Karake├žililer

Karake├žililer

  • Recep HELVACI /

Kara s├Âzc├╝─č├╝, kutsald─▒r biz T├╝rklerde: ├ľzellikle Y├Âr├╝kler ├žocuklar─▒n─▒ severken bile kara k─▒zan─▒m (kara ├žocu─čum) diye severler. Karaya─č─▒z delikanl─▒ en yi─čit oland─▒r. Kara toprak ÔÇśsad─▒k yarÔÇÖd─▒r, et verir ekmek verir, s├╝t verirÔÇŽ ÔÇśKara g├Âzl├╝m efk├órlanma g├╝l gayr─▒ÔÇÖ derken g├Âz├╝n karas─▒, ÔÇśKara toprak ver yarimiÔÇÖ derken topra─č─▒n karas─▒, matem g├╝nlerinde giyilen kara giysiler hep bu kutsall─▒─č─▒n belirtisidir. Kara, hem sevginin hem ac─▒n─▒n s├Âylemidir. Nas─▒l kutsal olmas─▒n ki: Kara s├Âzc├╝─č├╝, asl─▒m─▒z─▒ olu┼čturan Kay─▒ BoyuÔÇÖnun Karake├žili kolunun i├žinde vard─▒r ve bu kol alt─▒ y├╝z y─▒l h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č bir devletin, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n n├╝vesini olu┼čturmaktad─▒r. ├ťlkemizin bir├žok y├Âresinde Karake├žililerle ilgili ┼čenlikler d├╝zenlenmektedir. Bunlar─▒ en ├Ânemlileri; S├Â─č├╝tÔÇÖte d├╝zenlenen Ertu─črul GaziÔÇÖyi anma ┼čenlikleri, K├╝tahyaÔÇÖn─▒n Domani├ž il├žesindeki Hayma AnaÔÇÖy─▒ anma ve g├Â├ž ┼čenlikleri, 1999 y─▒l─▒nda ┼×anl─▒urfa SiverekÔÇÖte ba┼člayan geleneksel Karake├žili ┼čenlikleri, yine K─▒r─▒kkaleÔÇÖnin Karake├žili il├žesinde ba┼člayan uluslararas─▒ k├╝lt├╝r ┼čenlikleridir. Tarih├ži yazar Murat Bardak├ž─▒ bir r├Âportaj─▒nda, Osmanl─▒ saray─▒nda II. Abd├╝lhamit zaman─▒nda d├╝zenlenen e─člencelerde han─▒m sultanlar─▒n Karake├žili Y├Âr├╝k giysileri giydiklerinden s├Âze diyor.

Karake├ži da─č insan─▒n─▒n, g├Â├žebenin her ┼čeyidir. Ona et verir s├╝t verir, k─▒llar─▒yla bar─▒nak verir ├ž├╝nk├╝ Y├Âr├╝k ├žad─▒rlar─▒ ke├ži k─▒l─▒ndan yap─▒lmaktad─▒r. Karake├žilinin alt─▒na yayd─▒─č─▒ -kilim- yayg─▒ da ke├ži k─▒l─▒ndan dokunmaktad─▒r. Sonra o koyun gibi nazik yap─▒l─▒ de─čildir. Ne bulursa yer, ye┼čil ya da kuru ba┼čka yiyecek bulamasa a─čac─▒n kabu─čunu kemirir, gene karn─▒n─▒ doyurur. Kolay yorulmaz, diren├žlidir. Bunun i├žin karake├žililer her yere ke├žileriyle birlikte gitmi┼člerdir. T├╝rkler ke├žiyi o kadar ├žok sevmi┼člerdir ki bir├žok aile onunla ilgili soyad─▒ alm─▒┼č, bir├žok yerle┼čim alan─▒na onun ad─▒ verilmi┼čtir; -Ke├žili, Ke├ži├Âren, Ke├žiborlu, Karake├žili- gibi, da─č, tepe, cami gibi yerler de onun ad─▒yla an─▒lm─▒┼čt─▒r ├žo─ču kez. K a r a g ├ zÔÇÖ├╝m├╝z├╝n bile OrhaneliÔÇÖnin Karake├žili k├Âylerinden Kara O─čuz ad─▒nda biri oldu─ču s├Âylencesi vard─▒r. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalara g├Âre yaln─▒z Eski┼čehir Bilecek ve Bursa civar─▒nda de─čil ├╝lkenin d├Ârt bir yan─▒nda, dahas─▒ s─▒n─▒rlar─▒m─▒z d─▒┼č─▒nda bile Karake├žili oyma─č─▒ndan olan insanlar ya┼čamaktad─▒r. ├ľrne─čin BulgaristanÔÇÖda Rodop eteklerinde bulunan k├Ây├╝m├╝z insanlar─▒n─▒n giysileri karake├žili Y├Âr├╝klerinin giysilerinden hi├ž farkl─▒ de─čildi ve a─č─▒llar─▒nda bulunan hayvanlar─▒n hepsi karake├žiydi; inek ancak zengin ailelerde vard─▒. Her aile sonbaharda bir ke├ži keser, onu kal─▒n tuzla tuzlayarak past─▒rma yapar k─▒┼č boyu, yemeklerine kat─▒k ederdi.┬á Bu gelene─či ─░neg├ÂlÔÇÖde 1950ÔÇÖli y─▒llarda ├╝lkeye g├Â├ž eden iki aile K─▒rcal─▒ Kasaplar─▒ ad─▒yla uzun bir s├╝re devam ettirmi┼č ancak ya┼čl─▒lar ├Âl├╝nce K─▒rcal─▒l─▒─č─▒n ├Âzelli─či say─▒lan bu gelenek mesle─čin gen├žleri taraf─▒ndan s├╝rd├╝r├╝lememi┼čtir. Yerle┼čik olarak ya┼čayan asl─▒nda Karake├žili oyma─č─▒ndan gelen bir├žok aile kimlerden olduklar─▒n─▒n ayr─▒m─▒nda de─čillerdir ama ya┼čay─▒┼člar─▒, giyini┼čleri konu┼čmalar─▒ gelenek ve g├Ârenekleri k─▒sacas─▒ etno─črafik ├Âzellikleri onlar─▒n kimliklerini belgelemektedir. Karake├žili ve di─čer Y├Âr├╝kler sa─člam yap─▒l─▒ insanlard─▒r. G├Â├žebe olduklar─▒ ve ┼čehirlerden uzak da─č k├Âylerinde ya┼čad─▒klar─▒ i├žin pek doktor bilmezler. Bat─▒l─▒ bir yazar olan Mary Lucy GarnettÔÇÖe g├Âre onlar─▒n yeni do─čan bebekleri sa─člamsa hayata tutunur de─čilse ya┼čayamaz. Ona g├Âre Y├Âr├╝klerin sa─člam yap─▒l─▒ olmas─▒ bu ├Âzelliklerinden dolay─▒d─▒r.

Gelelim bizim as─▒l ele alaca─č─▒m─▒z Karake├žililerin S├Â─č├╝t-Domani├ž, Bursa Bal─▒kesir dolaylar─▒na yerle┼čmelerine: Karake├žililer AnadoluÔÇÖya geli┼čleri Malazgirt Sava┼č─▒ÔÇÖndan ├žok daha ├Âncelere rastlar. 1018 y─▒l─▒nda Sel├žuklu h├╝k├╝mdar─▒ ├ça─čr─▒ BeyÔÇÖin ordusunda g├Ârev alarak Ermenileri bozguna u─črat─▒rlar. Bundan sonra T├╝rk boylar─▒ sel gibi AnadoluÔÇÖya akmaya ba┼člar. Malazgirt sava┼č─▒ asl─▒nda T├╝rkleri AnadoluÔÇÖdan atmak i├žin yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ama Romen DiyojenÔÇÖin 200 bin ki┼čilik ordusu bunu ba┼čaramam─▒┼č AlpaslanÔÇÖ─▒n 50 bin ki┼čilik ordusuna yenilmi┼čtir. Zaferden sonra, ├Ânce aral─▒k olan Anadolu kap─▒lar─▒ ard─▒na kadar a├ž─▒lm─▒┼č, T├╝rk boylar─▒, dolay─▒s─▒yla da Karake├žililer bat─▒ya do─čru sular seller gibi akmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒ yazar Muharrem Bayar Eski┼čehir Seyitgazi Bah┼či┼čli k├Âyl├╝lerinin ÔÇśEcdad─▒m─▒z HorasanÔÇÖdan beriye y├╝r├╝yerek gelmi┼č, Y├Âr├╝k y├╝r├╝d├╝, k─▒l─▒ deriyi s├╝r├╝d├╝, b├Âylece ad─▒m─▒z Y├Âr├╝k olduÔÇÖ dediklerini saptam─▒┼č. ÔÇśK─▒l─▒ deriyi s├╝r├╝d├╝ÔÇÖ derken herhalde ke├židen s├Âz edilmektedir. ├ç├╝nk├╝ Y├Âr├╝k peynir yapar deriye doldurur -ad─▒ tulum peyniri olur- ek┼čimik yapar deriye doldurur, kavurma yapar deriye doldurur. Da─čarc─▒k da kurutulmu┼č ke├ži derisinden yap─▒lmaz m─▒?.

Karake├žili a┼čiretine ilgi XVIII. Ve XIX. Y├╝zy─▒llarda artm─▒┼č, haklar─▒nda ├že┼čitli ara┼čt─▒rmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Yine bu y─▒llarda Karake├žililerin ve di─čer g├Â├žebelerin yerle┼čik d├╝zene ge├žirmeleri i├žin b├╝y├╝k ├žabalar g├Âsterilmi┼čtir. Bursa y├Âresindeki Y├Âr├╝klerin dolay─▒s─▒yla Karake├žililerin yerle┼čik d├╝zene -g├Â├žerlikten konarl─▒─ča- ge├žmeleri -en ├žok- o devirde Bursa valisi Ahmet Vefik Pa┼ča zaman─▒nda olmu┼čtur. Yerle┼čik d├╝zene ge├ži┼čle kurulan pek ├žok Karake├žili ve di─čer a┼čiretlere ba─čl─▒ Y├Âr├╝k k├Âyleri vard─▒r: ├ľrne─čin ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n 96 k├Ây├╝nden 65ÔÇÖi Y├Âr├╝k k├Ây├╝d├╝r. Bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ Ertu─črul GaziÔÇÖden daha ├Ânce bu b├Âlgeye gelip yerle┼čmi┼čti ve kendilerine Manav deniyordu. Bursa da─č il├želerine ba─čl─▒ 160 kadar; k├Ây vard─▒r bunlar─▒n hemen hepsi T├╝rkmen ve Y├Âr├╝k┬á k├Âkenlidir. Asl─▒nda daha ├Ânce de belirtti─čim gibi pek az─▒ d─▒┼č─▒nda b├Âlge k├Âylerinin hangi boy ve a┼čirete ait oldu─ču ay─▒rt edilememektedir: Belirgin olarak ─░neg├Âl ve Yeni┼čehirÔÇÖin Karake├žili k├Âyleri; Karag├Âlet, G├Ârmez, Akba┼člar, Hac─▒hasan ve Yeniy├Âr├╝kÔÇÖt├╝r. ├çeki, Sada─č─▒ OrhaneliÔÇÖnin (─░kisinde de her y─▒l Y├Âr├╝k ┼čenlikleri yap─▒l─▒r.) Kocakovac─▒k-Belen├Âren-Ya─čc─▒lar ve Ak├žap─▒nar KelesÔÇÖin (Kocakovac─▒k Y├Âr├╝k ┼čenlikleri ├╝lke ├žap─▒ndad─▒r, bu k├Ây orijinal Y├Âr├╝k yemekleri ve giysileriyle de tan─▒nm─▒┼čt─▒r.) Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda Durhasan B├╝y├╝korhanÔÇÖ─▒n, G├Âlba┼č─▒-Ak├želer KelesÔÇÖin, D─▒┼čkaya G├╝rsuÔÇÖnun, Han├žerli-Kaymakoba-Mirzaoba MudanyaÔÇÖn─▒n, Muratoba GemlikÔÇÖin, Beylik- Bo─čazk├Ây KaracabeyÔÇÖin, Boza─ča├ž Mustafakemalpa┼čaÔÇÖn─▒n ba┼čl─▒ca Karake├žili k├Âyleridir.

Karake├žililer Yavuz Sultan Selim ve II. Abd├╝lhamit taraf─▒ndan ├Âd├╝llendirilmi┼čler, kendilerine payeler verilmi┼čtir. Bilhassa II. Abd├╝lhamit onlardan ÔÇśAkrabalar─▒mÔÇÖ diye s├Âz etmi┼čtir. Yak─▒n korumalar─▒n─▒ onlardan olu┼čturmu┼čtur. 1885-1890 y─▒llar─▒nda Ertu─črul Sanca─č─▒ÔÇÖna d├óhil olan (Bilecik, S├Â─č├╝t, ─░neg├Âl, Yeni┼čehir) sancak beylerini bir arada g├Âsteren foto─čraf o y─▒llarda bile Karake├žili a┼čiret beylerinin benliklerini koruduklar─▒n─▒ g├Âstermektedir. Foto─čraf Ertu─črul G├╝nd├╝zÔÇÖe aittir ve ├Ânden d├Ârd├╝nc├╝ s─▒radaki kendisidir. Karake├žili a┼čiretinin ├Ânemli ├Ânderlerinden biri olan Hac─▒ Bekir S─▒dd─▒k Bey 1905 y─▒l─▒nda bast─▒rd─▒─č─▒ Karake├žili adl─▒ kitap├ž─▒kta kendine ba─čl─▒ k├Âylerin say─▒m─▒n─▒ vermektedir. Ayn─▒ ki┼či bu k├Âylerden 435 ki┼čilik bir s├╝vari birli─či olu┼čturmu┼čtur. Bu birli─če asker veren k├Âylere s─▒ra numaras─▒ vermi┼č ve kimin kendi k├Ây├╝nden ka├ž asker verdi─čini yine bu kitap├ž─▒kta belirtmi┼čtir: ├ľrne─čin ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n Karakaya k├Ây├╝nden Mustafa A─čan─▒n 6, Seki k├Ây├╝nden Hac─▒ MastafaÔÇÖn─▒n 5, Yine Bayram┼čah k├Ây├╝nden Osman A─čaÔÇÖn─▒n 3 asker sa─člad─▒─č─▒ gibiÔÇŽ Bu birlik Yunanl─▒larla yap─▒lan D├Âmeke sava┼č─▒nda, Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖnda I. D├╝nya sava┼č─▒yla Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda g├Ârev yapm─▒┼č ve yararl─▒klar g├Âstermi┼čtir.. II. Erkan─▒harbiye reisi iken Mustafa KemalÔÇÖle SamsunÔÇÖa ├ž─▒kan subaylar aras─▒nda bulunan Arif Bey de Karake├žililerdendir. I ve II. Bozok isyanlar─▒n─▒ bast─▒rm─▒┼čt─▒r.

Abbasilerin y─▒k─▒l─▒┼č─▒yla Osmanl─▒lar aras─▒nda ba─č kurmak isteyen baz─▒ ki┼čiler 1258 y─▒l─▒nda Abbasilerin Mo─čollar taraf─▒ndan y─▒k─▒l─▒┼č─▒n─▒, ayn─▒ tarihte do─čan OsmangaziÔÇÖyle ili┼čkilendirir ÔÇś─░slam d├╝nyas─▒ bir liderini kaybederken yeni lideri do─čuyorduÔÇÖ diye ifadelendirmektedirler. Nitekim Ertu─črulgaziÔÇÖnin de ÔÇśDavam─▒z kuru bir cihangirlik davas─▒ de─čil bilakis ─░slam davas─▒d─▒rÔÇÖ dedi─či kaydedilmektedir.

Karake├žililerle ilgili ciltler dolusu ara┼čt─▒rmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r, AnadoluÔÇÖya geli┼čleri ve nerelere yerle┼čtikleri tek tek incelenmi┼č, hatta bir b├Âl├╝m├╝n├╝n bulunduklar─▒ yerin ├Âzelli─čine, konu┼čma ┼čekillerine uyarak K├╝rt leh├želerini konu┼čmaya ba┼člad─▒klar─▒na ili┼čkin saptamalar vard─▒r. Baz─▒ tarih├žiler Selehattin EyyubiÔÇÖnin ordusunda bile g├Ârev ald─▒klar─▒n─▒, Kud├╝sÔÇÖ├╝n Ha├žl─▒lardan geri al─▒nmas─▒na kat─▒ld─▒klar─▒n─▒ kaydetmektedir. ┼×anl─▒urfa Siverek il├žesine ba─čl─▒ elli k├Âyde karake├žililer ya┼č─▒yor ama K├╝rt├že konu┼čuyorlar. ┼×anl─▒urfa Karake├žilileri buna ra─čmen bat─▒daki akrabalar─▒yla ili┼čkilerini kesmiyor her y─▒l Ertu─črul Gazi ┼čenliklerine kat─▒l─▒yorlar.

406 Toplam, 9 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
İlginizi Çekebilir

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒