Quantcast
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz – Belgesel Tarih

Prof. Dr. Nadir Paksoy
Prof. Dr. Nadir  Paksoy
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz
  • 15 May─▒s 2022 Pazar
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Nadir Paksoy /

Toplam: 967 , Bug├╝n: 1 Okuma

Alman patoloji profes├Âr├╝ Philipp Schwartz:
─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ d├Âneminde Frankfurt’tan ─░stanbul’a uzanan hayat─▒

─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesinde Yahudi k├Âkenli ya da Yahudi olmayan Nazi kar┼č─▒t─▒ Alman bilimcilere-sanat├ž─▒lara (├žo─ču t─▒p alan─▒ndan) uygulan bask─▒ neticesi ├žok say─▒da bilimci, ├žo─ču kez de zor ko┼čullar alt─▒nda AlmanyaÔÇÖdan ayr─▒lmak zorunda kald─▒. Ba┼čta ABD, ─░svi├žre, T├╝rkiye ve G├╝ney AmerikaÔÇÖya g├Â├ž ettiler. Bu makalede T├╝rkiyeÔÇÖyi ikinci vatan kabul ederek ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖne gelen iki sayg─▒n patoloji Profes├Âr Schwartz (Franfurt) ve OberndorferÔÇÖ─▒n (Munih), AlmanyaÔÇÖdan ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖne uzanan yolculu─čunu aktarmay─▒ ama├žlad─▒m. Her ikisi de ├╝niversiteyi ├ža─čda┼č kimli─če kavu┼čmak i├žin modern T├╝rkiyeÔÇÖnin kurucusu Atat├╝rk taraf─▒ndan yap─▒lan reformun (33 Reformu) kurulu┼č, d├Ânemine tan─▒k olmu┼čtur. ├ça─čda┼č patoloji bilimin kurulmas─▒nda ├Ânemli katk─▒larda bulunmu┼čtur.
Bu makalenin yazar─▒n─▒n t─▒p e─čitimini ald─▒─č─▒ ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖndeki patoloji hocas─▒ (Prof. Talia Bali Aykan) ve ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖnin di─čer t─▒p fak├╝ltesi ÔÇť─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖndeki patoloji uzmanl─▒k e─čitimi d├Ânemindeki b├Âl├╝m ba┼čkan─▒ (Prof. M├╝nevver Yenerman) SchwartzÔÇÖ─▒n asistanlar─▒yd─▒. Schwartz ile OberndorferÔÇÖ─▒n olu┼čturduklar─▒ patoloji gelene─či i├žinde ├Â─črenim ve e─čitim g├Ârd├╝.
Schwartz AlmanyaÔÇÖdan ka├žabilen bilim insanlar─▒n─▒n ve sanat├ž─▒lar─▒n kendilerine yeni ├žal─▒┼čma alan─▒ bulmalar─▒ i├žin ├Ârg├╝t kurmu┼čtur; ├Ânc├╝l├╝k yapm─▒┼čt─▒r. Bu a├ž─▒dan da ├Ânemlidir. O nedenle de ÔÇťunutulmu┼č kurtar─▒c─▒ÔÇŁ olarak an─▒l─▒r. Bu yaz─▒, o d├Ânemin farkl─▒ a├ž─▒dan bir aynas─▒ ve bu d├Âneme ÔÇťkar┼č─▒ taraftanÔÇŁ ├Ânc├╝l├╝k yapan Alman bilimcinin ├Âyk├╝s├╝d├╝r (NP).

B├ľL├ťM I

Kara bulutlar─▒n geli┼či

30 Ocak 1933ÔÇÖte AlmanyaÔÇÖda y├Ânetimin ba┼č─▒na Nasyonal Sosyalistler ge├žer. 7 Nisan 1933ÔÇÖte ÔÇťMemurluk kavram─▒n─▒n tekrar tan─▒mlanmas─▒na dair kanunuÔÇŁ y├╝r├╝rl├╝─če sokarlar the ÔÇťLaw for the Restoration of the Professional Civil ServiceÔÇŁ (Gesetzzur Wiederherstellung des Berufsbeamtentums). Bu kanunun 3. maddesine g├Âre ÔÇťAryan k├Âkenli olmayan memurlar dinlenmeye ├žekilecek ve milliyet├ži devlet i├žin silahl─▒ yard─▒ma haz─▒r oldu─čunu belirtmeyen memurlar g├Ârevlerini terk edecektirÔÇŁ.

SchwartzÔÇÖ─▒n an─▒lar─▒. Almanca ve T├╝rk├že bask─▒lar─▒n─▒n kapaklar─▒ (Tasar─▒m: Nadir Paksoy).

Frankfurt ├ťniversitesi Patoloji profes├Âr├╝ Philipp Schwartz o g├╝nleri an─▒lar─▒nda ┼č├Âyle anlat─▒r (1).

┬áÔÇśÔÇÖ23 Mart 1933ÔÇÖte pazartesi ├Â─čleden ├Ânce ├╝niversite hastanesi bah├žesinde, meslekta┼č─▒m A. W. FischerÔÇÖea rastlad─▒m. Fisher akademisyen grubumuzda liderlik vas─▒flar─▒na sahip bir arkada┼č─▒m─▒zd─▒. Endi┼čeli bir ifadeyle niye h├ól├ó orada oldu─čumu sordu. Ayn─▒ g├╝n i├žinde kaybolmal─▒yd─▒m, yoksa tutuklanabilirdim. Hatta ├žok ge├ž bile kalm─▒┼č olabilirdim. B├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla t─▒p fak├╝ltesindeki geli┼čmeleri ve e─čilimleri bilen Fisher sayesinde, ayn─▒ g├╝n ben, bizim grubun d├Ânem ba┼čkan─▒ Rheindorffb arad─▒ ve acilen gitmemi tavsiye etti. Haz─▒rd─▒m. Zaten birka├ž g├╝n ├Ânce polis gelmi┼č ve silah bulma ┼č├╝phesiyle ─▒srarc─▒ bir ┼čekilde evimi aram─▒┼čt─▒ Daha sonra ilgili masan─▒n polis ┼čefi bir tan─▒d─▒─ča (Dr. VietsÔÇÖe) benim su├žsuzlu─čumun ve g├╝venilirli─čimin garantisini verdi, fakat yine de benim ve birka├ž arkada┼č─▒m─▒n daha g├Âzetimde tutulmas─▒ konusunda bask─▒ geliyordu. ├ťlkeyi terk etmem gerekti─či a┼čikard─▒. Zaten adil bir ┼čekilde yarg─▒lan─▒p, adil muamele g├Ârece─čimize inanmak olmayacak duaya ├ómin demek olurdu. K├╝├ž├╝k o─člumu da (NP: Andre) yan─▒ma ald─▒m ve gece treni ile Z├╝rihÔÇÖe ge├žtim. E┼čim ve k─▒z─▒m (NP: Vera ve Susan) birka├ž g├╝n sonra bize kat─▒ld─▒lar. ┼×├╝k├╝r ki kay─▒npederimin (NP: Prof. Sinai Tschulak) evine s─▒─č─▒nma ┼čans─▒na sahiptik. Patoloji Enstit├╝s├╝ direkt├Âr├╝ Prof. B. Fisher-WaselsÔÇÖinc ho┼čg├Âr├╝s├╝ sayesinde t├╝m bilimsel ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒, arkada┼č─▒m Bieling, k─▒sa zamanda i├žinde bana g├Ânderdi. B├Âylece birka├ž y─▒ld─▒r gittik├že kuvvetlenerek kendini hissettiren ve dayan─▒lmaz olmaya ba┼člam─▒┼č olan durum, do─čal bir ┼čekilde ray─▒na girmi┼č oldu. ÔÇŁ

Bunlar─▒ takip eden g├╝nlerde AlmanyaÔÇÖdan ├Â─čretim g├Ârevlileri ile ilgili i┼činden a├ž─▒─ča al─▒nma, ├ž─▒kar─▒lma, tutuklanma, i┼čkence ve intihar haberleri gelmeye ba┼člad─▒. . . ├çok kurcalanan yer kanar. Hayal de─čil, eylem adamlar─▒na ihtiya├ž var. ├çok fazla k├╝lt├╝r, ├žok fazla bilim, ├žok fazla gereksiz insanÔÇŽ NietzscheÔÇÖnin yukar─▒daki sat─▒rlar─▒ ile, cahil ba┼č tac─▒ edildi, bir├žok e─čitimli y├╝ksek mevki sahibi bilim adam─▒ ve sanat├ž─▒ cezaland─▒r─▒lmamak i├žin cahili ve ├Âr├╝mcek kafal─▒y─▒ oynamay─▒ se├žti. Olas─▒ bir pani─če kar┼č─▒ harekete ge├žmeli ve organize olmal─▒yd─▒k”ÔÇŽ

Z├╝rihÔÇÖte Dayan─▒┼čma Merkezi

Schwartz, FranfurtÔÇÖta ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ├╝niversitede kom├╝nizm su├žlamas─▒yla polis takibindeydi. Ama o sosyal demokrat yap─▒da bir ki┼čiydi. Kom├╝nist de─čildi. SchwartzÔÇÖ─▒n kay─▒npederi Profes├Âr Sinai Tschulok (1875-1945) 1905 Rus devrimi sonras─▒nda ─░svi├žreÔÇÖye (Z├╝rih) g├Â├ž etmi┼č Yahudi k├Âkenli do─ča bilimcisi biyologdur. Z├╝rihÔÇÖte, lise d├╝zeyinde ├Âzel k─▒z okulu sahibidir. Okul ÔÇťInstitut TschulokÔÇŁ da bilinir ve ayn─▒ zamanda Z├╝rih Teknik ├ťniversitesiÔÇÖnde (Z├╝rich ETH) fahri biyoloji profes├Âr├╝d├╝r(2).

**

SchwartzÔÇÖ─▒n ├Ârg├╝tleyici bir yap─▒s─▒ vard─▒. Mart 1933 tarihinde kay─▒npederininZurih yak─▒nlar─▒ndaki s├Âz konusu okul binas─▒n─▒n konut olarak kullan─▒lan k─▒sm─▒nda (Plattenstrasse 52), kendisi durumundaki Alman bilim adamlar─▒ ve sanat├ž─▒lar─▒ toparlamak i├žin bir ÔÇťDayan─▒┼čma MerkezÔÇŁi (Advisory Centre) ge├žiyor – ─░ngilizce kaynaklarda) – (Beratungsstellef├╝r Deutsche Wissenschaftler) kurulmas─▒na ├Ânc├╝l├╝k etti (1). Hem ├╝nl├╝ cerrah Billroth hem de besteci BrahmsÔÇÖ─▒n da ya┼čam─▒┼č oldu─ču ev g├╝n├╝m├╝ze kadar korunmu┼čtur ve d─▒┼č cephede hem Billroth- BrahmsÔÇÖ─▒n bu evde ya┼čad─▒klar─▒n─▒ hem de SchwartzÔÇÖ─▒n Dayan─▒┼čma Merkezini kurdu─čunu tan─▒mlayan plaketler vard─▒r. Schwartz, Z├╝rihÔÇÖte kendi deyimiyle ÔÇťger├žek Alman ruhunu ve k├╝lt├╝r├╝n├╝ t├╝m d├╝nyada temsil etmeyiÔÇŁ kendisi i├žin misyon edindi(1).

ZurihÔÇÖteSchwartzÔÇÖ─▒n kay─▒npederinin evi. G├╝n├╝m├╝zde koruma alt─▒nda. Sol ├╝st k├Â┼čede evde ├╝nl├╝ besteci Brahms ve ├╝nl├╝ cerrah BillrothÔÇÖun (mide ├╝lseri i├žin geli┼čtirdi─či ameliyatlar kendi ad─▒yla an─▒l─▒r) oturduklar─▒n─▒ g├Âsterir plaket vard─▒r. Sa─čda SchwartzÔÇÖ─▒n, ÔÇťAlman Bilimciler Dayan─▒┼čma ├ľrg├╝t├╝ÔÇÖn├╝ bu evde kurdu─čunu a├ž─▒klayan plaket yer almaktad─▒r (Plaket 2017ÔÇÖde Alman Alexander von Humbold Vakf─▒ taraf─▒ndan konulmu┼čtur. Resim: A├ž─▒k eri┼čim)

SchwartzÔÇÖ─▒n ├Âzge├žmi┼či

PhilippSchwartz, 19. 07. 1894 tarihinde Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda Werschetz kentinde do─čdu. I. d├╝nya sava┼č─▒na bitimine kadar Avusturya Macaristan ve Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču aras─▒nda s─▒n─▒r b├Âlgesidir. Bu b├Âlge Banat olarak bilinir. Banat, g├╝n├╝m├╝zde S─▒rbistan s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan bir b├Âlgedir. I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra 1920ÔÇÖde imzalanan Trianon Antla┼čmas─▒ÔÇÖyla Macaristan, Romanya ve Yugoslavya aras─▒nda payla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Werschetz, g├╝n├╝m├╝zde S─▒rbistan s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde Voyvadina ├ľzerk B├Âlgesindedir ad─▒ VirsacÔÇśt─▒r. Schwartz burada Musevi bir ailede d├╝nyaya geldi. ├çocukluk ve gen├žli─či, ├že┼čitli etnik gruplar─▒n farkl─▒ k├╝lt├╝rlerin yan yana ya┼čad─▒─č─▒ ├žok dilli tipik bir g├╝neydo─ču Avrupa/Balkan mozaik co─črafyas─▒nda ge├žti. ─░lk ve orta├Â─črenimini burada yapt─▒ktan sonra, 1912ÔÇÖde Budape┼čte Peter P├ízm├íny ├ťniversitesiÔÇÖnde (g├╝n├╝m├╝zde Semmelweiss ├ťniversitesi) t─▒p e─čitimine ba┼člad─▒. Arada1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒ld─▒. Gali├žya cephesinde piyade yedek subay─▒ olarak Macar Kraliyet Ordusunda (Honved) g├Ârev yapt─▒.

1919 y─▒l─▒nda t─▒p fak├╝ltesinden mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l, ba┼č g├Âsteren Yahudi kar┼č─▒tl─▒─č─▒ nedeniyle AlmanyaÔÇÖya g├Â├ž etti. Yine ayn─▒ i├žinde FrankfurtÔÇôGoethe ├ťniversitesi Senckenberg Patoloji Enstit├╝s├╝nde patoloji uzmanl─▒─č─▒na ba┼člad─▒. Prof. Bernard Fisser- WasselÔÇÖ─▒nasistan─▒ oldu. 1923ÔÇÖte ÔÇťTraumatic Damagetothe Newborn Brain at Birth (Yeni do─čan bebeklerde do─čum travmas─▒yla beyinde olu┼čan hasarlar) ba┼čl─▒kl─▒ teziyle uzmanl─▒k yetki belgesi ÔÇťHabilitationÔÇŁ unvan─▒na hak kazand─▒. 1926ÔÇÖta do├žent, 1927ÔÇÖde profes├Âr oldu. Almanya t├╝m patoloji ya┼čam─▒nda FrankfurtÔÇÖta ayn─▒ enstit├╝de ve Prof. Fisser-Wassel ile ├žal─▒┼čt─▒. Bu d├Ânemde daha ziyade n├Âropatoloji ile ilgilendi(2, 3).

Zor ekonomik ko┼čullarda s├╝rd├╝r├╝len ba┼čar─▒l─▒ bir kariyer

1 Mart 1927 tarihinde Yahudi as─▒ll─▒ e┼či Vera ile evlendi. Vera Tschulok, 1898 Poltava/Rusya do─čumlu ve Yahudi k├Âkenlidir. T├╝rkiyeÔÇÖye birlikte g├Â├ž etmi┼člerdir, bir k─▒zlar─▒, bir o─čullar─▒ vard─▒r. K─▒zlar─▒ Susan Ferenz Schwartz 1932/Frankfurt am Main do─čumludur ve 1948 y─▒l─▒nda, babas─▒n─▒n iste─či ├╝zerine, t─▒p okumak i├žin T├╝rkiyeÔÇÖden ailesinden ayr─▒larak ─░svi├žreÔÇÖye gitmi┼čtir. Psikiyatri ├╝zerinde uzmanla┼čm─▒┼č ve ya┼čam─▒n─▒ Z├╝rihÔÇÖte s├╝rd├╝rmektedir. O─čullar─▒ Andre Daniel 1928/Frankfurt a.M. do─čumludur, ailesiyle birlikte T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž etmi┼čtir.

SchwartzÔÇÖ─▒n kar─▒s─▒ Vera ve ├žocuklar─▒ Andre ve SusanÔÇÖ─▒n T├╝rkiyeÔÇÖde y─▒llar─▒na ait bir resim (Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesi T─▒p Tarihi ABD B┼čk. Prof G├╝lten Din├žÔÇÖin nazik katk─▒lar─▒yla).

Schwartz Frankfurt ├ťniversitesi’ndeki patoloji asistanl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda ve habitilasyon (AlmanyaÔÇÖda uzmanl─▒k e─čitimi) sonraki akademik y─▒llar─▒nda maddi a├ž─▒dan hep s─▒k─▒nt─▒ ya┼čad─▒. SchwartzÔÇÖ─▒n Frankfurt ├ťniversitesiÔÇÖndeki personel dosyalar─▒ ├╝zerinde ├žok say─▒da ├žal─▒┼čmas─▒ ve ara┼čt─▒rmalar─▒ bulunan Frankfurt ├ťniversitesiÔÇÖnden t─▒p tarihi uzman─▒ Gerald Kreft, o zamanki yasalara g├Âre Alman vatanda┼č─▒ olmayan hekimlere resmi maa┼č verilemedi─čini belirtmektedir. SchwartzÔÇÖ─▒n bu konudaki personel ar┼čivlerine ili┼čkin ├žok say─▒da Almanca kaynak Achen ├╝niversitesinde bir ba┼čka t─▒p tarih├žisi Dr. PauliÔÇÖnin kapsaml─▒ ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n kaynaklar─▒ olarak verilmi┼čtir (2).

├ťniversite, akademik unvanlar─▒n─▒ tan─▒makla ve ba┼čar─▒lar─▒n─▒ takdir etmekle birlikte, Alman vatanda┼č─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin SchwartzÔÇÖa maa┼č ├Âdenemedi. Ge├žimini bir s├╝re n├Âroloji enstit├╝s├╝ direkt├Âr├╝ Kurt SteinerÔÇÖin sa─člad─▒─č─▒ ek kaynakla ve Prusya h├╝k├╝metinin verdi─či bursla ile zor ┼čartlar alt─▒nda s├╝rd├╝rmeye ├žal─▒┼čt─▒. O y─▒llardaki a─č─▒r ekonomik kriz ve enflasyonu da dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, SchwartzÔÇÖ─▒n kendi deyimiyle ÔÇťa├žl─▒k s─▒n─▒r─▒ndaÔÇŁ ya┼čam s├╝rd├╝r├╝yorlard─▒ (2. 3). Bu ko┼čullar alt─▒nda bile ├žok say─▒da ├žal─▒┼čma yapt─▒. ─░stanbul ├ťniversitesi Rekt├Ârl├╝─č├╝ÔÇÖne verdi─či ├žal─▒┼čma listesine g├Âre, ÔÇťYenido─čan─▒n Do─čum Travmalar─▒ÔÇŁ, ÔÇťDo─čum Travmalar─▒ ├ťzerinde Deneysel ├çal─▒┼čmalar ve Virchow EnsefalitiÔÇŁ, ÔÇťEri┼čkinde Beyin Kanamalar─▒ÔÇŁ, ÔÇťGliomlar─▒n Lokalizasyonu ile ├çevre ─░nfiltrasyonlar─▒ÔÇŁ, Recklinghausen Sendromu gibi ├že┼čitli N├Âropatoloji konular─▒ ile T├╝berk├╝lozda Hipersensibilite ve ─░mm├╝nite ile ─░lgili Doku Lezyonlar─▒ ÔÇťba┼čl─▒kl─▒ ├žok say─▒da makale yay─▒nlam─▒┼čt─▒ (2, 3).

Dayan─▒┼čma (Advisory Centre) Acil Durum (Emergency Society) Merkezine D├Ân├╝┼č├╝yor (Notgemeinschaft)

─░lk ba┼čta SchwartzÔÇÖ─▒n evinde ba┼člayan ÔÇťDayan─▒┼čma MerkeziÔÇÖni (Advisory Centre) geli┼čtirmek gerekiyordu. Schwartz ve kendisine destek veren ─░svi├žreÔÇÖde ya┼čayan k├Âkenli profes├Âr arkada┼člar─▒n giri┼čimleri [n├Ârologlar Prof. Erich Katzenstein ve Prof. Kurt Goldstein (1878ÔÇô1965)] ile bunlar─▒n ├ževresindeki ├žo─ču Musevi i┼č adamlar─▒n─▒n maddi-manevi deste─čiyle dan─▒┼čma olu┼čumu geni┼čledi. Dernek, Z├╝richÔÇÖin i┼člek yerinde, Uraniastrasse No. 40ÔÇśda ÔÇśNeue Z├╝richer Zeitung GazetesiÔÇÖ (Yeni Z├╝rih Gazetesi)ÔÇÖnin de i├žinde bulundu─ču i┼č merkezinde bir Yahudi i┼č adam─▒na ait b├╝ronun i├žini dayan─▒p, d├Â┼čediler ve ta┼č─▒nd─▒lar. Derne─čin ad─▒ de─či┼čti, ÔÇťEmergency Society of German Scholars AbroadÔÇŁ(Notgemeinschaft deutscher Wissenschaftler im Ausland) ÔÇťYurt D─▒┼č─▒nda Ya┼čayan Alman Bilim ve Sanat ─░nsanlar─▒ ─░├žin Acil Yard─▒m Birli─čiÔÇŁ oldu (4, 7, 8, 9).

Schwartz o g├╝nleri an─▒lar─▒nda s├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťNisan ortalar─▒na do─čru Neue Z├╝richerZeitungÔÇÖun(Yeni Z├╝rih Gazetesi) ak┼čam bask─▒s─▒nda k├╝├ž├╝k bir haber ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člad─▒k. Alman bilim adamlar─▒ i├žin dayan─▒lma merkezi kuruldu─čunu duyurdu. Haberi takip eden g├╝nlerde AlmanyaÔÇÖn─▒n t├╝m ├╝niversite ve y├╝ksek okullar─▒ndan soru ya─čmuru ve ba┼čvurular balad─▒: Z├╝rihÔÇÖe var─▒┼č─▒m─▒z─▒n ├╝zerinden hen├╝z sekiz hafta ge├žmeden hem g├╝zel bir b├╝roya kavu┼čtuk hem de bir├žok insan taraf─▒ndan tan─▒n─▒r Olduk. ÔÇťKader bizi bir cemiyet ├žat─▒s─▒ alt─▒nda toplad─▒. As─▒l ama├ž kendimize garantili bir maa┼č sa─člayan i┼č bulmak de─čildi. Yeteneklerimizi geli┼čtirmek ve bilim yapma arzusunday─▒z. Taraftarlar─▒m─▒z var, yaln─▒z de─čiliz. Sakin ve gururlu bir ┼čekilde gelece─če bakabiliriz art─▒kÔÇŽ (1).

Ve sonra, bir anda sab─▒rs─▒z ├Âzlemler i├žindeyken belenmedik bir ┼čekilde belirdi, yeni bir kara par├žas─▒: T├╝rkiye!

B├ľL├ťM II

G├╝ne┼č Bo─čazi├žiÔÇÖnden Do─čuyor!

Ayn─▒ g├╝nlerde AvrupaÔÇÖn─▒n do─ču co─črafyas─▒nda yeni bir Cumhuriyet, ├žok say─▒da bat─▒l─▒ reformlara sahne oluyordu. Modern T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖnin kurucusu Kemal Atat├╝rk ├╝niversitede ├ža─čda┼č bir yap─▒ kazand─▒rmak istiyordu. Y├╝ksek ├Â─črenim alan─▒nda ├╝niversiteye ├ža─čda┼č bir yap─▒ kazand─▒rmak istiyordu. ├ç├╝nk├╝, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču zaman─▒nda kurulan ve ├╝lkedeki tek ├╝niversite konumunda olan ─░stanbul ├ťniversitesi ÔÇťDar├╝lf├╝nunÔÇŁ (Fenler Evi), bilimsel anlamda ├ža─č─▒n gerisinde kalm─▒┼čt─▒. Reform ┼čartt─▒. Reformu ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n Avrupal─▒ bir uzman taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝lmesine karar verilmi┼čti.

Maarif Vekili m├╝┼čavirlerinden Prof. Dr. Akil Muhtar ├ľzden (1878-1949) yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalar do─črultusunda, ─░svi├žreÔÇÖden Cenevre ├ťniversitesiÔÇÖnin eski rekt├Âr├╝ pedogoji profes├Âr├╝ ve siyaset bilimci Albert Malche (1876-1956)ÔÇÖyi yeni kurulacak olan ├╝niversiteye dan─▒┼čmanl─▒k yapmak ├╝zere Maarif VekaletiÔÇÖne ├Ânermi┼č ve bu ├Âneri d├Ânemin Ba┼čbakan─▒ ─░smet ─░n├Ân├╝ ve Cumhurba┼čkan─▒ Atat├╝rk taraf─▒ndan kabul edilerek, 1932 y─▒l─▒nda Malche T├╝rkiyeÔÇÖye davet edildi. d

Malche 5 ayl─▒k ├žal─▒┼čma sonras─▒ 95 sayfal─▒k ├╝niversite reform raporunu haz─▒rlad─▒. Haziran 1932 ÔÇśde konuyla ilgilen komitenin ba┼čkan─▒ Milli E─čitim Bakan─▒ Dr. Re┼čit GalipÔÇÖe (1893-1934) sundu. Raporda yer alan ├Ânemli konular─▒n ba┼č─▒nda ÔÇťalan─▒nda yetkin yabanc─▒ bilimcilerin T├╝rkiyeÔÇÖye davet edilmesiÔÇŁ geliyordu. Bilimcilerin iki y─▒lda ders verecek kadar T├╝rk├že ├Â─črenmeleri, kitap yazmalar─▒ ve toplum ile ├╝niversiteyi b├╝t├╝nle┼čtirecek seminer, konferans faaliyetlerinde bulunmalar─▒ istendi. 31 May─▒s tarihli kanunla kapat─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lan eski ├╝niversite (Dar├╝lf├╝nun), 31 Temmuz 1933 tarihinde la─čvedildi, yerine 1 A─čustos 1933 tarihinde ─░stanbul ├ťniversitesi kuruldu. Derslere Kas─▒m ay─▒nda ba┼članmas─▒ ├Âng├Âr├╝ld├╝ (9).

Tarih 1 A─čustos 1933. ─░stanbul ├ťniversitesi Beyaz─▒t Merkez Binada ÔÇťDar├╝lf├╝nunÔÇŁ tabelas─▒ indirildi. Yerine ÔÇť─░stanbul ├ťniversitesiÔÇŁ tabelas─▒ kondu[(1923ÔÇÖten beri bu bina Dar├╝lf├╝nun olarak kullan─▒lmaktayd─▒. T─▒p Fak├╝ltesi hari├ž T─▒p Fak├╝ltesi Haydarpa┼ča ÔÇśda yak─▒n ge├žmi┼čte Haydapa┼ča Lisesi, ┼čimdi Sa─čl─▒k Bilimleri ├ťniversitesi olarak kullan─▒lan Abd├╝lhamid d├Âneminden kalma t─▒p fak├╝ltesi binas─▒ndayd─▒] (A├ž─▒k eri┼čim).

SchwartzÔÇÖa gelen kartpostal

SchwartzÔÇÖ─▒n kay─▒npederi Prof. Dr. Sinai Tschulok ile Albert Malche arkada┼čt─▒. Dolays─▒yla, MalcheÔÇÖnin SchwartzÔÇÖ─▒n ÔÇťAcil Durum Birli─čindenÔÇŁ bilgisi vard─▒. O g├╝nler birinci a─č─▒zdan anlatan ve g├╝venilir bir kaynak niteli─činde olan Prof. Dr. FritzNeumark ÔÇśBo─čazi├žiÔÇÖne S─▒─č─▒nanlar kitab─▒nda, MalcheÔÇÖnin hem Atat├╝rkÔÇÖe hem de Milli E─čitim bakan─▒ Dr. Re┼čit GalipÔÇÖe bu durumdan s├Âz etti─čini ve genelde makul bir cevap ald─▒─č─▒n─▒n yazar (10)Dr. FritzNeumark (1900-1991) ─░stanbul ├ťniversitesinde 1936-1952 aras─▒nda g├Ârev yapan iktisat ve maliye profes├Âr├╝d├╝r. Hukuk├žu Prof. Dr. Ernest E. Hirsh (1902-1085) gibi o y─▒llardan bug├╝n T├╝rkiye kamuoyunda hala hat─▒rlananlar isimler aras─▒nda yer al─▒r (11). Schwartz bu durumdan dolayl─▒ bir yolla haberdar olur. BernÔÇÖden, Z├╝rihÔÇÖteki bir adrese bir kartpostal gelir. Kartpostal BernÔÇÖdeki bir Yahudi vaiz taraf─▒ndan SchwartzÔÇÖa iletilmek ├╝zere, Z├╝rihÔÇÖteki ortak bir haham tan─▒d─▒─ča yollanm─▒┼čt─▒. G├Ânderilen kartta s├Âyle yaz─▒l─▒yd─▒ (2. 3).

ÔÇť├çok sayg─▒de─čer Bay Dr. T├╝rkiyeÔÇÖde ├╝niversitede g├Ârevlendirilmek ├╝zere psikologlar, matematik├žiler, t─▒p profes├Ârleri aran─▒yor. Yanda adresi olan (Belirtilen adres Tokatl─▒yan OteliÔÇÖydi). Prof. M. oradaki y├╝ksekokullar─▒ organize eden ki┼čidir. Ona bu nottan bahsederek yazabilirsiniz. Ancak sadece ├╝nl├╝ler aran─▒yor. Aksi takdirde temasa ge├žmenin bir anlam─▒ yok. Prof. M. Cenevrelidir ve Yahudi de─čildir. Candan selamlar─▒mlaÔÇŁ. e

Alm─▒┼č oldu─ču bu haber ├╝zerine hemen harekete ge├žen Schwartz, Albert MalcheÔÇÖye hitaben bir cevap mektubu yazd─▒. Schwartz, mektubunda ┼č├Âyle diyordu: ÔÇť├çok sayg─▒de─čer Prof. MalcheÔÇŽGe├žti─čimiz g├╝nlerde ald─▒─č─▒m bir kart ├╝zerine sizinle ileti┼čime ge├žiyorum. Ben Yurtd─▒┼č─▒ndaki Alman Bilim Adamlar─▒ Yard─▒mla┼čma Derne─čiÔÇÖnin kurucusu Prof. Dr. Philipp Schwartz. Dernek├že, AlmanyaÔÇÖdan ka├žan veya g├Ârevinden ayr─▒lmaya zorlanan Alman bilim adamlar─▒n─▒ tespit etmek, onlar─▒n uzmanl─▒k alanlar─▒n─▒ belirleyip bir s─▒n─▒fland─▒rma yapmak, daha sonra da bu bilim adamlar─▒na farkl─▒ ├╝lkelerde ├žal─▒┼čacak ortam─▒ sa─člamak amac─▒n─▒ g├╝d├╝yoruz. Tam da bu esnada sizin T├╝rkiyeÔÇÖde kuraca─č─▒n─▒z bir ├╝niversite i├žin profes├Ârler arad─▒─č─▒n─▒z haberini ileten bir kart elimize ula┼čt─▒. Bu konuyla ilgili size yard─▒mc─▒ olmak ister, gerekirse taraf─▒n─▒za bir temsilci g├Ânderebiliriz. ÔÇŁ

─░stanbulÔÇÖdan gelen cevabi telgrafta ┼č├Âyle yaz─▒yordu:ÔÇśG├Ânderece─činiz ki┼čiyi bekliyoruzÔÇÖ. . .

Ve sonra bir anda sab─▒rs─▒z ├Âzlemler i├žindeyken ufukta beklenmedik bir ┼čekilde yeni bir kara par├žas─▒ belirir:T├╝rkiye!. . .

ÔÇťHaymatlosÔÇŁ

Gelen ki┼či ÔÇťYard─▒mla┼čmanDerne─činÔÇŁ(Notgemeinschaft) kurucusu olarak Schwartz idi. 5 TemmuzÔÇÖda 1933 ÔÇśde Orient Ekspres treni (┼×ark Ekspresi) ile Z├╝rihÔÇÖten ─░stanbulÔÇÖa geldi. ─░stanbul tren Sirkeci gar─▒na vard─▒. Schwartz trenden inip ├ževresine bak─▒nd─▒, kimseyi g├Âremedi. G├Ârevliye uzatt─▒─č─▒ pasaportunda k─▒rm─▒z─▒ renkli bir damga ile tek bir s├Âzc├╝k yaz─▒l─▒d─▒r: ÔÇťHeimatlosÔÇŁ.
G├Ârevli memur elindeki karttayaz─▒l─▒ s├Âzc├╝kten bir ┼čey anlamad─▒. “Haymatlos! Bu da ne demek b├Âyle?”.

Tak─▒m elbiseli, kravatl─▒ adam kar┼č─▒s─▒nda, ├žantas─▒n─▒ yan─▒na b─▒rakm─▒┼č, beklemektedir. Eliyle, geni┼č aln─▒ndan yana do─čru sa├žlar─▒n─▒ s─▒vazlar. A├ž─▒k mavi, m├╝┼čfik g├Âzlerini memura y├Âneltti. Almanca bir ┼čeyler s├Âyledi, memura bir zarf uzatt─▒.

Memur, “Bir dakika, amirime soray─▒m” deyip, aya─ča kalkt─▒, elinde pasaport ve zarf olmak ├╝zere arkadaki odalardan birine girdi.

Biraz sonra geri d├Ând├╝─č├╝nde, teredd├╝tle k─▒r─▒┼č─▒k aln─▒ndaki izlerden eser kalmam─▒┼čt─▒r.

Vatans─▒zder, Adam─▒n vatan─▒ yokmu┼č, b├Âylesini de ilk defa g├Âr├╝yorum. “

Arkadan bir ses, Profes├Âr Schwartz!”┬ádiye ├ža─č─▒r─▒r.

Adam arkas─▒na d├Âner, Ja, ich bin Philip Schwartz (Evet, ben Philipp Schwartz) diye kar┼č─▒l─▒k verir.

Kar┼č─▒layan ki┼či, 1931 y─▒l─▒nda ba┼člat─▒lan┬áT├╝rkiye ├ťniversite Reform Komitesi┬á├╝yesi, matematik├ži Profes├Âr Dr. Kerim Erim’dir (1, 12).

Prof. Erim, ScwartzÔÇÖa k─▒sa bir ─░stanbul turu yapt─▒rd─▒, otelinde (Tokatl─▒yan: Zaman─▒n ─░stanbulÔÇÖdaki iki prestiji ├Âtekinden biri. Di─čeri Agatha Christi’nin kald─▒─č─▒ Pera Palas). Ak┼čama kadar dinlenmesini sa─člad─▒.

ÔÇť├ť├ž de─čil tam─▒ tam─▒na otuz!ÔÇŁ

Schwartz gece treni ile AnkaraÔÇÖya hareket etti. Ankara Gar─▒ÔÇÖnda kendisini Prof. Malche kar┼č─▒lad─▒. Ayn─▒ g├╝n ├Â─čleden sonra Maarif Vekili Dr. Re┼čit GalipÔÇÖin ba┼čkanl─▒─č─▒nda yap─▒lan toplant─▒ yap─▒ld─▒. Malche de toplant─▒ya kat─▒lanlar aras─▒ndayd─▒ ama konu┼čulanlar─▒ genellikle dinlemekle yetindi. Toplant─▒ Frans─▒zca yap─▒ld─▒ (Frans─▒zca o y─▒llarda T├╝rkiyeÔÇÖde T├╝rkiyeÔÇÖdeki diplomasi ve bilim dili idi) ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖne al─▒nacak profes├Ârler se├žildi. Alman bilim insanlar─▒n─▒n maa┼člar─▒, ├Âzl├╝k haklar─▒, iki y─▒l i├žinde T├╝rk├že ├Â─črenmeleri, kitap yazmalar─▒ gibi ayr─▒nt─▒larda anla┼čma sa─čland─▒. ─░lk etapta otuz profes├Âr belirlendi. Her bilim insan─▒ kendi b├Âl├╝m├╝ne gerekli olan yard─▒mc─▒lar─▒n─▒, uzmanlar─▒n─▒ getirebilecekti.e
Toplant─▒ yedi saat s├╝rd├╝. . Schwartz mutluydu, Z├╝richÔÇÖe hemen telgraf ├žekti: ÔÇť ├ť├ž de─čil tam─▒ tam─▒na otuz!ÔÇŁeÔÇŽ

Schwartz ilk ├Ânce T├╝rkiyeÔÇÖde ilk listeye kendini dahil etmedi. Z├╝rihÔÇÖten kal─▒p ÔÇťAcil Durum Birli─čiÔÇŁÔÇśnin (Notgemeinschaft) ba┼č─▒nda kal─▒p, T├╝rkiye ba┼čar─▒s─▒n─▒n ba┼čka atamalara ├Ârnek olu┼čmas─▒ i├žin m├╝cadelesini s├╝rd├╝rmek istiyordu.

Schwartz toplant─▒n─▒n ertesi g├╝n├╝ de AnkaraÔÇÖda kald─▒. Bakan kendisine ÔÇť─░ki hafta i├žin atanacaklar ki┼čilerin listesiyle T├╝rkiyeÔÇÖ ye tekrar gelip gelemeyece─čimi sordu. Bakan Galip planlar─▒ndan Cumhurba┼čkan─▒ ve arkada┼člar─▒na da s├Âz etmi┼čti. Kafamda hemen bir plan yapt─▒m. ├ť├ž hafta i├žinde bunun m├╝mk├╝n olabilece─čini belirttim. Bu arada beni Sa─čl─▒k Bakan─▒ g├Ârmek istiyordu. AnkaraÔÇÖda t─▒p fak├╝ltesi kurma d├╝┼č├╝nceleri oldu─čunu, bu hastane i├žin de yedi ├Â─čretim ├╝yesine ihtiya├žlar─▒ bulundu─čunu s├Âyledi. Ayn─▒ gece trenle AnkaraÔÇÖdan ─░stanbulÔÇÖa, oradan da Orient Ekspres ile k─▒rk sekiz saatlik bir tren yolculu─čuyla Z├╝rihÔÇÖe d├Ând├╝m. Hemen arkada┼člar─▒mla birlikte listeyi olu┼čturma ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člad─▒kÔÇŁ(1).

SchwartzÔÇÖn ikinci ─░stanbul ziyareti: Kararlar ve Planlar

ÔÇť─░stanbulÔÇÖa 25 TemmuzÔÇÖda vard─▒m (1933). Beni bu kez Milli E─čitim Bakan─▒ (Dr. Re┼čip Galip) kar┼č─▒lad─▒. ┼×aka yollu ÔÇťbana siz tehlikeli bir kom├╝nistmi┼čsinizÔÇŁ dedi. G├╝l├╝┼čt├╝k. Yan─▒mda Berlin Charite HastanesiÔÇÖnden cerrahi profes├Âr├╝ Rudolf Nissen vard─▒. Kendisine ─░stanbul ├ťniversitesi cerrahi departman ┼čefli─či ├Ânerilmi┼čti ÔÇť. Prof. Dr. Rudolf NissenÔÇÖin (1896-1981) babas─▒ Hristiyan, annesi Yahudi idi. Cerrahi d├╝nyas─▒nda sayg─▒n bir isimdi. ├ťnl├╝ cerrah Prof. Dr. SauerbruchÔÇÖun yan─▒nda yeti┼čmi┼čti. Tam ÔÇśAryanÔÇÖ say─▒lmad─▒─č─▒ndan ve Nazi muhalifi oldu─čundan Almanya ÔÇśda kendini g├╝vende hissetmiyordu.
(Not: Cerrahpa┼čaÔÇÖn─▒n ne yaz─▒k ki y─▒k─▒lan an─▒tsal saatli Cerrahi binas─▒n─▒n planlar─▒n─▒ Nissen ├žizmi┼čtir)

┼×imdi ne yaz─▒k ki an─▒larda kalan Cerrahpa┼čaÔÇÖn─▒n Cerrahi Binas─▒. Planlar─▒n─▒ Nissen ├žizmi┼čtir. Cerrahpa┼ča yenileme ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda korunamad─▒, y─▒k─▒ld─▒ (Bu sat─▒rlar─▒n yazar─▒n─▒n mezun oldu─ču Cerrahpa┼ča 76 y─▒ll─▒─č─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r).

Schwartz bo┼č olan b├Âl├╝mlere gelecek isimler, ├Â─čretim ├╝yelerinin maa┼člar─▒, ta┼č─▒nma yol masraflar─▒ gibi konularda Bakan ile uzla┼čt─▒. T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnin ─░stanbulÔÇÖun Asya yakas─▒ndaki Haydarpa┼čaÔÇÖdan, Avrupa yakas─▒na ta┼č─▒nmas─▒na karar verildi. ─░stanbulÔÇÖun merkezinde Beyaz─▒t semtinde 1. D├╝nya Sava┼č─▒nda Genel Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ olarak kullan─▒lan k─▒┼čla 1923ÔÇÖte ÔÇťDar├╝lf├╝nunÔÇŁ ad─▒ ta┼č─▒yan ├╝niversiteye devredilmi┼čti. T─▒p fak├╝ltesi merkez binas─▒ ve temel bilimler bu yap─▒ i├žine kurulacakt─▒. ─░stanbulÔÇÖdaki ├že┼čitli kamu hastaneleri de (Gureba/├çapa, Cerrahpa┼ča, Haseki vb) t─▒p fak├╝ltesinin e─čitim hastaneleri olacakt─▒. E─čitime, Kas─▒m 1933ÔÇÖte ba┼članmas─▒ planlan─▒yordu. Yabanc─▒ ├Â─čretim ├╝yelerinin o tarihe kadar ─░stanbulÔÇÖa gelmeleri istendi. Ba┼člang─▒├ž tarihi 15 Ekim 1933 olarak belirlenen s├Âzle┼čmeler, 4 Ekim 1933 tarihinde yabanc─▒ hocalar ile T├╝rkiyeÔÇÖnin ─░svi├žre B├╝y├╝kel├žisi Cemal H├╝sn├╝ Taray (1893-1975) aras─▒nda ─░svi├žreÔÇÖnin Cenevre kentinde imzaland─▒. Ernst Hirsch, s├Âzle┼čmelerin imzaland─▒─č─▒ g├╝nle ilgili an─▒lar─▒ ÔÇťAn─▒lar─▒mÔÇŁ ad─▒yla T├╝rk├žeye ├ževrilen kitab─▒nda anlat─▒r: (10-11)

ÔÇťResmi s├Âzle┼čmeyi, T├╝rkiyeÔÇÖnin ─░svi├žre B├╝y├╝kel├žisi, Ekselans Cemal H├╝sn├╝ ve ben 4 Ekim 1933ÔÇÖte CenevreÔÇÖde imzalad─▒k. Prof. MalcheÔÇÖde haz─▒r bulunuyordu. CenevreÔÇÖye Philipp Schwartz ile gelmi┼čtim. Yan─▒m─▒zda ├Âteki arkada┼člar─▒m─▒z─▒n ├Ânceden imzalam─▒┼č olduklar─▒ s├Âzle┼čme metinleri vard─▒. Bunlar─▒ B├╝y├╝kel├žiye imzalat─▒p sahiplerine iletmek ├╝zere geri ald─▒k. ÔÇŁ

O g├╝nlere ait iki ├Ânemli kaynak eser niteli─činde olan NeumarkÔÇÖ─▒n ÔÇťBo─čazi├žiÔÇÖne S─▒─č─▒nanlar ve HirshÔÇÖ─▒n ÔÇťAn─▒lar─▒mÔÇŁ adl─▒ kitaplar─▒n─▒n Almanca ve T├╝rk├že Kapaklar─▒ (Tasar─▒m:Nadir Paksoy) (Not: Bo─čazi├žiÔÇÖne S─▒─č─▒nanlarÔÇÖ─▒n yeni bask─▒s─▒ yap─▒ld─▒).

B├Âylece, Ekim 1933 tarihinden itibaren, ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖnde g├Âreve ba┼člamak ├╝zere, AlmanyaÔÇÖdaki Hitler rejimi taraf─▒ndan ├╝lkelerinden ve akademik kariyerlerinden ayr─▒lmak zorunda kalm─▒┼č olan bir├žok bilim insan─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye geldi ve bir├žok alanda uzun y─▒llar ├╝lkemize hizmet ederek hem burada ya┼čama hem de ├Âzg├╝r bir ┼čekilde akademik ├žal─▒┼čmalar─▒na ve kariyerlerine devam edebilme imk├ón─▒ elde ettiler. O d├Ânemde AlmanyaÔÇÖda tutuklu bulunan akademisyenler Gerhard Kessler (1883-1963), Fizik Bilimci Friedrich Dessauer (1881-1963) ve T├╝rkiyeÔÇÖye geldikten sonra ─░stanbul ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnin kuruculu─čunu ├╝stlenecek olan Alfred Kantorowicz (1880-1962)ÔÇÖin de T├╝rk h├╝k├╝metinden ald─▒klar─▒ g├Ârevi kabul etmeleriyle beraber tutukluluk hallerine son verilmi┼čti ve b├Âylece anla┼čmalar─▒n imzalanmas─▒yla birlikte iki ay i├žerisinde, T├╝rk h├╝k├╝meti taraf─▒ndan g├Ârevlendirilen bilim insanlar─▒n─▒n ├žo─ču ─░stanbulÔÇÖa geldi. O g├╝nleri SchwartzÔÇÖ─▒n an─▒lar─▒ndan aktaral─▒m

ÔÇťEkim ay─▒n─▒n ilerleyen g├╝nlerinde hemen hemen arkada┼člar─▒m─▒n t├╝m├╝ aileleri, karde┼čleri, dostlar─▒ ve yard─▒mc─▒lar─▒na kavu┼čtular. 150 ki┼či her yerdeydiÔÇŁ.

─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖnin kurulu┼čunda, 42 profes├Âr, toplam 100 Alman bilim insan─▒na g├Ârev verilmi┼čti. Daha sonra Ankara ├ťniversitesiÔÇÖnde de Alman ve Avusturyal─▒ bilim insanlar─▒na g├Ârev verildi. 1933-1955 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├žo─čunlu─ču Alman toplam 100 kadar bilim insan─▒ ─░stanbul ve Ankara ├ťniversitelerinde ├Â─čretim ├╝yesi olarak ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. 1933 sonras─▒nda, AlmanyaÔÇÖy─▒ terk etmek zorunda kalm─▒┼č; ordinary├╝s, profes├Âr, do├žent, asistan, okutman, yard─▒mc─▒ bilimsel kadro olarak toplam 500-600 civar─▒nda Alman bilim insan─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye iltica etti. Aileleriyle birlikte bu say─▒ 1000ÔÇÖi bulmaktayd─▒. ┬á├ço─čunlu─ču gen├ž asistan olan bilim insanlar─▒ndan 70 kadar─▒, T├╝rkiyeÔÇÖde iki ├╝├ž y─▒l kadar ├žal─▒┼čt─▒ktan sonra Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖne ya da ba┼čka ├╝lkelere g├Â├ž etmi┼čti. (13, 14, 15, 16).

Sarayda duygular

27 Ekim 1933 g├╝n├╝ gemiyle ─░stanbulÔÇÖa gelen Philipp Schwartz ve arkada┼člar─▒ bir g├╝n sonra Dolmabah├že Saray─▒ÔÇÖnda d├Ânemin D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Dr. Tevfik R├╝┼čt├╝ Aras (1883-1972) CumhuriyetÔÇÖin ilan─▒n─▒n onuncu y─▒ld├Ân├╝m├╝ balosuna davet edildi. Schwartz onore olmu┼čtur. Hissettiklerini, baloda birlikte bulundu─ču hukuk profes├Âr├╝ HirshÔÇÖe ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇť. . . Ve i┼čte ben, Alman vatan─▒nda Yahudi oldu─ču i├žin hor g├Âr├╝len, ÔÇťa┼ča─č─▒l─▒kÔÇŁ ─▒rka mensup oldu─ču i├žin sahip oldu─ču mevkilerden kovulan, evini, yurdunu terk edip, yabanc─▒ ├╝lkelere ka├žmak zorunda b─▒rak─▒lan ben, ÔÇťm├╝lteciÔÇŁ ben, d├╝nyan─▒n bir ucundaki T├╝rkiyeÔÇÖde bir zamanlar─▒n Taht Salonu olan bu mek├ónda, ├╝lkenin ilk bin se├žkininden say─▒lan, sayg─▒de─čer bir Alman profes├Âr s─▒fat─▒yla haz─▒r bulunmaktay─▒m! Talihin y├╝z├╝me g├╝ld├╝─č├╝ bu ola─čan├╝st├╝ an─▒ ya┼čamak, daha T├╝rkiyeÔÇÖdeki y─▒llar─▒m─▒n hemen ba┼č─▒ndayken, nasip olmu┼čtu bana (11).

SchwartzÔÇÖ─▒n ─░stanbulÔÇÖdaki patoloji hayat─▒

─░stanbul ├ťniversitesi i├žinde patoloji ve di─čer temel bilimler i├žin ana binaya yak─▒n─▒nda eskiden askeri cezaevi (Bekira─ča B├Âl├╝─č├╝) binas─▒ uygun bulundu. Patolojiye ayr─▒lan b├Âl├╝mde SchwartzÔÇÖ─▒n istekleri do─črultusunda gerekli de─či┼čikliler planland─▒.

(A) ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖnin ve T─▒p Fak├╝ltesi Temel Bilimlerine verilen ÔÇťBekira─ča B├Âl├╝─č├╝ÔÇŁ binas─▒n─▒n havadan g├Âr├╝n├╝┼č├╝. (B) Bina bug├╝n tadilata u─čram─▒┼č ─░├ť Siyasal Bilimler Fak├╝ltesine ev sahipli─či yapmaktad─▒r [(Kompeks 1841ÔÇÖde Abd├╝lmecid d├Âneminde k─▒┼čla olarak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Mimar─▒ d├Ânemin ├Ânemli mimarlar─▒ndan ─░talyan FossatiÔÇÖdir. ÔÇťBekira─ča B├Âl├╝─č├╝ÔÇŁ ad─▒yla an─▒lan k─▒s─▒m beyaz okla i┼čaretli) Muhaf─▒z Dairesi olarak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Abd├╝lhamid ÔÇśden itibaren ─░stanbul ─░┼čgali boyunca muhaliflerin tutuldu─ču ÔÇťk├Ât├╝ ┼č├Âhretli ÔÇťbir hapishane olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r). (A├ž─▒k eri┼čim).
Ayasofya ├Ân├╝nde yine FossatiÔÇÖnin yapt─▒─č─▒ ilk Dar├╝lf├╝n├╝n. Sonra, I. ve II. Me┼črutiyet Meclisi, Cumhuriyet d├Âneminde de adliye olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. 1935ÔÇÖte bir yang─▒n sonras─▒ harap olunca y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. (A├ž─▒k eri┼čim).

Tadilat SchwartzÔÇÖ─▒n istedi─či h─▒zla gitmiyordu. SchwartzÔÇÖ─▒n ├╝niversite y├Ânetimine ─▒srarl─▒ giri┼čimleri sonucu, bina 1934-35 ders y─▒l─▒ ba┼č─▒nda SchwartzÔÇÖ─▒n istedi─či modele uygun hale geldi. Art─▒k ┼čevke ├žal─▒┼čabilir, patoloji istedi─či sistemi kurmaya ba┼člayabilirdi

SchwartzÔÇÖ─▒n 1935-36 T─▒p Fak├╝ltesi Y─▒ll─▒─č─▒ndaki resmi (Prof. G├╝lten Din├ž Cerrahpa┼ča T─▒p Tarihi)

O g├╝nlerin ko┼čullar─▒ i├žinde patoloji daha ├žok otopsiye (post mortem) dayal─▒ bir disiplindi. Tan─▒ patolojisine y├Ânelik i┼člemler ├žok azd─▒. Hekimlerin cerrahi patolojiye [biyopsi ve ameliyatla al─▒nan doku ve organlar─▒n te┼čhisi (tan─▒s─▒)] i├žin patolojik incelemeye olan ilgileri yok denecek kadard─▒. O nedenle patoloji, ├Â─črenci e─čitimi a─č─▒rl─▒kl─▒ bir t─▒p dal─▒yd─▒. (Yazar─▒n notu: 2022 TUS birincisi ihtisas i├žin patolojiÔÇÖyi se├žmi┼čtir. Nereden nereye). T─▒p ├Â─črencileri 6 y─▒ll─▒k e─čitimleri s─▒ras─▒nda 3. s─▒n─▒fta ÔÇśGenel PatolojiÔÇÖ, 4 s─▒n─▒fta ÔÇť├Âzel patolojiÔÇŁ dersleri g├Âr├╝rlerdi.

Schwartz, patoloji b├Âl├╝m├╝nde pratik uygulamalar i├žin mikroskopi, makroskopi ve otopsi salonlar─▒ yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. ├ľ─črencilerin uygulamal─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ i├žin ders konular─▒yla ilgili preperatlar─▒n bulundu─ču kutular haz─▒rlatm─▒┼čt─▒r. ├ľ─črenciye patolojiyi sevdiren bir ├Â─čretim modeli geli┼čtirmi┼čtir. Patoloji kat─▒ kuramsal bilgi aktar─▒lan dersler olmaktan ├žok, otopsi ├Ârnekleri ├╝zerinde analiz ve senteze dayanan demonstrasyonlar sunmu┼čtur.

Daha ├Ânce uygulanmayan kliniko-patoloji derslerini Schwartz zaman─▒nda ba┼člam─▒┼čt─▒r. ─░lgin├ž otopsi olgular─▒n─▒, klinikte hastay─▒ izleyen ├Â─čretim ├╝yesini de davet ederek derse ├ž─▒kar─▒r, dersi ├Â─črencinin ilgisini ├žekecek ve belle─činde kalacak bir olay haline getirirdi.

S─▒nav konusunda da bir yenilik getirmi┼čti: Patolojiyi s─▒nav s─▒ras─▒nda da ├Â─čretmek ve sevdirmek. Onun i├žin, ├Â─čretim s├╝recinde oldu─ču kadar, s─▒navda da uygulama ├žok ├Ânemli idi. Otopsi, mikroskopi ve makroskopi ile kuramsal konularda s─▒nav yap─▒l─▒rd─▒. S─▒nav ├Âncesi g├╝nlerde, salonlar ├Â─črencilere a├ž─▒larak ├Â─črencilerin s─▒navlara ├žal─▒┼čmalar─▒ sa─član─▒rd─▒.

Asistan e─čitiminde de uygulamal─▒ ├žal─▒┼čma ├Ân planda gelmekte idi. Sistemli otopsi yap─▒lmas─▒n─▒, raporun k├╝rs├╝de kalan k─▒sm─▒na en k├╝├ž├╝k ayr─▒nt─▒lar─▒n yaz─▒lmas─▒n─▒, yeni bir asistana ├Âzenle ve s akin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒, d├╝zenli olmas─▒n─▒ ├Â─čretiyordu. Otopsi yapan─▒n epikriz ile rapor yazmas─▒ gerekiyordu. K├╝rs├╝n├╝n ├Ânemli bir faaliyeti de otopsi kontrolleriydi. En az 100 otopsi yapmayan bir asistan, uzman olamazd─▒. Onun zaman─▒nda her g├╝n ortalama ├╝├ž otopsi yap─▒l─▒rd─▒ (17).

T─▒p Yolunda 1936 Y─▒lba┼č─▒ Resimli Ay DergisiÔÇÖnde SchwartzÔÇÖ─▒n ├Â─črenciler taraf─▒ndan ├žizilen karikat├╝r├╝. Muhtemelen, m├╝cadeleci ve y─▒lmaz yap─▒s─▒ndan dolay─▒ ├Â─črenciler SchwartzÔÇÖ─▒, o y─▒llarda T├╝rkiyeÔÇÖde yeni yay─▒na ba┼člayan ├žizgi roman kahraman─▒ ZorroÔÇÖya benzetmi┼č olmal─▒lar. (Resim: Cerrahpa┼ča T─▒p Tarihi Prof. G├╝lten Din├ž).

SchwartzÔÇÖ─▒n asistan─▒ Talia Bali Aykan profes├Âr├╝n├╝ s├Âyle anlat─▒r: (1918-2003) bu makalenin yazar─▒n─▒n (NP) ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesindeki patoloji profes├Âr├╝] ÔÇťO, bize Bat─▒’n─▒n ├žal─▒┼čma disiplinini getiren ilk isimdir ve morfolojik y├Ântemlere b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ ile h├ókim bir morfologÔÇÖdur. Ayr─▒cabir pedagog olarak, d├╝┼č├╝nmeye sevkeden bir sistemi benimsemi┼čti. ├ľ─črencilere sorun i├žeren konular verir ve onlar─▒n d├╝┼č├╝nme yetene─čini geli┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒rd─▒ÔÇŁ(18).

Diagnostik patoloji o y─▒llarda hen├╝z geli┼čmemi┼čti. Biyopsi ├žok fazla uygulanan i┼člem de─čildi. Schwartz 1938ÔÇÖde t─▒p fak├╝ltesine verdi─či raporda ÔÇťBir ├Ânceki y─▒l, 5 ay zarf─▒nda 330 otopsi ve 406 biyopsi doku ├Ârne─či muayene edilirken, bu say─▒n─▒n i├žinde bulunduklar─▒ y─▒l 270 otopsi ve 277 biyopsi par├žas─▒na inmesi, onu gelecek y─▒llar a├ž─▒s─▒ndan endi┼čelendirdi─čiÔÇŁ belirtmi┼čtir. Schwartz kliniklerden yaln─▒z NissenÔÇÖin y├Ânetimindeki I. Cerrahi K├╝rs├╝s├╝nden biyopsi geldi─či ifade etmi┼čtir [19, 20] (Yazar─▒n notu:Bug├╝n sadece ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesi patoloji b├Âl├╝m├╝nde incelemesi yap─▒lan h├╝cre-doku ├Ârne─či say─▒s─▒ y─▒lda 100 binin ├╝st├╝ndedir).

Schwartz k─▒sa zamanda T├╝rk├že ├Â─črenerek 1952 y─▒l─▒na kadar 19 y─▒l boyunca ─░stanbul ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesi Patoloji B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde genel patoloji ve patolojik anatomi derslerini vermeyi s├╝rd├╝rd├╝. ├ľzellikle t├╝m├Âr patolojisi, n├Âropatoloji, akci─čer t├╝berk├╝lozu ve bir otopsi tekni─či ├╝zerinde ├žal─▒┼čmalar y├╝r├╝tt├╝.

Schwartz, 1933-1952 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖde bulundu─ču 19 y─▒l boyunca 30 makale ve 1934-1954 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├╝lkemizde g├Ârev yapm─▒┼č olan asistan─▒ Dr. Rosa Maria R├Âssler (1901-1954) taraf─▒ndan T├╝rk├žeye ├ževrilen 8 kitap yazd─▒. Yurtd─▒┼č─▒ kongrelere kat─▒ld─▒.

1939 y─▒l─▒nda T├╝rk vatanda┼čl─▒─č─▒na ge├žmek i├žin ba┼čvuruda bulunan Schwartz, 28 Nisan 1948 tarihinde T├╝rkiye Cumhuriyeti vatanda┼čl─▒─č─▒na ge├žti. Son s├Âzle┼čmesi gere─či T├╝rk profes├Ârlerinden yedi-sekiz kat fazla olan maa┼č─▒, T├╝rk profes├Ârlerin maa┼č─▒na indirildi. Bu durum Schwartz ve ailesinde yabanc─▒ stat├╝s├╝ndeki ald─▒klar─▒ maa┼ča g├Âre olu┼čturdu─ču ya┼čam kalitesinde ├Ânemli d├╝┼č├╝┼če neden oldu.

SchwartzÔÇÖ─▒n ─░stanbul son oturdu─ču ev. Ortak├Ây divanyoluÔÇÖnabug├╝n de ayakta. (Resim: Pelin Aslan, Maltepe ├ťnv. Master TeziÔÇÖnden izniyle al─▒nt─▒).

K─▒z─▒ Susan, T├╝rkiyeÔÇÖden ayr─▒larak e─čitimi i├žin ─░svi├žreÔÇÖye gitti. Sonraki y─▒llarda da psikiyatrist olarak burada hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Bu sat─▒rlar─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ Nisan 2022 tarihine g├Âre 92 ya┼č─▒nda olup ve Z├╝rihÔÇÖte ya┼čamaktad─▒r.

SchwartzÔÇÖ─▒n Ele┼čtirildi─či Noktalar

T├╝rkiye y─▒llar─▒nda ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖndeki akademisyen meslekta┼člar─▒ndan biri olan, SchwartzÔÇÖ─▒n T├╝rkiyeÔÇÖden ayr─▒lmas─▒ndan sonra sadece, 1950ÔÇÖli y─▒llarda FrankfurtÔÇÖta SchwartzÔÇÖ─▒n kendisini ziyareti s─▒ras─▒nda bir kez g├Âr├╝┼čt├╝klerini ifade eden Ekonomist Prof. Dr. Fritz Neumark (1900-1991) an─▒lar─▒nda, Schwartz hakk─▒nda ┼ču de─čerlendirmelerde bulunur:(10)

ÔÇťT├╝rkiye projesinin ger├žek yarat─▒c─▒s─▒ oyduÔÇŽ Benim g├Âzlemlerime T├╝rkiye projesinin ger├žek yarat─▒c─▒s─▒ oyduÔÇŽ Benim g├Âzlemlerime g├Âre hem┼čerilerinin bir├žo─ču gibi d├óhiyane niteliklere sahipti. Geni┼č fantezisi, bitmez t├╝kenmez bir ├žal─▒┼čma enerjisi vard─▒; ama alayl─▒ daha do─črusu i─čneleyici tav─▒rlar─▒yla kendisine d├╝┼čman olmak istemeyen baz─▒ ki┼čileri bile d├╝┼čman edinmi┼čti. Bu ola─čan├╝st├╝ insan─▒n T├╝rkler ve Almanlar aras─▒ndaÔÇôgenellikle lay─▒k olmad─▒─č─▒- bir g├╝vensizlik, hatta antipatiyle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒ ve m├╝lteciler i├žin verdi─či b├╝y├╝k u─čra┼člar nedeniyle objektif olarak hakketti─či takdiri g├Ârememi┼č olmas─▒n─▒ b├╝y├╝k bir ├╝z├╝nt├╝ ile ifade etmek gerekir. ÔÇŁ

SchwartzÔÇÖa yer a├ž─▒lmas─▒ i├žin ÔÇť├╝niversite reformuÔÇŁ s─▒ras─▒nda T├╝rk Patolojisinin kurucu say─▒lan Prof. Hamdi SuatÔÇÖ─▒n ├╝niversiteden tasfiye edildi─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. O zaman─▒n ├╝niversite rekt├Âr├╝ Prof. Dr. Tevfik Sa─člam, bu olayda MalcheÔÇÖnin rol├╝ oldu─čunu yazm─▒┼čt─▒r. Hamdi Suat Aknar(1873-1936), G├╝lhaneÔÇÖde staj g├Ârd├╝─č├╝ s─▒rada hocas─▒ DykeÔÇÖnin dikkatini ├žekti. Patoloji e─čitimi i├žin HamdiÔÇÖyi AlmanyaÔÇÖya yollad─▒. Hamdi Suat, Almanya Leipzig ÔÇśte d├Ânemin ├╝nl├╝ patoloji profes├Âr├╝ MarclandÔÇÖ─▒n yan─▒nda yeti┼čmi┼č ve T├╝rkiyeÔÇÖnin bat─▒l─▒ anlamda resmi patoloji e─čitimi alm─▒┼č ilk patolo─ču idi. Reform ├Âncesi ├╝niversite ya┼čam─▒nda ba┼čar─▒l─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ vard─▒. ├ľ─črendi─či Alman sisteminin temelleri atm─▒┼čt─▒. Eski ├╝niversiteden (Dar├╝lf├╝nun) tasfiye edilen profes├Ârler i├žin ileri s├╝r├╝len ÔÇťeski ve ├ža─čd─▒┼č─▒ÔÇŁ nitelemesine hi├ž uymuyordu. Kitaplar─▒n─▒ Latin harfleri ile yay─▒nlayan ilk ─░stanbul Dar├╝lf├╝nunu hocas─▒d─▒r. Prof. Tevfik Sa─člam, Hamdi SuatÔÇÖ─▒n vefat─▒ndan sonra Tan gazetesinde kaleme ald─▒─č─▒ makalede, MalcheÔÇÖnin Almanlara yer a├žabilmek i├žin Hamdi SuatÔÇÖ─▒n feda edildi─čini yazar(21). Neyse ki d├Ânemin sa─čl─▒k bakan─▒ Dr. Refik Saydam Hamdi SuatÔÇÖ─▒n arkada┼č─▒d─▒r. O sayede, Vak─▒f Gureba Hastanesi patoloji b├Âl├╝m ┼čefli─čine atan─▒r.

T├╝rkiyeÔÇÖde patolojinin kurucusu Prof. Dr. Hamdi Suat Aknar (1873-1936) (A├ž─▒k eri┼čim)
Ve Edirnekap─▒ ┼×ehitli─čiÔÇÖndeki kabri (A├ž─▒k eri┼čim)

─░├ť T─▒p Tarihi ├Â─čretim ├╝yesi merhum Prof Dr Bedi N. ┼×ehsuvaro─člu , Do├ž Ay┼čeg├╝l Erdemir Demirhan ve Do├ž. G├Ân├╝l Cantay G├╝re┼čseverÔÇÖin 1984ÔÇÖte birlikte yay─▒nlad─▒klar─▒ ÔÇťT├╝rk T─▒p TarihiÔÇŁ kitab─▒nda (Ta┼č Yay─▒nevi, Bursa) Re┼čit Galip ile Hamdi Suat aras─▒ndaki duygusal bir k─▒rg─▒nl─▒─ča (muhtemel hoca-├Â─črenci olarak) de─činir ama kitab─▒nda bu k─▒r─▒kl─▒─č─▒n nedenine ili┼čkin ba┼čka bilgi yoktur.

Eski Bakan ve THY Genel M├╝d├╝r├╝ Cem KozluÔÇÖnun yeni kitab─▒ ÔÇťBir T─▒p ┼×ehidi Salahattin Mehmet Erk, CumhuriyetÔÇÖin ilk r├Ântgen profes├Âr├╝ÔÇŁ adl─▒ eserinde dedesinin ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlat─▒r (Remzi Kitapevi 2021). Dedesi t─▒bbiyeyi yar─▒m b─▒rak─▒r; ├çanakkale ve Filistin cephelerinde hekim olarak g├Ârev yapar. ─░stanbulÔÇÖa d├Ân├╝┼čte t─▒bbiyeden mezun olur ve AvusturyaÔÇÖda r├Ântgen ihtisas─▒ yapar. Haydarpa┼čaÔÇÖdaki Dar├╝lf├╝nun t─▒bbiyesinde CumhuriyetÔÇÖin ilk r├Ântgen profes├Âr├╝ olur. B├Âyle bir ki┼či bile, 33 Reformunda ─░stanbul ├ťniversitesiÔÇÖne al─▒nmaz. Haydarpa┼ča Numune hastanesinde r├Ântgen uzman─▒ olarak ├žal─▒┼č─▒r. Baz─▒ kaynaklara g├Âre ÔÇťtasfiyenin adil olmad─▒─č─▒, bir├žok haks─▒zlar i├žerdi─či belirtilmektedir. 151 ├Â─čretim ├╝yesinin 92 si tasfiye edildi. (22, 23). Atat├╝rk, Re┼čit GalipÔÇÖin tavsiyedeki kat─▒ tutumundan rahats─▒z olur ve onu hem bu g├Ârevden hem de Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖndan al─▒r. Re┼čit Galip bir s├╝re sonra ModaÔÇÖda ge├žirdi─či bir deniz kazas─▒nda ci─čerlerini ├╝┼č├╝t├╝p zat├╝rre olur hayat─▒n─▒ kaybeder. G├Ârevden almas─▒na kar┼č─▒n Atat├╝rk, Re┼čit GalipÔÇÖi CumhuriyetÔÇÖin kurulu┼č ilke ve ink─▒laplar─▒na sad─▒k ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan dolay─▒ onu sevmektedir. Vefat─▒ndan ├žok ├╝z├╝ld├╝─č├╝ belirtilir.

SchwartzÔÇÖ─▒n di─čer Alman meslekta┼č─▒ Oberndorfer ile ayn─▒ ├žat─▒ alt─▒nda ├žal─▒┼čamay─▒p Oberndorfer i├žin ÔÇťDeneysel ve Genel PatolojiÔÇŁ sonra da ÔÇťKanser Enstit├╝s├╝ ÔÇťad─▒yla ayr─▒ bir b├Âl├╝m olu┼čturulmu┼čtur. Bu durum SchwartzÔÇÖ─▒n ÔÇťtek adamÔÇŁ olma yap─▒s─▒n─▒ destekleyen bir di─čer unsur olarak d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

T├╝rkiyeÔÇÖden ABD ÔÇśe G├Â├ž D├Ânemi

SchwartzÔÇÖ─▒n T├╝rk vatanda┼č─▒ olduktan sonra maa┼č─▒n─▒n belirgin derecede hem hevesini k─▒rd─▒hem de ya┼čam kalitesi d├╝┼čt├╝ (Yabanc─▒ hekimler, ├╝niversitedeki T├╝rk meslekta┼člar─▒na k─▒yasla 5-6 kat daha fazla maa┼č almaktayd─▒. Doktor olanlar i├žin T├╝rklere izin verilen serbest ├žal─▒┼čma onlara yasakt─▒). ABD Wrentham State Medical School (T─▒p Fak├╝ltesi) Ak─▒l Hastal─▒klar─▒ Hastanesi Ara┼čt─▒rma MerkeziÔÇÖnde ÔÇťyeni do─čanlarda do─čum travmalar─▒ nedenli kal─▒c─▒ beyin hasarlar─▒ÔÇŁ konusunda bir y─▒l sureyle ara┼čt─▒rma yapmak ├╝zere davet al─▒r. 1950ÔÇÖde ─░stanbul ├ťniversitesinden izinli gitti─či AmerikaÔÇÖdan 1951ÔÇÖde d├Ânerek ├╝niversitedeki g├Ârevine devam etti. Bir s├╝re sonra, mesleki ara┼čt─▒rmas─▒na devam etmek i├žin tekrar izin alarak ABDÔÇÖ ye bir kez daha gitti. Bu kez izin sonunda ─░stanbulÔÇÖa d├Ânmeyip 1952ÔÇÖde T├╝rkiyeÔÇÖdeki g├Ârevinden istifa etti.

ABD Pennsylvania WarrenStateHospitalÔÇÖde Patolojik Anatomi Ara┼čt─▒rma Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n ba┼čkan─▒ olarak ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. Kar─▒s─▒ Vera ve o─člu Andreas ile AmerikaÔÇÖya yerle┼čti. ├ľzellikle ÔÇťyenido─čan serebral do─čum lezyonlar─▒ ├╝zerine ├žal─▒┼čt─▒.

Schwartz (solda) ABD y─▒llar─▒nda, ABDÔÇÖli bir meslekda┼č─▒yla┬á(Dr. G. KreftÔÇÖin izniyle).

1 Aral─▒k 1977 tarihinde, 83 ya┼č─▒nda FloridaÔÇÖda vefat etti. Vefat─▒na kadar ├╝niversitedeki g├Ârevine devam etti.

Sava┼č sonras─▒ AlmanyaÔÇÖda ├Ânce ÔÇťyok saymaÔÇŁ ve sonra da ÔÇťiade-i itibarÔÇŁ d├Ânemi

Bu arada AlmanyaÔÇÖdan ayr─▒lan bilim adamlar─▒n─▒n geri d├Ânmesine olanak sa─člayan yasa uyar─▒nca Schwartz, 1952 ÔÇśde mart ay─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖden ayr─▒larak Frankfurt ├ťniversitesiÔÇÖndeki g├Ârevine geri d├Ânmek i├žin ba┼čvurdu fakat ya┼č─▒n─▒n ilerledi─či gerek├že g├Âsterilerek bu ba┼čvurusu geri ├ževrildi. Halbuki Schwartz hem ÔÇťileri ya┼čta de─čildi (58 ya┼č─▒ndayd─▒) hem de benzer durumda olup kabul edilenler vard─▒. Bu durum SchwartzÔÇÖ─▒n sava┼č ├Âncesi ÔÇťDayan─▒┼čma KomitesiniÔÇŁ kurmas─▒ndaki ÔÇť├Ânc├╝ ve ├Ârg├╝t├ž├╝ÔÇŁ faaliyetlerine ba─čland─▒(2, 3).

Neyse ki, SchwartzÔÇÖ─▒n de─čeri, ├╝lkesini ve ├╝niversitesini terke mecbur b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ 1933 ten 81 y─▒l, ├Âl├╝m├╝nden 37 y─▒l sonra takdir buldu. Alexander von Humboldt Foundation inisiyatifle, 24 Kas─▒m 2014ÔÇÖte Frankfurt Goethe ├ťniversitesi Hastanesi ana binas─▒n─▒n giri┼čine an─▒s─▒ i├žin dikilen an─▒t─▒n (stel) t├Ârenle a├ž─▒l─▒┼č─▒ yap─▒ld─▒. (24).

Z├╝rih Belediyesi taraf─▒ndan, kar─▒s─▒n─▒n ve kendisinin mezar─▒ k─▒z─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ Z├╝rihÔÇÖe ta┼č─▒nd─▒.

1933ÔÇÖte, Nazi Bask─▒s─▒ nedeniyle ayr─▒lmak zorunda kald─▒─č─▒ Frankfurt ├ťniversite hastanesi giri┼č salonuna 81 y─▒l sonra 2014ÔÇÖte, Schwartz i├žin dikilen ÔÇťan─▒sal an─▒t /stelÔÇŁ (A├ž─▒k eri┼čim)
Schwartz ve e┼či Vera Z├╝rihÔÇÖte sonsuz uykular─▒nda (A├ž─▒k eri┼čim)

┬áSonu├ž

├ľmr├╝ m├╝cadele i├žinde ge├žen Schwartz de─čeri ge├žte olsa takdir edilen bir bilim adam─▒n─▒n huzuru i├žinde sonsuz uykusunda uyumaktad─▒r.

Bug├╝n ─░stanbul ├ťniversitesi Merkez kamp├╝s├╝ bah├žesinde 1986 Alman Cumhurba┼čkan─▒ WeisscahherÔÇÖ─▒n T├╝rkiye ziyaretinde a├žt─▒─č─▒, 2 D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesi-s─▒ras─▒nda (1933-45) T├╝rkiyeÔÇÖye gelen Alman bilim adamlar─▒ an─▒s─▒na bir plaket vard─▒r. (Yazar─▒n notu: 1. D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesinde de Dar├╝lf├╝nuna ├žal─▒┼čmak ├╝zere yollanm─▒┼č bir grup Alman profes├Âr de vard─▒r. Bunlar sava┼č sonras─▒ ├╝lkelerine d├Ânm├╝┼čt├╝r).

1986ÔÇÖda zaman─▒n Alman Cumhurba┼čkan─▒ Weizsacker, ─░. ├ť Bah├žesinde ÔÇťAlman Bilim ─░nsanlar─▒ An─▒ PlaketiniÔÇŁ a├žarken [Ne hazin tecellidir ki, WeizackerÔÇÖin doktor o─člu, 2019ÔÇÖda bir toplant─▒da bir Alman hastas─▒ taraf─▒ndan b─▒├žaklanarak ├Âld├╝r├╝ld├╝].
─░stanbul T─▒p fak├╝ltesi Patoloji B├Âl├╝m├╝nde, Schwartz ÔÇś─▒n olu┼čturdu─ču m├╝zede hastal─▒klar─▒ tan─▒mlayan bir├žok doku-organ ├Ârne─či ├Â─črenci e─čitimi ama├žl─▒ korunmaktad─▒r.

1933-1952 aras─▒ 19 y─▒l T├╝rkiyeÔÇÖde kalan Schwartz, b├╝y├╝k bir T├╝rk dostu ve yetenekli bir bilim adam─▒ olarak T├╝rk patoloji toplulu─čunun an─▒lar─▒nda ya┼čamaya devam etmektedir. ÔÇťFi┼ček internetÔÇŁ sayfas─▒ndaki makalede tan─▒mlad─▒─č─▒ ├╝zereÔÇťo art─▒k bizden biridir; ÔÇśunutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒ÔÇÖ de─čil, art─▒k o ÔÇśunutulmayan ÔÇśbir kurtar─▒c─▒d─▒rÔÇŁ [25].

****

Not: Bu yaz─▒n─▒n ─░ngilizcesi, makale kapsam─▒nda ÔÇťAnnals of Diagnostic PathologyÔÇŁ adl─▒ ABD kaynakl─▒ uluslararas─▒ bir meslek-uzmanl─▒k dergisinde yay─▒na kabul edilmi┼čtir.

 

D─░PNOTLAR:

a-Albert Wilhelm Fischer (1892-1969). Bir Alman cerrah ve Frankfurt am Main, Giessen ve Kiel’de ├╝niversite ├Â─čretim g├Ârevlisiydi. Yahudi de─čildi.

b-Kurt Rheindorf tarih├ži ve felsefeciydi. . Politik olarak sol g├Âr├╝┼čl├╝yd├╝. Naziler taraf─▒ndan Frankfurt ├ťniversitesiÔÇÖnden ├ž─▒kar─▒ld─▒. Yahudi de─čildi.

cProf. BernhardFischer-Wasels:┬á1877-1941, Frankfurtlu Alman patoloji profes├Âr├╝yd├╝. SchwartzÔÇÖ─▒n├žal─▒┼č─▒─č─▒ b├Âl├╝m├╝n ┼čefiydi. Liberal d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ vard─▒. Nazilere kar┼č─▒yd─▒. Schwartz dahil b├Âl├╝m├╝nde ├žal─▒┼čan 4 Yahudi bilim adam─▒n─▒n ka├žmas─▒na yard─▒m etti.
l. https://en. wikipedia. org┬áÔÇ║ wiki, BernhardaFisher-Wasels

d-Prof. Richard Bieling. Frankfurt Universitesinde halk sa─čl─▒─č─▒ profes├Âr├╝yd├╝. Yahudi de─čildi ama Nazi kar┼č─▒t─▒ d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ne sahipti.

eAlbert Malche┬á(1876-1956) ─░svi├žreli pedagog, siyaset├ži, Cenevre ├ťniversitesi’nde profes├Âr. 1932’de Mustafa Kemal Atat├╝rk taraf─▒ndan davet edilerek ─░stanbul ├ťniversitesi reformuna yol a├žan raporu yazd─▒. 1940-41 tarihleri aras─▒nda ─░svi├žre Konfederasyonu Eyaletler Meclisi ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulundu. Malche ayr─▒ca 1933’te iki kez AnkaraÔÇÖya gelerek, AlmanyaÔÇÖda ├╝niversitelerden uzakla┼čt─▒r─▒lan ├Â─čretim ├╝yelerinin T├╝rkiye’ye getirilmesine arac─▒ oldu.

f-Istanbul University T─▒p Fak├╝ltesine gelen profes├Ârler:

Philipp Schwartz (Patoloji), Siegfried Oberndorfer (Patoloji), Rudolf Nissen (Cerrahi), Wilhelm Liepmann (Kad─▒n-Do─čum), Erich Rutin and Karl Hellmann (KBB), Joseph Igersheimer (G├Âz), Friedrich Dessauer( Radyoloji ve Radyoterapi), Max Sgalitzer (Radyoloji ve Radyoterapi), Wilhelm Lipschitz (Biyokimya), Felix Haurowitz (Biokimya), Zdenko Stary (Biyokimya), Tibor P├ęterfi (Histoloji ve Embriyoloji), Erich Frank (─░├ž Hastal─▒klar─▒), Hans Winterstein (Fizyoloji), Julius Hirsch (Halk Sa─čl─▒─č─▒ ve Hijyen), Hugo Braun (Mikrobiyoloji), Berta Ottenstein (Dermatoloji-Cildiye). Ankara NumuneHastanesi: Albert Eckstein (├çocuk Hastal─▒klar─▒ – yazar─▒n notu: Bir T├╝rk asistan─▒, sonralar─▒ T├╝rkiye Y├╝ksek ├ľ─čretimine y├Ân veren Y├ľK sistemin 1981ÔÇÖdeki kurucusu bir ki┼či olacakt─▒, Prof Dr ─░hsan Do─čramac─▒ÔÇŽ)

 

KAYNAKÇA

[1]Scwartz P. Notgemeinschaft: Zur Emigrationdeutscher Wissenschaftler nach 1933 in der T├╝rkei. Paperback, Helge Peukert (Herausgeber, Vorwort). Marburg Metropolis-Verlag. 1995. (T├╝rk├že bask─▒: Schwartz, Philipp. ÔÇťKader Birli─či. 1933 Sonras─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye G├Â├ž Eden Alman Bilim Adamlar─▒ÔÇŁ, ├çeviri: Al├ž─▒ N, Belge Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul; 2003).

[2]Pauli R, J. Sziranyi J, Gro├čD. The pathologist PhilippSchwartz(1894ÔÇô1977): From Nazi victim to initiator of the ÔÇťEmergency Society of German Scholars AbroadÔÇŁ. Pathologe 2020; 41 (Suppl 1):39ÔÇô47. https://doi. org/10. 1007/s00292-019-0630-3.

[3]Kreft G. Neuroscientists rescuing refugee scholars: Three Founders of the Notgemeinschaft in Zurich, 1933. Swiss Archives of Neurologyand Psychiatry 2015; 166 (8) 293-7. https://doi. org/10. 4414/sanp. 2015. 00363.

[4]KreftG. In Memoriam Philipp Schwartz (1894-1977. Neuropathologe ÔÇô Patriot ÔÇô Weltb├╝rger. e-Neuroforum 2007;13 (1): 31-3.
https://doi. org/10. 1515/nf-2007-0106.

[5]Gruber, Georg B. “Fischer-Wasels, Bernhard”, Neue Deutsche Biographie (in German), vol. 5, Berlin: Duncker&Humblot, pp. 213ÔÇô214; 1961. (tam yay─▒na eri┼čim online)

[6] Reisman A. TurkeyÔÇÖsmodernization. Refugees from Nazism and AtaturkÔÇÖs vision. Washington DC: New Academia Publishing; 2006.

[7]Keser, M. Philipp Schwartz:T├╝rkiyeÔÇÖye ve Alman G├Â├žmenlere Katk─▒lar─▒ (Philipp Schwartz: His Contribution to Turkey and German Immigrants). AUSBD (Ankara International Journal of Social Sciences). 2020; 3 (5): 75-89 (in Turkish with an abstract in English).
https://dergipark. org. tr/tr/pub/usdad/issue/55369/727459[ Eri┼čim 20 Mart 2022].

[8] ├çam H. ─░ki d├╝nya sava┼č─▒ aras─▒nda T├╝rkiye`ye Alman akademisyen g├Â├ž├╝ (Migration of German Scientists between Two World Wars). Istanbul University Social Sciences Institute, Ph. D. Thesis (Istanbul 2012; in Turkish with an abstract in English).
https://acikbilim. yok. gov. tr/handle/20. 500. 12812/178781/;Istanbul [Eri┼čim 10 Mart 2022].

[9] Aslan P. 1933-1950 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye gelen Alman ─░ktisat├ž─▒lar. Gerhard KesslerÔÇÖin T├╝rkiyeÔÇÖde Sosyal Politikalar─▒n Geli┼čime Katk─▒lar─▒. Maltepe ├ťniversitesi Y├╝ksek Lisans Tezi 2019.
https://acikbilim. yok. gov. tr ÔÇ║ bitstream ÔÇ║ handle (A├ž─▒keri┼čim. (Eri┼čim 2 May─▒s 2022).

[10]Neumark F. Zuflucht am Bosporus. Deutsche Gelehrte, Politiker und Kunstler in der Emigration 1933ÔÇô1953 (English translation of the title: Those Who Took Refuge in the Bosphorus). Knecht, Frankfurt am Main;1980. (T├╝rk├že bas─▒m:ÔÇŁ Bo─čazi├žiÔÇÖne s─▒─č─▒nanlarÔÇŁ. ├çeviri: Bahad─▒r A┼×. ─░stanbul: Kopernik Yay─▒nevi; 2017).

[11 ]Hirsh EE. Ausdes Kaisers Zeiten durch die Weimarer Republik in das Land Atat├╝rks: eine unzeit gem├Ąsse Autobiographie. J. Schweitzer Verlag, M├╝nchen; 1982 (T├╝rk├že bas─▒m: ÔÇťAn─▒lar─▒mÔÇŁ. ├çeviri: Suphi F. Tubitak Yay─▒nlar─▒, Ankara;1997).

[12] Naz─▒m Y. Vatans─▒z! – T24 (Heimatlos ; internet gazetesi/an internet newspaperarticle in Turkish).
https://t24. com. tr / Son Yaz─▒lar /Yusuf Naz─▒m/Vatans─▒z [ eri┼čim 13 March 2022].

[13] WidmannH. Exil und Bildungshilfe Die deutsch sprachige akademische Emigration in die T├╝rkein ach 1933. Frankfurt /M, ; Peter Lang International Publisher; 1973 (T├╝rk├že bas─▒m: Almanca konu┼čulan ├╝lkelerden 1933 y─▒l─▒ndan sonra T├╝rkiyeÔÇÖye gelen ├Â─čretim ├╝yeleri yas╠žam o╠łyku╠łleri-c╠žal─▒s╠žmalar─▒ etkileri. ├çeviri: Kazanc─▒gil A, Bozkurt S. ─░stanbul, Kabalc─▒ Yay─▒nevi;2000).

[14] Mangold-Will S. Begrenzte Freundschaft : Deutschland und die T├╝rkei, 1918-1933. G├Âttingen: WallsteinVerlag; 2013.

[15] Werner R, Strauss Arthur H, Foitzik J.
Biographisches Handbuch der deutsch sprachigen Emigration nach 1933. M├╝nchen: KG Saur Verlag;1980.

[16] Yal├ž─▒n K. Haymatlos. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul: 2011.

[17] Namal A. Ord. Prof. Dr. PhilippSchwartzÔÇÖ─▒n (1894-1977) ─░stanbul ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnde Patoloji e─čitimine katk─▒s─▒. T├╝rk Patoloji Dergisi 2003; 19(1-2): 1-6 [Prof. Dr. PhilippSchwartzÔÇÖs (1894-1977) contributions to the pathology education at the Medical Faculty of Istanbul University. Turkish Journal of Pathology (in Turkish with an abstract in English)].
https://www. turkjpath. org / summary /ord. prof. dr. philippschwartz (1894-1977): ─░stanbul.

[18] Namal A. Ord. Prof. Dr. PhlippSchwartz (1894-1977). (1894-1977) 1933 T├╝rk ├ťniversite Reformu ve PatolojiÔÇÖye Katk─▒lar─▒yla. Nobel Medicus 2016; 12 (2): 87-90. (Ord. Prof. Dr. Philipp Schwartz (1894-1977: His contributionsto 1933 university reform in Turkey and to pathology; in Turkishwith an abstract in English).
https://www. nobelmedicus. com /Ord. Prof. Dr. PhilippSchwartz:Istanbul.

[19] Paksoy N. The history of pathology in Turkey. Pathol Res Pract. 1989;184(1):128ÔÇô31.
https:// doi. org/10. 1016/S0344-0338((88)80203-6.

[20]Paksoy N. Role of German-speaking scholars in the development of pathology in Turkey. Wien Med Wochenschr. 2020 ;170(3-4):92-100.
https://doi. org/ 10. 1007/s10354-019-0686-y.

[21] Alper M. Akademide liyakat hep vard─▒, ama son d├Ânemde bozuldu. . .
http://muratalper. comÔÇ║ haberÔÇ║ akademide-liyakat-hep-va. . .

[22] Arslan A. Dar├╝lf├╝nunÔÇÖdan ├ťniversiteÔÇÖye. Kitapevi yay─▒n─▒. 1995, ─░stanbul.

[23] Maz─▒c─▒ N. ├ľncesi ve Sonras─▒yla 1933 ├ťniversite Reformu- Nur┼čen Maz─▒c─▒
https://birikimdergisi. comÔÇ║ sayi-76-agustos-1995ÔÇ║ onc. . .

[24]Kreft G. Goethe University honours the founder of the “Notgemeinschaft” with a column. Philipp Schwartz ÔÇô the forgotten saviour pres release Nov 24-2014.

https://www. goethe-university-frankfurt. de / Goethe-Universit├Ąt PhilippSchwartz ÔÇô the forgotten saviour/;2014 [eri┼čim 13 Mart 2022].

[25] Portraits, Philipp Schwartz: Bizlerden biri
https://portreler. fisek. org. tr/o-bizdenbiri-unutulmus-kurtarici-philipp-schwartz/:2019 [eri┼čim 27 Mart 2022].

*******

EK 1:

U─čur D├╝ndar 27 ┼×ubat 2000 tarihli H├╝rriyetÔÇÖteki k├Â┼česinde SchwartzÔÇÖ─▒ konu alan ilgin├ž bir yaz─▒ kaleme ald─▒. Yaz─▒y─▒ ek not olarak oldu─ču gibi aktar─▒yorum:

U─čur D├╝ndar: Tarihi bir belge H├╝rriyet
27 ┼×ubat 2000

U─čur D├ťNDAR

Prof. Dr. Alaattin Ak├žasu’dan ilgin├ž bir mektup ald─▒m. Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesi’ndeki g├Ârevinden emekli olduktan sonra t├╝m zaman─▒n─▒ okuma ve ara┼čt─▒rmayla de─čerlendiren┬áProf. Ak├žasu’nun mektubu, tarihe ─▒┼č─▒k tutacak bir belge niteli─činde. De─čerli bilim adam─▒, T├╝rkiye’deki ├╝niversite reformunun mimarlar─▒ndan┬áProf. Philip Schwartz’─▒n bir an─▒s─▒n─▒ aktararak, Mustafa Kemal Atat├╝rk’├╝n dehas─▒n─▒ yans─▒t─▒yor.

ATAT├ťRK HAYRANLI─×I

Ak├žasu Hoca’m─▒z─▒n mektubunu, aynen sunuyorum:

ÔÇśÔÇś1966┬áy─▒l─▒nda┬áAmerika Birle┼čik Devletleri’ne giderek, T─▒p Fak├╝ltesi’nden hocam olan┬áProf. Dr. Philip Schwartz’─▒ ziyaret etmi┼čtim. Hocam o s─▒rada, Warren State Hospital’da ├žal─▒┼č─▒yordu. Kendisi, 1933 y─▒l─▒nda ├╝lkemizde ger├žekle┼čen ├╝niversite reformunda, T├╝rkiye’ye gelecek yabanc─▒ bilim adamlar─▒n─▒n belirlenmesi i├žin, Dr. Re┼čit Galip┬áve┬áProf. Dr. Kerim ErimÔÇÖle b├╝y├╝k hizmet vermi┼čtir. Prof. Schwartz, ─░stanbul ├ťniversitesi’nde modern bir pataloji laboratuvar─▒ kurmakla yetinmeyip, Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒’na g├Ânderdi─či raporlarla, reformun ba┼čar─▒s─▒na katk─▒da bulunmu┼čtur. ├ľzetle ├žok de─čerli bir bilim adam─▒yd─▒.

Amerika┬áziyaretim s─▒ras─▒nda┬áProf. Schwartz’─▒n odas─▒na girdi─čimde, hayretler i├žinde kald─▒m. ├ç├╝nk├╝ duvarda┬áAtat├╝rk’├╝n b├╝y├╝k boy bir resmi as─▒l─▒yd─▒. Masas─▒n─▒n ├╝zerinde ise, T├╝rk┬ábayra─č─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, Dr. Re┼čit Galip┬áve┬áDr. Kerim Erim’in foto─čraflar─▒ g├Âze ├žarp─▒yordu. Benimle konu┼čurken, d├╝nyada en ├žok sayg─▒ duydu─ču devlet adam─▒n─▒n┬áAtat├╝rk┬áoldu─čunu s├Âyledi. Ayr─▒ca, Dr. Re┼čit Galip┬áve┬áDr. Kerim Erim’den de sitayi┼čle s├Âz etti. Bunlar─▒n samimi duygular─▒ oldu─čundan hi├ž ku┼čkum yoktu. ├ç├╝nk├╝┬áAmerikan┬ávatanda┼č─▒ olmu┼čtu ve bir daha┬áT├╝rkiye’ye d├Ânmeyecekti.

B├╝y├╝k┬áAtat├╝rk, 1938 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda┬áProf. Schwartz’─▒┬áDolmabah├že Saray─▒’na ├ža─č─▒rtm─▒┼č. Kendisine gizli bir g├Ârev verece─čini s├Âylemi┼č. G├Âreve gelince. . . Prof. Schwartz ─░ngiltere’ye giderek, h├╝k├╝metin bilimsel dan─▒┼čma kuruluyla, ufukta g├Âr├╝nen┬á─░kinci Cihan Sava┼č─▒┬ákonusunda baz─▒ g├Âr├╝┼čmeler yapacak, bu g├Âr├╝┼čmelerde┬áT├╝rkiye’nin┬áAlmanlarla sava┼ča girmesini ├Ânleyecek temaslar─▒n yan─▒ s─▒ra, ─░ngiliz┬áve┬áFrans─▒zlar’la bir antla┼čma zemini haz─▒rlanacak. Atat├╝rk’├╝n┬áSchwartz’a emri b├Âyle. . . Atat├╝rk bu manevray─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒’ndan kalan bir hayranl─▒kla┬áAlmanlarla birle┼čme olas─▒l─▒─č─▒n─▒ ortadan kald─▒rmak i├žin yapt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼č.

ATAT├ťRKÔÇÖE SORULAR

G├Âr├╝┼čmede┬áProf. Schwartz’la┬áAtat├╝rk┬áaras─▒nda ┼č├Âyle bir diyalog ger├žekle┼čmi┼č:

‘Pa┼čam, D─▒┼či┼čleri Bakan─▒’n─▒z ve orada sefiriniz varken, bu g├Ârevi ni├žin bana veriyorsunuz?’

‘├ľnemli antla┼čmalar─▒n zeminini ├Ânce bilim adamlar─▒ haz─▒rlarlar, daha sonra diplomatlar taraf─▒ndan imzalan─▒r!’

Bunun ├╝zerine┬áProf. Schwartz, zihnine tak─▒lan iki soruyu┬áAtat├╝rk’e a├žm─▒┼č:

1- Avrupa devletleri, Hitler AlmanyaÔÇÖs─▒nca i┼čgal edilirse, oradan ka├žacak Yahudileri, T├╝rkiye’ye kabul edecek misiniz?

2- Harpten sonra Filistin’de kurulacak bir Yahudi devletine nas─▒l bakars─▒n─▒z?

Atat├╝rk, Avrupa’dan ka├žacak t├╝m┬áYahudileri, sadece transit olarak kabul edebilece─čimizi, onlar─▒ 15 g├╝nden daha fazla besleyecek g├╝c├╝m├╝z├╝n olmad─▒─č─▒n─▒, bu s├╝renin bitiminde ba┼čka ├╝lkelere nakledilmeleri gerekti─čini s├Âylemi┼č. Ayr─▒ca┬áFilistin’in┬áBirinci D├╝nya Sava┼č─▒’ndan sonra h├╝k├╝mranl─▒─č─▒m─▒z d─▒┼č─▒nda kald─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼č.

─░MZALANAMAYAN ANTLA┼×MA

G├Âr├╝┼čmenin ard─▒ndan┬áProf. Schwartz, Atat├╝rk’├╝n imzas─▒yla yetkili k─▒l─▒n─▒yor ve┬áLondra’ya gidiyor. Orada┬áProf. Lindeman┬áve arkada┼člar─▒yla temas kurarak, istenilen antla┼čma zeminini haz─▒rl─▒yor. Ancak bu s─▒rada b├╝y├╝k ├Ânder vefat ediyor. ─░smet ─░n├Ân├╝┬ácumhurba┼čkan─▒ se├žilince, Prof. Schwartz, Atat├╝rk’├╝n kendisine verdi─či g├Ârevi anlat─▒yor. ─░smet Pa┼ča┬áda sonuna kadar g├Ât├╝rmesini istiyor.

─░ngiltere ve Fransa ile s├╝rd├╝r├╝len bu antla┼čma temaslar─▒ sayesinde T├╝rkiye, 2. D├╝nya Sava┼č─▒’ndan yara almadan s─▒yr─▒l─▒yor.

Schwartz Hoca┬áyemekte e┼čine d├Ânerek:

ÔÇśBen ├Âld├╝kten sonra evimizdeki belgeleri Alaattin’e vermeni vasiyet ediyorum’┬ádedi. Bir s├╝re sonra vefat etti─čini ├Â─črendim. Fakat e┼či, G├╝ney Afrika’daki k─▒z─▒n─▒n yan─▒na gitti─činden, kendisiyle temas kurma olana─č─▒n─▒ bulamad─▒m. ÔÇÖÔÇÖ┬á─░lgin├ž ve d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ bir belge de─čil mi?

EK 2:

SchwartzÔÇÖa ula┼čan Kartpostal

Kartpostal ZurihÔÇÖteki SchwartzÔÇÖa iletilmek ├╝zere, ─░svi├žreÔÇÖnin ba┼čkenti BernÔÇÖden yollanm─▒┼č. Kartta, ÔÇŁT├╝rkiyeÔÇÖnin ba┼čta t─▒p olmak ├╝zere , fizyoloji ve matematik gibi alanlarda konusunda yetkin olan profes├Ârler ihtiyac─▒ vard─▒r. ─░lgilenenler ÔÇťTokatl─▒yan OtelÔÇŁinde konaklayan Prof Malche ile ba─člant─▒ya ge├žebilirler. Prof M. Yahudi de─čildir. Sayg─▒lar─▒mla. ÔÇŁÔÇŽ Sonradan Kaynak├ža 3ÔÇÖteki makalenin yazar─▒ G. Kreft, kartpostal─▒n BernÔÇÖde Musevi cemaatinden bir vaizin, SchwartzÔÇÖa iletilmek ├╝zere Z├╝rihÔÇÖteki bir hahamÔÇÖa yazd─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir.

EK 3:

EinsteinÔÇÖdan T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖne mektup

Albert Einstein 17 Eyl├╝l 1933ÔÇÖte T├╝rkiye Cumhuriyeti Ba┼čbakanl─▒─č─▒na (Ba┼čbakan o zaman ─░smet ─░n├Ân├╝ÔÇÖd├╝r).

T├╝rkiyeÔÇÖye Almanlar─▒ destekleyen bir mektup yazar. Onlar─▒n mesleklerinde yetkin birer bilim adam─▒ olduklar─▒n─▒ belirtir. Einstein o y─▒llarda daha AmerikaÔÇÖya g├Â├ž etmemi┼čtir. ParisÔÇÖte Yahudi Bilim Adamlar─▒ i├žin , t─▒pk─▒ SchwartzÔÇÖ─▒n Z├╝rihÔÇÖte yapt─▒─č─▒ gibi k─▒sa ad─▒ ÔÇťOseÔÇŁ olan ÔÇťYahudi N├╝fusu Koruma Gruplar─▒ Birli─čiÔÇŁ ad─▒nda bir dayan─▒┼čma grubu olu┼čturmu┼čtur.

***

Sonradan 1949ÔÇÖda ABD Priceton ├ťniversitesiÔÇÖnde Einstien ile ─░T├ť Elektrik Fak├╝ltesi emekli ├Â─čretim ├╝yelerinden Prof M├╝nir ├ťlg├╝r, ayn─▒ ├╝niversitede elektrik doktoras─▒ yaparken Einstein ile g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ yazar. EinsteinÔÇÖin Prof ├ťlg├╝rÔÇÖe ÔÇť Siz Atat├╝rk gibi d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k ├Ânderine sahipsiniz. Atat├╝rk 33 reformunda benim de T├╝rkiyeÔÇÖye gelmemi istedi ama ben ABD ├žal─▒┼čma olanaklar─▒n bana daha uygun oldu─ču gerek├žesiyle kabul edemedimÔÇŁ dedi─čini belirtir (Kaynak: Osman Bahad─▒r. Cumhuriyet Bilim Teknik Eki 20 Ekim 2006, say─▒:1345).

 

Prof. Dr. Nadir Paksoy

1952 ├çatalca-─░stanbul do─čumlu. ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu (1976). ─░├ť ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesi'nde (├çapa) Patoloji uzmanl─▒─č─▒, Norve├ž Oslo ├ťniversitesi Kanser Hastanesi'nde (Radium) Sitopatoloji dal─▒nda yandal uzmanl─▒─č─▒ yapt─▒. BM Kalk─▒nma program─▒ ve de─či┼čik kurumlar kanal─▒yla Pasifik OkyanusuÔÇÖnda Vanuatu, Samoa adalar─▒, Sidney, Hindistan, Norve├ž, Zimbabwe ve MakedonyaÔÇÖda mesleki ama├žlarla bulundu. Akdeniz ve Kocaeli ├ťniversitelerinde ├Â─čretim ├╝yeli─či yapt─▒. Halen ─░zmitÔÇÖte ÔÇťsitopatoloji ve i─čne biyopsisiÔÇŁ konusunda ├Âzel hekimlik yapmaktad─▒r. Gezi-izlenim ÔÇôan─▒ t├╝r├╝nde bas─▒lm─▒┼č 6 kitab─▒ (Ba─člam Yay─▒nlar─▒) vard─▒r. Kitaplar─▒n─▒n adlar─▒: "Bir Demet Pasifik" (1989 Milliyet Edebiyat 2.'lik ├Âd├╝l├╝), "S─▒rt ├çantamda ├ço─črafyalar", "G├Âz├╝mden Afrika", "Kuzey Sardunyalar─▒", "Gezgin Hekimin D├╝nyas─▒" (Metin ve Foto Alb├╝m), "Ya┼č 21:Hayber"... T─▒p tarihi ile ilgilenmektedir. ─░leti┼čim: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

Haber Merkezi, 16 Eyl├╝l 2022
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

Ekrem Hayri PEKER, 16 Eyl├╝l 2022
Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Ekrem Hayri PEKER, 11 Eyl├╝l 2022
ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 6 Eyl├╝l 2022
Y├ór Bana Bir E─člence!

Y├ór Bana Bir E─člence!

Fikret ALKAN, 4 Eyl├╝l 2022
B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

Nevin BALTA, 26 A─čustos 2022
D.Ahsen Batur’a Veda

D.Ahsen Batur’a Veda

Ekrem Hayri PEKER, 7 A─čustos 2022
Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Ekrem Hayri PEKER, 20 Temmuz 2022
T├╝rkler

T├╝rkler

Hasip ├ľZT├ťRK, 11 Temmuz 2022
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022