├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

  • Serpil TONAK

Ulubatl─▒y─▒m. K├Âyde do─čup b├╝y├╝d├╝m. Karde┼člerim de orada do─čdu, ama benim kadar ya┼čamad─▒lar oras─▒n─▒. ─░lkokulu, Uluabat ─░lkokuluÔÇÖnda; ortaokulu sabah KaracabeyÔÇÖe gidip ak┼čam k├Âye d├Ânerek Karacabey OrtaokuluÔÇÖnda okudum.┬á ┬áAnnem ├Â─čretmendi, liseye ba┼člad─▒─č─▒m sene Merinos okuluna atand─▒. O y─▒l, k├Âyden ayr─▒l─▒p BursaÔÇÖya yerle┼čtik.

├çerkezlerin Abhaz beyleri soyundan b├╝y├╝k, b├╝y├╝k dedem 1850ÔÇÖli y─▒llarda ailesi ve yak─▒nlar─▒yla bug├╝nk├╝ AbhazyaÔÇÖdan g├Â├žm├╝┼č T├╝rkiyeÔÇÖye.┬á Oras─▒ m─▒ olsun, buras─▒ m─▒ olsun derken Sultan ferman─▒yla istedikleri yere ve KafkasyaÔÇÖdaki tapulu topraklar─▒ kadar toprak verilerek yerle┼čtirilmeleri buyurulmu┼č. Geni┼č d├╝zl├╝k alan oldu─ču, at binmeye ve yeti┼čtirmeye de uygun oldu─ču i├žin buray─▒ se├žmi┼čler. KafkasyaÔÇÖdaki m├╝lkleri kadar m├╝lkiyet haklar─▒ oldu─ču i├žin geni┼č topraklar─▒ olmu┼č. B├╝y├╝k dedemin hac─▒l─▒─č─▒ nedeniyle de ÔÇťHac─▒o─čullar─▒ÔÇŁ kalm─▒┼č adlar─▒. Dedem, ┬áonun zaman─▒nda ├žok nadir olan bir ┼čeyi yapm─▒┼č R├╝┼čtiyeÔÇÖde okumu┼č, ─░stanbul Davutpa┼ča R├╝┼čtiyesiÔÇÖnden mezun olmu┼č.┬á Devlet hizmetine girmesine b├╝y├╝k dedem, izin vermemi┼č. ├çocuklu─čumda, ┬áailenin b├╝y├╝k toprak sahipli─či k─▒smen s├╝rmekteydi.┬á 1950ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒ndaki ÔÇťmodernle┼čmeÔÇŁ furyas─▒nda bankalar─▒n da─č─▒tt─▒─č─▒ kredileri kullan─▒p geriye ├Âdeyemediklerinden yitirdiler hepsini.

Evimiz, k├Ây├╝n eski yerle┼čiminin Karacabey ├ž─▒k─▒┼č─▒nda solda, geni┼č bir bah├že i├žindeydi. Uzun s├╝redir kimse ya┼čamad─▒─č─▒ndan ├žat─▒s─▒ ├ž├Âk├╝p y─▒k─▒ld─▒. ┼×imdi, o b├╝y├╝k bah├ženin bir ucunda bir harabe halindedir, bah├žesi de bak─▒ms─▒zd─▒r. Dedem, babaannem, b├╝y├╝k dedem (dedemin a─čabeyi Ahmet Dede), b├╝y├╝kannem (Ahmet dedemin e┼či Fikriye nine), cici babam (amcam), ciciannem, babam, annem, benden daha b├╝y├╝k kuzenlerim Enver ve Recep abilerim ve benden k├╝├ž├╝k ├╝├ž karde┼čim Numan, Se├žil, Sevil o evde birlikte ya┼čad─▒k. Son ya┼čayan─▒ ciciannemdi. Ziyaretine giderdim. Koca ev hep tertemiz olurdu. Ovulmu┼č apak d├Â┼čemesinde toz zerresi arasan, bulamazd─▒n.┬á Ciciannem, son g├╝nlerinde bile terk etmedi o evi.┬á O vefat edince, ev de ─▒ss─▒zl─▒─ča katlanamay─▒p ya┼čant─▒s─▒na son verdi sanki.

G├Âl,┬á ├žocuklu─čumda son derece ├Ânemliydi bizim i├žin ve b├╝t├╝n Uluabat i├žinÔÇŽ O olmadan k├Ây├╝n tar─▒m arazileri, tarlas─▒, bah├žesi, meras─▒, dolay─▒s─▒yla k├Ây├╝m├╝z de olmazd─▒ diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝k.┬á Yanl─▒┼č da de─čildi b├Âyle d├╝┼č├╝nmek: ├ž├╝nk├╝ esas─▒nda yaln─▒z k├Ây├╝m├╝z ve g├Âl ve g├Âlaya─č─▒ k─▒y─▒s─▒ndaki ├Âteki k├Âyler de─čil b├╝t├╝n Karacabey ovas─▒ g├Âl├╝n hediyesiydi hepimizeÔÇŽ┬á Ya┼čl─▒lar, ÔÇťAdam eksen, biterÔÇŁ diye tarif ederlerdi topra─č─▒n verimlili─čini.┬á Pirin├ž, bu─čday, ┼čeker pancar─▒, m─▒s─▒r ne ekilse bire bin veriyordu neredeyse. Her t├╝rl├╝ sebze meyve bol bulama├žt─▒. K├╝mesi olmayan, k├╝mes hayvan─▒ beslemeyen tek bir ev bile d├╝┼č├╝n├╝lemezdi. Koyun ve s─▒─č─▒r yeti┼čtiren aileler de vard─▒, yanl─▒┼č hat─▒rlam─▒yorsam iki aileÔÇŽ Onlar k├Ây├╝n s├╝t, yo─čurt, peynir, ya─č gereksinimini kar┼č─▒lad─▒klar─▒ gibi KaracabeyÔÇÖe, belki BursaÔÇÖya da ula┼čt─▒r─▒rd─▒ bu ├╝r├╝nlerini…

Bunlar─▒n yan─▒nda, bal─▒k istemedi─čin kadar ├žoktu g├Âlde.┬á Oltas─▒n─▒ al─▒p dereye giden hi├ž kimse bal─▒ks─▒z d├Ânmezdi. Bunu yapam─▒yorsa gidip bal─▒k├ž─▒l─▒k yapanlardan sat─▒n al─▒rd─▒. San─▒yorum, hi├ž pahal─▒ de─čildi o zamanlar. En az─▒ndan pahal─▒l─▒─č─▒na ili┼čkin bir yak─▒nma duydu─čumu hat─▒rlam─▒yorum o y─▒llarda. Bu y├╝zden her aile haftan─▒n hi├ž de─čilse iki g├╝n├╝nde, ├╝├ž g├╝n├╝nde bir,┬á sofras─▒na bal─▒k yeme─či koyabiliyorduÔÇŽ

Bir de kocaman kocamand─▒ g├Âl├╝n sazanlar─▒. ÔÇťHay Ma┼čallah, kuzu gibiÔÇŁ derlerdi.┬á O kadar ki tek bir tanesi bizim 14 ki┼čilik b├╝y├╝k ailemize yetiyor, art─▒klar─▒ da kedilerle k├Âpekleri doyuruyordu. Hakikaten cesamet bak─▒m─▒ndan kuzudan geri kalmazd─▒ o d├Ânemin sazan─▒. ┼×imdi pazarlarda ÔÇťUluabat sazan─▒ÔÇŁ┬á diye sat─▒lanlar, genellikle el kadar var yok! Bunlar, e─čer ger├žekten UluabatÔÇÖtan geliyorsa, ÔÇťUluabat g├Âl├╝n├╝n de g├Âlden ge├žinenlerin de vay halineÔÇŁ diyesi geliyor insan─▒nÔÇŽ

Sazan, ├že┼čitli bi├žimlerde pi┼čirilip yeme─či yap─▒lan ├Ânemli bir besin kayna─č─▒yd─▒ k├Ây i├žin. ├ľzellikle de havyar─▒ bizim ailede ├žok makbuld├╝. B├╝y├╝kler, g├Âl suyunun dinginli─či ile besleyicili─činin Uluabat sazan─▒n─▒ ve havyar─▒n─▒ e┼čsiz k─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ndeydi.┬á Havyar─▒n en g├╝zelini de babam yapard─▒. Onun hayli zahmetli terbiyesinden ge├žen havyar─▒ herkes be─čenirdi.┬á K├Ây├╝n genelinde de havyar yenilirdi, ama bizde yap─▒ld─▒─č─▒ gibi ince ince i┼členerek de─čil de tavada k─▒zart─▒larak. Avlan─▒rken, oltaya veya a─ča tak─▒lm─▒┼č k├╝├ž├╝k sazanlar gerisin geri suya at─▒l─▒rd─▒. ├ç├╝nk├╝ avdan eli bo┼č d├Ânmek, daha do─črusu iri sazanlar bak─▒m─▒ndan eli bo┼č d├Ânmek pek s├Âz konusu de─čildi.

Havyar─▒ d─▒┼č─▒nda Sazan─▒n ├Âzellikle bir t├╝r yeme─či bizim ailede ├žok sevilirdi. ÔÇťYahniÔÇŁ denirdi bizim k├Âyde o yeme─če.┬á Bol so─čan, domates, biberle pi┼čirilirdi. ├çok, ama ├žok lezzetli olurdu.┬á K─▒l├ž─▒─č─▒n─▒ filan -ki asl─▒nda kemiklidir-,┬á kimse umursamazd─▒.┬á Sonralar─▒ d─▒┼čar─▒larda ÔÇťG├Âl bal─▒─č─▒n─▒n eti yavan olurÔÇŁ diye duydu─čumda ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m. UluabatÔÇÖtan ├ž─▒kan bal─▒─č─▒n her cinsi hem ya─čl─▒ hem lezzetliydi ├ž├╝nk├╝.

YAHN─░ VE HAVYARIN EN ─░Y─░S─░

Bizim evde,┬á ┼č├Âyle yap─▒l─▒rd─▒ yahni:

├ľnce pullar─▒ndan ay─▒klan─▒p y─▒kan─▒rd─▒ bal─▒k. Pullar─▒ ay─▒klamak zordu biraz, kuvvet istiyordu; bu y├╝zden babam veya amcam yapard─▒ bu i┼či.┬á Sonra b├╝y├╝k bir tepsi al─▒n─▒r ya─član─▒r, ortas─▒ndan kesilmi┼č bal─▒k iki par├ža halinde bu tepsiye yerle┼čtirilirdi.┬á ├çevresine halka halka kesilmi┼č bol miktarda so─čan, domates, sar─▒msak, ye┼čilbiber konulur f─▒r─▒na verilirdi. Nar gibi k─▒zar─▒ncaya kadar da beklenirdi, f─▒r─▒ndan almak i├žin… Bal─▒─č─▒n kafas─▒ndan da bal─▒k ├žorbas─▒ yap─▒l─▒rd─▒. ├ľzellikle bahar aylar─▒nda so─čanl─▒, taze naneli ├žorbas─▒ ├žok g├╝zel olurdu.┬á Yahni, e─čer k─▒┼č aylar─▒nda, yani domates ve biberin olmad─▒─č─▒ aylarda yap─▒l─▒yorsa,┬á pi┼čmeye ba┼člarken ├╝zerine biraz tereya─č─▒ konurdu. Yaz─▒n yeterince ya─čl─▒ oldu─ču i├žin belki, tereya─č─▒ konmazd─▒.

E─čer f─▒r─▒nda de─čil da tavada k─▒zart─▒larak pi┼čiriliyorsa, bol sarm─▒sakl─▒ -i┼čkembe ├žorbas─▒ i├žin haz─▒rlan─▒r gibi- sirkeli bir sos haz─▒rlan─▒r, bal─▒k pi┼čtikten sonra s─▒cak s─▒cak o sosa bulan─▒rd─▒. ─░lgin├žtir ki o sosa ra─čmen sofrada, sar─▒msak ve sirkenin kokusunu almaz yaln─▒z bal─▒─č─▒n kokusunu al─▒rd─▒n─▒zÔÇŽ

Bir tane sazan bal─▒─č─▒ndan -di┼či sazanlar─▒n havyar─▒ olur-, ortalama bir kilogram havyar al─▒n─▒rd─▒. Havyar─▒ haz─▒rlaman─▒n en kolay yolu ya─čda k─▒zartmakt─▒r.┬á Y─▒kan─▒p, zar─▒ al─▒nd─▒ktan sonra bir demet maydanoz eklenip kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒r, sonra da una bulan─▒p ya─čda par├ža par├ža k─▒zart─▒l─▒rd─▒. Fazla bir u─čra┼č─▒ gerektirmedi─činden herkes bu yolu se├žerdi, fakat babam farkl─▒ yapard─▒: ├Ânce kaya tuzu ile tuzlar, ├╝├ž hafta o tuzda bekletirdi.┬á Bu i┼č i├žin rafine tuzu asla kullanmazd─▒. Sonra zar─▒n─▒ -kesesi mi demeliyim-, soyar ve seramik bir ├žanakta, ─▒l─▒k suda bir saat kadar bekletirdi.┬á Sonra suyunu s├╝zd├╝r├╝r, gene seramik yahut cam bir kapta, ├╝zerine zeytinya─č─▒ ekleyerek tahta bir ka┼č─▒kla, daha do─črusu ka┼č─▒─č─▒n bombeli taraf─▒yla yava┼č yava┼č ezerdi.┬á Zeytinya─č─▒ndan eser kalmay─▒nca yeniden zeytinya─č─▒ ekler,┬á ezmeye devam ederdi.┬á Sonra tekrar zeytinya─č─▒, tekrar ezmeÔÇŽ Bir kilogram havyara yakla┼č─▒k yar─▒m litre zeytinya─č─▒n─▒ tahta ka┼č─▒─č─▒n bombeli taraf─▒yla bir saat boyunca eze eze yedirirdi. Havyar sar─▒ bir renk ald─▒ktan ve g├Âz g├Âz olmaya ba┼člad─▒ktan sonra ezmeyi b─▒rak─▒r, ├╝zerine limon s─▒kard─▒. Bu a┼čama, havyar─▒n kahvalt─▒ i├žin haz─▒r olmas─▒ demektiÔÇŽ

Babam, havyar haz─▒rlad─▒─č─▒ seramik ├žana─č─▒ bana b─▒rakm─▒┼čt─▒ ÔÇťDi─čerleri bilmez, belki sen yapars─▒nÔÇŁ diyerek; ama ├Âyle sazan bulunmad─▒─č─▒ i├žin hi├ž yapamad─▒mÔÇŽ Y─▒llar, y─▒llar sonra, E─čridir g├Âl├╝ k─▒y─▒s─▒ndaki bal─▒k├ž─▒ lokantalar─▒nda ayn─▒ ┼čekilde yap─▒lan havyarla kar┼č─▒la┼čt─▒m. Oradaki lokantalardan biri, tarif etti─čim ┼čekilde yap─▒yormu┼č.┬á Ger├žekten de bizde yap─▒ld─▒─č─▒ gibi yap─▒lm─▒┼čt─▒, lezzeti de ona yak─▒nd─▒.

DEREDE TURNA VE YAYIN

G├Âl├╝n ├žok me┼čhur ├Âteki iki bal─▒─č─▒ da Turna ve Yay─▒nÔÇÖd─▒. Bunlar lezzetli oldu─ču kadar b├╝y├╝k bal─▒klard─▒. Bu y├╝zden daha zordu avlanmalar─▒. Hem g├Âlde, hem derede y├╝z kilograml─▒k, hatta onun da ├╝zerinde yay─▒n avland─▒─č─▒ndan s├Âz edilirdi. ÔÇť─░nsan boyu kadarÔÇŁ derlerdi, tarif ederken. Y─▒lan bal─▒─č─▒ ve kerevit de vard─▒ g├Âlde. Bizde, y─▒lan bal─▒─č─▒ ve kerevit yendi─čini hat─▒rlamam. Yenildi─čini, k├Âyde de yiyenlerin oldu─čunu duyard─▒m. San─▒r─▒m, tutulmas─▒ da pi┼čirilmesi de daha zahmetliydi bunlar─▒n.┬á Bo─čazÔÇÖda yakalanan y─▒lan bal─▒─č─▒n─▒n, evde pi┼čmese de, ┼či┼činin ├žok lezzetli oldu─čunu s├Âylerlerdi. Rahmetli Enver Abim (Enver ├çolak), sa─čl─▒─č─▒nda y─▒lan bal─▒─č─▒ ┼či┼či yedirmi┼čti bo─čazda bize. Hakikaten g├╝zeldi. UluabatÔÇÖta b├╝y├╝meme ra─čmen ilk kez o zaman yedim y─▒lanbal─▒─č─▒n─▒ÔÇŽ

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ

Yay─▒n ve Turna bizde ┼č├Âyle yap─▒l─▒rd─▒:

├ľnce, bal─▒─č─▒n filetosu ├ž─▒kart─▒l─▒p zeytinya─č─▒nda bir g├╝zel k─▒zart─▒l─▒rd─▒. Sonra, bol sar─▒msak rendelenip sirkede bekletilirdi biraz ve bu, k─▒zarm─▒┼č fileto daha so─čumadan sos olarak ├╝zerine boca edilirdi. ├ľzellikle Bo─čazÔÇÖda, g├Âl aya─č─▒nda avlanan yay─▒n─▒n eti daha lezzetliydi.┬á G├Âlden dalyana, oradan da g├Âle s├╝rekli bal─▒k ge├ži┼či vard─▒.┬á Dalyan─▒n suyunun g├Âle ve dereye g├Âre daha tuzlu olmas─▒, iki tarafta da ya┼čayan bal─▒k t├╝rlerini geli┼čtirmi┼čti.┬á Bo─čaz,┬á yaln─▒z su canl─▒lar─▒ i├žin de─čil b├Âlgedeki t├╝m canl─▒lar i├žin ├Âzel ko┼čullar yaratm─▒┼čt─▒r asl─▒nda. Mesela, T├╝rkiyeÔÇÖdeki, belki de en ilgi ├žekici longoz orman─▒ Bo─čaz─▒n denize d├Âk├╝l├╝rken olu┼čturdu─ču delta ├╝zerindeki ormand─▒r bir├žok bak─▒mdanÔÇŽ

UluabatÔÇÖtan be┼č veya alt─▒ aile ge├žimini bal─▒k├ž─▒l─▒ktan sa─člard─▒. BulgaristanÔÇÖdan, 1952 y─▒l─▒nda buraya g├Â├žm├╝┼č ailelerdi bunlar.┬á Meri├žÔÇÖte bal─▒k├ž─▒l─▒k yaparlarm─▒┼č g├Â├žten ├Ânce.┬á Alt─▒ d├╝z, karn─▒ geni┼č, motorsuz, k├╝rekle i┼čleyen tekneleri vard─▒. A─člar─▒n─▒ geceden atar, sabahlar─▒ toplarlard─▒. K├Ây├╝n meydan─▒nda her sabah, bal─▒k pazar─▒ demeyeyim de, bal─▒k mezad─▒n─▒n oldu─čunu duyard─▒m. O mezat ├žokluk Bursa ve Karacabey i├žindi. K├Âyl├╝, ne zaman istese bal─▒k temin edebiliyordu ├ž├╝nk├╝.┬á Bal─▒k ├žok boldu k─▒sacas─▒. Haliyle, ├Ârdek ba┼čta olmak ├╝zere, su ku┼člar─▒ daÔÇŽ

Ava ├ž─▒kan birinin bir ├žuval dolusu ├Ârdekle d├Ând├╝─č├╝n├╝ hat─▒rlar─▒m. Mekeyi filan pek avlayan olmazd─▒ diye biliyorum. Avlanm─▒┼čsa da, bir yumruk kadar olan kat─▒s─▒ al─▒n─▒r, gerisi kedilere ve k├Âpeklere at─▒l─▒rd─▒. ├ľrdek d─▒┼č─▒ndaki ku┼člar hi├ž avlanmazd─▒.

Su ku┼člar─▒ de─čilse de, bir leylek ailesi bizim bah├ženin de─či┼čmez konu─čuydu. Her bahar d├Âner gelirlerdi evin ├žat─▒s─▒ndaki yuvalar─▒na. Sevin├ž duyulurdu geli┼člerinden. K├╝mesteki tavuklar, horozlar, kazlar gibi bah├žede dola┼č─▒p durur; yavrular─▒n─▒ b├╝y├╝t├╝r, sonra da g├Â├ž zaman─▒ katar halinde g├╝neye u├žarlard─▒ÔÇŽ

Dokunulmazl─▒klar─▒ vard─▒ leyleklerin k├Âyde. ├çocuklar da bunu bilir, ona g├Âre davran─▒rd─▒. Ne yuvalar─▒na ne yumurtalar─▒na, ne yavrular─▒na dokunan ├ž─▒kard─▒.

G├ľL END─░┼×E KAYNA─×IYDI

G├Âl, nimetlerinin bollu─ču yan─▒nda bir endi┼če kayna─č─▒yd─▒ bizim i├žin, korkutucuydu da ayn─▒ zamanda.

K├Ây├╝n ba─č─▒n─▒, bah├žesini, insan─▒n─▒, hayvan─▒n─▒ besliyordu; fakat ├žok s─▒k olmasa bile ciddi zarar da veriyordu. ├ľrne─čin kimi seneler ta┼čk─▒n oluyordu. Evler, tarlalar, bah├želer su alt─▒nda kal─▒yordu bu ta┼čk─▒nlarda. K├Âyl├╝n├╝n hayvanlar─▒ telef oluyordu.

G├Âl derken, ÔÇťdereÔÇŁ dedi─čimiz g├Âlaya─č─▒n─▒ s├Âylemek istiyorum. UluabatÔÇÖ─▒n k─▒y─▒s─▒ndan ge├žiyor ├ž├╝nk├╝. Bizim g├Âl ile pek fazla al─▒┼čveri┼čimiz olmazd─▒. Ama g├Âlaya─č─▒ her g├╝n g├Ârd├╝─č├╝m├╝zd├╝. ├ľn├╝m├╝zde ak─▒p gidiyordu. ├çok sokulmayal─▒m diye okulda, evde tembihlenirdik. Suyun debisinin y├╝kseldi─či, ├Âzellikle de ta┼čk─▒n olas─▒l─▒─č─▒n─▒n belirdi─či zamanlar─▒nda, okul bah├žesinin g├Âlaya─č─▒ taraf─▒ kesenkes yasak b├Âlgeydi. Hi├ž kimse bah├ženin o k─▒sm─▒na yakla┼čmazd─▒. Sanki may─▒nl─▒ araziydi oras─▒.┬á ├çocuklardan o tarafa ge├žen olmu┼čsa, ├Â─čretmen ya da m├╝d├╝r taraf─▒ndan resmen azarlan─▒rd─▒. Asl─▒nda hi├ž kimse g├Âze almazd─▒ yasa─č─▒ ├ži─čnemeyi; ge├žen de unuttu─čundan veya oyuna dald─▒─č─▒ndan ge├žmi┼č olurdu o tarafa. ├ľyle ikide bir hat─▒rlat─▒lmazd─▒, ama herkes bu yasa─ča uyard─▒.

Bir keresinde, paydostan sonra okuldan ├ž─▒k─▒nca sete yakla┼č─▒p bakm─▒┼čt─▒m. ├çok korkutucu g├Âr├╝n├╝yordu. Her zamanki halinden ├žok farkl─▒yd─▒. Alabildi─čine geni┼člemi┼čti. H─▒zla ve b├╝y├╝k bir u─čultuyla ak─▒yordu. Kocaman a─ča├žlar yekpare halde, k├Âk├╝ g├Âvdesi, dallar─▒yla s├╝r├╝kleniyor, k├Âpr├╝n├╝n birka├ž kar─▒┼č alt─▒ndan ge├žip gidiyordu.

Bu manzara pek seyrek rastlan─▒r bir durum de─čildi asl─▒nda. ├ç├╝nk├╝ Uluabat deresi, g├╝ney taraf─▒ndan g├Âle giren b├╝t├╝n sular─▒ ta┼č─▒yan dere. G├Âl, s─▒─č oldu─ču i├žin onca suyu tutam─▒yor. Y├╝zeyine d├╝┼čen ya─čmurla birlikte t├╝m fazlal─▒─č─▒ dere yoluyla denize ak─▒yor. Kocadere, bu dere ile Hanife deresi ve Kara dereden gelen sular─▒ ta┼č─▒yamay─▒nca g├Âle d├Ân├╝yordu. O zaman da g├Âl├╝n y├╝zeyi,┬á k├Ây├╝n t├╝m meras─▒n─▒ tarlalar─▒n─▒ kapsayacak kadar geni┼čliyordu.

G├Âle veya dereye ├žocuklar─▒n kendi ba┼č─▒na girmesine de pek izin verilmiyordu. Su bulan─▒k, zemin de batakl─▒kt─▒ ├ž├╝nk├╝. Batakl─▒kta y├╝zmek zordur, tehlikelidir. UluabatÔÇÖta ├žok kimse y├╝zmeyi bilmez bu y├╝zden. Korkuldu─ču i├žin ├žocuklar─▒ b─▒rakmazlar y├╝zmeye. Azmak k─▒sm─▒na gider y├╝zmek isteyenler,┬á ├žocuklar de─čil de gen├žlerÔÇŽ Azmak da ├žok eski olmasa gerek. San─▒yorum yap─▒m─▒ cumhuriyetin kurulu┼čundan hemen sonra ba┼čl─▒yor, ama tamamlanmas─▒ ├žok, ├žok daha sonra. ├ľncesinde o da yokÔÇŽ

BO─×AZKESEN B─░R KALE

Bizans tarih yaz─▒c─▒lar─▒na g├Âre Aleksi Komnenos (l. Komnenos) yapt─▒rm─▒┼č Liputyum (Uluabat) kalesini, bir bo─čazkesen olarak, galiba 1 110ÔÇÖlarda; Sel├žuklular b├Âlgede etkinlik g├Âstermeye ba┼člay─▒nca hem bu ticaret yolunu korumak hem de onlar─▒n daha bat─▒ya ilerlemelerini engellemek i├žin… Bu d├Ânem, Venedikli tacirlerin de b├Âlgedeki ticari faaliyeti y├Ânettikleri bir d├Ânem. Aleksi Komnenos, ┬ágerek Sel├žukluya kar┼č─▒ gerekse kurucusu oldu─ču hanedan─▒n i├žerideki has─▒mlar─▒na kar┼č─▒ onlar─▒n deste─čini almak i├žin kimi imtiyazlar tan─▒m─▒┼č ve ticari imtiyazlar─▒n korunaca─č─▒na dair resmi, yani s├Âzle┼čmelerle sabit g├╝venceler vermi┼č onlara. ┬áBizans askerleri de ─░stanbulÔÇÖdan bu su yolunu kullanarak gelirmi┼č Uluabat kalesine ya da garnizonunaÔÇŽ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču da bu suyolunu, Bursa ile ─░stanbul ve bu ikisiyle G├╝ney Marmara kentleri aras─▒ndaki tecimsel faaliyeti kolayla┼čt─▒ran bir ara├ž olarak kullanm─▒┼č. XIX. y├╝zy─▒lda Uluabat ile Mihal─▒├ž Bo─čaz─▒ (Karacabey Bo─čaz─▒)┬á aras─▒ndaki g├Âlaya─č─▒nda “vapur i┼čletme” hakk─▒n─▒n bir imtiyaz olarak devlet├že verildi─či biliniyor. Bursa K├╝t├╝─č├╝‘nde belirtilen bir belgeye g├Âre, bu imtiyaz 16 May─▒s 1859’dan itibaren 31 y─▒l s├╝reyle ─░stanbul Langa’da mukim Osmanl─▒ yurtta┼č─▒ Kostio─člu H─▒risto’ya verilmi┼čti. Bu imtiyaz─▒n 1890ÔÇÖda yenilenip yenilenmedi─čini bilmesek de seferlerin s├╝rd├╝─č├╝n├╝ biliyoruzÔÇŽ

Sonu├ž olarak Uluabat kalesinin, Venediklilere verilen imtiyazlara g├╝vence sa─člamak ve Sel├žuklu T├╝rklerinin olas─▒ etkinliklerine kar┼č─▒ ├Ânlem almak amac─▒yla kuruldu─čunu s├Âyleyebiliyoruz. Bu arada belirtmek gerekiyor ki Sel├žuklu-Bizans ÔÇťkar┼č─▒tl─▒─č─▒ÔÇŁ yahut ┬áÔÇťd├╝┼čmanl─▒─č─▒ÔÇŁ ne kadar ger├žekse, o kadar da su ge├žirmez de─čildir: Sel├žuklu ┼čehzadelerin Bizans saray─▒n─▒n uzun s├╝reli konuklar─▒ olmas─▒ndan, ┬áorada e─čitim g├Ârmelerinden, hatta saray i├ži entrikalara adlar─▒n─▒n kar─▒┼čmas─▒ndan bunu anlar─▒z. Uluabat kalesinin kurulmas─▒ndan yaln─▒zca 7 y─▒l sonra Komnenoslar─▒n ÔÇťMegas DemostikosÔÇŁunun T├╝rk bir komutan olmas─▒ da bu taraf─▒yla ilgin├ž say─▒labilir: Aksukos ad─▒ndaki bu komutan Bizans saray─▒na 9 ya┼č─▒nda al─▒nm─▒┼č, orada e─čitildikten sonra da Bizans imparatorlu─čunun do─ču ve bat─▒ ordular─▒n─▒n komutanl─▒─č─▒n─▒ 1 118ÔÇÖden ba┼člayarak tam 32 y─▒l s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝rÔÇŽ

Anna Komnena, Alexs─▒adÔÇÖta, babas─▒ Aleksi KomnenosÔÇÖun buraya ordusuyla geldi─činde karargah─▒n─▒ Uluabat k├Âpr├╝s├╝ yak─▒nlar─▒ndaki bir su kayna─č─▒ olan ÔÇťKaryxÔÇŁ de kurdu─čunu s├Âyler.┬á Bilge Umar,┬á bu sayfaya d├╝┼čt├╝─č├╝ dipnotunda,┬á KomnenaÔÇÖn─▒n s├Âz├╝n├╝ eti─či su kayna─č─▒n─▒ tespit edemedi─čini belirtirÔÇŽ

UluabatÔÇÖ─▒n ne kadar ├Ânemli oldu─ču ┼čuradan belli ki BursaÔÇÖdan 18 y─▒l, Mihal─▒├ž ve Kirmast─▒ÔÇÖdan da alt─▒ y─▒l sonra ele ge├žirilebilmi┼č Osmanl─▒ devletince. ├ťstelik anla┼čma yoluyla yap─▒lm─▒┼č bu i┼čÔÇŽ

┼×├Âyle bir hikayesi de vard─▒r bu olay─▒n: Osman Gazi, Bursa ku┼čatmas─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝rken ├ževredeki k├╝├ž├╝kl├╝ b├╝y├╝kl├╝ kimi kaleleri de gerek anla┼čarak gerekse zorla almaya ba┼člar. Bunlardan direnmeyi se├žen Kite kalesinde zorlu bir sava┼č olur. Sonunda yenilgiye u─črayan Kite tekfuru, yak─▒n adamlar─▒yla ka├ž─▒p buraya s─▒─č─▒n─▒r. Osman Gazi, Uluabat ├Ânlerine gelip d├╝┼čman─▒n─▒n teslim edilmesini ister. Buradakiler de, Osmano─čluÔÇÖnun Uluabat k├Âpr├╝s├╝nden asla ge├žmeyece─či s├Âz├╝n├╝ al─▒p teslim ederler Kite tekfurunu. Hik├óyenin ilgin├ž taraf─▒; Uluabat d├╝┼čt├╝kten sonra da, Osman GaziÔÇÖnin bu s├Âz├╝ne Osmanl─▒ sultanlar─▒n─▒n uymas─▒d─▒r. A┼č─▒kpa┼čazadeÔÇÖnin aktard─▒─č─▒na g├Âre buradaki k├Âpr├╝y├╝ kullanmay─▒p kay─▒kla ge├žerlermi┼č bir taraftan di─čer tarafaÔÇŽ

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ┼×eytan Arabas─▒ ÔÇô Bisiklet

─░kinci bir hik├óye de, KaracabeyÔÇÖde camisi bulunan Rungu┼č Pa┼ča ile ilgilidir. Rungu┼č Pa┼ča, Uluabat al─▒n─▒rken pa┼ča filan de─čil, yaln─▒zca bir s─▒─č─▒rtma├žm─▒┼č. UluabatÔÇÖ─▒ almak i├žin f─▒rsat kollayan Osmanl─▒ askerlerini, s─▒─č─▒rlar─▒n al─▒nmas─▒ i├žin kap─▒lar─▒n a├ž─▒ld─▒─č─▒ bir s─▒rada kaleye sokarak UluabatÔÇÖ─▒n d├╝┼čmesini sa─člam─▒┼č. Sonras─▒nda da Osmanl─▒ hizmetindeki bir asker olarak ├že┼čitli sava┼člarda o kadar yararl─▒ olur ki pa┼čal─▒k r├╝tbesini edinir. Son olarak Ni─čboluÔÇÖda da sava┼čt─▒ktan sonra gelip KaracabeyÔÇÖe yerle┼čir. Padi┼čah (Y─▒ld─▒r─▒m Bayez─▒d), Uluabat k├Ây├╝ ├ževresindeki ├Ânemli miktarda araziyi onun vakf─▒na ba─č─▒┼člar.

Bu kaleden s├Âz eden bir kitapta, yak─▒nlar─▒nda suyu ├žok g├╝zel bir kayna─č─▒n bulundu─čundan bahsediliyor.┬á KomnenosÔÇÖun kararg├óh kurdu─ču, Bilge UmarÔÇÖ─▒n da yerini tespit edemedi─či o su kayna─č─▒ ├çingen ├çe┼čme olmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ t├╝m Uluabat ├ževresinde suyu benzersiz lezzette olan tek su kayna─č─▒ oydu ve babam, b├╝y├╝kbabam ve babaannemin iki o─člu, iki gelini ve 6 torunu ile tek otorite alt─▒nda birlikte ya┼čad─▒─č─▒ Hac─▒o─čullar─▒ EviÔÇÖne ├žok s─▒k su ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r oradanÔÇŽ

├çingen ├çe┼čme yaln─▒z UluabatÔÇÖ─▒n de─čil, KaracabeyÔÇÖin de g├Âzdesiydi o zamanlarda. KaracabeyÔÇÖden de trakt├Ârle su almaya gelenler oluyordu. Gen├žlerin de e─členmek i├žin tercih ettikleri yerlerdendi, meyhane gibiÔÇŽ

Bu arada kale i├žinde ve d─▒┼č─▒nda iskelet kal─▒nt─▒lar─▒na, daha ├Ânemlisi Bizans ├Âncesi olmas─▒ muhtemel bir tak─▒m buluntulara da rastlanmaktayd─▒. ├ľzellikle trakt├Âr gibi g├╝├žl├╝ ara├žlar─▒n k├Âye girmeye ba┼člad─▒─č─▒ 1950ÔÇÖli y─▒llarda,tarlalar daha derinlemesine s├╝r├╝ld├╝─č├╝ i├žin olmal─▒ pulluk demirine tak─▒l─▒p ├ž─▒kar─▒lan bir mezar stelini hat─▒rl─▒yorum. Babam, ├╝zerinde evli bir ├žifti sembolize eden bir r├Âlyef bulunan bu steli bizim evin bodrumunda korumaya alm─▒┼čt─▒. Ancak m├╝ze m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne bildirmesine kar┼č─▒l─▒k, m├╝ze yetkilileri┬á ÔÇťBizde bunlardan ├žok varÔÇŁ gerek├žesiyle almaya yana┼čmam─▒┼čt─▒.┬á ├ťzerinde ha├ž bulunmad─▒─č─▒ i├žin ÔÇťBizans ├ÂncesiÔÇŁ diye tahmin y├╝r├╝tt├╝─č├╝m o stel, uzun s├╝re bo┼č kald─▒─č─▒ i├žin kendili─činden y─▒k─▒l─▒p giden Hac─▒o─čullar─▒ evi ile birlikte yok olup gitti.

O evin de klasik T├╝rk veya Rum k├Ây evi ile pek uyu┼čmayan kendine ├Âzg├╝ denebilecek bir├žok ├Âzelli─či vard─▒, ama bunlardan s├Âz etmeyece─čimÔÇŽ

MAVNALARLA TA┼×IMACILIK YAPILMAKTAYDI

Mavnalar─▒n UluabatÔÇÖtan -bo─čazdan- ge├žip ApolyontÔÇÖa kadar gittiklerini bilirim. Y├╝k ta┼č─▒maktayd─▒ bunlar. AnadoluÔÇÖdan koyun s├╝r├╝leri, Karacabey ve Mustafakemalpa┼ča ovalar─▒ndan so─čan, patates, ba┼čka sebzeler ve meyve dolu olarak denize do─čru iner, ba┼čka ├╝r├╝nlerle dolu olarak d├Ânerdi bunlar. Ama daha ├Âncesinde yolcu da ta┼č─▒n─▒rm─▒┼č buradan (Uluabat) ve bo─čazdan (Bayramdere) ApolyontÔÇÖa ve belki ba┼čka yerle┼čkelere deÔÇŽ

Karayollar─▒ ├Ânem kazand─▒ktan sonra ├Ânce yolcu ta┼č─▒yan tekneler, ard─▒ndan da bu mavnalar yok olup gitti. Yoksul d├╝┼čen sahiplerinin terk etti─či baz─▒ teknelerin k─▒y─▒da, s─▒─čl─▒kta b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ yerde ├ž├╝r├╝d├╝─č├╝n├╝, zamanla da s├╝r├╝klenip ye de bat─▒p gitti─čini anlat─▒rlarÔÇŽ Tabii bu s├Âz├╝n├╝ etti─čim mavnayla ta┼č─▒mac─▒l─▒k 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n ortalar─▒ falanÔÇŽ Benim g├Ârebildi─čim, tan─▒k olabildi─čim bununla s─▒n─▒rl─▒ÔÇŽ

Ya┼čl─▒lar, daha ├Âncesinde Marmara Denizi ile Uluabat G├Âl├╝ aras─▒nda bo─čaz ├╝zerinden d├╝zenli bir trafik bulundu─čunu da anlatmaktayd─▒lar. Osmanl─▒ imparatorlu─ču d├Âneminde bunun imtiyaz─▒n─▒ alm─▒┼č ki┼či veya ┼čirketlerin oldu─ču da -├Ârne─čin 16 May─▒s 1859’dan itibaren 31 y─▒l s├╝reyle ─░stanbul Langa’da mukim Kosti o─člu H─▒risto’ya verilmi┼čti bu imtiyaz-┬á ayr─▒ bir ger├žekÔÇŽ

K├Ây├╝n giri┼činde sa─čda, ┼čimdiki k├Âpr├╝den Karacabey y├Ân├╝nde ge├žerken g├Âr├╝lebilen k├╝├ž├╝k bir ada vard─▒r. ┼×imdi yaz k─▒┼č g├Âr├╝n├╝yor, kal─▒c─▒ bir ada oldu. Eskiden yaln─▒z yaz─▒n ortaya ├ž─▒kard─▒. K─▒┼č─▒n ve bahar aylar─▒nda g├Âr├╝nmez olurdu. Bu y├╝zden, yaz─▒n en s─▒cak g├╝nlerinde bile hep bahar havas─▒ eserdi orada. Bitkileri hep ├žok taze ve ye┼čil, a─ča├žlar─▒n─▒n g├Âlgesi hep serindi. Uluabatl─▒lar─▒n piknik yapmay─▒ sevdikleri bir yerdi.

En erken H─▒d─▒rellezÔÇÖde filan ba┼člard─▒ oraya ge├ži┼čler. Kimi seneler daha da ge├žÔÇŽ

Bo─čaz─▒n mevsimine ba─čl─▒ olarak tersine akt─▒─č─▒ bir d├Ânemi de vard─▒. Kocadere, toplad─▒─č─▒ sular─▒ denize veremeyince g├Âle d├Ânerdi sular.┬á G├Âlden ta┼čk─▒nlar b├Âyle zamanlarda, yani suyun g├Âle d├Ând├╝─č├╝ zamanlarda olurdu esas olarak.

┬áM─░NAREDE N├ľBET TUTULUR, S─░LAH ATILIRDI

Ta┼čk─▒n zaman─▒ herkesi uyar─▒rlard─▒. ÔÇť├ťst├╝ ├╝st├╝ne silah sesi duydu─čunuzda hemen evlerinizi terk edinÔÇŁ diye. Gen├žler n├Âbet tutard─▒ s─▒rayla. G├╝nd├╝z n├Âbetinde minareye ├ž─▒karlar, oradan suyun seddi a┼č─▒p a┼čmayaca─č─▒n─▒ g├Âzetlerlerdi.┬á A┼čmas─▒ durumunda hemen silah at─▒l─▒rd─▒. Herkes bizim bah├žeye toplan─▒rd─▒ ├Âyle g├╝nlerde. Bir korku ve endi┼če havas─▒ eserdi. Gece, uyumadan ├Ânce babam uyar─▒rd─▒ ÔÇťSilah at─▒ld─▒─č─▒nda hemen armut a─čac─▒na t─▒rman, orada bekle; ben gelip seni kurtar─▒r─▒mÔÇŁ diyeÔÇŽ

Karde┼člerimin b├╝y├╝─č├╝ oldu─čum i├žin bunu yapabilirdim. Armut a─čac─▒, dal─▒ buda─č─▒ bol, g├Âvdesi sa─člam bir a─ča├žt─▒ ger├žekten. Daha da ├Ânemlisi babam─▒n bana g├╝venmesi,┬á ilk anda ba┼č─▒m─▒n ├žaresine bakabilece─čime inanmas─▒yd─▒.┬á Bu y├╝zden g├╝ven verirdi s├Âzleri.┬á ÔÇťDi─čerlerini kurtaracak, sonra gelip Armut a─čac─▒ndan beni alacakÔÇŁ diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m.

Uluabat d├╝md├╝z yer. Bir taraf─▒ g├Âl, bir taraf─▒ dere. Derenin yata─č─▒ da ├Âyle engeller aras─▒ndan ge├žiyor de─čil. Bo─čaza kadar d├╝md├╝z gidiyor. K─▒┼č─▒n bu bo─čazdan denizden ovaya do─čru ├žok sert r├╝zgarlar eser.┬á K─▒┼člar─▒ ├žok so─čuktur bu y├╝zden. Mesela zeytin olmaz bizim k├Âyde.┬á Daha y├╝kseklerde yeti┼čmesine ra─čmen UluabatÔÇÖta yeti┼čmez. Zakkum da yeti┼čmez.┬á Belki ┼čimdi yeti┼čiyordur, ama ├žocuklu─čumda yeti┼čmezdi. K─▒┼č─▒n dondurucu so─čuklar─▒ y├╝z├╝ndenÔÇŽ

Eskiden kozac─▒l─▒k yayg─▒nd─▒. Bu y├╝zden ├žok dut a─čac─▒ vard─▒ k├Âyde. ─░pek├žilik Enstit├╝s├╝ÔÇÖnden al─▒nan kibrit kutusundan birazc─▒k daha b├╝y├╝k bir kutu i├žindeki tohumlar─▒ ninem g├Â─čs├╝nde muhafaza ederdi bir s├╝re.┬á ├ç├╝nk├╝ beden s─▒cakl─▒─č─▒nda tutulmalar─▒ gerekiyordu. ┬áKoza i┼či kad─▒nlar─▒n i┼čiydi zaten. ─░┼či de kad─▒nlar─▒nd─▒, paras─▒ da.┬á Yaln─▒z ÔÇťalad─▒ÔÇŁ zaman─▒, daha ├žok yaprak gerekti─či i├žin erkekler dut dallar─▒ keser getirirdi. Bunun d─▒┼č─▒nda pek kar─▒┼čmazlard─▒ koza i┼čine.┬á Kozalar toplan─▒nca kad─▒nlar, ┼čehirlik giysilerini giyer BursaÔÇÖya, Koza HanÔÇÖa gelirlerdi ├╝r├╝nlerini satmak i├žin. ├çar┼č─▒y─▒ pazar─▒ bilen k├Âyden bir erkek de yanlar─▒nda olurdu. Kozalar sat─▒l─▒nca Uzun ├çar┼č─▒ÔÇÖya ge├žilir ├╝st ba┼č al─▒n─▒r, di─čer ├žar┼č─▒lar gezilir, ak┼čam├╝st├╝ne do─čru UlucamiÔÇÖnin yan─▒nda bulu┼čulurdu. Uluabat otob├╝s├╝ oradan kalkard─▒ ├ž├╝nk├╝ÔÇŽ

M├ťSL├ťMAN MAHALLES─░NDE SALYANGOZ

K├Ây meydan─▒ eskiden, eski Uluabat k├Âpr├╝s├╝n├╝n bat─▒ ucundan ba┼čl─▒yordu. Sa─čda kale, i├žinde kilise, kar┼č─▒ tarafta eski cami, ilerde yeni cami, arada birka├ž d├╝kk├ón, kahve ve aralar─▒nda parke d├Â┼čeli eski Karacabey yoluÔÇŽ Orada bir de meyhane varm─▒┼č 1924ÔÇÖe kadar: BarbaÔÇÖn─▒n Meyhanesi!

Ya┼čl─▒lar─▒n an─▒lar─▒nda BarbaÔÇÖn─▒n Meyhanesi ├žok ├Ânemli yer tutuyordu: BarbaÔÇÖn─▒n Meyhanesinde ikenÔÇŽ BarbaÔÇÖn─▒n MeyhanesiÔÇÖnin ├Ân├╝nden ge├žiyordum kiÔÇŽ Meyhaneci Barba, bir g├╝n dedi kiÔÇŽ

Bu giri┼čle ba┼čl─▒yor uzay─▒p gidiyordu bu an─▒lar. Dedem, bir keresinde ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒:

Bir ak┼čam i├žtik BarbaÔÇÖda. S├Âz uzad─▒, sohbet koyula┼čt─▒k├ža daha da i├žtik. Yenebilecek ne varsa onu da silip s├╝p├╝rd├╝k. ÔÇťYahu Barba,┬á yok mu masaya koyaca─č─▒n bir ┼čeyÔÇŁ dedik.

-ÔÇťVar, var da, size g├Âre de─čilÔÇŁ dedi.

-ÔÇťNe demek size g├Âre de─čil!┬á Senin yedi─čini biz niye yemeyecekmi┼čiz?ÔÇŁ diye ├╝steledik.

Barba, ÔÇť─░yi o zaman, g├╝nah benden gittiÔÇŁ deyip ├ž─▒kt─▒. D├Ând├╝─č├╝nde k├╝├ž├╝k bir tencere vard─▒ elinde.

– ÔÇťSon defa s├Âyl├╝yorum: Bu yemek size g├Âre de─čil!ÔÇŁ

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Ye┼čilÔÇÖe de Deli G├Ân├╝l Ye┼čilÔÇÖe

├çok i├žmi┼čizÔÇŽ Dinlemedik onu.┬á Israr ettik. O da, elindeki tencereyi masaya b─▒rak─▒p oradan servis yapt─▒. Hayat─▒mda yedi─čim en lezzetli yemekti. Sorduysak da s├Âylemedi o ak┼čam.

S├╝rekli ÔÇťNeydi o Barba?ÔÇŁ diye ├╝steledi─čim i├žin bir g├╝n s├Âyledi. Salyangoz yeme─čiymi┼č me─čer. ├çok lezzetliydi. Barba ├žok h├╝nerli adamd─▒. Bal─▒─č─▒ ondan yememi┼čsen bal─▒k yedim demeyeceksin. ├çok da temiz insand─▒. ─░┼čleri de kendisi kadar temizdiÔÇŽ

Bunlar─▒ dinledik├že, ÔÇťMadem bu kadar ├Âzl├╝yorlar BarbaÔÇÖn─▒n MeyhanesiÔÇÖni, neden biri ├ž─▒k─▒p bir meyhane a├žm─▒yor?ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m.

BarbaÔÇÖn─▒n Meyhanesi ile birlikte gidi┼činin, k├Ây├╝n hayat─▒nda ├Ânemli bir eksiklik yaratt─▒─č─▒ besbelliydi, ama bir meyhane a├žmay─▒ d├╝┼č├╝nen de olmad─▒ ÔÇŽ

─░┼čgal s─▒ras─▒nda da, k├Ây├╝n Rumlar─▒n─▒n T├╝rk kom┼čular─▒na arka ├ž─▒kt─▒─č─▒ ve onlar─▒ Yunan ordusundan ya da bu ordudan icazetli ya─čmac─▒lar─▒n tasallutundan korudu─ču anlat─▒l─▒rd─▒. Karacabey yak─▒l─▒p y─▒k─▒lmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, UluabatÔÇÖ─▒n yak─▒lmamas─▒ da k├Ây├╝n Rum halk─▒n─▒n bu tutumuna ba─član─▒rd─▒. ├çocuklu─čumda b├╝y├╝klerin, gerek aile i├žinden gerek d─▒┼č─▒ndan kulak verdi─čim sohbetlerinde s├Âz├╝ edilen ┼č├Âyle bir hik├óye vard─▒:

─░┼čgalden sonra bir ┼čeylerden ku┼čkulanan Yunan jandarmas─▒, k├Âye bask─▒n verip aralar─▒nda Ahmet dedemin de oldu─ču k├Ây├╝n ├Ânde gelen erkeklerini toplay─▒p sorgu sualden ge├žiriyor ve sonunda be┼č veya alt─▒ ki┼čiyi al─▒koyup di─čerlerini sal─▒veriyor. Al─▒konulanlar k├Ây├╝n 14. Veya 15. y├╝zy─▒ldan kalma eski camisine hapsediliyor. Anlat─▒lana g├Âre bunlar, askeri birliklere kar┼č─▒ sabotaj veya sald─▒r─▒lardan sorumlu tutulduklar─▒ndan buradan al─▒n─▒p idam mangas─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kacak ki┼čilerÔÇŽ

Sabahleyin,┬á camiden elleri kollar─▒ ba─članm─▒┼č olarak ├ž─▒kar─▒l─▒p k├Ây meydan─▒na ├ž─▒kar─▒ld─▒klar─▒nda, k├Ây├╝n ├Ânde gelen Rumlar─▒ Yunan birli─či komutan─▒n─▒n elini ete─čini ├Âp├╝p kom┼čular─▒n─▒n selameti i├žin ricac─▒ oluyor.┬á Komutan,┬á buyruk├žu ve azametli kibri i├žinde onlar─▒ dinlese de karar─▒n─▒ pek de─či┼čtirmi┼če benzemiyor.┬á O arada dedemlerin ├žiftinde ├žubu─čunda hizmet etse de aile ile ├žok i├žli d─▒┼čl─▒ Marika ileriye f─▒rlay─▒p ayaklar─▒na kapan─▒yor komutan─▒n. Kald─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒yorlarsa da ba┼čaram─▒yorlar.┬á Sonunda, komutan MarikaÔÇÖy─▒ dinlemek zorunda kal─▒yor. Dinleyince de tutuklular─▒n ├ž├Âz├╝lmesini emredip birli─či ile k├Âyden ayr─▒l─▒yorÔÇŽ

Ahmet dedemle, k├Ây├╝n ├Âteki ├Ânde gelenlerinin o g├╝n kur┼čuna dizilmekten ya da as─▒larak idam edilmekten Marika sayesinde kurtulduklar─▒na inan─▒l─▒yordu k├Âyde. B├Âyle miydi ger├žekten bilinmez, ama Marika ad─▒ AllahÔÇÖtan rahmetini esirgememesi ve mekan─▒n─▒ cennet k─▒lmas─▒ dilenmeden an─▒lm─▒yorduÔÇŽ

1960ÔÇÖLARA KADAR DERE SUYU ─░├ç─░L─░YORDU

Uluabatl─▒lar,┬á 1960ÔÇÖa kadar g├Âl├╝n, daha do─črusu derenin suyunu i├žti. O tarihte, BursaÔÇÖdan hay─▒rsever bir kad─▒n kuyu vurdurup tulumba kurdurdu k├Âye.┬á Her y─▒l orada resmi t├Âren yap─▒l─▒yor Ulubatl─▒ Hasan i├žin, bilmem ne; ama k├Âye ilk ├že┼čmeyi devlet de─čil, k├Âyl├╝ler de de─čil BursaÔÇÖdan hay─▒rsever bir kad─▒n d├╝┼č├╝n├╝yor!

Ya┼čl─▒lar, bir s├╝re daha dere suyu i├žmeye devam ettiler. Batakl─▒k kokmayan suyu ÔÇťtats─▒zÔÇŁ buluyorlard─▒.┬á Sonra, sonra onlar da al─▒┼čt─▒ tulumba suyuna.

Eski k├Âpr├╝n├╝n yerine, biraz daha bat─▒da yeni k├Âpr├╝ kurulunca, k├Ây├╝n ekseni de─či┼čti. K├Ây meydan─▒ yeni k├Âpr├╝ye g├Âre yeniden ┼čekillendi. Orada yeni cami yap─▒ld─▒. Sonras─▒nda Ulubatl─▒ Hasan An─▒t─▒ dikildi. Karacabey yolunun iki taraf─▒na d├╝kk├ón, kahve, f─▒r─▒n yerle┼čti. Meydan da buras─▒ oldu.

Yak─▒nlarda bu k├Âpr├╝n├╝n yerine de yeni bir k├Âpr├╝ in┼ča edildi. Karde┼čim Se├žil Cam, Karayollar─▒ Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde k├Âpr├╝lerden sorumlu dairenin ┼čefiydi o zaman. Bir Ulubatl─▒ olarak ┼čimdiki iki tarafl─▒ (gidi┼č ve geli┼či ayr─▒) k├Âpr├╝n├╝n projesinden in┼čas─▒na, tamamlan─▒p teslim edilmesine kadar her a┼čamas─▒nda sorumlu olarak m├╝dahil oldu. Bu bak─▒mdan, g├╝n├╝m├╝zdeki Uluabat k├Âpr├╝s├╝ bir Uluabatl─▒n─▒n eseridir denebilir.

UluabatÔÇÖ─▒ ta┼čk─▒ndan koruyan seddeyi, Devlet Su ─░┼čleri yapt─▒. Tarihi ├žok eskiye gitmez, ama UluabatÔÇÖa ├žok ├╝nl├╝ bir hem┼čeri kazand─▒rm─▒┼čt─▒r: Yusuf Kur├ženli!

Yusuf Kur├ženliÔÇÖnin babas─▒ bu seddenin in┼čas─▒nda ta┼čeron olarak ├žal─▒┼čm─▒┼č. Baba i┼či al─▒nca, Kur├ženliÔÇÖler ailecek gelip yerle┼čmi┼čler UluabatÔÇÖa, bir daha da ayr─▒lmam─▒┼člar.

Merhum Yusuf Kur├ženli bayramda, cenazede k├Âyde beklenen insand─▒. O da kendini Uluabatl─▒ sayard─▒. Recep Abimle (Recep ├çolak) yak─▒n arkada┼čt─▒lar. K├Âye son geli┼či onun cenazesinde oldu.

Yan─▒lm─▒yorsam 1964 senesi, sular bu seddeyi de a┼čt─▒. Can kayb─▒ olmad─▒ k├Âyde, ama pek ├žok ev y─▒k─▒ld─▒. Karacabey y├Ân├╝nde sol kolda,┬á k├Ây├╝n solundaki evler 1964 senesindeki o ta┼čk─▒ndan ve selden sonra devletin yapt─▒─č─▒ tek tip afet evleridir. Bu olaydan sonra biz, BursaÔÇÖya ta┼č─▒nd─▒k. Annem Merinos ─░lkokuluÔÇÖnda ├Â─čretmendi. Dolay─▒s─▒yla UluabatÔÇÖtaki evimizin kap─▒s─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki o armut a─čac─▒na ÔÇťte┼čk─▒n varÔÇŁ ya da ÔÇťsel geliyorÔÇŁ ├ža─č─▒r─▒┼č ba─č─▒r─▒┼č─▒ aras─▒nda bir daha ├ž─▒kmam gerekmedi.

M├ťHEND─░S HANSÔÇÖIN KARGASI HUR┼×─░T

Uluabat deresinin yahut g├Âlaya─č─▒n─▒n ├╝zerindeki yeni k├Âpr├╝n├╝n (┼×imdi kullan─▒lmakta olan k├Âpr├╝den ├Ânceki betonarme k├Âpr├╝) in┼čas─▒nda Alman bir m├╝hendis g├Ârevliymi┼č.┬á HansÔÇÖm─▒┼č bu m├╝hendisin ad─▒.┬á ─░n┼čaat s├╝resince UluabatÔÇÖta ya┼čam─▒┼č o da. O─člu Kurt,┬á trampetini boynuna asar, ├žala, ├žala dola┼č─▒rm─▒┼č k├Ây├╝n i├žinde. Pek sevimli bir ├žocuk olmasa da herkes severmi┼č onu. ÔÇť Nereden ├ž─▒kt─▒ bu trampetÔÇŁ diye yad─▒rgayan da olmam─▒┼čÔÇŽ

─░n┼čaat M├╝hendisi HansÔÇÖ─▒n e─čitti─či ve ad─▒n─▒ ÔÇťHur┼čitÔÇŁ koydu─ču bir kargas─▒ varm─▒┼č. ÔÇťHur┼čit!ÔÇŁ diye seslendi─či zaman karga, dallar─▒n aras─▒nda s├╝z├╝l├╝p a┼ča─č─▒ iner M├╝hendis Hans BeyÔÇÖin sa─č omzuna konar, ba┼č─▒n─▒ e─čip y├╝z├╝ne bakarak ni├žin ├ža─č─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ anlamaya ├žal─▒┼č─▒rm─▒┼č. Hans, UluabatÔÇÖtan gidince Hur┼čit bir hayli aram─▒┼č olmal─▒ onuÔÇŽ

Bu arada, HansÔÇÖ─▒n UlubatÔÇÖa katk─▒s─▒n─▒n yaln─▒zca k├Âye yeni bir k├Âpr├╝ kurmas─▒ndan ve kargalar─▒n ne denli zeki ku┼člar oldu─čunu herkese kan─▒tlamas─▒ndan ibaret olmad─▒─č─▒n─▒ belirteyim.┬á ÔÇťBuzdolab─▒ÔÇŁ dedi─čimiz so─čutucu ayg─▒tla UluabatÔÇÖ─▒ ilk kez tan─▒┼čt─▒ran da Hans olmu┼č. K├Âyde o zaman elektrik yok -benim ├žocuklu─čumda da yoktu-, ama HansÔÇÖ─▒n bir jenerat├Âr├╝ oldu─čundan hem evini elektrikle ayd─▒nlat─▒yor hem de so─čutucusunu kullanabiliyor. ─░┼čte o so─čutucu, m├╝hendis HansÔÇÖ─▒n bir bak─▒ma hayrat─▒ oluyor k├Ây i├žin. K├Âyden hemen herkes gerekti─činde buz alarak,┬á gerekti─činde ┼čerbetini, ┼čurubunu so─čutarak yahut bir bardak so─čuk su i├žerek yararlan─▒yor ondanÔÇŽ

Yeni k├Âpr├╝n├╝n m├╝hendisi HansÔÇÖa ili┼čkin hikayeleri 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda ├žok dinledim. Oysa eski k├Âpr├╝n├╝n iptal edilip yerine biraz daha bat─▒daki betonarme yeni k├Âpr├╝n├╝n yap─▒l─▒p ula┼č─▒ma a├ž─▒ld─▒─č─▒ tarih 1949 veya 1950ÔÇŽ Aradan yakla┼č─▒k 15 y─▒l ge├žmesine kar┼č─▒l─▒k, bunlar veya k├Âpr├╝ye ili┼čkin ba┼čka olaylar daha birka├ž g├╝n ├Ânce ya┼čanm─▒┼č gibi anlat─▒lmaktayd─▒ÔÇŽ

Eski k├Âpr├╝, iki yakada ta┼čtan ├Âr├╝lme ayaklara oturan kalaslarla in┼ča edildi─čini anlat─▒lanlar yan─▒nda foto─čraflar─▒ndan da biliyoruz. Yolcu veya y├╝k ta┼č─▒yan ara├žlar k├Âpr├╝ye gelince durur, yolcular iner, y├╝kler bo┼čalt─▒l─▒r ├Âyle ge├žermi┼č. Y├╝kl├╝ ara├žlar─▒ ta┼č─▒mayaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝rm├╝┼č o eski k├Âpr├╝n├╝n. ─░ki yakadaki ta┼č ├Ârg├╝ ayaklar g├╝n├╝m├╝zde de g├Âr├╝lebilmekteÔÇŽ

Toplam Okuma: 346 , Bug├╝n: 2 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Serpil Tonak

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

29 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larda ─░sk├ón Politikas─▒ ve ├çerkesler i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

28 Kas─▒m 2020, ├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel i├žin yorumlar kapal─▒
Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

28 Kas─▒m 2020, Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam i├žin yorumlar kapal─▒
Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

23 Kas─▒m 2020, Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

23 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

15 Kas─▒m 2020, Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival i├žin yorumlar kapal─▒
Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

15 Kas─▒m 2020, Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi i├žin yorumlar kapal─▒
├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

15 Kas─▒m 2020, ├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

9 Kas─▒m 2020, ├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č i├žin yorumlar kapal─▒
Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

9 Kas─▒m 2020, Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

9 Kas─▒m 2020, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak i├žin yorumlar kapal─▒
Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

9 Kas─▒m 2020, Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rk ve ├çelik Palas i├žin yorumlar kapal─▒
Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

9 Kas─▒m 2020, Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

1 Kas─▒m 2020, D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

1 Kas─▒m 2020, ─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

1 Kas─▒m 2020, Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

1 Kas─▒m 2020, Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede i├žin yorumlar kapal─▒
B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

29 Ekim 2020, B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču i├žin yorumlar kapal─▒