Durmu┼č BAVLI
Durmu┼č  BAVLI
Ah─▒ska T├╝rklerinin ─░neg├Âl’e yerle┼čtirilmesine dair tarihi belgeler
  • 05 Temmuz 2018 Per┼čembe
  • +
  • -

OSMANLI ─░MPARATORLU─×U D├ľNEM─░NDE AHISKA T├ťRKLER─░N─░N ─░NEG├ľLÔÇÖE YERLE┼×T─░R─░LMES─░ ─░LE ─░LG─░L─░ AR┼×─░V ├ľRNEKLER─░ (1878- 1904)

(Documents About the Movement of Ahiska Turks into ─░neg├Âl)

├ľzet:
─░neg├Âl ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze s├╝rekli b├╝y├╝yen ve geli┼čen bir ┼čehirdir. ├ľzellikle sanayile┼čmenin artmas─▒yla n├╝fus daha da kalabal─▒kla┼čm─▒┼čt─▒r. Bu sebeple ─░neg├Âl farkl─▒ k├╝lt├╝rlerin bir arada ya┼čad─▒─č─▒ ve ya┼čamaya devam etti─či bir ┼čehir olagelmi┼čtir. Fakat ─░neg├Âl sadece sanayile┼čmenin artmas─▒yla de─čil Osmanl─▒ imparatorlu─ču zaman─▒nda da g├Â├ž alm─▒┼č merkezlerden biridir. ├ľzellikle tarihimizde 93 harbi olarak nitelendirdi─čimiz 1877-1878 Osmanl─▒ ÔÇô Rus sava┼č─▒nda BalkanlarÔÇÖdan ve KafkasyaÔÇÖdan gelen g├Â├žler ┼čehirde ki k├╝lt├╝r atmosferini daha da canland─▒rm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Ah─▒ska T├╝rkleriÔÇÖnin ─░neg├ÂlÔÇÖden tekrar iskanlar─▒ s├Âz konusu olmu┼č fakat bu karardan daha sonra vazge├žilmi┼čtir.┬á

Anahtar kelimeler : G├Â├ž , Ah─▒ska , ─░neg├Âl , Kafkas

Abstract:
─░neg├Âl is continuously growing and developing city from past to present. In particular, the population has increased due to the increasing industrialization. Therefore Inegol a city where a combination of different cultures lived and continues to live. Not only cause of increasing industrialization, but also Inegol one of the centers of migration in the time of the Ottoman Empire. Especially the citys cultural atmosphere was even more enrichment after immigrationb from the Balkans and the Caucasus when (in our history as we call the 93 war) the Ottoman-Russian war┬á in 1877-1878
Keywords : Migration, Maskhetian,─░neg├Âl, Caucasus

G─░R─░┼× :

─░neg├Âl ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze s├╝rekli b├╝y├╝yen ve geli┼čen bir ┼čehirdir. ├ľzellikle sanayile┼čmenin artmas─▒yla n├╝fus daha da artm─▒┼čt─▒r.┬á Bu sebeple ─░neg├Âl farkl─▒ k├╝lt├╝rlerin bir arada ya┼čad─▒─č─▒ ve ya┼čamaya devam etti─či bir ┼čehir olagelmi┼čtir. Fakat ─░neg├Âl sadece sanayile┼čmenin artmas─▒yla de─čil Osmanl─▒ imparatorlu─ču zaman─▒nda da g├Â├ž alm─▒┼č merkezlerden birisidir. ├ľzellikle tarihimizde 93 harbi olarak nitelendirdi─čimiz 1877-1878 Osmanl─▒ ÔÇô Rus sava┼č─▒nda BalkanlarÔÇÖdan ve KafkasyaÔÇÖdan gelen g├Â├žler ┼čehirde ki k├╝lt├╝r atmosferini daha da canland─▒rm─▒┼čt─▒r. ─░neg├Âl M.├ľ Frigyal─▒larÔÇÖdan g├╝n├╝m├╝zde T├╝rkiye Cumhuriyeti devletine┬á kadar bir ├žok kavme ev sahipli─či yapm─▒┼č bir co─črafya ├╝zerinde kurulmu┼čtur.

─░neg├ÂlÔÇÖe g├Â├ž eden halklardan biride Kafkasya b├Âlgesinden gelen Ah─▒ska T├╝rkleridir. Ah─▒ska T├╝rkleriyle birlikte b├Âlgeden ├çerkez, G├╝rc├╝, Abaza halklar─▒ da ─░neg├ÂlÔÇÖe hicret etmi┼člerdir.

19.yy da RusyaÔÇÖn─▒n Kafkasya da ekili olmaya ba┼člamas─▒ ve bu y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda b├Âlgeyi ele ge├žirmesi ile birlikte b├Âlge halklar─▒ i├žin ├žok zor durumlar ve ┼čartlar ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. RusyaÔÇÖn─▒n bask─▒ politikas─▒yla halklara zul├╝m edilmi┼č ve ├Âzellikle M├╝sl├╝man halklar ve T├╝rk kavimler g├Â├že zorlanm─▒┼čt─▒r. Onlardan kalan bo┼č yerlere Rus ve Ermeni n├╝fus yerle┼čtirilerek b├Âlgenin asimilasyonu tamamlanmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Biz de bu ├žal─▒┼čmam─▒zda g├╝ney Kafkasya b├Âlgesinde ki Ah─▒ska T├╝rklerinin ─░neg├ÂlÔÇÖe g├Â├žlerini ve ─░neg├ÂlÔÇÖde ki durumlar─▒n─▒ ar┼čiv belgelerine dayanarak a├ž─▒klayaca─č─▒z.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á B├ľLGEDEN ─░LK G├ľ├çLER

Ah─▒ska, T├╝rkiyeÔÇÖnin kuzeydo─čusunda yer al─▒r. Bug├╝n bu b├Âlge G├╝rcistan s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde yer al─▒r. Ad─▒g├Ân, Ah─▒ska , Aspinza , Ah─▒lhelek┬á gibi┬á kasabalar─▒ ve 200 kadar da k├Ây├╝ kapsar. Osmanl─▒ imparatorlu─ču 1828 Osmanl─▒- Rus sava┼č─▒ndan sonra imzalanan 1829 Edirne antla┼čmas─▒yla Ah─▒ska b├Âlgesi de d├óhil olmak ├╝zere bir├žok topra─č─▒n─▒ Rusya ya b─▒rakm─▒┼čt─▒r. RusyaÔÇÖn─▒n bu tarihten sonra b├Âlgede daha fazla etkili olmas─▒yla bir ├žok halk─▒ m├╝lteci konumuna getirdi ve ÔÇśHalifeÔÇÖnin topraklar─▒na bu b├Âlgeden g├Â├žler ba┼člam─▒┼čt─▒r. 1860ÔÇÖl─▒ y─▒llarda ┼×eyh ┼×amilÔÇÖde ba┼čar─▒s─▒z olunca b├Âlgede ki direni┼č tamamen ├ž├Âkm├╝┼č ve halklar tamamen teslim olmu┼člard─▒r.1855-1864 y─▒llar─▒ aras─▒ alt─▒ y├╝z bin insan g├Â├žmen olmu┼čtur.┬á Rusya ile Osmanl─▒ Devleti aras─▒nda 1878 y─▒l─▒nda imzalanan Ayestefanos (Ye┼čilk├Ây) Antla┼čmas─▒yla Osmanl─▒ Devleti Balkanlarda ve KafkasyaÔÇÖda bulunan topraklar─▒n─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ RusyaÔÇÖya b─▒rakmak zorunda kald─▒.

Tarihimizde 93 harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanl─▒ ÔÇô Rus sava┼č─▒ndan sonra da Ah─▒ska b├Âlgesinden ─░neg├ÂlÔÇÖe g├Â├žler olmu┼č. Daha do─črusu bu sava┼č─▒n sonunda BalkanlarÔÇÖdan ve Kafkaslardan bir├žok halk Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin elinde kalan b├Âlgelere g├Â├ž etmi┼čtir. Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž edenlerin ├žok b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒n M├╝sl├╝man olmas─▒ndan dolay─▒ Osmanl─▒ h├╝k├╗meti g├Â├ž ve isk├ónla ilgili yeni d├╝zenlemeler yapma ihtiyac─▒ duydu. Bu nedenle ilk olarak 22 Aral─▒k 1905ÔÇÖte ÔÇťMuhacirin-i ─░sl├ómiye KomisyonuÔÇŁ ad─▒ ile bir komisyon te┼čkil edilerek g├Â├ž ve isk├ón konusunda yeni d├╝zenlemeler yap─▒ld─▒. Bu muhacirler ├Âzellikle Bursa b├Âlgesine yerle┼čtirilmi┼člerdir. Ah─▒skaÔÇÖdan ─░neg├ÂlÔÇÖe ilk g├Â├žler 1879 y─▒l─▒nda yani sava┼č─▒n hemen bitiminde olmu┼čtur. Fakat ─░neg├ÂlÔÇÖe K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan sonra da g├Â├žler olmu┼čtur. Bunlar genelde ├çerkez g├Â├žmenleridir.1856 y─▒l─▒na ait belgede g├Â├žmenlere ├╝cretsiz tohum ve 10 y─▒l vergiden muaf tutulmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.[2]

1904 y─▒l─▒na ait bir belgede Batum, Da─č─▒stan ve Ah─▒skaÔÇÖdan gelen ve ─░stanbul da Maltepe vapurunda toplanan ve Muhacirin-i ─░slamiyye Komisyonun ifadesiyle bu g├Â├žmenler ─░neg├Âl ve Yeni┼čehir kazalar─▒na yerle┼čtirilmi┼člerdir.[3]

─░neg├ÂlÔÇÖe getirilen g├Â├žmenler Kozp─▒nar,Bah├žekaya ve Tuzla mevkilerine yerle┼čtirilmi┼člerdir.Bug├╝n bu k├Âylerden Bah├žekaya ve Tuzla k├Âyleri hala ─░neg├Âl s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde yer al─▒rken Kozp─▒nar k├Ây├╝ bug├╝n ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n kom┼ču il├želerinden Boz├╝y├╝k s─▒n─▒rlar─▒ dahilindedir. Mezit Bo─čaz─▒ denilen b├Âlgenin Boz├╝y├╝kÔÇÖe bakan k─▒sm─▒nda yer alan bu k├Ây anlatt─▒─č─▒m─▒z d├Ânemde ─░neg├Âl s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde yer almaktad─▒r.

Ba┼čka bir belgede belirtildi─či ├╝zere Ertu─črul Sanca─č─▒ ─░neg├Âl kazas─▒ d├óhilinde Bah├žekaya b├Âlgesine Ah─▒ska T├╝rkleri yerle┼čtirildi─či i├žin ÔÇśMesuriyeÔÇÖ ad─▒ verilmi┼čtir.[4] Mesuriye k├Ây├╝ne daha sonra Batum yani G├╝rc├╝ muhacirler tekrar isk├ón olunmu┼čtur. G├╝n├╝m├╝zde G├╝rc├╝ k├Ây├╝ olarak bilinir.

Ah─▒ska g├Â├žmenlerinin ─░neg├ÂlÔÇÖe yerle┼čtirilmesinden sonraya ait ar┼čiv belgeleri de mevcuttur. Bu mevkilere yerle┼čtirilen g├Â├žmenlerin ormanlara zarar vermesinden dolay─▒ bu b├Âlgeden de isk├ónlar─▒ da s├Âz konusu olmu┼čtur. G├Â├žmenler bug├╝n Ege b├Âlgemizde yer alan AfyonkarahisarÔÇÖa sevk olunmak istemi┼člerdir. Fakat belgeler de Afyonkarahisar olarak de─čil Karahisar ad─▒yla ge├žmektedir.

1894 y─▒l─▒nda Ah─▒ska ve Batum muhacirlerinin ormanlara zarar vermelerinden dolay─▒ Karahisara sevkleri kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Fakat b├Âlgeden g├Ât├╝r├╝len g├Â├žmenlerden bir k─▒sm─▒ ─░neg├Âl yak─▒nlar─▒nda ki Yakacak mevkiine d├Ânm├╝┼člerdir. G├Â├žmenlerin bir k─▒sm─▒ Karahisara gitse de arkada┼člar─▒n─▒n gelmemesi ├╝zerine onlar da ─░neg├ÂlÔÇÖe d├Ânm├╝┼člerdir. Belgede, KarahisarÔÇÖa giderken YakacakÔÇÖa d├Ânen g├Â├žmenler i├žin merkezden g├Ânderilen emir gere─či zorluk ├ž─▒karanlar─▒n tespiti ve yarg─▒lanmas─▒ istendi─čini anl─▒yoruz. ─░neg├Âl yerel y├Ânetimi de zorluk ├ž─▒karanlar─▒n eleba┼člar─▒ndan Ferhat ve bir ka├ž─▒n─▒ yakalayarak ─░neg├Âl de tutuklam─▒┼člard─▒r.[5] Bu konuyla ilgili ba┼čka bir belgede ise Yakacak mevkiine d├Ânen grup ├╝zerine asker g├Ânderilerek i┼čin suhuletle ├ž├Âz├╝lmesi istenmektedir. Merkez-i H├╝k├╝met olaylar─▒ ├Â─črenir ├Â─črenmez, ├Ânce H├╝davendigar Vilayetine durumu bildirmi┼č daha sonra ─░neg├Âl kazas─▒na telgrafla i┼čin daha fazla b├╝y├╝t├╝lmeden ├ž├Âz├╝lmesini emretmi┼čtir.[6]

Osmanl─▒ Devleti g├Â├žmenlerin de zor durumda oldu─čunu biliyordu. Zaten g├Â├žmenlerin ├žaresiz olduklar─▒n─▒ bildikleri i├žin kap─▒lar─▒n─▒ a├žm─▒┼čt─▒. ─░neg├ÂlÔÇÖe getirilen g├Â├žmenlerin tekrar g├Â├ž etmeleri s├Âz konusu oldu─čunda onlar─▒n durumlar─▒n─▒n da olmad─▒─č─▒n─▒ bildi─či i├žin g├Â├ž boyunca tekrar sevk olunan muhacirlerin g├╝nl├╝k yevmiyelerinin verilmesini ve zararlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒n─▒ kararla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte KarahisarÔÇÖa sevk olunmak istenen 19 hane Ah─▒ska muhacirinin de yol boyunca nafakalar─▒n─▒n ├Âdenece─čini ve her t├╝rl├╝ zarar─▒n kar┼č─▒lanacak olmas─▒na ra─čmen muhacirler b├Âlgeden tekrar iskan etmek istememekte ve ├žal─▒ ├ž─▒rp─▒dan yap─▒lan evlerini terk etmemektedirler. Yine bu belge ile g├Â├žmenlerin nas─▒l yap─▒larda kald─▒─č─▒n─▒ da ├Â─čreniyoruz. Muhacirler daha ├žok kul├╝be tarz─▒ evlerde kalmaktad─▒rlar. Evlerin hepsi ah┼čap olmak ├╝zere ├žal─▒ ├ž─▒rp─▒dan da oldu─čunu belgeden anl─▒yoruz.[7]

1877-1878 Osmanl─▒ ÔÇô Rus harbinden sonra BalkanlarÔÇÖdan da g├Â├žmen geldi─čini belirtmi┼čtik. ─░┼čte bu belgelerde T─▒rnova ve Prevadi muhacirlerinin de ad─▒ ge├žmektedir. ─░neg├ÂlÔÇÖe 25 hane de T─▒rnova muhaciri yerle┼čtirilmi┼čtir. Bu muhacirler de Ah─▒ska ve Batum muhacirlerine yak─▒n bir b├Âlgeye yerle┼čtirildiklerini ├Â─čreniyoruz. H├╝k├╝met de KarahisarÔÇÖa gitmekte direnen g├Â├žmenleri bu sefer de Kozp─▒nar mevkiinin 1 saat a┼ča─č─▒s─▒nda ki alanda bulunan Prevadi muhacirlerinin yan─▒na almak istese de muhacirler buraya da gitmek istememi┼člerdir.

Buldu─čumuz ba┼čka bir belgede ise Ah─▒ska ve Batum muhacirleriyle birlikte T─▒rnova ve Prevadi muhacirleri de KarahisarÔÇÖa sevk olunmak istenmi┼čtir. Bu g├Â├žmenlerin de buralardan g├Ânderilme sebebi yine ormanl─▒k alanlara zarar verilmesidir.

13 A─čustos 1894 y─▒l─▒na ait bir belgeye g├Âre muhacirler bu b├Âlgeden tekrar g├Â├ž etmek istemedi─čini bir dilek├žeyle merkeze belirtmi┼člerdir. Prevadi muhacirlerinden ─░brahim o─člu Halil imzas─▒yla verilen dilek├že de belirtildi─či gibi ÔÇśtekrar g├Â├ž halinde halk─▒n peri┼čan olaca─č─▒n─▒ÔÇÖ merkez-i h├╝k├╝mete bildirilmi┼čtir.[8]

Ayr─▒ca ─░neg├ÂlÔÇÖden KarahisarÔÇÖa sevk olunmak istenen muhacirlerden baz─▒lar─▒ ─░neg├Âl h├╝k├╝met kona─č─▒n─▒ basm─▒┼č ve karar─▒ protesto etmi┼člerdir.[9] 1894 y─▒l─▒na ait ba┼čka bir belgede YakacakÔÇÖa d├Ânen Ah─▒ska T├╝rklerinin ├╝zerine ek kuvvet g├Ânderilerek zorla da olsa ├ž─▒kar─▒lmas─▒ istenmi┼č ve 13 hane G├╝rc├╝ muhacirinin de Pazaralan─▒ mevkiinde ki ormanl─▒k alana zarar vermesi ├╝zerine, merkezden vilayete┬á g├Ânderilen telgraf suretinden anlad─▒─č─▒m─▒za g├Âre her mevkide herkesin keyfiyetine g├Âre hane ve yurt kurmas─▒na izin verilmemesi isteniyor. Sorunun ├ž├Âz├╝lmemesi halinde sert tedbirlerinde al─▒nmas─▒n─▒ istemi┼čtir.[10]

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ─░neg├Âl ormanlar─▒na zarar verildi─či gerek├žesiyle bir ├žok g├Â├žmen halk buralardan kald─▒r─▒lmak isteniyor. Bunun sebebi Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ormanlara ├Ânem vermesi oldu─ču kadar ─░neg├Âl ormanlar─▒n─▒n da ├Ânemli ihtiya├žlarda kullan─▒ld─▒─č─▒d─▒r. Mesela Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čiviÔÇÖnden al─▒nan bir belgeye g├Âre ─░neg├Âl ormanlar─▒, Cezayirli Gazi Hasan Pa┼čaÔÇÖn─▒n tekrar donanma meydana getirme ve kalyon in┼čas─▒nda ├Ânemli bir yere sahipti.[11]

G├Â├žmenlerin ─░neg├Âl den kald─▒r─▒lma iste─či ve muhacirlerin bu karara muhalefeti ─░neg├Âl yerel makamlar─▒n─▒ s─▒k─▒nt─▒ya d├╝┼č├╝rm├╝┼č ve merkezden yard─▒m istenmi┼čtir. Merkezi h├╝k├╝met de Hasan R─▒za Pa┼čaÔÇÖy─▒ konuyu ara┼čt─▒rmakla g├Ârevlendirmi┼čtir.[12]

Ayr─▒ca, KarahisarÔÇÖa gitmeye muhalefet eden muhacirlerin durumlar─▒n─▒ tam olarak anlamak ve sorunlar─▒n tespiti ve ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin ─░neg├Âl Emlak-─▒ H├╝mayun iradesi┬á memuru Ali R─▒za bey b├Âlgeye gitmekle g├Ârevlendirilmi┼čtir.[13]Bu belgelerden de anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere 93 harbinden sonra 19 hane Ah─▒ska muhaciri 13 hane Batum ve 25 hane T─▒rnova muhacirleriyle birlikte ─░neg├ÂlÔÇÖde Bah├žekaya, Tuzla, ve Kozp─▒nar mevkilerine yerle┼čtirilmi┼člerdir. Daha sonra ormanlara zarar vermeleri ├╝zerine, T─▒rnova ve Prevadi muhacirleriyle birlikte KarahisarÔÇÖa sevkleri s├Âz konusu olmu┼čtur.┬á Fakat muhacirlerin tekrar g├Â├ž etmek istememeleri ve g├Â├že ba┼čland─▒─č─▒nda Yakacak mevkiine d├Ânmeleri ve bu konuda direnmeleri konuyu daha da uzatm─▒┼čt─▒r.

Yakacak mevkiine d├Ânen g├Â├žmenlerin il n├╝fusundan bile say─▒lmad─▒klar─▒n─▒ ve asker e┼čli─činde sevkleri i├žin g├Â├žmenlere biraz daha s├╝re tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Fakat ormanlara tekrar zarar gelmemesi i├žin ├Ânlemler al─▒nmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.[14]

Hasan R─▒za Pa┼čaÔÇÖn─▒n g├Ârevlendirildi─či tahkikat sonucunda┬á Hicri 26 Rebi├╝lahir 1312, Miladi 26 eyl├╝l 1894 tarihli belgeden anlat─▒ld─▒─č─▒ gibi; g├Â├ž ettirilmesi kararla┼čt─▒r─▒lan 19 hane Ah─▒ska ve 13 hane G├╝rc├╝ muhacirinin 3 seneden beri oralarda olduklar─▒n─▒ ve cami, okul in┼ča ettiklerini, ham araziyi tarla haline getirerek ├╝retime de ba┼člad─▒klar─▒n─▒ anl─▒yoruz. Ayr─▒ca tekrar g├Â├ž olmas─▒ halinde ├žoluk ├žocu─čun peri┼čan olaca─č─▒ gerek├žesiyle h├╝k├╝met├že al─▒nan kararla Ah─▒ska ve G├╝rc├╝ g├Â├žmenlerinin yerlerinde kalmalar─▒na karar verilmi┼čtir. Fakat buralara ba┼čka g├Â├žmen al─▒nmamas─▒ ve ormanlara tekrar zarar verilmesini ├Ânleme karar─▒ al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu karar─▒ anlatan belge de zaman─▒n bakanlar kurulu say─▒lan Meclis-i MahsusÔÇÖdan ├ž─▒km─▒┼č ve ba┼čta sadrazam olmak ├╝zere t├╝m naz─▒rlar─▒n imzas─▒ vard─▒r.[15]

Bu karar─▒n al─▒nmas─▒nda Korucu Osman ve ─░neg├Âl Emlak-─▒ H├╝mayun memuru Ali R─▒za beyin de etkisi olmu┼čtur.[16]

Bu g├Â├ž olaylar─▒ndan sonra da ─░neg├ÂlÔÇÖe KafkasyaÔÇÖdan Ah─▒ska T├╝rkleri gelmi┼čtir.1904 y─▒l─▒nda RusyaÔÇÖdan Dimalpete ve Balor vapurlar─▒yla Osmanl─▒ topraklar─▒na gelen ve bir s├╝re Malta vapurunda bekletilen 52 n├╝fuslu 13 hane Ah─▒ska ve Batum muhaciri aile b├╝y├╝klerinin ─░neg├Âl ve Eski┼čehirÔÇÖe sevk olunduklar─▒n─▒ s├Âyleyerek onlarda gitmek istemi┼člerdir.[17]

┼×ubat 1904 tarihli belgede Abdullah Efendi ve o─čullar─▒n─▒n daha ├Ânce ─░neg├ÂlÔÇÖe geldiklerini ve daha sonralar─▒ akrabalar─▒n─▒n da onlar─▒n yan─▒na gelmek istedi─čini yazm─▒┼čt─▒r. Bunlar ─░stanbulÔÇÖda bir vapurda 65 g├╝n bekletilmi┼č ve burada ├žo─ču hastalanm─▒┼člard─▒r. Burada bekleyen d├Ârt hane yirmi iki n├╝fus g├Â├žmenler Muhacerat-─▒ ─░slammiyye KomisyonuÔÇÖnun onay─▒yla daha sonra ─░neg├ÂlÔÇÖe sevk edilmi┼člerdir.[18]

 

SONUÇ:
Ar┼čiv belgelerinden de anlad─▒─č─▒m─▒z gibi ─░neg├ÂlÔÇÖe 93 harbinden sonra bir ├žok muhacir gelmi┼čtir. Bu g├Â├žmen halklardan biriside Ah─▒ska T├╝rkleridir.

1879-1904 aras─▒ y─▒llarda buldu─čumuz belgelere g├Âre 36 hane, yakla┼č─▒k olarak y├╝zelli alt─▒ n├╝fus Ah─▒ska T├╝rk├╝ ─░neg├ÂlÔÇÖe yerle┼čtirilmi┼člerdir. ─░lk g├Â├ž eden kitle hemen sava┼č─▒n bitimi ve Ye┼čilk├Ây antla┼čmas─▒ndan bir y─▒l sonra,1879 y─▒l─▒nda gelmi┼čtir. 1879 y─▒l─▒nda gelen ilk grup on dokuz haneden olu┼čmaktad─▒r. Daha sonra ise 1904 y─▒l─▒nda biri on ├╝├ž hane di─čeri d├Ârt hane olmak ├╝zere iki g├Â├ž dalgas─▒ daha olmu┼čtur. Ah─▒ska T├╝rkleri buradan tekrar g├Â├ž ettirilmek istense de bu karardan daha sonra vazge├žilmi┼č ve g├Â├žmenler buralarda kalm─▒┼člard─▒r. Karardan vazge├žilme sebebi ise, g├Â├žmenlerin karara direnmeleri ve ilk yerle┼čtirildikleri b├Âlgelerde cami, mektep t├╝r├╝ yerler in┼ča etmeleridir. Ayr─▒ca topraklar─▒ s├╝rerek ├╝retime ba┼člamalar─▒ da bu karar da etkili olmu┼čtur. G├Â├žmenlerin tekrar iskanlar─▒ y├╝z├╝nden ├žoluk ├žocu─čunda peri┼čan olma durumu s├Âz konusu oldu─čundan bu karardan vazge├žilmi┼čtir.

Ah─▒ska T├╝rkleri ba┼čta Erzurum,Bursa,Afyon,├çorum olmak ├╝zere ├že┼čitli vilayetlere yerle┼čtirilmi┼člerdir. Fakat bu g├Â├žlerde Bursa ve ├ževresi ├Ânemli rol oynamaktad─▒r. Bursa b├Âlgesi Kafkas g├Â├žlerinin en yo─čun oldu─ču yerdir. 93 harbinden sonra 1891 e kadar 474.638 g├Â├žmenden 162.028ÔÇÖi H├╝davendigar vilayetine yerle┼čtirilmi┼člerdir. 1880 ÔÇô 1915 aras─▒ ─░neg├ÂlÔÇÖe 558 Rumeli 968 Kafkas ve 51 Tatar g├Â├žmen gelmi┼čtir. Ayr─▒ca 1 mahalle 25 k├Ây kurulmu┼čtur.

1303 tarihli H├╝davendigar Vilayeti Salnamesine g├Âre ─░neg├Âl merkezde ki Hamidiye mahallesinde 167 hanede 603 n├╝fus Rumeli ve Kafkas muhaciri ya┼čamaktad─▒r.

─░neg├Âl ├Âzellikle sanayile┼čmenin artmaya ba┼člad─▒─č─▒ d├Ânemden sonra yurt i├žinden b├╝y├╝k g├Â├žler alm─▒┼čt─▒r. Fakat ─░neg├Âl tarihte de g├Â├ž alm─▒┼č ├Ânemli merkezlerden birisidir. ├ľzellikle 1877-1878 Osmanl─▒-Rus sava┼č─▒ndan sonra ├žok g├Â├ž alm─▒┼čt─▒r. Bu g├Â├žlerin ├žo─čunu da Kafkasya b├Âlgesinden yap─▒lan g├Â├žler olu┼čturmaktad─▒r.

 

KAYNAKÇA

Kitap ve makaleler :

S├╝leyman ERKAN-┬á K─▒r─▒m ve Kafkas G├Â├žleri (1877-1908) KAT├ť Kafkasya ve Orta Asya ├ťlkeleri Ara┼čt─▒rma Merkezi, 1996

Nedim ─░PEK ÔÇô Kafkaslardan AnadoluÔÇÖya G├Â├žler (1887-1900) 19 May─▒s ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Dergisi S.6 , s. 97-134

J├╝lide AKY├ťZ ÔÇô G├Â├ž Yollar─▒nda; Kafkaslardan AnadoluÔÇÖya G├Â├ž Hareketleri Bilig, S.46, s.37-56

Necla G├ťNAY- Osmanl─▒n─▒n son d├Âneminde Ah─▒ska T├╝rklerinin AnadoluÔÇÖya G├Â├ž ve ─░skan─▒, T├╝rk D├╝nyas─▒ Sosyal Bilimler Dergisi Say─▒:61, sayfa 121-142 Bahar 2012

Ar┼čiv Belgeleri:

Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čivi (BOA) :

Bâb-ı Âli Evrak Odası Sadaret Mektubî Mühimme Kalemi (A.MKT. MHM) :524/6/1/1 ,524/6/1/2 ,524/17/1/1 ,524/17/1/2, 524/17/03/1, 524/17/03/2, 524/17/4, 524/17/5,

Dâhiliye Nezareti Mektubî Kalemi (DH. MKT.), 248/31/1, 248/31/2, 248/31/1, 248/31/3/1,248/31/3/2,248/31/4/1,248/31/4/2,

İrade Dâhiliye (İ.DH.), 1312 Ca. 4/9; 1314 M. 12/2; 1314 Ra. 13/12; 1321 L. 13/5; 1321 L. 29/35

Y─▒ld─▒z Ar┼čivi Sadaret Husus├« Maruzat (Y.A.HUS.), 310/105.

Y─▒ld─▒z Ar┼čivi Sadaret Resmi Maruzat (Y.A.RES.), 72/26/1/1, 72/26/2/1, 72/26/3/1, 72/26/4/1, 72/26/4/2, 72/26/5/1, 72/26/6/1, 72/26/7/1, 72/26/8/1, 72/26/10/1, 72/26/10/2, 72/26/11/1

Meclis-i V├╝kela (MV), 203/89/1/1, 203/89/1/2

Ekler:

Ek:1

Ek:2

D─░PNOTLAR

[1]ÔłŚ Karab├╝k ├ťniversitesi Tarih B├Âl├╝m├╝ ├Â─črencisi. [email protected]

[2] BOA. DAH. 22622 (Ar┼čiv belgeleri ve ar┼čiv k─▒saltmalar─▒n─▒n a├ž─▒l─▒mlar─▒ makalenin sonunda verilmi┼čtir.)

[3] BOA.  İ.DH.1321 C.13/5

[4] BOA. ─░.DH 1321 CA 4/9

[5] BOA. Y. A. RES. 72/26 Y.A HUS 316/C.105)

[6] BOA. Y. A. RES. 72.26.10

[7] BOA. Y.A. RES. 72/26/11

[8] BOA. Y.A. RES 72/26/1

[9] Nejla G├ťNAY, Osmanl─▒n─▒n Son D├Âneminde Ah─▒ska T├╝rklerinin AnadoluÔÇÖya G├Â├ž ve ─░skan─▒, B─░L─░G, S 61, s 121-142 2012

[10] BOA. Y.A. RES 72/26/4

[11] BOA. C. NF, 2349

[12] BOA. Y.MTV. 107/13

[13] BOA. Y.A. RES 72/26/7, BOA. ─░D. Nr. 63049)

[14] BOA. Y.A RES. 72/26/5

[15] BOA. Y.A. RES. 72/26/4

[16] BOA. Y.MTV. 110/84

[17] BOA.  Y.MTV. 110/84

[18] BOA. ─░.DH.1321 L 13/5

2,744 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Durmu┼č BAVLI

Durmu┼č BAVLI

1994'te ─░neg├Âl de do─čdu. ─░lk├Â─čretim ve liseyi ─░neg├Âl'de tamamlad─▒. Karab├╝k ├ťniversitesi Tarih b├Âl├╝m├╝nden 2017 y─▒l─▒nda mezun oldu. Bitirme tezini ─░neg├Âl tarihi ├╝zerine yazd─▒. ─░neg├Âl Tarihi, Osmanl─▒ Klasik D├Ânem Tarihi, Osmanl─▒ ─░ktisat ve Ekonomi Tarihi, Osmanl─▒ca ├╝zerine ├žal─▒┼č─▒yor. ├ľzellikle ar┼čiv belgeleri ├╝zerinde ├žal─▒┼čmay─▒ seviyor. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar