Mesut YILMAZ
Mesut  YILMAZ
Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga
  • 27 May─▒s 2022 Cuma
  • +
  • -
  • Mesut YILMAZ /

Toplam: 238 , Bug├╝n: 3 Okuma

Eserden s├Âz etmeden ├Ânce eserin sahibi Nicolae JorgaÔÇÖdan bahsetmemiz gerekmektedir. N. Jorga, inan─▒lmaz bir enerji ve ├╝retkenli─če sahip bir tarih├ži yazar. Ayr─▒ca Balkan co─črafyas─▒nda b├╝y├╝k i┼čler ba┼čarm─▒┼č olan Jorga; T├╝rkiye dostu, ├╝nl├╝ bir politikac─▒d─▒r. 1.300 civar─▒nda kitap ve on binlerce makale sahibi olan yazar, Balkan Antant─▒ ve Balkan Birli─či ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ├Ân saf─▒nda yer alan politikac─▒lardand─▒r. T├╝rkiye taraf─▒ndan tarih├žili─či ve politik anlamda T├╝rkiye dostlu─ču ile ├╝lkemizde o kadar sevilmi┼čtir ki 1940 y─▒l─▒nda hunharca katledildi─či g├╝n ├╝lkemizde milli matem g├╝n├╝ olarak ilan edilmi┼čtir. (├ľns├Âzden)

T├╝rkiye dostu olu┼ču bir yana, Jorga, ├╝retti─či tarih tezleri ile dikkat ├žekmektedir. Jorga, XV ve XVI. y├╝zy─▒llarda AvrupaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒lara kar┼č─▒ yapt─▒─č─▒ seferlerin 1096ÔÇÖda Sel├žuklulara kar┼č─▒ ba┼člat─▒lan Ha├žl─▒ seferlerinin bir devam─▒ oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ savunmu┼č ve bu g├Âr├╝┼č daha sonra di─čer tarih├žiler taraf─▒ndan da benimsenmi┼čtir. (─░sl├óm Ansiklopedisi, Nicolae Jorga Maddesi). Ayr─▒ca Jorga, BizansÔÇÖ─▒n devlet olarak y─▒k─▒ld─▒ktan sonra da Osmanl─▒ idaresi alt─▒nda hukuk, din ve ├že┼čitli kurumlar arac─▒l─▒─č─▒yla varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ tezini savunmaktad─▒r. (─░sl├óm Ansiklopedisi, Nicolae Jorga Maddesi).

JorgaÔÇÖn─▒n Muhte┼čem Kanun├« adl─▒ eseri ÔÇťYeditepe Yay─▒neviÔÇŁnden ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Nil├╝fer Ep├želi taraf─▒ndan ├ževrilmi┼č olup 2016 tarihlidir. Kanun├« Sultan S├╝leyman, 46 y─▒l h├╝k├╝mdarl─▒k yapm─▒┼č ve 13 b├╝y├╝k sava┼čta ordusunun ba┼č─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. Bu kadar uzun ve yo─čun ge├žen bir d├Ânemin ince say─▒labilecek bir kitaba s─▒─čd─▒r─▒lmas─▒ bak─▒m─▒ndan eser, adeta yazar─▒n kaleminden dam─▒t─▒lm─▒┼č gibidir. Verdi─či bilgiler ve yapt─▒─č─▒ analizler bak─▒m─▒ndan e┼čsizdir.

Sava┼člar─▒, kanunlar─▒, a┼čklar─▒, ┼čairli─či ve ki┼čili─či bak─▒m─▒ndan Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun onuncu padi┼čah─▒ olan Kanun├« Sultan S├╝leyman, daima Avrupal─▒ tarih├žilerin dikkatini ├žekmi┼č, ÔÇťMuhte┼čem S├╝leymanÔÇŁ ve ÔÇťYenilmez T├╝rkÔÇŁ adlar─▒yla an─▒lm─▒┼čt─▒r.

Kanun├«┬┤den itibaren Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču, Avrupa i├žin ger├žek bir tehlike oldu. Kanun├« Sultan S├╝leyman d├Âneminde Almanya i├žlerine kadar ilerlenmesi, Avrupa┬┤da b├╝y├╝k bir korkuya sebep oldu─ču gibi “Yenilmez T├╝rk imaj─▒n─▒” da olu┼čturdu. (Arka Kapak Yaz─▒s─▒).

├ľns├Âz b├Âl├╝m├╝nde yazar g├╝zel bir tespit ile esere ba┼člamaktad─▒r. Protestanl─▒─č─▒n AvrupaÔÇÖda yay─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan as─▒l etkinin Osmanl─▒lar─▒n AvrupaÔÇÖn─▒n h├ókim g├╝├žlerinden olan koyu Katolik Habsburglar─▒n Alman kanad─▒n─▒ y─▒pratmas─▒ oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r. (Sayfa 11).

─░lk b├Âl├╝mde, ┼×ehzade S├╝leymanÔÇÖ─▒ tan─▒t─▒rken yapt─▒─č─▒ tasvir ile adeta gen├ž ┼čehzadeyi g├Âz├╝m├╝zde canland─▒rmaktad─▒r: Soluk tenli, uzun b─▒y─▒kl─▒, asker hayat─▒n─▒ seven, ava d├╝┼čk├╝n, ok├žulukta mahir ve kuyumculuk[1] sanat─▒yla r─▒zk─▒n─▒ kazanan bir ┼čehzade… Kuyumculuk demi┼čken, ├Ânemsedi─čim bir konu da ┼čehzadelerin yeti┼čtirilmeleri esnas─▒nda asker├« ve siyasi e─čitim ile birlikte onlara bir zanaat─▒n da ├Â─čretilmesidir. ┼×ehzade S├╝leyman, babas─▒ gibi kuyumculuk zanaat─▒na ilgi duymu┼čtur. Bu noktada kuyumculuk zanaat─▒n─▒n se├žilmesinde TrabzonÔÇÖda olu┼člar─▒n─▒n etkisi de m├╝himdir. Zira TrabzonÔÇÖda bu zanaat, son derece geli┼čmi┼čtir. Eserde ge├žen ┼ču c├╝mle ├žok m├╝himdir: ÔÇťO, bir zanaat ├Â─črenmi┼čti ve bu zanaatla kendi ifadesine g├Âre, her g├╝n tebaan─▒n terinin ve kan─▒n─▒n bula┼čmad─▒─č─▒ bir ak├že kazanm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ (Sayfa 16).

D├Ânemin ┼čartlar─▒ ve akt├Ârler ├žok iyi anlat─▒lm─▒┼č. ─░brahim Pa┼čaÔÇÖy─▒ okurken ta┼člar yerine oturacak ve ger├žek g├╝c├╝n kimde oldu─čunu g├Âreceksiniz. ├ľrne─čin, ÔÇťHerkes, tek g├╝c├╝n sultan─▒n kendisi oldu─čunun ve di─čerlerinin sadece bu g├╝├žl├╝ yolcunun, istedi─či zaman k─▒r─▒p ataca─č─▒ bir de─čnek olduklar─▒n─▒n bilincindeydi.ÔÇŁ (Sayfa 22) c├╝mlesi size ─░brahim Pa┼čaÔÇÖn─▒n neden ba┼člang─▒├žta ÔÇťMakbulÔÇŁ sonras─▒nda ÔÇťMaktulÔÇŁ oldu─čunu izah edecek.

Osmanl─▒-─░ran ili┼čkileri eser boyunca ├žok detayl─▒ olarak ele al─▒nm─▒┼čt─▒r. Ba─čdatÔÇÖ─▒n fethi, Safev├« ┼čehzadesi Elkas MirzaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒lara s─▒─č─▒nmas─▒, TebrizÔÇÖin fethi, Osmanl─▒ ┼čehzadesi BayezidÔÇÖin ─░ranÔÇÖa s─▒─č─▒nmas─▒, ─░ran seferinin zorluklar─▒, diplomatik yaz─▒┼čmalar ve hediyele┼čmelere kadar her ┼čey anlat─▒lm─▒┼č. Osmanl─▒-─░ran ili┼čkileri ├╝zerine ├žal─▒┼čma yapanlar─▒n bu eseri okumadan ge├žmemeleri gerekti─či kanaatindeyim.

T├╝rk tarih okuyucusunun kafay─▒ takt─▒─č─▒ bir mesele vard─▒r: O da karde┼č katli meselesidir. Kanun├«, tek erkek oldu─ču i├žin ┼čansl─▒yd─▒. Tahta kendisi ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Rakipleri olmam─▒┼čt─▒. Ancak kendi evlatlar─▒ndan ┼čehzade Mustafa ve BayezidÔÇÖi idam ettirmi┼č ve CihangirÔÇÖin vefat─▒yla da sars─▒lm─▒┼čt─▒. Okuyucu olarak siz de ┼čehzade Mustafa ve BayezidÔÇÖi idama g├Ât├╝ren sebeplerin neler oldu─čunu g├Ârecek, CihangirÔÇÖin vefat─▒yla da duygulanacaks─▒n─▒z.

Eserin d├Ârd├╝nc├╝ b├Âl├╝m├╝ Kanun├« Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n Gen├žli─činde Osmanl─▒larda Hayat ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r. Bu b├Âl├╝m, Saray─▒n ve halk─▒n g├╝ndelik hayatlar─▒ndan ├Ârnekleri bolca bulaca─č─▒n─▒z bir b├Âl├╝m olacak. Osmanl─▒ toplumunda gayrim├╝slimlerin yeri, dini merasimler vb. her konuya yer verilmi┼č. En sevdi─čim k─▒s─▒m ise T├╝rk halk─▒n─▒n d├╝r├╝stl├╝─č├╝ adl─▒ b├Âl├╝md├╝r. G├╝n├╝m├╝z├╝n ikiy├╝zl├╝ ve ├ž─▒karc─▒ toplumunda ya┼čarken ecdad─▒m─▒zdan ├Âvg├╝yle bahsedilmesi beni gururland─▒rd─▒. Ecdad─▒m─▒za duydu─čum h├╝rmet ve ba─čl─▒l─▒k art─▒rm─▒┼č oldu.

Pek ├žok ki┼či Kanun├« d├Ânemini de─čerlendirirken denizcilik faaliyetlerine gereken ├Ânemi vermez. Eserin yedinci b├Âl├╝m├╝nde Osmanl─▒lar─▒n denizcilik faaliyetleri hakk─▒nda ├Âzl├╝ bilgiler veriyor. Asl─▒na bak─▒l─▒rsa Nicolae Jorga, ├╝st d├╝zey denebilecek bir tarih├ži. JorgaÔÇÖn─▒n bu eserini okumadan ├Ânce ya da e┼č zamanl─▒ olarak ─░dris BostanÔÇÖ─▒n Osmanl─▒ Denizcili─či adl─▒ eserini okumak faydal─▒ olacakt─▒r. Kendi a├ž─▒mdan ifade etmem gerekirse, bu k─▒s─▒mlarda zorland─▒m. ├ľncesinde denizcilik faaliyetleri hakk─▒nda bilgi edinsem daha iyi olurdu kanaatindeyim.

Kanun├« d├Ânemini okurken kar┼č─▒m─▒za Macaristan s─▒kl─▒kla ├ž─▒kacakt─▒r. KanuniÔÇÖnin en b├╝y├╝k zaferi Macarlara kar┼č─▒ kazand─▒─č─▒ Moha├ž ZaferiÔÇÖdir. Eserde ├╝├ž b├Âl├╝m Macaristan ile ili┼čkilere ayr─▒lm─▒┼č. ├çok fazla bilgi verilmi┼č. En k├╝├ž├╝k yerle┼čim yerlerinin adlar─▒ dahi atlanmam─▒┼č. Bu y├Ân├╝yle pop├╝ler tarih okuyucular─▒n─▒ s─▒kabilecek bir eser. Ancak Jorga, pop├╝lerlik iddias─▒nda bulunan bir tarih├ži de─čil. Aksine yaz─▒n─▒n ba┼č─▒nda belirtti─čim gibi Jorga, ortaya att─▒─č─▒ tezleri ├žal─▒┼čmalar─▒yla ispatlayan ve bu tezleri sonra gelen tarih├žiler taraf─▒ndan kabul g├Ârm├╝┼č bir tarih├židir.

Bu kadar uzun ve yo─čun ge├žen bir d├Ânemin, d├╝nyaya nam salm─▒┼č bir imparatorun hayat─▒n─▒n anlat─▒ld─▒─č─▒ eserin olduk├ža k├╝├ž├╝k bir hacme s─▒─čd─▒r─▒lmas─▒ nas─▒l izah edilebilir? ─░┼čte bu sorunun cevab─▒ yine eserin kendisinde gizli. Eseri okurken olaylar─▒n b├╝t├╝nl├╝k kurmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan Feridun EmecenÔÇÖin Yavuz Sultan Selim adl─▒ eserini ve ─░dris BostanÔÇÖ─▒n Osmanl─▒ Denizcili─či adl─▒ eserini okuman─▒z─▒ da ├Âneririm.

[1] F. Emecen, Yavuz Sultan Selim, Ocak 2011, Sayfa 35.

Mesut YILMAZ

Mesut Y─▒lmaz, Eski┼čehirÔÇÖde 1988 y─▒l─▒nda d├╝nyaya geldi. Kafkasya k├Âkenlidir. Uluda─č ├ťniversitesi M├╝hendislik Mimarl─▒k Fak├╝ltesi Tekstil M├╝hendisli─či mezunudur. H├ólen ├Âzel sekt├Ârde y├Âneticilik yapmaktad─▒r. Tarih, edebiyat ve politikayla ilgilenmektedir. Evli ve iki ├žocuk babas─▒ olup BursaÔÇÖda ikamet etmektedir. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Mesut Y─▒lmaz
  • YEN─░
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 29 May─▒s 2022
Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Mesut YILMAZ, 27 May─▒s 2022
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022