─▒ ─░svi├žre yurtta┼č─▒ bu m├╝hendis, s├Âzkonusu tarihte 55 ya┼č─▒ndad─▒r.
─░┼č gere─či veya de─čil, insanlarla kolay ve beceri ile ileti┼čim kurabilmekte,
kolay ikna etmekte, kolay anla┼čabilmektedir. Ya┼č─▒ndan de─čil, ama bu
├Âzelli─či nedeniyle hem ├žal─▒┼čanlar, hem de Bursal─▒lar taraf─▒ndan samimi bir
kabul g├Ârecektir.

┼×antiyenin ilk etab─▒ Teferr├╝├ž’te, ├Âzellikle ├žocuklar aras─▒nda ad─▒ Alman
Amca’d─▒r. Ne birinci ne de ikinci ad─▒n─▒n T├╝rk├žede bir anlam─▒ olmad─▒─č─▒ndan,
ayr─▒ca s├Âyleni┼či de g├╝├ž geldi─činden Hubert Sondermann k─▒sa zamanda
├žocuklar─▒ izleyen b├╝y├╝klerin de Alman Amcas─▒ olup ├ž─▒kar. Teferr├╝├ž’ten sonra
ta┼č─▒nd─▒─č─▒ I┼č─▒klar’da da herkes taraf─▒ndan tan─▒n─▒r ve sevilir. Bir i┼č adam─▒,
bir m├╝hendis olarak ├Ânyarg─▒s─▒z olmas─▒ beklenir, ama o sosyal
m├╝nasebetlerinde de ├Ânyarg─▒s─▒zd─▒r. O zaman i├žin nadirattan olan
so─čutucusundan hemen hemen b├╝t├╝n mahalle, daha do─črusu buz ihtiyac─▒ olan
herkes yararlan─▒r. Mahalleli, binek otomobiline de a┼činad─▒r; ya yoku┼ču
├ž─▒karken rastlay─▒p buyur etmi┼čtir, ya bir hastay─▒ hastaneye ula┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r
ya da ba┼čka bir hizmetine ko┼ču┼čturmu┼čtur…

Alman Amca’n─▒n, Bursal─▒larla kurdu─ču bu iyi ve s─▒cak ili┼čki
emperyalist,kolonyalist Bat─▒’n─▒n karakteristik bir temsilcisinin Do─ču’yu ve
T├╝rk insan─▒n─▒ anlama ├žabas─▒ m─▒ saymal─▒, yoksa daha derin ba┼čka sebeplere mi
dayand─▒rmal─▒ tart─▒┼č─▒labilir; ama yaz─▒lanlara bak─▒l─▒rsa o bir oryantalist
de─čil, Bursa’n─▒n ve T├╝rkiye’nin iyi ve ger├žek├ži bir dostu. D─▒┼čar─▒da,
├Âzellikle de kendi ├╝lkesinde Bursa’n─▒n g├Ân├╝ll├╝ turizm el├žisi, T├╝rkiye’nin
g├Ân├╝ll├╝ bir tan─▒t─▒c─▒s─▒…

├ľyle veya b├Âyle, Alman Amca’n─▒n teleferik i┼čiyle birlikte geldi─či
T├╝rkiye’yi ├Âz yurdu, Bursa’y─▒ da ├Âz kenti gibi g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âylemek abartma
olmayacak.┬á Uluda─č teleferi─činin Sar─▒alan’dan sonraki eklentilerinin
in┼čas─▒nda da,┬á Oteller B├Âlgesi’ndeki tesislerin kurulu┼čunda da uygulay─▒c─▒
ve dan─▒┼čman olarak katk─▒s─▒ var.┬á ┼×├╝phesiz bunlar i┼č gere─či kurulmu┼č
m├╝nasebetlerdir.┬á Ama hayat─▒nda bir ┼čey var ki ne i┼č, ne parasal kazan├ž, ne
de d├╝nyevi ba┼čka bir istek ya da haz a├ž─▒klar; o da, bu topraklarda g├Âm├╝lme,
sonsuzluk uykusunu burada uyuma arzusunu vasiyet etmesidir..

Sondermann Amca, Uluda─č’da Beceren Oteli’nde kalmakta iken A─čustos 1976’da
rahats─▒zlanarak ya┼čama veda etti. Vasiyeti gere─či cenazesi Bursa’ya
getirilerek Emirsultan kabristan─▒nda topra─ča verildi. ─░slami kurallara g├Âre
ger├žekle┼čtirilen cenaze t├Âreni ve defininde ├╝├ž ├žocu─ču ile birlikte
teleferik in┼čaat─▒ndaki eski ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ ve Bursal─▒ dostlar─▒ haz─▒r
bulundu.

Teleferik ┼čantiyesine d├Ânersek, Alman Amca’n─▒n y├Ânetiminde farkl─▒
bran┼člardaki Von Roll m├╝hendisleri ve teknisyenlerinin yan─▒ s─▒ra T├╝rk
m├╝hendis ve teknisyenler ile y├╝zlerce i┼č├židen olu┼čan ┼čantiye grubu yo─čun
bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. Ana ┼čantiye o tarihte handiyse bakir bir alan olan
Teferr├╝├ž’te birinci istasyonun kuruldu─ču alanda, tali ┼čantiyelerden biri
Kad─▒yayla’da, ikincisi de Sar─▒lan’dad─▒r. A─č─▒rl─▒─č─▒ bu s─▒ralamaya g├Âre
da─č─▒lan in┼ča faaliyetinde,┬á yap─▒lacak olanlar─▒n iskeleti daha ilk alt─▒ ayda
g├Âzler ├Ân├╝ne serilir. ├ľncelikle y├╝zbinlerce metrekarelik bir alan orman
a─ča├žlar─▒ndan ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č, tefsiye edilip d├╝zeltilmi┼č, kimi yerde de
peki┼čtirilmi┼č ve hatt─▒n g├╝zergah─▒ ├╝zerinde Uluda─č kestanesi, kay─▒n─▒,
me┼česinden dev┼čirilen sa─člam kerestelerden ge├žici kuleler oturtulmu┼čtur.
Bunlar, havai hatla birbirine ba─članarak, temelli direklerin in┼ča edilip
teleferik d├╝zene─činin tamamlanmas─▒na kadar enerji nakli; ekip, ekipman ve
malzeme ta┼č─▒nmas─▒ gibi t├╝m ┼čantiye hizmetlerinin yerine getirilmesi
sa─članm─▒┼čt─▒r. Birinci ve ikinci ┼čantiyelerin gereksinim duydu─ču malzemeler
Teferr├╝├ž’teki ┼čantiyede toplan─▒yor, buradan da ge├žici teleferik d├╝zeniyle
yukar─▒lara ta┼č─▒n─▒yordu. Bu a┼čamaya gelinceye kadar her ┼čeyi insanlar─▒n kol
g├╝c├╝, yan─▒nda da binlerce y─▒ld─▒r y├Ânetmeyi bildikleri dayan─▒kl─▒ hayvanlar
olan merkep ve kat─▒rlar─▒n g├╝c├╝ belirliyordu. Bu a┼čamadan sonra insan
g├╝c├╝n├╝n yerine yava┼č, yava┼č elektrik enerjisi ve onun eyleme ge├žirdi─či
makaral─▒ d├╝zenekler, teller, bobinler, ┼čaftlar ile Teferr├╝├ž’le Kad─▒yayla
aras─▒nda dikilen 6, Kad─▒yayla ile Sar─▒alan aras─▒na dikilen 4 adet dire─čin
dayanma g├╝c├╝ ge├žecekti.

┼×antiye b├Âylece ad─▒m ad─▒m geli┼čirken, Bursa Belediye Ba┼čkan─▒ Re┼čat Oyal ve
ba┼čka kent yetkilileri, zaman zaman gazetecileri de yanlar─▒na alarak
├žal─▒┼čmalar─▒ denetler; Alman Amca Sondermann’─▒n rehberli─činde d├╝zene─čin
i┼čleyi┼čine ili┼čkin incelikleri anlamaya ├žal─▒┼č─▒rlar. Gazeteler, bu denetleme
gezilerine ili┼čkin g├Âzlemlerin yan─▒nda, in┼čaatta her ┼čeyin yolunda
gitti─čine dair tan─▒kl─▒klar─▒n─▒ aktar─▒r. ─░stanbul bas─▒n─▒ da ┼čantiyenin
foto─čraflar─▒yla desteklenmi┼č haber ve yaz─▒lara yer vererek ilgisini
esirgemez. Bu yaz─▒larda i┼členen tema e─člencelidir:

T├╝rkiye’nin ilk teleferi─či olmakla birlikte, daha yap─▒m a┼čamas─▒nda d├╝nyan─▒n
say─▒l─▒ teleferikleri aras─▒nda g├Âsterilen Bursa teleferi─či yoldad─▒r!

─░stanbullu han─▒mlar ve beyler; Uluda─č’da kayak mevsimine haz─▒r olun! Vb…

O g├╝nlerde, a─ča├žlar─▒n kesilmesi hemen hi├ž kimse i├žin bir ├ževre ve gelecek
sorunu olarak g├Âr├╝lm├╝yordu. E─čitim kurumlar─▒n─▒n bile bu konudaki vaaz─▒,
“Elimizde balta, belimizde uzun ip ormana gidiyoruz ormana” nakarat─▒ndayd─▒.
Orman ve a─ča├ž varl─▒─č─▒ yaln─▒zca ekonomik bir de─čeri ifade ediyor; bir orman
sahas─▒ veya bir a─ča├ž da bu de─čeri oran─▒nda ├Ânemseniyordu. Teleferik, do─ča
bilincinden ├žok zaman─▒n zaruretlerince belirlenen bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla ormandan
“m├╝him”, onbinlerce a─ča├žtan “b├╝y├╝k” ekonomik de─čer ta┼č─▒d─▒─č─▒na g├Âre, vars─▒n
feda olsundu!

Feda edilen yaln─▒zca a─ča├žlar de─čildi do─črusu. ├ťlkenin k─▒t kanaat
b├╝t├žesinden feda edilen para da o g├╝n i├žin ├Ânemli miktardayd─▒. Anla┼čma 27
milyon T├╝rk Liras─▒yla ba─č─▒tlanmas─▒na kar┼č─▒l─▒k g├╝zergahta, hatt─▒n
d├╝┼č├╝n├╝lenden k─▒sa tutulmas─▒ sonucunu do─čuran de─či┼čiklikler yap─▒lm─▒┼č, bu da
toplam maliyeti 17 milyon T├╝rk Liras─▒’na d├╝┼č├╝rm├╝┼čt├╝. Gene de bu rakam,
Bursa Belediyesinin t├╝m gelirlerinden kat be kat fazlayd─▒.

Teleferik tamamlan─▒p hizmete a├ž─▒ld─▒─č─▒nda, ba─čl─▒ oldu─ču belediyenin elektrik
birimindeki ilgililer d─▒┼č─▒nda 69 ki┼čiden olu┼čan personele sahipti. Say─▒lar─▒
ve g├Ârevleri ┼č├Âyle s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒: 1 teknik amir, 3 teknik usta, 10
at├Âlye i┼č├žisi, 16 kond├╝kt├Âr, 10 makinist, 14 bek├ži, 2 odac─▒, 2 ┼čof├Âr, 5
memur, 6 tahsildar…

Teleferi─čin ba┼člang─▒├ž noktas─▒n─▒ olu┼čturan Teferr├╝├ž istasyonu 374, ikinci
istasyonu Kad─▒yayla 1231, ├╝├ž├╝nc├╝ istasyon Sar─▒alan 1634, eklentilerle
ula┼č─▒lan ├çobankaya ise 1711 rak─▒ml─▒d─▒r.

─░ki kabinin gidip geldi─či Teferr├╝├ž ile Kad─▒yayla istasyonlar─▒ aras─▒nda
mesafe 2480; Kad─▒yayla Sar─▒lan aras─▒ndaki mesafe 2286 metredir. Kabinler 30
ki┼čiliktir.

Yeni teleferikte kabinlerin kesintisiz seyretmesi, daha do─črusu Teferr├╝├ž
istasyonu ile Oteller B├Âlgesi’ndeki istasyonu aras─▒nda aktarmas─▒z ├žal─▒┼čmas─▒
├Âng├Âr├╝lmektedir.

Kabinler; 38 mm ├žaplar─▒nda iki adet ├želik ray ├╝zerinde hareket etmekte ve
23,5 mm ├žaplar─▒nda Teferr├╝├ž-Kad─▒yayla aras─▒nda iki adet, Kad─▒yayla-Sar─▒alan
aras─▒nda tek halat taraf─▒ndan ├žekilmektedir.

Teferr├╝├ž Kad─▒yayla aras─▒ndaki seyir Teferr├╝├ž istasyonunda, makina
dairesindeki kumanda odas─▒ndan, Kad─▒yayla-Sar─▒alan kabinleri ile
Sarıalan-Çobankaya telesiyeji ise Sarıalan istasyonundaki muadilinden
y├Ânetilmektedir. Bu sonuncusunun 3000 metrelik hatt─▒ 28 adet direk ├╝zerinde
temin edilmi┼čtir. A├ž─▒k ve kapal─▒ iki┼čer ki┼čilik kabinlerin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒
telesiyejde seyir s├╝resi 20 dakikad─▒r.


*ELVEDA ESK─░; HO┼×GELD─░N YEN─░!*

Geliyoruz hikayenin sonuna:

Eskimi┼č miydi? Evet eskimi┼čti! Ne zamand─▒r a├ž─▒k├ža vermekteydi i┼čaretlerini;
hem eskimi┼č, hem┬á yorgundu.

├ľrne─čin bir keresinde kabinlerden biri havada as─▒l kalm─▒┼čt─▒! ─░├žindekilerin
o s─▒rada nas─▒l endi┼čelendikleri tahmin edilebilir. Birka├ž kere de, makine
dairesindeki ar─▒zalar nedeniyle zamans─▒z bak─▒ma al─▒nm─▒┼čt─▒. Ayr─▒ca r├╝zgar─▒n
kabinlerde neden oldu─ču sars─▒nt─▒lar daha fazla hissedilir olmu┼čtu.

─░lk kez, galiba 1990’lar─▒n ba┼č─▒nda Bursa bas─▒n─▒nda dikkat ├žekilmi┼čti bu ve
bunun gibi yorgunluk i┼čaretlerine. Tart─▒┼čmalardan ak─▒lda kalan─▒, bak─▒m ve
onar─▒mlar s─▒ras─▒nda de─či┼čtirilmesi zorunlu g├Âr├╝nen malzemelerin d─▒┼čar─▒dan
de─čil “i├ž piyasadan” temin edilerek yerine konuldu─čudur. ─░├ž piyasadan
temin, elbette ba┼čl─▒ba┼č─▒na bir zaaf say─▒lamaz. T├╝rkiye’de sanayi, bir
teleferi─či ba┼čtan sona yetkinlikle kurabilir. Sorun da bundan de─čil,
kullan─▒lan malzemelerin yerindeli─činden ve uyumundayd─▒ san─▒yorum.

Geriye do─čru bakt─▒─č─▒m─▒zda tesisin yap─▒m─▒na Elektrik ─░┼čletmesi b├╝nyesinde
1955 y─▒l─▒nda ba┼član─▒yor. ─░┼čletme yetkisi de 1957 y─▒l─▒nda ayn─▒ kuruma
veriliyor. Yap─▒m i┼či 1958 y─▒l─▒nda ba┼čl─▒yor 1963’te tamamlan─▒p ayn─▒ y─▒l 29
Ekim g├╝n├╝ saat 15.00’te t├Ârensiz hizmete giriyor. 1969 y─▒l─▒nda ba─č─▒ms─▒z
b├╝t├žesi olan bir i┼čletmeye d├Ân├╝┼č├╝yor. ├çal─▒┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒nda 69 personelin
g├Ârev yapt─▒─č─▒ belirtilmi┼čti, ├žal─▒┼čmas─▒ durduruldu─čunda bu say─▒ 28’di.

Makineler de ya┼član─▒r, yorulur. O kadar ki pa├žalar─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi,
oras─▒ndan buras─▒ndan yenilenmesi yeterli olmaz g├╝venle ├žal─▒┼čmalar─▒na. O
zaman, “elveda emektar, bin te┼čekk├╝r ama…” demek gerekir.

Uluda─č teleferi─činde olan budur.

Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkan─▒ Recep Altepe, yeni teleferik i├žin
├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člat─▒rken ┼č├Âyle ├Âzetlemi┼čti ama├žlar─▒n─▒:

*”Yeni sistemde art─▒k s─▒ra bekleme derdi ortadan kalkacak. Teferr├╝├ž’ten
teleferi─če binenler 22 dakika sonra Oteller B├Âlgesi’ne ula┼č─▒p, kayak
yapabilecek. Bu sayede sadece k─▒┼č sezonunda de─čil, yaz aylar─▒nda da
Uluda─č’daki konaklama tesislerini kullanma imkan─▒na kavu┼čaca─č─▒z. Hedefimiz
yeni teleferi─čin Temmuz ay─▒nda Sar─▒alan’a Kas─▒m ay─▒nda da Oteller
B├Âlgesi’ne ula┼čmas─▒. Bu hedefe ula┼čmak i├žin ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒ h─▒zla
s├╝rd├╝r├╝yoruz”*Tart─▒┼čmalar biliniyor; sivil toplum kurulu┼člar─▒n─▒n konuyu yarg─▒ya ta┼č─▒d─▒─č─▒
da.

Yeni teleferik do─čru, d├╝zg├╝n, yerinde bir karar; ormana ili┼čkin
titizlenmek, gereksiz kesilecek her a─ča├ž i├žin tasalanmak da hi├ž yanl─▒┼č
de─čil.

Umar─▒z sorun uzmanlar─▒n g├Âr├╝┼č├╝ne, vicdanlar─▒n sesine ve adalete uygun bir
├ž├Âz├╝me kavu┼čur.

├ľyleyse, ho┼č geldin yeni teleferik!

Not:
Re┼čat Oyal’─▒n anlat─▒m─▒ i├žin kaynak: Bursa Hakimiyet 15 May─▒s 1987,
Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž.

FOTO─×RAFLAR

1-Yeniden kurulacak Uluda─č teleferi─činde hizmet vermesi beklenen “gandol”
tipi kabinler.

2-Uluda─č teleferi─činin t├Ârensiz hizmete girdi─čini Hakimiyet ve Yeni Ant
gazeteleri okuyucuya b├Âyle duyurmu┼člard─▒.

─░kinci se├ženek ba┼čl─▒k ve spot:

ELVEDA ESK─░, HO┼×GELD─░N YEN─░

Kimsenin “mesele” etmedi─či yaln─▒zca orman, yaln─▒zca a─ča├žlar de─čildi
elbette. Bug├╝n, oteller b├Âlgesine de─čin uzanacak yeni bir teleferi─če
gereksinim duydu─čumuza ve bunun i├žin ilave uzunluktan ba┼čka ayr─▒ bir
g├╝zergah belirledi─čimize g├Âre eski teleferikte planlama da pek meselemiz
olmam─▒┼čt─▒ demek ki.

┼×unu biliyoruz: Bursa’y─▒ y├Ânetenler, 1947 y─▒l─▒ndan beri teleferi─čin bug├╝nk├╝
oteller b├Âlgesine kadar uzat─▒lmas─▒n─▒ hep istemi┼člerdir. Bunu istemelerinin
nedeni ku┼čkusuz tesisten azami yarar─▒ sa─člamakt─▒. ─░stiyorlard─▒ ki Uluda─č’─▒n
kuzey yama├žlar─▒ndaki iki terasta yer alan iki ├Ânemli mesire yerine ilave
olarak Karabelen, Kirazl─▒, Bakacak, ├çobankaya ve Oteller B├Âlgesi de
teleferikle ula┼č─▒labilir olsun! Bu olursa teleferik ula┼č─▒m─▒ daha ├žok kabul
g├Ârecek, ayr─▒ca ad─▒ ge├žen yerlerde ekonomik bak─▒mdan bir canl─▒l─▒k
yarat─▒lacakt─▒.

918 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒