Prof. Dr. Nadir Paksoy
Prof. Dr. Nadir  Paksoy
Tuna Deltas─▒ÔÇÖnda Bizden ─░zler -2
  • 31 May─▒s 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Nadir Paksoy /

┼×iir gibi vapur yolculuklar─▒

Tuna Deltas─▒ndaki vapur yolcululuklar─▒ Tul├ža (Tulcea) kentinden ba┼člar. Bu kentte Tuna ├╝├ž ana kola ayr─▒larak KaradenizÔÇÖe kavu┼čur. Her bir kol ├╝zerinde halk─▒n ula┼č─▒m ve y├╝k ta┼č─▒mak i├žin kulland─▒─č─▒ ÔÇťNehir vapurlar─▒ÔÇŁ i┼čler. Her bir kol ├╝zerindeki yolculuk be┼č- alt─▒ saat tutar. Vapur son durakta bir gece yatar, ertesi sabah Tul├žaÔÇÖya d├Âner.

Tul├ža Osmanl─▒ izlerinin oldu─ču bir kent. Kentte Osmanl─▒ÔÇÖdan kalan en ├Ânemli yap─▒ Aziziye Camii. Sultan Abd├╝laziz saltanat d├Âneminden (1861-1876) kalmad─▒r. Tul├žaÔÇÖda bug├╝n birka├ž bin ki┼čilik M├╝sl├╝man cemaat kalm─▒┼čt─▒r. Cami ibadete a├ž─▒kt─▒r. ─░mam─▒ be┼č y─▒ll─▒─č─▒na bizim DiyanetÔÇÖten g├Ârevli gelmi┼č. O da Mecidiye ve Babada─č cami imamlar─▒ gibi CumaÔÇÖlar─▒ d─▒┼č─▒nda namaza gelen cemaat say─▒s─▒n─▒n az oldu─čunu s├Âyledi.

Tul├ža Tuna nehrinin tam k─▒y─▒s─▒nda. Ancak i├žinden Tuna ge├žen Budape┼čte, Viyana gibi di─čer Avrupa kentlerinin esteti─činden uzak. K─▒y─▒, kaba ve ├žirkin beton y─▒─č─▒nlar─▒ kaplam─▒┼č. Balkanlarda (buna T├╝rkiye de dahil) ya┼čayan insanlar─▒n h├╝crelerinde ÔÇť├žirkin bina yapmaÔÇŁ geni mi var, sorusu akla geliyor!

DeltaÔÇÖdaki ├╝├ž kolda da (karayollar─▒ deyimiyle arterde) vapur yolculu─ču yapt─▒m. Son duraklarda birka├ž g├╝n kald─▒m. Ak┼čam var─▒p sabah ayn─▒ vapurla d├Ânmedim. B├Âyle olunca ├╝├ž arterÔÇÖdeki yolculuk bir hafta s├╝rd├╝. Ama de─čdiÔÇŽ

Vapurlar, ├╝st kat─▒ tenteneli geni┼č a├ž─▒k g├╝verteden, giri┼č kat─▒ kapal─▒ salon ve alt─▒ y├╝k deposundan olu┼čan basit nehir gemileri. A─č─▒r a─č─▒r ilerliyor. Her taraf yem ye┼čil Tuna k─▒y─▒s─▒. Bazen koster tarz─▒ y├╝k gemileri ge├žiyor. Birka├ž tanesi T├╝rk band─▒ral─▒…sonu Reis ile isimleri var.┬á El sallad─▒m. ─░zmit k├Ârfezinde her g├╝n g├Âr├╝p dikkatimiz ├žekmeyen gemi ve T├╝rk bayra─č─▒┬á ile TunaÔÇÖda kar┼č─▒la┼č─▒nca ÔÇťel sallamaÔÇŁ d├╝rt├╝s├╝ geldi. ├ťlke, vatan, bayrak aidiyet duygusu bu olsa gerek!

Delta vapur gezime, TunaÔÇÖn─▒n g├╝ney kolundan ba┼člad─▒m. ┬áVapur ├že┼čitli iskelelere u─črad─▒. Yolcu ald─▒, yolcu b─▒rakt─▒; y├╝k bo┼čaltt─▒, y├╝k ald─▒. ├ťst g├╝verteden film gibi izliyorum. ├ço─čunlu─ču k├Âyl├╝ yolcular sessiz kendi aleminde. K├Â┼čedeki bir gruba g├Âz├╝m dald─▒. Simit├ži f─▒r─▒n─▒nda ÔÇťsu b├╝rekÔÇŁ ad─▒yla sat─▒lan b├Ârekten koca bir kutu ald─▒, yan─▒na da 2.5 litrelik plastik ┼či┼čelerde sat─▒lan biralardan ald─▒lar. Ziyafet haz─▒rl─▒─č─▒ ├╝├ž-be┼č paket sigarayla tamamland─▒. Son iskeleye vard─▒─č─▒m─▒zda sofrada hi├žbir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒. Orta ya┼čl─▒ aile grubu g├╝r├╝lt├╝s├╝z ne┼čeli vapurdan indi, inerken iskelede hafif├že yalpal─▒yorlard─▒; hepsi bu!

Vapur g├╝vertesi, inenler, binenler, sohbet edenler, kendi halinde sohbet edenler, insanlar, insan y├╝zleri BalkanlarÔÇÖ─▒n maksim GorkiÔÇÖsi olarak nitelendirilen Panait IstratiÔÇÖnin ├Âyk├╝ sayfalar─▒n─▒n serpilmi┼č gibiydiÔÇŽ Tul├žaÔÇÖdan bindi─čim vapur alt─▒ saat sonra son durak Stefani k├Ây├╝ne vard─▒. K├Ây tipik bir Balkan k├Ây├╝. 30-40 y─▒l ├Âncesinin bizim Trakya k├Âylerinin ayn─▒s─▒. ├çavu┼čkevski d├Âneminden kalan birka├ž beton toplu konut d─▒┼č─▒nda saz daml─▒, ├žamur s─▒val─▒ tek katl─▒ tipik y├Âresel k├Ây evlerinden olu┼čuyor. Bir tane ÔÇśmarketÔÇÖ denilen bakkal irisi ve s├Â─č├╝t alt─▒ k├Ây k─▒r kahvesi var. Neyse ki birka├ž tane eli y├╝z├╝ d├╝zg├╝n pansiyon var da gece sokakta kalmaktan kurtuldum. A─čustos ortas─▒, benden ba┼čka yabanc─▒ yok. Yerli turist var o da hafta sonlar─▒. 3 km ├Âtesi Karadeniz. Tertemiz sonsuz g├Âr├╝n├╝ml├╝ kumsallar. Biraz g├╝ne┼členen insan var. Onlar─▒ ge├žince sahilde in cin ÔÇťbal─▒k tutuyorÔÇŁ. K├Ây├╝n tek e─člencesi s├Â─č├╝t alt─▒ndaki k─▒r kahvesinde oturmak, bira i├žmek, geni┼č ekranda ma├ž izlemek. Bira RomanyaÔÇÖda ├žok yayg─▒n. Her b├╝fede her saatte sat─▒l─▒yor ve yol kenar─▒ b├╝felerde, tren istasyonu-otogar bekleme salonlar─▒nda, bakkal ├Ânlerinde, parklarda alanla serbest├že i├žiliyor. Bu konuda idmanl─▒ olduklar─▒ndan ÔÇťiyi i├žicilerÔÇŁ; en fazla s─▒z─▒p uyuyorlar.Ku┼čkusuz m├╝mk├╝n de ben ta┼čk─▒nl─▒k yap─▒p kavga ├ž─▒karana tan─▒k olmad─▒m.

Yolculu─čumun ikinci kolu Sulina kasabas─▒nda bitti. Bizim kaynaklarda S├╝nne diye ge├žer. Kent, Osmanl─▒ Tuna donanmas─▒ ├╝ss├╝ym├╝┼č. Kent o d├Ânemler kozmopolit bir yap─▒ya sahip olmal─▒ ki kasaba d─▒┼č─▒ndaki kent mezarl─▒─č─▒ Hristiyan, M├╝sl├╝man-T├╝rk ve Musevi diye ayr─▒lm─▒┼č. T├╝rk mezarl─▒─č─▒nda mezar ta┼člar─▒n─▒n ba┼člar─▒ k─▒rm─▒z─▒ renkte ve fes ┼čeklindeydi. Musevi mezarl─▒─č─▒ en bak─▒ml─▒s─▒yd─▒ ve giri┼č kap─▒s─▒ kilitliydi.

Tarih ve insanl─▒kÔÇŽAnayurdundan uzak ta (ho┼č o y─▒llarda da vatan topra─č─▒ idi) Tuna a─čz─▒nda edebi uykusunda. T─░KAÔÇÖn─▒n o mezar ta┼člar─▒na el atmas─▒n─▒ dilerim. En az─▒ndan ├╝zerinde okunabilir belirginlikte eski yaz─▒ olan ta┼člar─▒n sahiplerini ve g├Ârevlerini belirten bir plaket konulmas─▒ iyi olur. Bu yaz─▒n─▒n sesi ilgilisine ula┼č─▒r, umar─▒m. Mezar ta┼č─▒nda fes oldu─čuna g├Âre, merhumun devlet g├Ârevlisi ÔÇťkatip veya memurÔÇŁ olmas─▒ muhtemel.

SulinaÔÇÖda kasaban─▒n i├žinde Osmanl─▒ÔÇÖdan kalan deniz feneri var. TunaÔÇÖn─▒n KaradenizÔÇÖe a├ž─▒ld─▒─č─▒ a─č─▒zdan 3-4 km i├žerde. Osmanl─▒ d├Âneminde (1870) fener a─č─▒zda imi┼č. TunaÔÇÖn─▒n al├╝vyonlar─▒ ile fener ┼čimdi karada kalm─▒┼č. 150┬á y─▒lda 3-4 km┬á toprak dolmu┼č!!

Delta yolculu─čumun en ilginci ├╝├ž├╝nc├╝ ve en kuzey koldaki yolcuktu. Bu kolun di─čer yakas─▒ Ukrayna idi. Nehrin darald─▒─č─▒ alanlarda Ukrayna yerle┼čim yerleri net g├Âr├╝l├╝yordu. Yol boyundaki en b├╝y├╝k Ukrayna kenti ÔÇť─░zmailÔÇŁ (─░smailiye) idi. Kent 1812 B├╝kre┼č anla┼čmas─▒yla Osmanl─▒ÔÇÖdan ├ž─▒kt─▒. Vapur ─░zmailÔÇÖe yak─▒n seyrederken Tuna kenar─▒nda minaresiz cami dikkatimi ├žekti. 1812 B├╝kre┼č anla┼čmas─▒n─▒n imzaland─▒─č─▒ kervansaray Han Manuc ad─▒yla B├╝kre┼čÔÇÖte otel olarak ayakta duruyor. Bah├žesi kafe/lokanta olarak hizmet veriyor).

Bu kol ├╝zerinde kayda de─čer bir yer de Romanya nehrin Romanya yakas─▒ndaki ÔÇśChila VecheÔÇÖ kasabas─▒. T├╝rk├že, ÔÇśEski KaleÔÇÖ anlam─▒na geliyor. ÔÇśKaleÔÇÖ RomenceÔÇÖde Chilia (okunu┼ču ÔÇśKiliaÔÇÖ) demekmi┼č. Romenlerin ├╝nl├╝ kral─▒ Vlad Tepe┼č (Kaz─▒kl─▒ Voyvoda= Kont Drakula) ile FatihÔÇÖin ordular─▒ aras─▒ndaki sava┼člardan biri bu alanda oldu─ču s├Âylenir.┬á Kar┼č─▒s─▒ Ukrayna. Oradaki yerle┼čim yerinin ad─▒ ÔÇťKiliaÔÇŁ (Kale) ya da Nova Kilia (Yeni Kale). Moldavya Kral─▒ Stefan taraf─▒ndan FatihÔÇÖin ak─▒nlar─▒na kar┼č─▒ yapt─▒r─▒lm─▒┼č.

Tuna Deltas─▒ RomanyaÔÇÖn─▒n bizde az bilinen, az gidilen ama bizden izlerin hala ya┼čad─▒─č─▒ bir co─črafya. TunaÔÇÖn─▒n KaradenizÔÇÖe a├ž─▒lan kollar─▒nda k├Ây pansiyonlar─▒nda konaklay─▒p, yerel yolcu vapurlar─▒yla ┼čiir gibi bir s─▒rt ├žantal─▒ yolculuktu.

D├Ân├╝┼č├╝ BulgaristanÔÇÖ─▒ kuzeyden g├╝neye kat ederek Ru┼čcuk, T─▒rnova, Plevne, Sofya, Filibe ve K─▒rcali, Kap─▒kule-Edirne yoluyla karadan yapt─▒m. Eski FilibeÔÇÖnin korunmu┼č ve restore edilmi┼č halini sevdim.

  • Nadir PaksoyDip Not: Belgesel Tarih okurlar aras─▒ndan, foto galeride yer alan S├╝nne’deki kabir ta┼člar─▒nda ne yaz─▒ld─▒─č─▒ okuyabilenler bana ya da edit├Âre yazarlarsa, yaz─▒ya dip not olarak eklenebilir.

Toplam Okuma: 1,855 , Bug├╝n: 1 

Prof. Dr. Nadir Paksoy

Prof. Dr. Nadir Paksoy

1952 ├çatalca-─░stanbul do─čumlu. ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu (1976). ─░├ť ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesi'nde (├çapa) Patoloji uzmanl─▒─č─▒, Norve├ž Oslo ├ťniversitesi Kanser Hastanesi'nde (Radium) Sitopatoloji dal─▒nda yandal uzmanl─▒─č─▒ yapt─▒. BM Kalk─▒nma program─▒ ve de─či┼čik kurumlar kanal─▒yla Pasifik OkyanusuÔÇÖnda Vanuatu, Samoa adalar─▒, Sidney, Hindistan, Norve├ž, Zimbabwe ve MakedonyaÔÇÖda mesleki ama├žlarla bulundu. Akdeniz ve Kocaeli ├ťniversitelerinde ├Â─čretim ├╝yeli─či yapt─▒. Halen ─░zmitÔÇÖte ÔÇťsitopatoloji ve i─čne biyopsisiÔÇŁ konusunda ├Âzel hekimlik yapmaktad─▒r. Gezi-izlenim ÔÇôan─▒ t├╝r├╝nde bas─▒lm─▒┼č 6 kitab─▒ (Ba─člam Yay─▒nlar─▒) vard─▒r. Kitaplar─▒n─▒n adlar─▒: "Bir Demet Pasifik" (1989 Milliyet Edebiyat 2.'lik ├Âd├╝l├╝), "S─▒rt ├çantamda ├ço─črafyalar", "G├Âz├╝mden Afrika", "Kuzey Sardunyalar─▒", "Gezgin Hekimin D├╝nyas─▒" (Metin ve Foto Alb├╝m), "Ya┼č 21:Hayber"... T─▒p tarihi ile ilgilenmektedir. ─░leti┼čim: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (1)

Bizans Mutfa─č─▒ (1)

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (1) i├žin yorumlar kapal─▒
1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

23 Nisan 2021, 1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

23 Nisan 2021, Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya i├žin yorumlar kapal─▒
2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

23 Nisan 2021, 2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

23 Nisan 2021, Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

23 Nisan 2021, Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller i├žin yorumlar kapal─▒
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒