BursaÔÇÖda Ka┼č─▒k├ž─▒l─▒k

BursaÔÇÖda Ka┼č─▒k├ž─▒l─▒k

  • H├╝sn├╝ Z├╝ber *

Ka┼č─▒k, insano─člunun hayat boyu varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmesi i├žin elinden d├╝┼čmeyen, yeri geldi─činde bilmece, deyim ya da atas├Âz├╝ ┼čeklinde dilinde olu┼čan ve ritim olup onu co┼čturan, buna kar┼č─▒nda yine de unutulmu┼č, ├╝zerinde pek durulmam─▒┼č bir ara├ž, bir zanaat ve sanat dal─▒d─▒r.

H├╝sn├╝ Z├╝ber (1930-2015)

BursaÔÇÖn─▒n ─░neg├Âl, ─░znik, Karacabey, Keles, B├╝y├╝korhan ve Orhaneli il├želerinin baz─▒ k├Âylerinde ├že┼čitli bi├žimlerde kep├želerle kavurma ve yemek ka┼č─▒klar─▒ da yap─▒l─▒r. ─░neg├Âl il├žesinin Tahtak├Âpr├╝ buca─č─▒n─▒n Gedikp─▒nar, Hilmiye, Kocakonak ve Mesruriye k├Âylerinde ak├žaa─ča├ž, g├╝rgen, kestane ve karaa─ča├žtan yemek ka┼č─▒klar─▒ yap─▒lmaktad─▒r. Eskiden ─░neg├Âl pazar─▒nda ve ├ževre k├Âylerde sat─▒lan ka┼č─▒klar son y─▒llarda al─▒c─▒ bulamad─▒─č─▒ndan ancak dostlar i├žin yap─▒lmaktad─▒r. Ka┼č─▒k yap─▒m─▒nda s─▒ras─▒ ile balta, testere, keser, ÔÇśÔÇśoygu-kancal─▒ÔÇÖÔÇÖ e─čdi ve z─▒mpara kullan─▒l─▒r.

Yak─▒n zamana kadar Kocakonak k├Ây├╝nde ailece ka┼č─▒k yapan Mustafa AybeyÔÇÖin ─░neg├ÂlÔÇÖe yerle┼čmesiyle bu sanat kaybolmu┼čtur. Gedikp─▒nar k├Ây├╝nden ┼čimdi hayatta olmayan Mustafa Day─▒ ├Ânce kartondan bir kal─▒p ├ž─▒kart─▒p a─čaca ├žizerek ak├žaa─ča├žtan ├žok g├╝zel ka┼č─▒klar yapard─▒.

Hilmiye k├Ây├╝nde eskiden ├çizmeli Mehmet A─ča, Hanc─▒ Yusuf g├╝zel ka┼č─▒k parken g├╝n├╝m├╝zde Hac─▒ Recep, Hac─▒ ─░smail ve Hac─▒ ┼×irin ile Mesruriye k├Ây├╝nde Demir Alp g├╝zel ka┼č─▒k yapar. B├Âlgede ak┼č─▒k yapm─▒nda uzun sapl─▒ (25 cm) e─čdi ÔÇśÔÇś├ževirgenÔÇÖÔÇÖ kullan─▒l─▒r ve ├╝zerinde ka┼č─▒k ├žal─▒┼č─▒lan a─čaca ÔÇśÔÇśk├╝t├╝kÔÇÖÔÇÖ denir.

─░znik il├žesinin merkez k├Âylerinden Elmal─▒ÔÇÖda ┼čim┼čir gibi sert, sar─▒mt─▒rak ve ├žok temiz bir a─ča├ž olan ay─▒ armudundan ÔÇśÔÇśahlatÔÇÖÔÇÖ ka┼č─▒k yapmayan ba┼člayan ─░sa Turan sonra g├Â├žt├╝─č├╝ Hac─▒osman k├Ây├╝ne bu sanat─▒ g├Ât├╝rm├╝┼č ve BilecikÔÇÖin G├Âlpazar─▒ il├žesi Karaa─ča├ž k├Ây├╝nde imaml─▒k yaparken de 1965 y─▒l─▒na kadar ka┼č─▒k yapmay─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Ka┼č─▒klar─▒ sivri a─č─▒zl─▒ olup boyunu dirsekli ve d├╝z, saplar─▒ yuvarlak bitimlidir. Yemek ka┼č─▒klar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra yuvarlak a─č─▒zl─▒ kavurma ka┼č─▒klar─▒ ile ├že┼čitli boy ve bi├žimlerde kep├želer de yapard─▒. On ka┼č─▒k bir desteydi. Daha sonralar─▒ yaln─▒zca dost gereksinimi i├žin ka┼č─▒k yapan ─░sa Turan da bu sanat─▒ b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Ka┼č─▒k yap─▒m─▒nda keser, tek yanl─▒ e─čdi, ├Âzel b─▒├žak, cam kullan─▒l─▒rd─▒ ve bunlar da k─▒sa sapl─▒ idi. ├ťzerinde ka┼č─▒k yap─▒lan k├╝t├╝kte mengene denen oyuk ile bir de k├╝├ž├╝k ├žukur bulunurdu.

Keles il├žesi Alpa─čut ve Sorgun k├Âylerinde yemek ka┼č─▒klar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ├Âzel oyun ka┼č─▒klar─▒ da yap─▒lmaktad─▒r. Alpa─čut k├Ây├╝nde ├çoban Mehmet Ali, Keles ka┼č─▒k oyunu ekibi i├žin ├žift t─▒rnakl─▒ hayvan aya─č─▒n─▒ and─▒ran 10-12 cm kadar k─▒sa sapl─▒ ilgin├ž bir ka┼č─▒k bi├žimi yaratm─▒┼čt─▒. Sap─▒ ucunda sallanan sivri topaklar, sonradan tak─▒lm─▒┼č olmay─▒p ka┼č─▒kla birlikte ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ka┼č─▒klar olduk├ža k├╝├ž├╝k ve sivri a─č─▒zl─▒ olup sap ├╝zerinde parmaklar i├žin hafif bir ├žukurluk yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ka┼č─▒klar olduk├ža k├╝├ž├╝k ve sivri a─č─▒zl─▒ olup sap ├╝zerinde parmaklar i├žin hafif bir ├žukurluk yap─▒lm─▒┼čt─▒r. K├╝├ž├╝k oldu─čundan bunlar─▒ genellikle kad─▒n oyuncular kullan─▒r. Harmanc─▒k Demirci k├Ây├╝nde 1990ÔÇÖlara kadar Halil Kunduz, dostlar i├žin sivri a─č─▒zl─▒ yemek ka┼č─▒klar─▒ ile kep├želer yapard─▒.

Sorgun k├Ây├╝nde ─░smail G├╝ne┼č ak├žaa─ča├žtan dedesinden ├Â─črendi─či ucu toprakl─▒ ÔÇśÔÇśtongurdakl─▒ ka┼č─▒kÔÇÖÔÇÖ oyun ka┼č─▒─č─▒ yapmaktad─▒r. Bu ka┼č─▒klar─▒ yaparken y├Ârede kad─▒nlar─▒n ├Ârg├╝ ├Ârerken kulland─▒klar─▒ tongurdakl─▒ ┼či┼člerden esinlenmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝zde ─░brahim G├╝ne┼č bu sanat─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Bir oyun ka┼č─▒─č─▒n─▒n i├žinde ÔÇśÔÇśYapt─▒─č─▒n alete kendin bakma alem baks─▒nÔÇÖÔÇÖ yaz─▒l─▒d─▒r. Kocakovac─▒kÔÇÖta Mehmet K─▒l─▒├ž genellikle ak├žaa─ča├žtan ka┼č─▒k yapard─▒.

Karacabey il├žesinin ─░kizce k├Ây├╝nde de 1970 y─▒l─▒na kadar Ali Ko├ž ard─▒├ž a─čac─▒ndan yemek ka┼č─▒─č─▒ ve kep├želer yapard─▒.

B├╝y├╝korhan il├žesinin Ericek ve Karalar k├Âylerinde ÔÇśÔÇśdavulgaÔÇÖÔÇÖ kocayemi┼č, ÔÇśÔÇśp─▒rnalÔÇÖÔÇÖ me┼če, g├╝rgen, ├ž─▒nar, erik ve armut a─ča├žlar─▒ndan ka┼č─▒k yap─▒lmaktad─▒r. En elveri┼čli ak├žaa─ča├žt─▒r. D├╝z ka┼č─▒k denilen tek tipteki bu ka┼č─▒klara boya ya da cila yap─▒lmaz. Orhaneli merkez Yazl─▒ca k├Ây├╝nde k─▒sa sap bitiminde yan yana iki topak sallanan oyun ka┼č─▒─č─▒ da yap─▒l─▒r. Karalar k├Ây├╝nde eskiden bu sanat─▒ y├╝r├╝ten ─░smail Sal─▒, Mustafa Sal─▒, Ramazan Tosun ya┼čamlar─▒n─▒ yitirmi┼č olup g├╝n├╝m├╝zde Osman Kaplan, Kamil G├╝le├ž, S├╝leyman Yavuz ve H├╝seyin Sal─▒ ka┼č─▒k yap─▒m─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. B├Âlgede ka┼č─▒k yap─▒m─▒nda ├╝zerinde ka┼č─▒─č─▒ s─▒k─▒┼čt─▒rmak i├žin bir yar─▒k bulunan ÔÇśÔÇśd├ÂverÔÇÖÔÇÖ dedikleri bir yar─▒m k├╝t├╝k kullan─▒l─▒r. Ormandan kesilip yine el testeresiyle ka┼č─▒k boyunda kullan─▒lan tahta bir sapa tak─▒lm─▒┼č berber usturas─▒yla d├╝zeltilir. Sonra tek yanl─▒ e─čdi ile i├ži oyulur. T├Ârp├╝ yerine de kaz─▒ma usturas─▒ denilen bir ba┼čka ustura kullan─▒l─▒r ve z─▒mparalanamaz. Bu aletlerin t├╝m├╝ k─▒sa sapl─▒d─▒r. Kad─▒n ve ├žocuklar ka┼č─▒k yap─▒m─▒nda ├žal─▒┼čmazlar. Bir usta g├╝nde bir deste (10 adet) ka┼č─▒k yapar ve bunlar─▒ B├╝y├╝korhan ya da Bal─▒kesirÔÇÖin Dursunbey il├že pazarlar─▒nda satard─▒. ┼×imdi ise ancak dostlar i├žin ka┼č─▒k yap─▒lmaktad─▒r.

Kaynak:
H├╝sn├╝ Z├╝berÔÇÖin haz─▒rlamakta oldu─ču Ka┼č─▒k kitab─▒

Bu yaz─▒, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi G├╝z-2005 / Say─▒ 10’da yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

H├╝sn├╝ Z├╝ber Hakk─▒nda:
Emekli harita m├╝hendisi, yarbay ve da─člama sanat├ž─▒s─▒, 14 Ocak 2015’te Bursa’da vefat etti.

190 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒