Quantcast
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran – Belgesel Tarih

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Loading

─░ranÔÇÖ─▒ yeterince tan─▒may─▒z. ┼×ah d├Âneminde bat─▒ ile yak─▒nla┼čan bu ├╝lkenin, 1979 devriminden sonra ayarlar─▒ de─či┼čti dersem yanl─▒┼č olmaz. ─░nsan gitmedi─či yeri ve bilmedi─či konuyu g├Âz├╝nde b├╝y├╝t├╝rm├╝┼č. Bu s├Âz ─░ran i├žin de ge├žerlidir. Son yirmi y─▒ld─▒r ─░ran denince ilk akla gelen Humeyni, Ayetullahlar, ┼×iilik ve kapal─▒ kad─▒nlar oluyor. Halbuki, hemen yan─▒ ba┼č─▒m─▒zdaki bu kom┼čumuzun inan─▒lmaz b├╝y├╝l├╝ ve zengin bir d├╝nyas─▒ var.

├çal─▒┼čt─▒─č─▒m boya ┼čirketinde ihracat i┼člerim nedeniyle ─░ranÔÇÖa ├╝├ž kez gittim. Tahran ve Me┼čhedÔÇÖi gezdim. Her ┼čeyden ├Ânce bu ├╝lkenin insan─▒ son derece sakin ve sessiz bir yap─▒ya sahip. Onlar─▒, biraz bizim Edirne insan─▒ gibi yumu┼čak huylu buluyorum. ─░ranl─▒ yolda giderken, biz Akdenizliler gibi ba─č─▒ra ├ža─č─▒ra konu┼čmuyor, trafikte hata yapana kimse ├Âfkelenmiyor. Bu sakin yarat─▒l─▒┼člar─▒ konusunda ─░ranÔÇÖdaki m├╝┼čterime bir ara ÔÇťyahu Humeyni mi sizi b├Âyle kuzu yapt─▒, yoksa genlerden mi sakinsinizÔÇŁ diye tak─▒ld─▒─č─▒mda g├╝lerek, ÔÇťher ikisi de varÔÇŁ demi┼čti.

─░stanbulÔÇÖdan 2,5 saatlik bir u├žu┼č mesafesi ve 10 milyona yak─▒n n├╝fusu olan Tahran, ger├žekten gizemli bir kent ve insan─▒ daha havaalan─▒na inmeden etkisi alt─▒na al─▒yor. Hat─▒rl─▒yorum da ilk gidi┼čimde u├žak havaalan─▒na inerken herkeste bir hareketlenme ba┼člam─▒┼čt─▒, ├Âzellikle kad─▒nlarda. ─░stanbulÔÇÖdan d├Ânen ve a├ž─▒k olan modern g├Âr├╝n├╝ml├╝ bayanlar tela┼čla ba┼člar─▒n─▒ ├Ârtmeye davranm─▒┼člard─▒. Daha da ilgin├ž olan─▒, u├žakta az say─▒da yabanc─▒ kad─▒n─▒n da ba┼č─▒n─▒ ├Ârtmesiydi. Evet, ─░ranÔÇÖda yabanc─▒lar dahil, kad─▒nlar ba┼č─▒ a├ž─▒k gezemez.

Di─čer taraftan bu sessiz insanlar sanata b├╝y├╝k ├Ânem veriyor. ─░ranÔÇÖda herkes biraz ┼čairdir, bunun g├Âstergesi ise, insanlar─▒n evlerine gelen misafirlere ┼čiir ikram etmeleridir. Tarihlerindeki alt─▒ b├╝y├╝k ┼čaire ├žok sayg─▒ duyarlar. Bunlar Mevlana Celalettin Rumi, Ferid├╝ddin Attar, Firdevsi, ┼×irazl─▒ Sadi, Hayyam ve Haf─▒zd─▒r. Ge├žmi┼člerindeki bu sanat├ž─▒lara sayg─▒ duyan, hatta Tahran parklar─▒nda hayranl─▒kla izledi─čim heykellerini diken bug├╝nk├╝ rejim, ├ža─čda┼č sinemac─▒ ve yazarlar─▒ ise maalesef pek sevmemektedir. Halen bir├žok muhalif yazar bask─▒ alt─▒nda veya tutuklanmaktad─▒r.

Galatasaray lisesinden s─▒n─▒f arkada┼č─▒m ve FransaÔÇÖda ya┼čayan bir yazar olan Nedim G├╝rsel bir kitab─▒n─▒ ─░ranÔÇÖa ay─▒rm─▒┼č. ÔÇťMehdiyi BeklerkenÔÇŁ adl─▒ bu eserde, daha ├Ânce g├Ârm├╝┼č oldu─čum ─░ranÔÇÖa ├žok farkl─▒ pencereden bakma imk├ón─▒m oldu. ─░ranÔÇÖ─▒ gezerken sanat├ž─▒larla da temas kuran yazar, edebiyat├ž─▒lara yap─▒lan muamelede komik oldu─ču kadar ac─▒ sahneleri de aktarm─▒┼č. ─░ranÔÇÖda sinemay─▒ denetleyen kurumun ba┼č─▒nda bir zamanlar ÔÇťk├Âr bir mollaÔÇŁ varm─▒┼č. Bir di─čer komik durum ise, roman veya ┼čiirde ÔÇťa┼čkÔÇŁ kelimesinin sans├╝re u─čramas─▒d─▒r. Sanat├ž─▒ya yap─▒lan bask─▒ya dair ac─▒mas─▒z bir olay─▒ okudu─čumda ise ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m. Anlat─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, ├╝lkenin tan─▒nm─▒┼č muhalif yazarlar─▒ bir ┼čehirdeki davete giderken bulunduklar─▒ otob├╝s ┼čof├Âr├╝ rejim taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nm─▒┼č. Da─čl─▒k bir yolda u├žurum kenar─▒nda ┼čof├Âr aniden kap─▒y─▒ a├ž─▒p atlam─▒┼č ve ka├žm─▒┼č. Allahtan, gece uykusundan uyanan bir yazar, son anda durumu fark edip direksiyona h├ókim olabilmi┼č.

Dedim ya ─░ran b├╝y├╝l├╝ bir d├╝nyad─▒r, buna yemekleri de dahildir. Gitti─činiz ev veya restoranlarda, ├Â─čle ve ak┼čam yemeklerinde mutlaka d├Ârt ├že┼čit pilav g├Ârmek sizi ┼ča┼č─▒rtabilir. Ama, safranl─▒s─▒, narl─▒s─▒, sebzelisi ve etlisini ayr─▒ ayr─▒ tad─▒nca bu damak tatlar─▒na hak veriyorsunuz. ─░ranl─▒lar genelde pilav─▒n dibini hafif tutturmay─▒ seviyor ve buna ÔÇťtahdigÔÇŁ ad─▒ veriyorlar. Et yemeklerine de d├╝┼čk├╝nd├╝rler.

Bu ├╝lkeye her gidi┼čte yeni g├╝zelliklerle kar┼č─▒la┼čt─▒m. ─░lk otelde kal─▒┼č─▒mda dikkatimi ├žeken, odalar─▒n tavan─▒nda k─▒ble y├Ân├╝n├╝ g├Âsteren bir i┼čaretin olmas─▒yd─▒. Ama daha da ilginci, odalarda k├Â┼če konsollarda bir seccade ve ├╝st├╝nde alt─▒gen bir ta┼č olmas─▒yd─▒. Siyah ve ye┼čil kar─▒┼č─▒m─▒ olan bu ta┼č─▒ ├Ânce

Sabun zannetmi┼čtim. Ama de─čildi, uzun s├╝re bir anlam veremedim. Ancak Me┼čhed seyahatimizde bir├žok s├╝rprizler yan─▒nda bu ta┼č─▒n s─▒rr─▒n─▒ ├ž├Âzecektim.

Me┼čhed, T├╝rkmenistan s─▒n─▒r─▒na yak─▒n olan ve u├žakla TahranÔÇÖdan bir saatte gidilen 3 milyonluk bir kent.┬á Bilindi─či gibi ─░ranÔÇÖda ┼×ii mezhebi h├ókim. Ancak, bir ┼čehre ÔÇťdini bir elbiseÔÇŁ giydirmeyi hayal edecek olursan─▒z, buna en uygun olan─▒ Me┼čhedÔÇÖdir derim. Ger├žekten de bu ┼čehirde b├╝t├╝n yollar ÔÇť─░mam R─▒zaÔÇŁ K├╝lliyesine ├ž─▒k─▒yor.

┼×ii inanc─▒na g├Âre Hz. Ali ile ba┼člayan ─░maml─▒k silsilesinde 8.─░mam R─▒zaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k ├Ânemi vard─▒r. ┼×ehrin tam g├Âbe─činde bulunan ve geni┼č bir alana yay─▒lan ─░mam R─▒za K├╝lliyesi g├Âren ve gezenleri ┼ča┼č─▒rtacak kadar g├╝zeldir. ├çok g├╝zel ├ževre d├╝zenlemesi yap─▒lm─▒┼č bir alandan, muazzam geni┼člikte bir i├ž avluya, kad─▒n ve erkekler ayr─▒ kap─▒lardan s─▒rayla giriyorsunuz. Alabildi─čine geni┼č beyaz mermerli avluya k─▒ymetli ─░ran hal─▒lar─▒ at─▒lm─▒┼č ve insanlar namaz k─▒l─▒yor. ├ľnlerinden ge├žseniz bile namaz k─▒lmaya devam ediyorlard─▒. Kalabal─▒─ča dikkat etti─čimde erkeklerin aln─▒nda siyah noktalar dikkatimi ├žekmi┼čti. Ayn─▒ ┼čekilde, namaz k─▒lanlar da secdede al─▒nlar─▒n─▒ alt─▒gen bir ta┼č ├╝st├╝ne yap─▒yordu. Birden akl─▒ma TahranÔÇÖda Hoteldeki ta┼č akl─▒ma geldi ve rehberimize sordum. Me─čer, ┼×ii inanc─▒na g├Âre bu ta┼člara secde edilerek, Peygamberimiz d├Ânemindeki gibi topra─ča secde edilmi┼č kabul ediliyormu┼č.

─░mam R─▒za t├╝rbesi ise inan─▒lmaz kalabal─▒─č─▒n ziyaret etti─či bir yer. S├Âylendi─čine g├Âre, Cuma ve bayram g├╝nleri bu t├╝rbe ziyareti nedeniyle Me┼čhed trafi─či alt├╝st oluyormu┼č. T├╝rbeyi yine erkekler ve kad─▒nlar ayr─▒ ayr─▒ geziyordu. ├ç─▒─čl─▒klar ve a─člayanlar eksik olmuyordu. Hele s─▒k s─▒k baz─▒ ki┼čilerin ÔÇťya Ali, y a MuhammedÔÇŁ diyerek ba┼č─▒ ├žekmesi ve kalabal─▒─č─▒ galeyana getirmesi olduk├ža ├žarp─▒c─▒yd─▒. ─░mam R─▒zaÔÇÖya g├Âsterilen bu b├╝y├╝k ilgi bizleri de etkilemi┼čti.

─░ranÔÇÖda g├╝nl├╝k ya┼čant─▒ ve sokaklar ├žok hareketlidir. Tahran bulvarlar─▒ olduk├ža geni┼č ve ├ževre d├╝zenlemesi de g├╝zeldir. Caddelerde gezen kad─▒nlar─▒n giyimleri, genelde herkes kapal─▒ olsa da sosyoekonomik duruma g├Âre farkl─▒ olabiliyor. Orta, alt kesim ve a┼č─▒r─▒ dindarlar ├žar┼čafla dola┼č─▒yor. ├ťniversiteli k─▒zlar siyah ve ye┼čil mantolar alt─▒na kot ve spor ayakkab─▒ kullan─▒yor. Zengin kesim bayanlar ise, hafif ba┼č─▒ a├ž─▒k, ┼čal tipi ├Ârt├╝leri tercih ediyor.

E─člence hayat─▒na gelince, i├žki kullanmak yasak tabii ki. E┼čler d─▒┼č─▒nda kimse Elele dola┼čamaz. Devrim muhaf─▒zlar─▒ denilen sivil kuvvetler belli etmeden toplumu kontrol ederler. ─░ranl─▒ erke─čin ailesini al─▒p gezdirece─či mesire yerleri de var. Bunlardan birine gitti─čimde, ah┼čap kamelyalarda han─▒m─▒yla kar┼č─▒l─▒kl─▒ nargile t├╝tt├╝ren aileler dikkatimi ├žekmi┼čti.

─░┼čte, daha anlat─▒lacak ├žok gizemli y├Ânleri olan ─░ran i├žin s├Âyleyeceklerim bunlar. Mutlaka gidilmesi gereken bir ├╝lke. Bu b├╝y├╝l├╝ d├╝nya i├žin yazd─▒─č─▒m bir ÔÇť┼×iirÔÇÖiÔÇŁ ise payla┼čmamak olmazd─▒.

┼×EH─░RLER
“Tahran’─▒ g├Ârd├╝n├╝z m├╝,
Devasa meydan ve bulvarlar
Co┼čkuyu hayk─▒r─▒r an─▒tlar ve mezarlar
─░nsanlar var sessiz ve uysal,
Ama y├╝reklerde hayk─▒r─▒┼člar.
┼×irazl─▒ Sadi, Firdevsi ve Hayyam
Kor ate┼č olmu┼č y─▒─č─▒nlarda.
Zevkler ve i┼čtahlar
Safran ve nar rengi ihti┼čam─▒ oturmu┼č,
Pilav─▒n ve nargilenin dehlizinde.

Me┼čhed, inan─▒lmaz bir r├╝ya
─░mam R─▒za t├╝rbesinde y├╝zbinler
Hal─▒ kapl─▒ mermerde minik ta┼člar
├ťst├╝nde secde eden insanlar
G├Âzlerde inan├ž ve cesaret,
Sallan─▒r kalabal─▒klar uhrevi bir ritimle

Bir hayk─▒r─▒┼č ve bin a─člama,
Yery├╝z├╝ d─▒┼č─▒ mek├ón sanki buras─▒.”
(┼×ehirler ┼×iiri- ─░ran b├Âl├╝m├╝)

  • Faz─▒l Alasya / 16.08.2023

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Faz─▒l Alasya
  • YEN─░
Dersimiz ├çanakkale! Yalanlar ve Ger├žekler

Dersimiz ├çanakkale! Yalanlar ve Ger├žekler

Haber Merkezi, 21 Kas─▒m 2023
├çanakkale Sava┼č─▒ Yalanlar─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ Yalanlar─▒

Haber Merkezi, 7 Kas─▒m 2023
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023