Prof. Dr. Nadir Paksoy
Prof. Dr. Nadir  Paksoy
Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)
  • 10 Ocak 2021 Pazar
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Nadir Paksoy /

T├╝rkiyeÔÇÖde t─▒bb─▒n geli┼čimi s├╝recinde Almanca konu┼čan ├╝lkelerden gelen hekimlerin/sa─čl─▒k├ž─▒lar─▒n katk─▒lar─▒n─▒ ├╝├ž d├Ânem alt─▒nda incelemek m├╝mk├╝nd├╝r:
a) ÔÇťMedreseÔÇŁ d├Âneminden ÔÇťt─▒p okuluÔÇŁna ge├ži┼č d├Ânemi,
b) I. D├╝nya sava┼č─▒ ├Âncesi,
c) II. D├╝nya sava┼č─▒ ├Âncesi.

Her ├╝├ž d├Ânemi, zaman i├žinde her biri ayr─▒ yaz─▒ ┼čeklinde sunaca─č─▒m.

I.D├ľNEM: MedreseÔÇÖden Bat─▒ Modeli T─▒p Okuluna Ge├ži┼č

Giri┼č

19.y├╝zy─▒l─▒ tarih├ži ─░lber Ortayl─▒ ┬áOsmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ÔÇťen uzun┬á┬á y├╝zy─▒l─▒ÔÇŁ olarak tan─▒mlar.Fransa ─░htilaliÔÇÖyle ba┼člayan┬á milliyet├ži ak─▒mlar sonucu toprak kay─▒plar─▒n─▒n ba┼člamas─▒┬á ve Avrupa sanayi devriminin etkileri┬á Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnu ├ž─▒kmaza sokar.Osmanl─▒ Devleti ya┼čad─▒─č─▒ problemlere kar┼č─▒ ├ž├Âz├╝m yollar─▒ aramaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Devletin bekas─▒n─▒ sa─člamak i├žin baz─▒┬á yeniliklerin yap─▒lmas─▒ gerekli olmu┼čtur. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču y├╝z├╝n├╝ bat─▒ya ├ževirir. Bat─▒ normlar─▒na uygun reformlar┬á ama├žlan─▒r. 19. y├╝zy─▒l, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde bat─▒l─▒ reformlar─▒n┬á her alanda en yo─čun oldu─ču d├Ânemdir. Devlet y├Ânetiminde merkezile┼čme ama├žlan─▒r. ÔÇťYeni├žeriÔÇŁ ┬ásistemi la─čvedilir. Orduda modernle┼čmeye gidilir. Reformlar, e─čitimden sa─čl─▒─ča, vergiden askerli─če, b├╝rokrasiden g├╝ndelik hayata kadar pek ├žok alan─▒ kapsar.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda 19. y├╝zy─▒la kadar Bat─▒l─▒ anlamda t─▒p e─čitimi veren kurumlar yoktu. T─▒p e─čitimi ÔÇťmedreseÔÇŁ ve ona ba─čl─▒ ÔÇťdar├╝┼č┼čifaÔÇŁ( hastane) ad─▒ verilen kurulu┼člarda din e─čitimi ile birlikte, usta-├ž─▒rak bi├žiminde veriliyordu. T─▒p e─čitiminde de yeni bir d├Ânem ba┼člar.Dini ├Â─črenim ile birlikte verilen ve usta-├ž─▒rak ili┼čkisine dayal─▒ geleneksel ÔÇťmedreseÔÇŁ t─▒p e─čitimi┬á yerine bat─▒ t├╝r├╝┬á e─čitim modelinin uygulanmas─▒na karar verilir. Ordu Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun ana unsuru idi. O nedenle,┬á Bat─▒ modeli t─▒p e─čitimine ge├ži┼č karar─▒nda, modernle┼čmeye gidilen yeni ordu sistemi i├žinde, askeri hekimlerinin Avrupa┬á ordular─▒ndaki gibi yeti┼čtirilmesi ihtiyac─▒ belirleyici rol oynar. 19 yyÔÇÖdaki yenilik hareketleri Sultan II.MahmudÔÇÖun tahta ├ž─▒kmas─▒yla ba┼člar (1808). Askeri,idari,e─čitim ve teknik alanlardaki yenilikler t─▒p alan─▒n─▒ da kapsar.

II.MahmutÔÇÖun 1826ÔÇÖda yeni├žerili─či kald─▒rmas─▒ndan (Vaka-i Hayriye) sonra yerine kurdu─ču┬á ÔÇťAvrupaiÔÇŁ ordu┬á As├ókir-i Mans├╗re-i MuhammediyyeÔÇÖnin ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ amac─▒yla,┬á d├Ânemin askeri hekimlik anlay─▒┼č─▒na uygun┬á hekim ve cerrah yeti┼čtirmesine karar verilir. Geleneksel medrese tipi t─▒p e─čitiminin bu amac─▒ kar┼č─▒lamad─▒─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. 14 Mart 1827ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖun ┼×ehzadeba┼č─▒ semtinde kurulan ÔÇť Osmanl─▒ Devleti T─▒p ve Cerrahi OkuluÔÇŁ anlam─▒na gelen ÔÇťT─▒phane ve Cerrahhane-i AmireÔÇŁ ┬á(Mekteb-i T─▒bbiye) adl─▒ yeni bir t─▒p okulu a├ž─▒l─▒r.Okul ┼×ehzadeba┼č─▒ Camii cevresinde VeznecilerÔÇÖdeki Tulumbac─▒lar Kona─č─▒nda kurulur. Konak daha sonra sat─▒l─▒nca da yine o b├Âlgede yer alan Acemo─člu K─▒┼člas─▒na ta┼č─▒n─▒r. [Acemo─člu, burada Yeni├žeri Oca─č─▒na yeni kat─▒lan acemi askerler i├žin kullan─▒lan ÔÇťacemi o─članlar k─▒┼člas─▒ anlam─▒na gelir. Bu k─▒┼član─▒n hamam─▒ olan ÔÇťAcemo─člu Hamam─▒ÔÇŁ ┬ábug├╝n VeznecilerÔÇÖdeki turistik bir otelin (Celala─ča Kona─č─▒ Oteli) arka parselinde kalm─▒┼čt─▒r. O d├Ânemden an─▒lan tarihi mekan─▒ belirleyen ayakta kalm─▒┼č son yap─▒ olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan anlaml─▒d─▒r].

Bu okulda ┬ágeleneksel t─▒p e─čitimi ile bat─▒ t├╝r├╝ t─▒p e─čitiminin birlikte uyguland─▒─č─▒ bir modele ge├žilir. Bu tarih Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda i├žinde ÔÇťbat─▒l─▒ÔÇŁ anlamda ilk t─▒p okulunun kurulu┼ču olarak kabul edilir. Okulda, birinci s─▒n─▒fta din dersleri ile birlikte Frans─▒zca, fizik, kimya, ikinci s─▒n─▒fta hijyen, farmakoloji, fizyoloji ├╝├ž├╝nc├╝ ve d├Ârd├╝nc├╝ s─▒n─▒fta da dahiliye, hariciye ve nisaiye (kad─▒n hastal─▒klar─▒) dersleri okutulurdu. Anatomi ise modeller ├╝zerinde ├Â─čretilirdi. Okulun ba┼č─▒na ─░stanbul ┬áS├╝leymaniye t─▒p medresesinde okumu┼č ve VenedikÔÇÖte ek e─čitim alm─▒┼č olan,┬á II.MahmudÔÇÖun hekimba┼č─▒s─▒ Beh├žet Mustafa Efendi (1774-1832) getirilir. Ancak ┬á┬ábir s├╝re sonra bu okuldan arzu edilen verimin sa─članamad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.├ç├╝nk├╝ okulda, eski medrese sistemini ile bat─▒ t─▒p okullar─▒nda okutulan baz─▒ derslerin harman─▒ ┼čeklinde bir ├Â─čretim┬á modeli uygulanmaktad─▒r.

VeznecilerÔÇÖde Tulumbac─▒lar Kona─č─▒ÔÇÖnda a├ž─▒lan ilk ÔÇťbat─▒l─▒ÔÇŁ t─▒p okulu : ÔÇťT─▒phane ve Cerrahhane-i AmireÔÇŁ (Mekteb-i T─▒bbiye) [Prof Dr S├╝heyl ├ťnver ├žizimi /Prof ├ťnver t─▒p profes├Âr├╝-Cerrahpa┼ča; t─▒p tarihi uzman─▒ ve minyat├╝r sanat├ž─▒s─▒ (1898-1986) Kaynak:halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži/internet)]
Beh├žet Mustafa Efendi (1774-1832) (Prof.Dr S├╝heyl ├ťnver ├žizimi. Yazar─▒n kendi ar┼čivinden)
Acemo─člu k─▒┼člas─▒ndan g├╝n├╝me ula┼čan tek iz: Acemo─člu Hamam─▒ (Kaynak:Halka a├ž─▒k, ├ževrimi├ži)

Metternich sistemi ve ─░stanbulÔÇÖda Josephinum modeli yeni bir t─▒p okulunun kurulmas─▒

Sultan II.Mahmud y├╝z├╝ bat─▒ya d├Ân├╝k,yenilik├ži bir sultand─▒r.

Konuyu hekim ve diplomasi dan─▒┼čmanlar─▒yla tart─▒┼č─▒r ve zaman─▒n ├╝nl├╝ askeri t─▒p okulu Viyana ÔÇťJosephinumÔÇŁ modelinde bir okul kurulmas─▒na karar verilir. Bu ama├žla da ViyanaÔÇÖdan┬á Josephinum sistemini ─░stanbulÔÇÖda kuracak , y├Ânetecek ve ders program─▒n─▒ uygulayacak nitelik ve dirayette ┬áhekim aray─▒┼č─▒na gidilir. Uygun ki┼či i├žin Josephinum mezunu olmas─▒, t─▒p ve cerrahide yeterince ├žal─▒┼čm─▒┼č olmas─▒ , salg─▒nlarla m├╝cadele deneyimi ve cephede ├žal─▒┼čm─▒┼č olmas─▒ ┼čartlar aran─▒r. Sultan, Osmanl─▒ devletinin Paris b├╝y├╝kel├žisi Ahmet Fethi Pa┼čaÔÇÖy─▒ g├Ârevlendirir. ├ç├╝nk├╝ Ahmet Fethi Pa┼ča ParisÔÇÖten ├Ânce Viyana el├žili─či g├Ârevinde bulunmu┼č, Avusturya makamlar─▒ ile yak─▒n ili┼čkiler kurmu┼č bir ki┼čidir. JosephinumÔÇÖun ParisÔÇÖteki benzerine k─▒yasla daha iyi oldu─čuna dair SultanÔÇÖa ├Ân rapor vermi┼čtir. El├ži ParisÔÇÖteki g├Ârevine giderken ViyanaÔÇÖya u─črar, ki┼čisel olarak tan─▒d─▒─č─▒, d├Ânemin Avusturya Ba┼čbakan─▒ MetternichÔÇÖe SultanÔÇÖ─▒n talebini iletir. ┬áKlemens von Metternich (1773-1859), Napolyon sonras─▒ AvrupaÔÇÖy─▒ yeniden toparlayan ki┼čidir.1815 Viyana KongresiÔÇÖnde AvrupaÔÇÖdaki sistemi korumak i├žin g├╝├žl├╝ imparatorluklar─▒n olmas─▒n─▒ savunan ve ÔÇťMetternich sistemiÔÇŁ olarak an─▒lan ÔÇťdenge politikas─▒n─▒ÔÇŁ ortaya atar. AvusturyaÔÇÖn─▒n do─ču s─▒n─▒r─▒n─▒ Osmanl─▒ Devleti olu┼čturmaktad─▒r. G├╝├žl├╝ ve ├╝niter Osmanl─▒ Devletinin varl─▒─č─▒ AvusturyaÔÇÖn─▒n lehinedir. Bu nedenle de Metternich Osmanl─▒ devletini g├╝├žl├╝ k─▒lacak hareketleri destekler.

Osmanl─▒ ordusunun ihtiya├ž duydu─ču iyi yeti┼čmi┼č askeri hekimlerin

e─čitimi MetternichÔÇÖin g├Âr├╝┼čleriyle ba─čda┼čmaktad─▒r. Josephinum modelini uygulayacak bir t─▒p okunun ─░stanbulÔÇÖda kurulmas─▒ndan memnun olur ve gereken deste─čin verilmesini ister.

D├Ânemin ├╝nl├╝ askeri t─▒p okulu Viyana JosephinumÔÇÖun bug├╝nk├╝ g├Âr├╝n├╝┼č├╝. G├╝n├╝m├╝zde Viyana ├ťniversitesi T─▒p Tarihi Enstit├╝s├╝ ve M├╝zesidir (Kaynak: halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži)

─░stanbulÔÇÖa gelecek iki hekim ve bir eczac─▒n─▒n se├žilmesi s├╝reci

Metternich bu g├Ârevi ┬áAvusturya Hariciye m├╝ste┼čar─▒ Baron von OttenfelsÔÇÖe ile ┬áJosephinum ├Â─čretim ├╝yelerinden Friedrich Jaeger von JaxtthalÔÇÖe havale eder. Dr Jaxtthal (1784-1871), Viyana ├ťniversitesi mezunudur, d├Ânemin ├╝nl├╝ g├Âz profes├Âr├╝d├╝r ve Prens MetternichÔÇÖin ├Âzel hekimidir.

D├Ânemin ├╝nl├╝ Viyanal─▒ g├Âz hekimi Dr Jaxtthal (1784-1871) (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži)

XaxtthalÔÇÖ─▒n ├Ânerisi ve g├Âr├╝┼čmeler sonras─▒nda iki hekim ve bir eczac─▒ se├žilir. ─░stanbulÔÇÖdaki t─▒p okulunun organizasyonu i├žin Dr Karl Ambros Bernard (1808-1844); ┬áSarayÔÇÖda SultanÔÇÖ─▒n ├Âzel hekimi ve Osmanl─▒ devleti sa─čl─▒k sisteminin┬á d├╝zenlenmesi ; kolera ve veba salg─▒nlar─▒na kar┼č─▒┬á ─░stanbulÔÇÖda karantina te┼čkilat─▒n─▒n kurulmas─▒ i├žin Dr ┬áJacob Anton Neuer ; Saray eczanesi idaresi yan─▒ s─▒ra ├╝lkedeki ila├ž da─č─▒t─▒m organizasyonu i├žin Eczac─▒ Jacob Hofmann uygun bulunur. Bernard JosephinumÔÇÖda ÔÇťt─▒p ve cerrahi doktoruÔÇŁ unvan─▒ ┬ái├žin haz─▒rlad─▒─č─▒ ┬átezini (ÔÇťThe functions of fluid electrolytes in human bodyÔÇŁ) Prof JaxtthalÔÇÖa ithaf etmi┼čtir. Bernard BohemyaÔÇÖda StarkenbachÔÇÖta do─čmu┼čtur (Bug├╝n CekyaÔÇÖda Jilemnice kasabas─▒). Mezuniyetten sonra Avustura-Macaristan ─░mparatorlu─čuna ba─čl─▒ Gali├žya b├Âlgesinde Bukowina b├Âlgesindeki askeri birliklerde g├Ârev yapar. Burada ├ž─▒kan kolera salg─▒n─▒ ile m├╝cadele eder, kolera hastanesi kurar ve koleradan ├Âlen ├╝zerinde otopsi ├žal─▒┼čmalar─▒nda bulunur.

├ľzge├žmi┼čindeki bu ├Âzellikler ─░stanbulÔÇÖdaki g├Ârev i├žin se├žilmesinde ├Ânemli rol oynar. Jacob Anton Neuer (1806-1842) bug├╝nk├╝ Slovenya CilliÔÇÖde do─čmu┼č, Avusturya LeobenÔÇÖde vefat etmi┼čtir.NeuerÔÇÖin JosephinumÔÇÖdaki tez konusu (1834) ÔÇť OftalmitisÔÇÖte Intermittent ocular feverÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r.G├Âz hastal─▒klar─▒ ve do─čum konusunda ├žal─▒┼čmalar yapm─▒┼čt─▒r.MilanoÔÇÖda 12. Piyade Alay─▒ÔÇÖnda g├Ârevli hekimken ─░stanbul ┬á┬ái├žin se├žilmi┼čtir. Anla┼čmaya g├Âre bu ki┼čilerin yol masraflar─▒,yolluklar─▒ ve ─░stanbulÔÇÖdaki maa┼člar─▒ Osmanl─▒ devleti taraf─▒ndan ├Âdenecektir.T├╝rk t─▒p tarih├žisi┬á Arslan Terzio─člu yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalarda bu konudaki t├╝m belgelerin ve yaz─▒┼čmalar─▒n Viyana Devlet Ar┼čivleriÔÇÖnde (Vienna Haus,Hof und Staats Arciheves, e.g. Nr CCCLVI.Lit G, Nr CCLI,Lit C,vom 24 vm) kay─▒tl─▒ oldu─čunu belirtmi┼čtir.

Se├žilen bu ├╝├ž ki┼či ┬á11Kas─▒m 1838ÔÇÖde ViyanaÔÇÖdan yola ├ž─▒karlar. Graz-Trieste aras─▒n─▒ karadan, Trieste-─░stanbul aras─▒n─▒ deniz yoluyla (Ancona, Korfu,Pire) ge├žerek 3 Aral─▒k 1838ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖa var─▒rlar (Bernard ┬áile ─░stanbulÔÇÖa geldikten sonra sonra , AvusturyaÔÇÖda b─▒rakt─▒─č─▒ ni┼čanl─▒s─▒ Katherina von Kletzk ile Avusturya H├╝k├╝metinden izin alarak evlenmi┼čtir.Bu evilikten ├žocuklar─▒ olmam─▒┼čt─▒r.)

Galatasaray T─▒p Okulu ve Avusturyal─▒┬á Sa─čl─▒k├ž─▒lar─▒n Katk─▒lar─▒

Yeni t─▒p okulu ─░stanbulÔÇÖun Pera semtinde Galata b├Âlgesinde a├ž─▒l─▒r. Burada SarayÔÇÖa memur yeti┼čtiren (Enderhun) bir okul vard─▒.Okulun bulundu─ču yap─▒ ÔÇťGalata Saray─▒ÔÇŁ olarak an─▒lmaktayd─▒ (B├╝g├╝n Galatasaray LisesiÔÇÖnin oldu─ču alan). Okula, ─░mperial Medical School ┬á(Mektebi T─▒bbiye-i ┼×ahane/ ─░mparatorluk T─▒p Okulu ) ad─▒ verilir.

Bat─▒l─▒ kaynaklarda daha ziyade okulun bulundu─ču semtin ad─▒ndan dolay─▒ ÔÇťGalata Serai┬á T─▒p OkuluÔÇŁ olarak yaz─▒l─▒r. ┬áAvusturya kaynaklar─▒na g├Âre okulun 17 ┼×ubat 1839ÔÇÖda a├ž─▒ld─▒─č─▒ belirtilmektedir.

Okulun idari sorumlusu Hekimba┼č─▒ Abdulhak MollaÔÇÖd─▒r┬á (1786-1854).II. Mahmud ve I. Abd├╝lmecid d├Âneminde hekimba┼č─▒l─▒k g├Ârevini de y├╝r├╝tm├╝┼čt├╝r. Yeniliklera a├ž─▒k fikirli bir ki┼čidir. Yukar─▒da de─čdi─čimiz ┬á┼×ehzadeba┼č─▒ÔÇÖndaki ilk bat─▒l─▒ t─▒p okulunun m├╝d├╝r├╝ olan hekimba┼č─▒ Mustafa EfendiÔÇÖnin karde┼čidir. ├ťnl├╝ ┼čair Abd├╝lhak HamidÔÇÖin de dedesi olur. Abd├╝lhak MollaÔÇÖn─▒n o─člu da hekimdir (Abd├╝lhak MollaÔÇÖin kabri ├çemberlita┼č -Divanyolu ÔÇśnda Sultan II MahmudÔÇÖun t├╝rbesinin avlusunda/haziresiÔÇÖndedir).

 

Galatasaray T─▒p OkuluÔÇÖnun idari sorumlusu Hekimba┼č─▒ Abd├╝lhad Molla (1786-1854) (Kaynak: Halka a├ž─▒k ,├ževrimi├ži)

Abd├╝lhak MollaÔÇÖ─▒n o─člu, ┬áDr BernardÔÇÖ─▒n ilk ├Â─črencilerinden ve Galatasaray T─▒bbiyesiÔÇÖnin┬á ilk mezunlar─▒ndan ┬áHayrullah EfendiÔÇÖdir. Hayrullah Efendi daha sonar mezun oldu─ču okula e─čitici olacak,┬á t─▒p kitaplar─▒ yazacak ve hekimli─če katk─▒lar da bulanacak ve hekimba┼č─▒ makam─▒na kadar y├╝kselecektir. En de─čerli eserlerinden biri, hastal─▒klar─▒n olu┼čumu konu┼čundaki g├Âzlem ve deneyimini aktard─▒─č─▒ makalelerden olu┼čan ÔÇťMakalat─▒ T─▒bbiyeÔÇŁ d─▒r (T─▒bbi makalelerim) [Abd├╝lhak Molla ve o─člu Hayrullah Efendi BebekÔÇÖte iskelenin arkasa─▒nda yer alan (g├╝n├╝m├╝zde yok) hekimpa┼ča k├Â┼čk├╝nde ya┼čard─▒. Hayrullah EfendiÔÇÖini o─člu┬á ┼čair-diplomat ├╝nl├╝ makberÔÇÖin yazar─▒ Abd├╝lhak HamidÔÇÖdir . An─▒lan hekimpa┼ča yal─▒s─▒nda do─čmu┼č ve Bebek ve RumelihisarÔÇÖnda┬á ilk e─čitimini alm─▒┼čt─▒r]. ┬áAbd├╝lhak Molla T─▒bbiyeÔÇÖnin y├Ânetiminden, Bernard e─čitim-├Â─čretim ve organizasyondan sorumluydu.

Galatasaray Mekteb-i T─▒bbiyeÔÇÖnin ilk t─▒bbi sorumlusu Avusturyal─▒ hekim Dr. Karl Ambros Bernard (1808-1844) (Kaynak Cerrahpa┼ča T─▒p tarihi ar┼čivi).

Karl Ambros BernardÔÇÖ─▒n katk─▒lar─▒

Bernard┬á t─▒p okulunun organizasyonu┬á ile g├Ârevlendirildi. Neuner┬á Sultan II. MahmudÔÇÖun ├Âzel hekimi oldu. Hofmann┬á eczane i┼člerinden sorumlu oldu. NuenerÔÇÖe ayr─▒ca Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin sa─čl─▒k te┼čkilat─▒n─▒ organizyon g├Ârevi de verildi. SultanÔÇÖ─▒n 1839ÔÇÖda ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine Neuner ve Hofmann AvusturyaÔÇÖya d├Ând├╝.

ÔÇťImperial Medical School ÔÇť( Mekteb-i T─▒bbiye-i ┼×ahane ) ad─▒yla 1839ÔÇÖda ├Â─čretime ba┼člayan bu okulda e─čitimden sorumlu y├Ânetici olarak g├Ârev alan Dr. Bernard,┬á t─▒bbiyenin modernizasyonu i├žin b├╝y├╝k emek harcad─▒. OkulÔÇÖda Viyana Josephinium Askeri T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnin sistemini ve m├╝fredat─▒n─▒ uyarlamay─▒ ama├žlad─▒. Okuldaki e─čitim dili Frans─▒zca idi. ├ľ─črencinin okula donan─▒ml─▒ gelmesi ve Frans─▒zcay─▒ ├Â─črenmesi i├žin┬á 4┬á y─▒ll─▒k ÔÇť t─▒p lisesi ÔÇťa├ž─▒lmas─▒na karar verildi.

Bu de─či┼čikliklerden en ├Ânemlileri; poliklinik, klinik b├Âl├╝mlerinin olu┼čturulmas─▒,ebelik s─▒n─▒f─▒ a├ž─▒lmas─▒,t─▒bb─▒ bitkiler i├žin botanik bah├žesi kurulmas─▒, labotaruvar a├ž─▒lmas─▒, anatomiÔÇÖnin┬á┬á modeller ├╝zerinde ├Â─čretilmesinin terk edilmesi, kadavra ├╝zerinde anatomi ├Â─črenmek i├žin disseksiyon yap─▒lmas─▒ , patolojinin ders program─▒na konulmas─▒ ve otopsi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ba┼člat─▒lmas─▒yd─▒. Patoloji dersi hastal─▒klar─▒n tan─▒mlar─▒, belirtileri, hastada yol a├žt─▒─č─▒ sorunlar gibi, genel anlamda ├Â─črencinin hastal─▒k kavram─▒ ve hastal─▒klar─▒n tan─▒m─▒ ├ževresindeki bilgileri kapsamaktayd─▒.. ├ľ─črenciler, ÔÇťeksternal patoloji ÔÇťderslerinde cerrahi hastal─▒klar, ÔÇťinternal patolojiÔÇŁ derslerinde de i├ž hastal─▒klar─▒ ile tan─▒┼čmaktayd─▒. Klasik anlamdaki mikroskop alt─▒nda hastal─▒kl─▒ dokular─▒n incelenmesi ve hastal─▒klar─▒ doku-h├╝cre d├╝zeyinde olu┼čturdu─ču de─či┼čikliklerin incelenmesi yoluyla hastal─▒─č─▒n tan─▒s─▒na varmay─▒ ama├žlayan ┬áÔÇťanatomik patolojiÔÇŁ dersleri hen├╝z yoktu.

II. MahmutÔÇÖun Galatasaray T─▒bbiyesini ziyareti. Y─▒l 1839. Prof. Dr. S├╝heyl ├ťnverÔÇÖin yapt─▒─č─▒ bir minyat├╝r (Kaynak: halka a├ž─▒k, ├ževirimi├ži)

Kadavra ve Otopsi ─░├žin Sultandan ─░zin ├çabalar─▒

BernardÔÇÖ─▒n t─▒p e─čitimi i├žin getirdi─či en ├Ânemli yenilik anatomi ├Â─čretiminin tablolar ve modellerden ├╝zerinden yap─▒lmas─▒n─▒n terk edilerek kadavra ve otopsi uygulamalar─▒na ge├žilmesi i├žin SarayÔÇÖdan izin almas─▒d─▒r.Kendisinin┬á ─░stanbulÔÇÖa gelmesine vesile olan Sultan Mahmud II bir y─▒l sonra vefat eder (muhtemel neden t├╝berk├╝loz). Mahmud kadavra-otopsi konusunda muhafazakar ├ževreleri tepkisinden ├žekindi─či i├žin izin vermez.

Yerine ge├žen Sultan Abdulmecid de yenilik├ži ve y├╝z├╝ bat─▒ya d├Ân├╝k bir sultand─▒r. Bu arada anatomi derslerine katk─▒ i├žin ViyanaÔÇÖdan bir hekim daha okulun e─čitim kadrosuna kat─▒l─▒r. Viyana ├ťniversitesiÔÇÖnde anatomi profes├Âr├╝ Dr Sigmund Spitzer (1813-1894) , 1839ÔÇÖda ─░stanbulÔÇÖa gelir.

Bernard ve Spitzer ortak ├žabalar─▒yla yeni sultanÔÇÖdan (Sultan Abdulmecid)ÔÇÖdan kadavra ve otopsi izni al─▒n─▒r.Sultan muhafazakar dini ├ževrelerin tepkisini hafifletmek i├žin hapishanede ya da zindanda ├Âlen Hristiyan mahkumlar ├╝zeinde otopsi yap─▒lmas─▒na izin verilir.

I.Abd├╝lmecidÔÇÖin Galatasaray T─▒bbiyesisiÔÇÖni ziyaretten ayr─▒l─▒┼č─▒ g├Âsterir minyat├╝r. Y─▒l 1841 civar─▒. Arabadaki Sultan,Arka tekerlek yan─▒nda hafiften e─čilen Abd├╝lhak Molla. MollaÔÇÖn─▒n arkas─▒nda duvar s├╝tununun hemen yan─▒ndaki siyah d├╝z giysili Dr. Bernard (Kaynak: Prof Ye┼čim ├ťlmanÔÇÖ─▒n Galatasaray T─▒bbiyesi ba┼čl─▒kl─▒ eserinden / Bilgi ├ťnv. Yay─▒nlar─▒ 2017).

O zamana kadar hi├ž otopsi yap─▒lmam─▒┼čt─▒. KuranÔÇÖ─▒n bu konuda engelleyici olmad─▒─č─▒ ve ba┼čka yasaklay─▒c─▒ bir dini kural da bulunmad─▒─č─▒ bilinmektedir. Ancak, ─░slam dininde cenazeye duyulan sayg─▒n─▒n ve tutucu sosyal g├Âr├╝┼člerin engelleyici etkisi oldu─ču s├Âylenebilir. Dr. BernardÔÇÖ─▒n ─▒srar─▒ ├╝zerine zaman─▒n padi┼čah─▒ Sultan I. Abd├╝lmecid, 1841 y─▒l─▒nda disseksiyon ve otopsiye izin veren bir yaz─▒l─▒ izin (ferman) ├ž─▒kard─▒. Okul y├Âneticileri ilk ba┼čta kaynak olarak sahipsiz M├╝sl├╝man cenazeleri ile esir ya da mahkum H─▒ristiyan ├Âl├╝lerde yararlan─▒lmas─▒n─▒ ├Ânerdi. Aradaki yetkilerin ve hatta Ba┼čbakanl─▒k makam─▒n─▒n oluruna ra─čmen halk─▒n tepkisinden ├žekinen Sultan sadece esir ya da mahkum H─▒ristiyan ├Âl├╝lerinin otopsisi i├žin verilmi┼čtir. Kadavra ve otopsi i├žin ─░stanbul Hali├ž tersanesinde (Kas─▒mpa┼ča Tersanesi) ├Âlen mahkum ve esirlerden yararlan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bilinen ilk t─▒bb─▒ otopsinin ilk Dr. Bernard taraf─▒ndan 1841 y─▒l─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ belirtilmektedir. Kadavra izninden sonra AvusturyaÔÇÖdan Viyanal─▒ anatomist Dr Sigmund Spitzer (1813-1895) anatomi ve diseksiyon uzman─▒ olarak 1839ÔÇÖda t─▒p okulu kadrosuna kat─▒ld─▒. (H─▒fz─▒ TopuzÔÇÖun I: Abd├╝lmecidÔÇÖi kurgula┼čt─▒rd─▒─č─▒ ayn─▒ ad─▒ ta┼č─▒yan roman─▒nda (Remzi Kitapevi) Abd├╝lmecid ile Spitzer aras─▒ndaki yak─▒nl─▒k kapsaml─▒ olarak i┼členir. SpizterÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖda T├╝rkler aras─▒nda ÔÇś─░spe├žer BeyÔÇÖ olarak an─▒ld─▒─č─▒, Sultana yak─▒n olmas─▒ sayesinde otopsi iznini alabildi─či yaz─▒l─▒d─▒r). Spitzer, IstanbulÔÇÖa gelirken yan─▒nda yine d├Ânemin ├╝nl├╝ Viyanal─▒ anatomist Joseph HyrtiÔÇÖnin ( 1810-1894 ) kendisine verdi─či patolojik doku ├Ârneklerini de (├Â─črencinin g├Âr├╝p ├Â─črenmesi i├žin mumyalanm─▒┼č hastal─▒kl─▒ doku ├Ârnekleri) getirdi .

Bernard ile birlikte Galatasaray Mekteb-i T─▒bbiyeÔÇÖye hizmetleri dokunmu┼č, I. Abd├╝lmecidÔÇÖin de ├Âzel hekimli─či yapm─▒┼č Dr Sigmund Spitzer (─░spe├žer Bey) (1813-1894). 1839-1850 aras─▒nda ─░stanbulÔÇÖda g├Ârev yapt─▒. (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži).

BernardÔÇÖ─▒n ├Â─črencisi ve an─▒lan t─▒p okulun ilk mezunlar─▒ndan olan Hekimba┼č─▒ Hayrullah efendi ÔÇťMakalat-─▒ T─▒bb─▒yeÔÇŁ ( T─▒bbi Makalelerim) adl─▒ eserinde bu otopsilerim birini ┼č├Âyle anlat─▒r. ÔÇťAmele esnaf─▒ndan bir h─▒rvat bir bina alt─▒nda yonga toplarken ├žocuktan iri bir s─▒r─▒─č─▒n ba┼č─▒na d├╝┼čmesi nedeniye vefat etti─činden, T─▒p Fak├╝ltesi ├Â─čretim ├╝yesi ve ├╝stad─▒m Dr. Bernand taraf─▒ndan ─░stanbul Avusturya hastanesinde (bug├╝nk├╝ Sank Georg Avusturya Hastanesi de─čil) ben ve di─čer talebelerin huzurunda otopsisi yap─▒ld─▒. Otopside kalbin normalden iki kez daha b├╝y├╝k oldu─ču ,ayr─▒ca kalp kapaklar─▒n─▒n sertle┼čmi┼č-kal─▒nla┼čm─▒┼č (├Âzg├╝n Osmanl─▒ca metinde ÔÇśguddrufiÔÇÖ ) oldu─ču g├Âr├╝ld├╝.ÔÇŁ

Bernard ─░stanbulÔÇÖda bulundu─ču s├╝re Frans─▒zca 4 kitap yazd─▒: Botanik, Pharmacope (Tedavide kullan─▒lan ila├žlar─▒n d├Âk├╝m├╝-haz─▒rlan─▒┼č─▒) , Bursa Kapl─▒calar─▒ ve en ├Ânemlisi Perkusyon ve Oskultasyon. Bu kitapta perkusyon ve oskultasyon tekniklerine yer veriliyor (ÔÇśPerk├╝syonÔÇÖ,parmakla hastan─▒n s─▒rt─▒na, karn─▒na vurarak ├ž─▒kan sesin t─▒n─▒s─▒ndan hastal─▒k tan─▒s─▒na varma, ÔÇśoskultasyonÔÇÖ stetoskopla hastan─▒n i├ž organlar─▒n─▒ dinleme). Stetoskop, ParisÔÇÖte Dr Laanec ve BernardÔÇÖ─▒n ViyanaÔÇÖdaki hocas─▒ Scoda taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼č; AvrupaÔÇÖda hastal─▒klar─▒n te┼čhisinde devrim niteli─činde kabul g├Ârm├╝┼čt├╝ t─▒pk─▒ g├╝n├╝m├╝zdeki utrasonu gibi. [50 y─▒l ├Ânce biz t─▒bbiyedeyken her iki y├Ântemi de uzun uzun ├Â─črendik, ultrason hen├╝z T├╝rkiyeÔÇÖde t─▒pta yayg─▒n kullan─▒m alan─▒ bulmam─▒┼čt─▒ ( Cerrahapa┼ča 1970-76)].

├ľte yandan Dr BernardÔÇÖ─▒n Bursa Kapl─▒calar─▒na ├Âzel bir ilgisi vard─▒. Kendisinin tedavi i├žin ├žok kez BursaÔÇÖya gitti─či ve kapl─▒calardan yararland─▒─č─▒ belirtilmektedir.

 

BernardÔÇÖ─▒n Bursa Kapl─▒calar─▒ konusundaki kitab─▒n─▒n ilk sayfas─▒ (Kaynak: Cerrahpa┼ča T─▒p Tarihi Ar┼čivi)
Bernard’─▒n Bursa Kaplicalari kitab─▒ndan… Bursa Kapl─▒calar─▒ Grav├╝r├╝…
Galatasaray Mekteb-i T─▒bbiyeÔÇÖden kalan ender bir resim. Dr Spitzer ve ├Â─črencileri kadavra dersinde. ├ľn s─▒rada ba┼č─▒nda fes olmayan ki┼činin,Dr Spitzer olmas─▒ muhtemel (Kaynak: Prof Ye┼čim ├ťlmanÔÇÖ─▒n a.g.e).

Dr.Spitzer 1839-1850 aras─▒nda IstanbulÔÇÖda g├Ârev yapar. BernardÔÇÖ─▒n 1844ÔÇÖde beklenmedik vefat─▒ ├╝zerine t─▒p okulunda BernardÔÇÖ─▒n yerine y├Ânetici olarak atan─▒r. BernardÔÇÖ─▒n di┼č ├žekimi sonras─▒ olu┼čan apsenin olu┼čturdu─ču septisemiden vefat etti─či ileri s├╝r├╝l├╝r ─░stanbul Beyo─čluÔÇÖnda Maria Kilisesinde g├Âm├╝l├╝d├╝r. Zamanla unutulmu┼č lahti Biznas ve Osmanl─▒ tarih├žisi Semavi Eyice taraf─▒ndan 1952 y─▒l─▒nda yeniden g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒na ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

BernardÔÇÖ─▒n g├Âm├╝l├╝ oldu─ču Santa Maria Kilisesinin ─░stiklal CaddesiÔÇÖnden giri┼či (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževirimi├ži)
Santa Maria Kilisesi. BernardÔÇÖ─▒n duvara g├Âm├╝l├╝ lahti,resimde ana kiri┼č kap─▒s─▒n─▒n solundaki alanda yer al─▒r. Kap─▒ kilitli ise kilise g├Ârevlisinden izinle kap─▒ a├ž─▒labir (Kaynak: ┬áYazar─▒n ar┼čivi)
Bernard mezar─▒. (Bunu ortaya ├ž─▒karan yak─▒nda yitirdi─čimiz ├╝nl├╝ tarih├žimiz Semavi EyiceÔÇÖdi) Mezarta┼č─▒nda ÔÇťbilgili,iyi y├╝rekli, ├žal─▒┼čkan hekim Bernard burada g├Âm├╝l├╝d├╝r. Dul e┼či sizlerden merhamet ve dua┬á dilerÔÇŁ mealinde Frans─▒zca yaz─▒ vard─▒r.┬á (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži).

SpitzerÔÇÖin SultanÔÇÖa yak─▒nl─▒─č─▒, saraya ve hasta bakma amac─▒yla hareme girip ├ž─▒kmas─▒ ├ževrede k─▒skan├žl─▒─ča ve ÔÇťsaray entrikalar─▒naÔÇŁ yol a├žar. Hatta bir keresinde hayat─▒na kastedilen bir suikast atlat─▒r . Bunun ├╝zerine ,SultanÔÇÖ─▒n kalmas─▒n─▒ istemesine ra─čmen Spitzer, 1850ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒l─▒r. Sultan kendisine madalya and y├╝kl├╝ miktarda alt─▒n hediye eder. Sultan bununla yetinmez, SpitzerÔÇÖin Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Napoli fahri konsoloslu─čuna atar.(1860). Sultan Abd├╝lmecid ertesi y─▒l vefat eder (1861). Bunun ├╝zerine Spitzer NapoliÔÇÖdeki g├Ârevinden ayr─▒l─▒r.

Bernard okulun bah├žesine t─▒bb─▒ bitkilerden olu┼čan botanik bah├žesi yap─▒lmas─▒n─▒ ister. Bu ama├žla bir ba┼čka Avusturyal─▒ Friedrich Wilhem Noe (1798-1858 Istanbul) IstanbulÔÇÖa gelip okulda g├Ârev yapar. Noe Berlin do─čumlu Avusturyal─▒ botanik├ži ve eczac─▒d─▒r.. ─░stanbulÔÇÖdan ├Ânce FiumeÔÇÖde (bug├╝n H─▒rvatistanÔÇÖ─▒n Rijeka kenti) g├Ârevliydi. BernardÔÇÖ─▒n daveti ├╝zerine hem t─▒bbi bitkiler bah├žesi kurar, bitkilerden droglar(ila├žlar) haz─▒rlar hem de ÔÇťt─▒bbi botanikÔÇŁ dersini verir.

Bernard ─░stanbulÔÇÖa gelirken ├Âzellikle anatomi konusunda e─čitim malzemesine gereksinim duyar. Spitzer gelmezden ├Ânce ondan bu konuda malzeme getirmesini ister. SpitzerÔÇÖe en ├Ânemli yard─▒m ve katk─▒y─▒ Viyana ├ťniversitesi anatomy profes├Âr├╝ Joseph Hyrtl (1810-1894) yapar. SpitzerÔÇÖe yan─▒nda ─░stanbulÔÇÖa g├Ât├╝rmesi i├žin ├žok san─▒da anatomi e─čitim malzemesi verir.

Kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Sultan Abdulmecid kendisini kendi ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan madalya (order of Mecidije) ile ├Âd├╝llendir. HyrtlÔÇÖin ├╝nl├╝ kitab─▒ Textbook of Anatomy (Lehrbuch der Anatomie), Vienna,1889) i├ž kapa─č─▒nda bu madalyaya sahip oldu─čuna dair not bulunmaktad─▒r.

BernardÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ de─či┼čikler i├žinde bir di─čer ├Ânemli konu okulda kad─▒nlara y├Ânelik ÔÇťebelik ve do─čum kurslar─▒ ÔÇť a├žmas─▒d─▒r. Osmanl─▒da ebelik i┼či ÔÇťusta ├ž─▒rakÔÇŁ y├Ântemiyle mahalle edeleri taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝l├╝rd├╝. Bernard e─čitici olarak AvusturyaÔÇÖdan Frau (Bayan) MessaniÔÇÖyi getirdi. Messani 1851ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda vefat etti. Messani ─░stanbulÔÇÖda ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ 9 y─▒l boyunca ebelik kurslar─▒ d├╝zenledi, evlere giderek do─čum yapt─▒rd─▒ (Osmanl─▒ h├╝k├╝meti geride kalan iki k─▒z─▒na ayl─▒k ba─člad─▒. Daha ├Âte bilgi bulunamad─▒).

Galatasaray mezunu d├Ârt hekimin Viyana T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnde denklik s─▒nav─▒

Galatasaray t─▒p okulunun e─čitim kalitesini merak eden Sultan Abd├╝lmecid, yap─▒lan temaslar sonras─▒ Galatasaray mezunlar─▒ aras─▒ndan se├žilen ve d├Ârt farkl─▒ Osmanl─▒ tebas─▒n─▒ temsil eden d├Ârt ├Â─črencinin 1848 ÔÇśda Viyana T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnde denklik s─▒nav─▒na girmesini sa─člar. D├Ârt ├Â─črenci T─▒p Fak├╝ltesi’nden doktor diplomas─▒ alabilmek i├žin gereken b├╝t├╝n imtihanlara girmek ├╝zere Viyana’ya yollan─▒r. Hekim adaylar─▒, aras─▒nda iki┼čer ayl─▒k haz─▒rlanma s├╝resi bulunan ├╝├ž zorlu imtihandan ge├žmek zorundayd─▒lar.

Fak├╝lte ba┼čkan─▒ Dr Weil, ba┼čkan yard─▒mc─▒s─▒ Dr Feuchtersleben,dekan Dr Lerch, Noter Dr Schilling, professors Endlicher,Hyrtl, Rokitansky, Jaeger, Rosas, Scoda, Czerma,Teitony,Pleishel ve Fisher; m├╝zeleri a├žarak, ├Âzel dersler d├╝zenleyerek d├Ârt Osmanl─▒ hekimini ViyanaÔÇÖda bulunduklar─▒ iki ay zarf─▒nda s─▒nava haz─▒rlanmalar─▒na yard─▒m etmi┼člerdir.

Fak├╝lte kurallar─▒na g├Âre bu imtihanlar kapal─▒ oturumlar halinde ger├žekle┼čtiriliyordu; fakat Dr. Spitzer’in talebi ├╝zerine fak├╝lte gelene─činde ilk defa olarak doktora adaylar─▒ izleyiciye a├ž─▒k olarak imtihan edildiler. D├Ârt ├Â─črenci ilk imtihanlar─▒na 4 Ocak (1848) g├╝n├╝, b├╝t├╝n fak├╝lte ├Â─čretim ├╝yelerinin huzurunda ve Frans─▒zca dilinden girdiler. ─░zleyenler aras─▒nda ├Âzel olarak davet edilmi┼č, Osmanl─▒ B├╝y├╝kel├žisi ┼×ekib Efendi, ordu ba┼čhekimi M. Bischof, Avusturya h├╝k├╝metini temsilen M. de Hammer, Fak├╝lte Dekan─▒ M. Weil ve Prens Metternich’in saray hekimi Profes├Âr Jaeger de vard─▒. Bu imtihanlar kamuoyunda son derece ilgi uyand─▒rm─▒┼č olup, b├╝t├╝n salon ├že┼čitli izleyici gruplar─▒ taraf─▒ndan doldurulmu┼čtu.

├ľ─črenciler kendilerini gayet rahat bir ┼čekilde takdim ederek imtihana ba┼člam─▒┼člard─▒r. Her bir ├Â─črencinin s─▒nav─▒ 4 saatten az s├╝rmemi┼čtir ve ilk imtihan─▒ m├╝kemmel bi├žimde vermi┼člerdir. J├╝ri taraf─▒ndan verilen imtihan neticeleri ┼č├Âyledir: Musa Arif Efendi: iyi, Gregoire Yanovi├ž: iyi, Stefan Arslanian ve Nikolas Nikifore :├žok iyi.

Bu ├Â─črencilerden Musa Arif ve Stefan Arslanian zaman i├žinde Osmanl─▒ sa─čl─▒k sisteminde g├Ârev alm─▒┼člar, sa─čl─▒k m├╝ste┼čarl─▒─č─▒ makam─▒na kadar y├╝kselmi┼člerdir .├ľ─črencilere sorulan sorular o zamanlar IstanbulÔÇÖda bas─▒lan Frans─▒zca gazete ÔÇśJournal de ConstantinopoleÔÇÖde haber olarak yer ald─▒. Avusturyal─▒ profes├Ârlerin Osmanl─▒ hekimlerine sorduklar─▒ ÔÇťhastal─▒klar─▒n tan─▒m─▒, hastal─▒klar─▒n nedenleri, belirti ve bulgular─▒, hastal─▒klar─▒n seyri, hastal─▒klarda nab─▒z durumu ve osk├╝ltasyon-perkusyonla hastal─▒klara tan─▒ koyma gibi ÔÇťkonular─▒ i├žermekteydi.

ÔÇśJournal de ConstantinopoleÔÇÖ GalatasarayÔÇÖdaki olaylara her zaman geni┼č yer ay─▒r─▒rd─▒. Gazetenin n├╝shalar─▒ , ar┼čivlerde korunmu┼čtur. Bu sayede Galatasaray t─▒bbiyesi hakk─▒nda bir ├žok bilgi g├╝n├╝m├╝ze ula┼čabilmi┼čtir.

D├Ârt t─▒p ├Â─črencinin ViyanaÔÇÖda s─▒nava girdi─činin belgesi. [D├Ânemin en ├╝nl├╝ patolog hekimi Karl RokitanskyÔÇÖnin ├žal─▒┼čma kay─▒t defterinde ÔÇť1 ┼×ubat 1848ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖdan Georges, Stephan,Nicolas ve Arif Efendi ÔÇśnin isimleriÔÇŁ yaz─▒l─▒. Bu isimler an─▒lan tarihte Prof. RokitanskyÔÇÖi ziyaret edip s─▒nava haz─▒rlanm─▒┼člard─▒r. Bu resim ayn─▒ ailenin bug├╝nk├╝ fertlerinden Avusturya Bilimler Akademisi ├╝yesi Dr. Ursula Rokitansky taraf─▒ndan ├žekilip bana (NP) yolland─▒ (KaynakYazar─▒n Ki┼čisel Ar┼čivi)]
Osmanl─▒ hekimleri Viyana denklik s─▒nav─▒na haz─▒rlayan hekimlerin d├Ânemin ├╝n├╝ hekim ve patolo─ču Karl Rokitansky an─▒s─▒na bast─▒r─▒lm─▒┼č Avusturya posta pulu (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži).
Osmanl─▒ hekimlerinin s─▒nav oldu─ču Viyana T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden g├Âr├╝n├╝m. ├ľnceki bina RokitanskyÔÇÖn─▒n derslerini verdi─čii amfi (Resim NP; yazar─▒n notu: Avusturya T─▒p Fak├╝ltesinin eski binalar─▒ resimdeki gibi restore edilip korunmu┼č. Yeni t─▒p fak├╝ltesi binalar─▒, eski fak├╝lte binalar─▒ y─▒k─▒lmaks─▒z─▒n arkas─▒ndaki alana yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bug├╝n benim de okudu─čum Cerrahapa┼čaÔÇśda yeniden imar ├žal─▒┼čmalar─▒nda An─▒tlar Kurulunun onaylad─▒─č─▒ baz─▒ binalar─▒ korunmu┼č ancak an─▒tsal olmasa da “an─▒sal” de─čeri bulunan, ├Ârne─čin Alman hekimleri d├Âneminden kalma saatli bina ve amfiler/Burhanettin Toker vb. y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r).

Galatasaray T─▒p Okulu yand─▒

Galatasaray t─▒p okulu yand─▒

Galatasaray t─▒p okulunun o b├Âlgede ├ž─▒kan bir yang─▒n─▒n s─▒├žramas─▒ nedeniyle 1844ÔÇÖte tamamen yand─▒. E┼čyalar─▒n, e─čitim malzemelerinin, kitaplar─▒n ├žo─ču yand─▒. O nedenle GalatasarayÔÇÖdan g├╝n├╝m├╝ze ├žok az belge kald─▒. T─▒bbiye Istanbul Hali├žÔÇÖin sonunda yer alan Hal─▒c─▒oglu semtindeki top├žu k─▒┼člas─▒na (humbarhane) ta┼č─▒nd─▒. (Okul Cumhuriyet d├Âneminde Levaz─▒m Okulu olarak kullan─▒ld─▒. Sonra bir d├Ânem Beyo─člu AdliyesiÔÇÖne ev sahipli─či yapt─▒. Ayakta kalan yap─▒lar Fatih Sultan Mehmet Vak─▒f ├ťniversitesi kamp├╝s├╝ olarak kullan─▒lmaktad─▒r).

Galatasaray t─▒bbiyesi yand─▒ktan sonra, okul Hali├ž Hal─▒c─▒o─čluÔÇÖndaki resimde g├Âr├╝len top├žu k─▒┼člas─▒na (humbarhane) ta┼č─▒n─▒r (Kaynak: Prof Ye┼čim ├ťlman ar┼čivi)

─░stanbulÔÇÖda en uzun s├╝re g├Ârev yapan Josephium mezunu hekim Grazl─▒ Dr.Lorenz Karl RiglerÔÇÖdir (1815 -1862). Rigler, Prof JaeglerÔÇÖin yay─▒nda oftalmoloji e─čitimi ald─▒, ek alarak do─čum ├╝zerine deneyim kazand─▒. Dr.Lorenz Rigler, 1844ÔÇÖde Avusturya h├╝k├╝meti taraf─▒ndan T├╝rk askeri hastanelerini ve salg─▒nlara kar┼č─▒ karant─▒na sistemini yeniden organize etmek amac─▒yla , bir ba┼čka Avusturyal─▒ hekim Dr Eder ile birlikte ─░stanbulÔÇÖa yolland─▒. O y─▒llarda en ├Ânemli salg─▒n kolera idi. Eder ─░stanbulÔÇÖa var─▒┼č─▒ndan k─▒sa bir sonra menenjitten dolay─▒ hayat─▒n─▒ kaybetti . EderÔÇÖin yerine Avusturya bir ba┼čka Josephinum mezunu Dr J. WartbicherÔÇÖI (1817-1852) ─░stanbulÔÇÖa yollad─▒. Wartbicher 1842 y─▒l─▒nda JosephinumÔÇÖdan mezun oldu.1844ÔÇÖde SpitzerÔÇÖin daveti ├╝zerine ─░stanbulÔÇÖa geldi. Galata Serai t─▒p okulunda anatomi ,diseksiyon ve patoloji dersleri verdi. Maltepe Askeri HastanesiÔÇÖnde Dr RiglerÔÇÖin yard─▒mc─▒s─▒ olarak ├žal─▒┼čt─▒ (Hastane bug├╝n Bayrampa┼ča ├çevik Polis K─▒┼člas─▒ olarak kullan─▒lmaktad─▒r ) . Ayr─▒ca Rigler ve Wartbichher, Galatasaray t─▒bbiyesi yand─▒ktan sonra ta┼č─▒nd─▒─č─▒ Hal─▒c─▒o─člu top├žu k─▒┼člas─▒ndaki yeni yerinde de ders vermeye devam etti. Wartbicher 1852ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda vefat etti (muhtemelen t├╝berk├╝lozdan). Rigler ise 1856ÔÇÖ kadar ─░stanbulÔÇÖda g├Ârev yapt─▒. Salg─▒nlarda karantina, Avusturyal─▒lar─▒n ├Ânem verdi─či bir konuydu. Avustuya-Osmanl─▒ s─▒n─▒r─▒ boyunca ÔÇťkantina salg─▒n control istasyonlar─▒ÔÇŁ kurdu. ─░stanbulÔÇÖda s─▒k g├Âr├╝len kolera salg─▒na kar┼č─▒ karantinan─▒n ├Ânemini Osmanl─▒ hekimlerine ve y├Âneticilere aktar─▒yorlad─▒.

T─▒bbiyeÔÇÖde ve Maltepe Askeri Hastanesinde g├Ârev yapan Dr Karl Rigler (1815-1862) (Kaynak: halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži)

Rigler Sultan Abd├╝lmecidÔÇÖin g├Âz├╝ndeki bir sorunu ameliyatla giderir. Sultan kendisine ÔÇťMecidiye Madalyas─▒ÔÇŁ ile taltif eder. Rigler T├╝rkiyeÔÇÖde kald─▒─č─▒ 1844-1856 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki an─▒lar─▒n─▒ kitapla┼čt─▒r─▒r.Kitap ÔÇťT├╝rkiye ve ─░nsan─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒r. G├╝ncellenmi┼č bask─▒s─▒ Almanca olarak AlmanyaÔÇÖda bulunabilmektedir. Kitab─▒n─▒n giri┼činde, ÔÇťT├╝rk insan─▒ ile i┼č yapman─▒n T├╝rk b├╝rokra┼či ile bir i┼č ba┼čarman─▒n zorluklar─▒naÔÇŁ de─činmi┼čtir (The Turkei und deren Bewohner ,Inktank Yay─▒nevi/Publishing Company, Georgsmarienh├╝tte, Germany, July 9,2019, Tem 2019).

Sultan II MahmutÔÇÖun Asakiri Mansure-i Muhammediye ordusu i├žin Topkap─▒ MaltepeÔÇÖde in┼ča etti─či askeri hastanenin giri┼č kap─▒s─▒. Rigler ve di─čer Avusturyal─▒ hekimler g├Ârev yapt─▒. G├╝n├╝m├╝zde ├çevik Polis K─▒┼člas─▒ olarak kullan─▒lmaktad─▒r (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži)
Sultan MahmudÔÇÖun hastanedeki kitabesinin g├╝n├╝m├╝z diline ├ževrilmi┼č hali k─▒┼člada yer al─▒r. Sultan MahmudÔÇÖun kitabesinde ÔÇťtabipler can ve ba┼č korkusuyla askerime iyi baks─▒nÔÇŁ anlam─▒nda hekimlere ÔÇśg├Âzda─č─▒ verenÔÇÖ bir uyar─▒ da yer almaktad─▒r (Fotograf: sosyal medya)..
II. MahmutÔÇÖun yapt─▒rd─▒─č─▒ Maltepe-Topkap─▒ k─▒┼člas─▒ ve asker hastanesinin 1950ÔÇÖlilerdeki g├Âr├╝n├╝m├╝ (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži)

1848ÔÇÖde ├žo─ču Orta Avrupa ├╝lkesinde halk isyanlar─▒ ba┼člad─▒.Viyana politik geli┼čmelere sahne oldu. Macarlar isyan denemesine giri┼čti. 1848 ihtilali, yar─▒m as─▒rl─▒k Metternich sistemini y─▒kt─▒. 75 ya┼č─▒na gelen ┼×ans├Âlye, tam 39 y─▒ll─▒k aral─▒ks─▒z bir ba┼čbakanl─▒k ve d─▒┼č i┼čleri bakanl─▒─č─▒ndan ve bu m├╝ddet i├žinde Avrupa sisteminin d├╝zenleyicisi, koruyucusu olduktan sonra istifa etti. ─░mparator da de─či┼čti ve 18 ya┼č─▒ndaki Franz-Joseph tahta ge├žti.

Mektebi T─▒bbiyeÔÇÖnin ta┼č─▒nma ser├╝veni bitmedi. Kolera salg─▒n─▒ nedeniye humbarhane k─▒┼člas─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ hastane olarak kullan─▒l─▒nca,t─▒bbiye ├Ânce k─▒sa bir d├Ânem Hask├ÂyÔÇÖde Gergero─člu Kona─č─▒ÔÇÖna ,oradan da Sirkeci ÔÇśde bug├╝n tren gar─▒n─▒n arkas─▒nda askeri kurum olarak kullan─▒lan Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ÔÇÖna ta┼č─▒nd─▒ (Bkz: NP Belgesel TarihÔÇÖteki ilgili yaz─▒s─▒).1903 y─▒l─▒nda da Haydapa┼ča ÔÇśda Osmanl─▒ÔÇÖda t─▒bbiye olarak in┼ča edilen kendi g├Ârkemli binas─▒na ta┼č─▒nd─▒

Avusturya- Macaristan ─░mparatorlu─čundan ─░stanbulÔÇÖa s─▒─č─▒nan ilgin├ž bir hekim: Dr Karl Eduard Hammerschmidt (1800 Viyana-1874 ─░stanbul

┬áHammerschmidt aslen MacarÔÇÖd─▒r. MacaristanÔÇÖ─▒n Transilvanya b├Âlgesindendir. Viyana ├ťniversitesiÔÇÖnde do─ča bilimleri ve t─▒p okumu┼čtur. Ether anestezisi ├╝zerinde ├Ânc├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒ vard─▒r. 1948 Macar ihtilaline kar─▒┼č─▒r. Yenilgi kar┼č─▒ndan Romanya ├╝zerinden ─░stanbulÔÇÖa gelir. Osmanl─▒ devletinden s─▒─č─▒nma talep eder. Bu arada din de─či┼čtirip M├╝sl├╝man olur, ad─▒n─▒ ÔÇťMacar Abdullah Bey ÔÇť olarak de─či┼čtirir. Osmanl─▒ h├╝k├╝meti kendisine t─▒p okulunda g├Ârev vermek ister. Avusturya h├╝k├╝meti Osmanl─▒ h├╝k├╝metine bask─▒ yaparak t─▒bbiyede g├Ârev yapmas─▒n─▒ engeller. Bunun ├╝zerine Abdullah Bey sa─čl─▒kla ilgili di─čer konularla u─čra┼č─▒r. Do─ča tarihi m├╝zesi olu┼čturur. En ├Ânemlisi T├╝rk hekimi K─▒r─▒ml─▒ Aziz Bey ile birlikte T├╝rk K─▒z─▒layÔÇÖ─▒n─▒ kurar (1868).

Dr Karl Eduard Hammerschmidt (1800 Vienna-1874 Istanbul (Macar Abdullah Bey) (Kaynak: (Kaynak: Halka a├ž─▒k ├ževrimi├ži)

Osmanl─▒ Ordusunda g├Ârev yapan Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─ču askeri hekimleri

Yeni y├Ânetim ─░stanbulÔÇÖa t─▒p okuluna yeni ├Â─čretim ├╝yesi yollamay─▒ durdurdu. Ancak, Istanbul Avustuya hastanesinde, Osmanl─▒ askeri hastanelerinde, cephede konsultan hekim, karantina dan─▒┼čman─▒ gibi g├Ârevlerde Avusturya-Macaristan imparatorlu─čundan ├žok say─▒da hekim 1870-71 kadar T├╝rkiyeÔÇÖde g├Ârev yapt─▒. ViyanaÔÇÖdaki denklik s─▒nav─▒nda ba┼čar─▒ g├Âsterenlerden Stepfan Arslanyan Pa┼ča, Osmanl─▒ ordusunda g├Ârev alan Avusturya-Macar hekimleri kapsayan bir alb├╝m-kitap haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Kitap ├žo─čunlu─ču Avusturyal─▒, bir k─▒sm─▒ da Macar 85 hekimin ad-soyad, mezuniyet yeri ve y─▒l─▒ ile Osmanl─▒ Ordusundaki g├Ârev yerini i├žeren bilgiler yer almaktad─▒r.

ViyanaÔÇÖdaki denklik s─▒nav─▒n─▒ ge├žen d├Ârt hekimden biri olana Stephan Aslanyan (1822-1902) daha sonra pa┼čal─▒k r├╝tbesiyle Osmanl─▒ ordusu sa─čl─▒k hizmetlerinde g├Ârev yapm─▒┼čt─▒r (Kaynak: Prof Ye┼čim ├ťlman a.ge.e)

1870 sonras─▒na dair bilgiler yoktur. Bu tarihten sonra AvusturyaÔÇÖdan e─čitim amac─▒yla gelen hekimlerin hi├ž ya da ├žok az oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

1.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna gelince, 1. D├╝nya sava┼č─▒nda Osmanl─▒, Avusturya-Macaristan ve Alman ─░mparatorluklar─▒ m├╝ttefikti.1915ÔÇÖden beri Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda, ├Âzellikle de Suriye-Filistin cephelerinde Avusturya-Macaristan askeri birlikleri bulunmaktayd─▒. Bu birliklerin sa─čl─▒k dairesi ba┼čkan─▒ Avustuya-Bohemyal─▒ bakteriolog ve askeri hekim Dr Karl FeistmantelÔÇÖdi. 1916ÔÇÖda KudusÔÇÖte bir hastane, ─░stanbulÔÇÖda ba┼čka bir askeri hastane tesis etmi┼člerdi. Ayr─▒ca Avusturyal─▒lar bu d├Ânemde T├╝rk birliklerine askeri s─▒hhiye techizat─▒ ve ila├ž yard─▒m─▒nda da bulunmu┼člard─▒r. Sava┼č yaralanmalar─▒ d─▒┼č─▒nda askeri hekimlerin u─čra┼čt─▒klar─▒ en ├Ânemli konular amibli dizanteri, s─▒tma ve tifus idi.

1918 Eyl├╝lÔÇÖ├╝nde Filistin cephesinin ├ž├Âkmesi ├╝zerine Avusturya hekimleri geri ├žekilmeye ba┼člar.

Sifilis m├╝cadelesi i├žin gelen ├╝nl├╝ Alman Uzman: Prof Ernest von Duhring

1880ÔÇÖlerde Osmanl─▒ frengi sorunuyla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r. ─░stanbul ve AnadoluÔÇÖda frengi olgular─▒nda art─▒┼č ba┼č g├Âsterir. Artan frengi olgular─▒ toplumsal sa─čl─▒k sorunu olman─▒n yan─▒ s─▒ra Osmanl─▒ ordusunda zay─▒flamaya neden olur. Osmanl─▒ ordusunun ve Mekteb-i HarbiyeÔÇÖnin reformu amac─▒yla amac─▒yla AlmanyaÔÇÖdan istenen Colmar von der Godz (Golz Pa┼ča) ÔÇśdan frengiyle m├╝cadele konusunda AlmanyaÔÇÖdan uzman bulmas─▒ i├žin yard─▒m istenir. 1889ÔÇÖda ├╝nl├╝ Alman dermatopatolog Prof. Dr. Paul Gerson UnnaÔÇÖnin ├Ânerisi ├╝zerine 31 ya┼č─▒ndaki Dr. Ernest von During ─░stanbulÔÇÖa davet edilmis ve kendisine pa┼ča unvan─▒ verilerek Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ndaki Mekteb-i T─▒bbiyeÔÇÖde ÔÇťemraz-i cildiye ve efrenciyeÔÇŁ (deri ve z├╝hrevi hastaliklar─▒) profes├Ârl├╝─č├╝ne atanm─▒┼čt─▒r (1889).

Dr. D├╝ring bu g├Ârevine ek olarak AnadoluÔÇÖda 6 y─▒l boyunca frengi m├╝cadelesinde bulunmustur. Bu ├žalismalari Sultan II. Abd├╝lhamid taraf─▒ndan takdir edilmis ve Dr. D├╝ringÔÇÖe mir-i miran (beylerbeyi) unvan─▒ verilmistir. During ,1898ÔÇÖde AlmanyaÔÇÖya geri d├Âner . Kiel ├╝niversitesinde g├Ârev al─▒r.

Prof. Ernest von During (1858-1944). ─░stanbulÔÇÖda sifilis m├╝cadelesi i├žin Abd├╝lhamid ├ža─čr─▒s─▒yla 1899ÔÇÖda Mektebi T─▒bbiyeÔÇÖye gelen ├╝nl├╝ Alman dermatoloji ve sifilis uzman─▒ (Kaynak: Dr. K├Â┼čl├╝ ve Dr. Tekiner: Madalyal─▒ cildiyeciler makalesi. T.J Dermatoloji dergisi 2017,11: 44-48)

─░stanbulÔÇÖda Salg─▒n m├╝cadelesinde bir Frans─▒z hekim: Dr Maurice Nicolle

Konumuzun ana ba┼čl─▒─č─▒ ÔÇťAlmanca konu┼čan bilimcilerÔÇŁ olmas─▒na ra─čmen yaz─▒n─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝ a├ž─▒s─▒ndan, Frans─▒z bir bilimcinin bu d├Ânemdeki katk─▒s─▒na da de─činmek istiyorum: Dr Maurice Nicole ((1862-1932).

Kuduz ve di─čer salg─▒nlarla m├╝cadele i├žin PasteurÔÇÖun ├Âneriyle ─░stanbulÔÇÖa gelen Dr Marice Nicolle (Kaynak: Halka a├ž─▒k, ├ževrim├ži).

Abd├╝lhamid Osmanl─▒n─▒n ba┼č─▒na dert olan salg─▒nlarla m├╝cadeleye ├Ânem veren bir padi┼čaht─▒. PasteurÔÇÖun kuduz a┼č─▒s─▒n─▒ buldu─čunu (1885) ├Â─črenince Demirkap─▒ÔÇÖdaki t─▒bbiyeÔÇÖnin dahiye hocas─▒ Zoeros Pa┼ča ba┼čkanl─▒─č─▒nda, veteriner hekim H├╝seyin H├╝sn├╝ ve Zooloji Muallimi Dr. H├╝seyin Remzi Beyler ‘ den olu┼čan ├╝├ž ki┼čilik heyeti a┼č─▒ y├Ântemini ├Â─črenmeleri i├žin Pasteur Enstit├╝s├╝ÔÇÖne yollar (1886) . Ayr─▒ca PasteurÔÇÖe bir ni┼čan ile Enstit├╝ÔÇÖye ba─č─▒┼č olarak 1000 alt─▒n g├Ânderir. PasteurÔÇÖun yan─▒nda 6 ay haz─▒rlama e─čitimini alan Zoeros Pa┼ča ve arkada┼člar─▒ Demirkap─▒ÔÇÖda Kuduz A┼č─▒-Tedavi Merkezi (Da├╝lkelp Tedavihanesi) (1887) , 1892ÔÇÖde ├çi├žek A┼č─▒ Enstit├╝s├╝n├╝ (Telkihhane) kurdu.

Bu d├Ânemde ─░stanbul yeni bir kolera salg─▒n─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒nca Abd├╝lhamid, kapsaml─▒ bir bakteriyoloji laboratuvar─▒ kurulmas─▒ i├žin PasteurÔÇÖdan g├Âr├╝┼č ister.

PasteurÔÇÖun ├Ânerisiyle Dr Maurice Nicolle┬á(1862 ÔÇô 1932) ─░stanbulÔÇÖa gelir.┬á Nicolle t─▒bbiyeyi ParisÔÇÖte bitirmi┼č, mezuniyet sonras─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ AlmanyaÔÇÖda yapm─▒┼č sonra Pasteur ekibine kat─▒lm─▒┼čt─▒r ; 1893-1901 aras─▒nda ─░stanbulÔÇÖda kal─▒r.┬á

Demirkap─▒ÔÇÖda ─░mparatorluk Bakterioloji Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝ (Bakterioloji-i ┼×ahane) kurar. O y─▒llarda Demirkap─▒ tam bir sa─čl─▒k kompleksi konumundad─▒r Burada kuduz yan─▒ s─▒ra veba,difteri ve di─čer salg─▒nlarla ilgili ├žal─▒┼čmalarda bulunur. Osmanl─▒-Fransa aras─▒nda ki┼čiler ya da kurumlararas─▒ anla┼čmazl─▒ktan dolay─▒ Nicolle 1901ÔÇÖde ├╝lkesine d├Âner.

PasteurÔÇÖun ├Ânerisiyle Dr Maurice Nicolle┬á(1862 ÔÇô 1932) ─░stanbulÔÇÖa gelir.┬á Nicolle t─▒bbiyeyi ParisÔÇÖte

——–┬á┬á I. B├ľL├ťM SONU ———

Yazar notu: Konuyla ilgili olarak B├Âl├╝m I ve sonras─▒ yer alacak yaz─▒m Avusturya T─▒p Dergisinde ─░ngilizce olarak ├╝├ž makale ┼čeklinde yay─▒nland─▒ Viyana ve ─░stanbulÔÇÖda ilgili t─▒p toplant─▒lar─▒nda sunuldu.

1-Mutual influences in the development of pathology and medicine in Austria and Turkey. Paksoy N.Wien Med Wochenschr. 2020 Sep;170(11-12):255-265. doi: 10.1007/s10354-020-00743-4.

2-Addendum to: Mutual influences in the development of pathology and medicine in Austria and Turkey. Paksoy N.Wien Med Wochenschr. 2020 Sep;170(11-12):266-267. doi: 10.1007/s10354-020-00758-x.

3-Role of German-speaking scholars in the development of pathology in Turkey. Paksoy N.Wien Med Wochenschr. 2020 Mar;170(3-4):92-100. doi: 10.1007/s10354-019-0686-y.

Toplam Okuma: 352 , Bug├╝n: 4 

Prof. Dr. Nadir Paksoy

Prof. Dr. Nadir Paksoy

1952 ├çatalca-─░stanbul do─čumlu. ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu (1976). ─░├ť ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesi'nde (├çapa) Patoloji uzmanl─▒─č─▒, Norve├ž Oslo ├ťniversitesi Kanser Hastanesi'nde (Radium) Sitopatoloji dal─▒nda yandal uzmanl─▒─č─▒ yapt─▒. BM Kalk─▒nma program─▒ ve de─či┼čik kurumlar kanal─▒yla Pasifik OkyanusuÔÇÖnda Vanuatu, Samoa adalar─▒, Sidney, Hindistan, Norve├ž, Zimbabwe ve MakedonyaÔÇÖda mesleki ama├žlarla bulundu. Akdeniz ve Kocaeli ├ťniversitelerinde ├Â─čretim ├╝yeli─či yapt─▒. Halen ─░zmitÔÇÖte ÔÇťsitopatoloji ve i─čne biyopsisiÔÇŁ konusunda ├Âzel hekimlik yapmaktad─▒r. Gezi-izlenim ÔÇôan─▒ t├╝r├╝nde bas─▒lm─▒┼č 6 kitab─▒ (Ba─člam Yay─▒nlar─▒) vard─▒r. Kitaplar─▒n─▒n adlar─▒: "Bir Demet Pasifik" (1989 Milliyet Edebiyat 2.'lik ├Âd├╝l├╝), "S─▒rt ├çantamda ├ço─črafyalar", "G├Âz├╝mden Afrika", "Kuzey Sardunyalar─▒", "Gezgin Hekimin D├╝nyas─▒" (Metin ve Foto Alb├╝m), "Ya┼č 21:Hayber"... T─▒p tarihi ile ilgilenmektedir. ─░leti┼čim: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

17 Ocak 2021, ─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

17 Ocak 2021, ├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar i├žin yorumlar kapal─▒
Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

17 Ocak 2021, Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri i├žin yorumlar kapal─▒
Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

17 Ocak 2021, Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik i├žin yorumlar kapal─▒
G├Âbeklitepe

G├Âbeklitepe

16 Ocak 2021, G├Âbeklitepe i├žin yorumlar kapal─▒
Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

16 Ocak 2021, Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

16 Ocak 2021, Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye i├žin yorumlar kapal─▒
Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

10 Ocak 2021, Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih i├žin yorumlar kapal─▒
Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

10 Ocak 2021, Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

10 Ocak 2021, ┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

10 Ocak 2021, D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502) i├žin yorumlar kapal─▒
Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

10 Ocak 2021, Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I) i├žin yorumlar kapal─▒
Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

31 Aral─▒k 2020, Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

26 Aral─▒k 2020, Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri i├žin yorumlar kapal─▒
Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

26 Aral─▒k 2020, Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

26 Aral─▒k 2020, BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler i├žin yorumlar kapal─▒
─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

26 Aral─▒k 2020, ─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan… i├žin yorumlar kapal─▒
G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

26 Aral─▒k 2020, G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či i├žin yorumlar kapal─▒
Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

25 Aral─▒k 2020, Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz i├žin yorumlar kapal─▒
K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

25 Aral─▒k 2020, K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar