Prof. Dr. Nadir Paksoy
Prof. Dr. Nadir  Paksoy
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag
  • 03 Nisan 2020 Cuma
  • +
  • -

43 YIL ├ľNCE…
T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu─čum y─▒l─▒n (Cerrahpa┼ča 76) ertesi, AvrupaÔÇÖda uzun bir yolculu─ča ├ž─▒kt─▒m. Ba┼č─▒bo┼č, ak┼čam─▒ d├╝┼č├╝nmeden, yar─▒n─▒n ne getirece─čine tasalanmadan yollarda ge├žen sorumsuz g├╝nlerdi: t─▒pk─▒ Panait IstratiÔÇÖnin roman kahramanlar─▒ gibiÔÇŽ An─▒lar─▒ belle─čimde, duygular─▒ y├╝re─čimde tad─▒ hala dama─č─▒mdad─▒r. ─░yi ki yapm─▒┼č─▒m; ertelememi┼čim derim.

  • Prof. Dr. Nadir PAKSOY

1977 NisanÔÇÖda yolum ├çekoslovakyaÔÇÖya d├╝┼čt├╝. Toplumcu d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝m├╝n ivmesiyle sosyalist bir ├╝lke g├Ârmek istedim. Vize al─▒nmas─▒ nispeten kolayd─▒; tarihte de Bohemya prensli─či olarak Avusturya ─░mparatorlu─čunun i├žinde yer ald─▒─č─▒ndan, ├çekoslovakya Do─ču BlokuÔÇÖnun en ÔÇśAvrupal─▒s─▒ÔÇÖ say─▒l─▒yordu.

Tren, AlmanyaÔÇÖdan ├çekoslovak s─▒n─▒r─▒na vard─▒─č─▒nda, ├çek g├Ârevliler kompart─▒mana geldi. Trende tek t├╝k yabanc─▒ vard─▒. K├╝├ž├╝k s─▒rt ├žantama bakt─▒lar. ├çantada Newsweek dergisi vard─▒; yolda okurum diye alm─▒┼čt─▒m. El koydular. ÔÇśKapitalist propaganda ara├žlar─▒n─▒n sosyalist ├çekoslovakyaÔÇÖya girmesinin yasak oldu─čuÔÇÖ konusunda uyard─▒lar. Ka├ž g├╝n kalaca─č─▒m─▒ sordular. 1 hafta dedim. G├╝nl├╝─č├╝ 20 Alman Mark─▒ÔÇÖndan 7 g├╝nl├╝k 140 Mark kar┼č─▒l─▒─č─▒ ├çekoslovak KronuÔÇÖnu resmi kurdan zorunlu bozdurmam gerekti. Sonradan karaborsaya gitsem bile belirli miktarda bir d├Âvizin, devlet kasas─▒na girmesini garantiye ald─▒lar. Bir de elime otel karnesi verdiler. Her gece bu karneyi otelde damgalatmam─▒, ├ž─▒karken kald─▒─č─▒m gece kadar damga olmas─▒ gerekti─čini s─▒k─▒ s─▒k─▒ya tembihledirler. B├Âylece ÔÇśyabanc─▒ bir unsurÔÇÖ olarak nerede konaklad─▒─č─▒m bilinecekti!ÔÇŽ

K├╝resel ─▒s─▒nma dedikleri ger├žekten oluyor galiba. 43 y─▒l ├Ânce Nisan ortas─▒nda Prag kar i├žindeydi. So─čuk bir hava kar┼č─▒lad─▒. Bizdeki yer alt─▒ ge├žitlerini and─▒ran, bo─čuk, gri bir istasyondu Prag tren gar─▒ÔÇŽ

ÔÇťseher vakti habersizce girdi gara ekspres
ya─čmurlar i├žindeydi Prag
bir g├╝l├╝n dibinde g├╝m├╝┼č kakma bir sand─▒kt─▒
kapa─č─▒n─▒ a├žt─▒mÔÇŁ

Devletin resmi kurumu olan ├çekoslovak turizm b├╝rosuna u─čramak zorundayd─▒m. Yabanc─▒lara oteli oras─▒ sa─čl─▒yordu. B├╝t├žeme g├Âre 4 gece ├╝st ├╝ste kalabilece─čim bir otel yoktu ellerindeki listede. Her birinde, birer gecelik bo┼č yer oldu─čundan her gece farkl─▒ bir otelde kald─▒m. ─░stasyondan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kt─▒m.┬á Bo┼č duvarlarda; k─▒z─▒l bayrakl─▒, sol yumruklar─▒ havada, ┼čahlanan i┼č├ži, k├Âyl├╝, gen├žlik resimlerinin ├žizildi─či dev resimlerle kar┼č─▒la┼čt─▒m. Hava b─▒├žak gibi so─čuktu, ayaz iliklerime i┼čliyordu.

Girdi─čim kahvehanelerde insanlar─▒n durgun, mutsuz y├╝zleri dikkatimi ├žekti. Ya┼čl─▒ garsonlar hizmet ediyordu. Sipari┼či pat diye masaya vuruyorlar, fazla bir ┼čey sormama f─▒rsat b─▒rakmadan ├žekip gidiyorlard─▒. Masa ├Ârt├╝leri lekeli ve sigara yan─▒klar─▒yla delik de┼čikti. A─č─▒r i┼č makineleri operat├Ârlerinin, lokomotif makinistlerinin, tramvay vatmanlar─▒n─▒n ├žo─ču, orta ya┼č─▒ ge├žmi┼č kad─▒nlard─▒; i┼č tutumlar─▒ i├žinde kaba, kal─▒n ve erkeksi g├Âr├╝n├╝yorlard─▒. Sigara b├╝feleri bile devletin; b├╝feci de ├žal─▒┼čan─▒yd─▒. Bir keresinde, kapan─▒┼č saatini 1 dakika ge├že, i├žeride olmas─▒na ra─čmen kad─▒n b├╝feci bana sigara satmam─▒┼čt─▒; kolundaki saati g├Âstererek ve k─▒zg─▒ncas─▒naÔÇŽ Sokak ile kafamdaki sosyalizm birbirleriyle tart─▒┼čmaya ba┼čl─▒yordu!

├ťlkeyi Avusturya s─▒n─▒r─▒nda trenle terk ettim. ViyanaÔÇÖya gidecek bizim tek vagonu ayr─▒ bir demiryolu hatt─▒na ald─▒lar. ├ľnce otel karnemdeki damgalar─▒ kontrol ettiler. Sonra alet kutular─▒yla birtak─▒m adamlar geldi. Bizleri (├╝├ž be┼č yabanc─▒yd─▒k zaten) a┼ča─č─▒ indirdiler, kompart─▒man─▒n t├╝m b├Âlmelerini s├Âk├╝p tekrar takt─▒lar. Vagonun alt─▒na girip tekerleklerinin dibine kadar her yeri kontrol ettiler. Art─▒k ViyanaÔÇÖya ge├žebilirdik. ─░lk gezimden belle─čimde bu an─▒lar kalm─▒┼č.

ÔÇťy─▒l 62 Mart 28
Prag-Berlin treninde pencerenin yan─▒nday─▒m
ak┼čam oluyor
dumanl─▒ ─▒slak ovaya ak┼čam─▒n yorgun bir ku┼č gibi ini┼čini severmi┼čim me─čer
ak┼čam─▒n ini┼čini yorgun ku┼čun ini┼čine benzetmeyi sevmedim topra─č─▒ severmi┼čim me─čer
topra─č─▒ sevdim diyebilir mi onu bir kez olsun s├╝rmeyen
ben s├╝rmedim
Platonik biricik sevdam da buymu┼č me─čer
me─čer ─▒rma─č─▒ severmi┼čimÔÇŁ

1968 PRAG YAZI

ViyanaÔÇÖya giderken, an─▒lar biraz daha geriye yay─▒ld─▒. 1968 A─čustosÔÇÖuna. Lise son s─▒n─▒f ├Â─črencisiyim,┬áBilecik Ertu─črulgazi LisesiÔÇŽ

O y─▒l, yaz PragÔÇÖa, Var┼čova Pakt─▒ askerleriyle geldi. ├çekoslovak Kom├╝nist Partisi Genel Sekreteri Dub├žekÔÇÖin ÔÇśliberalle┼čtirmeÔÇÖ politikas─▒n─▒ fazla bulan Sovyet tanklar─▒ PragÔÇÖa girdi. Dub├žek bir s├╝re sonra AnkaraÔÇÖya el├ži olarak yolland─▒ (Dub├žek 1990ÔÇÖde ├çekoslovakya Meclis Ba┼čkan─▒ iken trafik kazas─▒ ile vefat etti). Bu durum hem Bat─▒ÔÇÖda hem de T├╝rkiyeÔÇÖnin yeni filizlenen sol hareket i├žinde tart─▒┼čmalara yol a├žt─▒. ABDÔÇÖyi, NATOÔÇÖyu ele┼čtirirken; Sovyetler, i┼čgalci olabilirmiydi!

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Naz─▒m HikmetÔÇÖin Bursa CezaeviÔÇÖndeki yolda┼č─▒ Adanal─▒ Mehmet Ra┼čit Kemali

Tarih 16 Ocak 1969. Jan Palach 21 ya┼č─▒nda ├╝niversite ├Â─črencisi. Prag ├ťniversitesiÔÇÖnde ekonomi okuyor. Rus tanklar─▒n─▒n PragÔÇÖa giri┼čini protesto etmek i├žin kendini yak─▒yor. Yer, PragÔÇÖ─▒n ├╝nl├╝ Welceslas (Vaclevske) Bulvar─▒; Ulusal M├╝zeÔÇÖnin ├Ân├╝. Onu, 3 hafta sonra bir ada┼č─▒ daha izliyor. 19 ya┼č─▒ndaki ├╝niversite ├Â─črencisi Jan Zajic ayn─▒ yerde, ayn─▒ ama├žla kendini yak─▒yor. Bulvar, Sovyetlere direni┼čin sembol├╝ oluyor. Rus askerleri bu meydanda 3 ki┼čiden fazla gencin, bir arada bulunmas─▒n─▒ yasakl─▒yor.

Ulusal M├╝zeÔÇÖnin ├Ân├╝. Onu, 3 hafta sonra bir ada┼č─▒ daha izliyor. 19 ya┼č─▒ndaki ├╝niversite ├Â─črencisi Jan Zajic ayn─▒ yerde, ayn─▒ ama├žla kendini yak─▒yor. Bulvar, Sovyetlere direni┼čin sembol├╝ oluyor. Rus askerleri bu meydanda 3 ki┼čiden fazla gencin, bir arada bulunmas─▒n─▒ yasakl─▒yor.

ÔÇťbilirim benden ├Ânce duyulmu┼č bu keder
benden sonra da duyulacak
benden ├Ânce s├Âylenmi┼č bunlar─▒n hepsi bin kere
benden sonra da s├Âylenecek
g├Âky├╝z├╝n├╝ severmi┼čim me─čer
kapal─▒ olsun a├ž─▒k olsunÔÇŁ

Bug├╝n, Vaclevske Bulvar─▒ PragÔÇÖ─▒n en modern caddesi. K├Âpr├╝lerin alt─▒ndan ├žok sular akt─▒. ÔÇśJanÔÇÖlar─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ÔÇÖ yerde, siyah mermerden bir plaket duruyor. Plakete her g├╝n y├╝zlerce insan ├ži├žek b─▒rak─▒yor. Devir de─či┼čti; d├╝┼č├╝nceler, kavramlar de─či┼čti. Plakette Jan Palach ÔÇô Jan ZajicÔÇÖin portreleri, ├Âl├╝m tarihleri yaz─▒yor ve mermere sadece ┼ču kaz─▒nm─▒┼č: ÔÇťKom├╝nizmÔÇÖin kurbanlar─▒ an─▒s─▒naÔÇŁÔÇŽ

ÔÇťya─čmurlar i├žindeydi Prag
sen yoksun
uyuyorsun alacakaranl─▒kta alt ranzada
├╝st ranza bombo┼č
sen yoksun
yery├╝z├╝n├╝n en g├╝zel ┼čehrinden biri bo┼čald─▒ÔÇŁ

BUG├ťN

Ya┼č ilerledi, ÔÇťhayat gailesiÔÇŁ a─č─▒r bast─▒. Medar- mai┼čet motoruÔÇŁnun ├žal─▒┼čmas─▒ gerek. Gezme bi├žimim de─či┼čti. 3-4 ayda bir uzat─▒lm─▒┼č hafta sonu tatili yaratarak ÔÇśtek ├╝lke ÔÇô tek kentÔÇÖ ┼čeklinde geziyorum. Yine┬á 20-30ÔÇÖlu ya┼člar─▒m┬á gibi; k├╝├ž├╝k bir ├žanta, orta halli bir otel ; sonra o sokak senin, bu sokak benim ba┼č─▒bo┼č y├╝r├╝yorum. Yollar─▒n ak─▒┼č─▒na sal─▒yorum ruhumu ve belle─čimi. Her t├╝rl├╝ d├╝┼č├╝nceyi arkamda ve ard─▒mda b─▒rak─▒yorum.

ÔÇťy├╝r├╝mek
y├╝rekten
g├╝lerek y├╝r├╝mekÔÇŁ

Bu seferki hedefim PragÔÇÖt─▒. ├çek havayollar─▒ ile gittim. Havaalan─▒ moderndi, kar─▒┼č─▒kl─▒k yoktu. Elimle koymu┼č gibi ay─▒rtt─▒─č─▒m oteli buldum; kentin tarihi eski b├Âlgesinde aile oteliydi. ├çantam─▒ odaya att─▒m. ├ľnce PragÔÇÖ─▒n merkezi say─▒lan, ÔÇśeski ┼čehir meydan─▒ÔÇÖna vard─▒m. Merkezin simgeleri, 14 yyÔÇÖdan kalma, kendine ├Âzg├╝ kuleleriyle ├╝nl├╝ Tin Kilisesi ve Astronomik Saat Kulesi. Meydan─▒n ortas─▒nda, 15 yyÔÇÖda Katolik kilisesine / engizisyona kar┼č─▒ ├ž─▒kan, daha sonra da aforoz edilip yak─▒lan rahip Jan HusÔÇÖun heykeli yer al─▒yor. Heykel, bug├╝n kilise bask─▒s─▒na kar┼č─▒ direncin timsali konumunda.

ÔÇťk├╝lahl─▒ kuleler Prag ┼čehrinde
a─čar─▒nca ak┼čam─▒n ├╝zerinde
d├╝┼če giren d├╝nyalar ayd─▒nlan─▒r
─░stanbulÔÇÖda bir Memet var
alt─▒s─▒na bast─▒ bu y─▒lÔÇŁ

Prag, her taraf─▒ tarih kokan bir kent. Kentin tamam─▒ ÔÇśUNESCO d├╝nya tarih miras─▒ÔÇÖ konumunda; koruma alt─▒nda. Toplu ta┼č─▒mac─▒l─▒k yer ├╝st├╝nde sadece tramvaylar, yeralt─▒nda metro ile sa─član─▒yor. T├╝m sokaklar parke ta┼čl─▒, kald─▒r─▒mlar Arnavut kald─▒r─▒m─▒… Sokak lambalar─▒ ve duvarlar aplik ┼čeklinde sokak fenerleriyle ayd─▒nlat─▒l─▒yor. Sessiz, melankolik, ─▒slak sokaklar─▒; kahvehaneler ve biran─▒n envai ├že┼čidinin birac─▒lar─▒ mest etti─či mahzen lokantalar─▒ canland─▒r─▒yor. Huzur dolu, dingin, g├╝venli bir kent bug├╝n├╝n PragÔÇÖ─▒ÔÇŽ

ÔÇťtramvaylar bombo┼č ge├žiyor
kahveler bombo┼č
lokantalar, barlar da ├Âyle
ne kuma ne kristal ne et ne ┼čarap
ne kitap ne bir ┼čekerleme kutusu
ne bir karanfilÔÇŁ

PRAGÔÇÖDA T├ťRK ─░ZLER─░

Osmanl─▒ PragÔÇÖa ula┼čamad─▒. Buna ra─čmen Prag, Avusturya ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ├Ânemli bir kenti oldu─čundan; ViyanaÔÇÖdan esen T├╝rk r├╝zgar─▒n─▒n kente ta┼č─▒d─▒─č─▒ birka├ž sar─▒ yaprak bug├╝n de yerlerinde durmakta.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  BursaÔÇÖdan Tamgal─▒sayÔÇÖa yolculuk notlar─▒

Astronomik Saat (Orloj)

PragÔÇÖ─▒n kalbinin att─▒─č─▒ ÔÇśeski ┼čehir meydan─▒ÔÇÖda (Staro mestke namesti) yer alan bu saatin d├╝nyada benzeri yok. 70 metrelik bir kulede yer alan saatin tarihi 15. yyÔÇÖa dayan─▒yor. Ustas─▒n─▒n Hanu┼č oldu─ču; saati bir daha yapmas─▒n diye kral─▒n ustan─▒n g├Âz├╝n├╝ k├Âr etti─či, bunun intikam─▒n─▒ almak isteyen ustan─▒n kendini saat mekanizmas─▒ ├╝zerine atarak intihar edip saati bozdu─ču rivayet ediliyor. Saatin, g├╝ne┼či aya, gezegenlere, bur├žlara g├Âre ayarlanm─▒┼č b├Âl├╝mleri var; o nedenle de ÔÇśastronomik saatÔÇÖ olarak adland─▒r─▒lm─▒┼č. Saatin ├Âzelli─či ┼ču: her saat ba┼č─▒ iki kapak a├ž─▒l─▒yor, iki k├╝├ž├╝k pencere ortaya ├ž─▒k─▒yor. 12 havari pencereden ba┼člar─▒n─▒ g├Âstererek ge├žiyorlar. G├Âsteri alt─▒n yald─▒zl─▒ bir horozun uzun uzun ├Âtmesiyle son buluyor. Saatin alt─▒nda, kulenin 2 yan─▒nda 4 heykel var. Bu d├Ârt heykel, insani 4 zaaf─▒ simgeliyor: Solda elinde ayna tutan adam ÔÇśkibirÔÇÖi;┬á sepet ta┼č─▒yan adam (Yahudi oldu─ču s├Âyleniyor) ÔÇśh─▒rs─▒ÔÇÖ temsil ediyor. Sa─čda 2 heykel var: Bir tanesi elinde fener tutan iskelet; ÔÇś├Âl├╝m├╝ÔÇÖ an─▒msat─▒yor. Sonuncu heykel bir T├╝rk! Ba┼č─▒nda sar─▒k, sol elinde ud – mandoline benzer bir ├žalg─▒ tutuyor; saat ├žalarken ba┼č─▒n─▒ ÔÇśhay─▒rÔÇÖ anlam─▒nda iki yana sall─▒yor. T├╝rk heykelinin temsil etti─či kavram konusunda iki farkl─▒ a├ž─▒klama var; ama ikisinin de anlam─▒ olumsuzluk y├╝kl├╝. Kimine g├Âre ÔÇśinad─▒ÔÇÖ temsil ediyor (ba┼č─▒n─▒ hay─▒r anlam─▒nda iki yana sallad─▒─č─▒ndan);┬ákimine g├Âre de ÔÇśzevk ve sefay─▒ÔÇÖ (elindeki ├žalg─▒dan)ÔÇŽ

ÔÇť┼čair memleketten uzak,
hasretlerle delik de┼čik,
Eski KentÔÇÖte duruyordu, meydanl─▒kta yapayaln─▒z
gotik bir duvar ├╝st├╝nde Hanu┼č ustan─▒n saati on ikiyi vuruyordu
ve yukarda ├Âtt├╝ horoz
┼čair memleketten uzak
hasretten delik de┼čik
etraf─▒na dalg─▒n bakt─▒ÔÇŁ

Kral K├Âpr├╝s├╝ndeki Yeni├žeri

PragÔÇÖ─▒n ortas─▒nda Viltava nehri akar. Nehrin ├╝st├╝nde dantela gibi k├Âpr├╝ler dizilidir.

ÔÇťyitirilmi┼č ak┼čamlar gibi Viltava suyu ak─▒yor k├Âpr├╝lerin alt─▒ndan
sokaklar bombo┼č
b├╝t├╝n pencelerde perdeler inikÔÇŁ Bu k├Âpr├╝lerin en ├╝nl├╝s├╝ Karl (┼×arl, Karlovi) K├Âpr├╝s├╝d├╝r (Heykelli k├Âpr├╝). Her iki ba┼č─▒nda ÔÇśk├╝lahl─▒ÔÇÖ kuleler yer al─▒r; k├Âpr├╝n├╝n her iki yakas─▒ H─▒ristiyanl─▒─č─▒ betimleyen heykellerle bezelidir. K├Âpr├╝den ├ž─▒k─▒nca parke ta┼čl─▒ yollarla, dar fenerli sokaklarla, ho┼č birahanelerle; Prag KalesiÔÇÖnin, KaleÔÇÖnin simgesi St. Vitus KatedraliÔÇÖnin (15 yy) ve Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ K├Â┼čk├╝n├╝n yer ald─▒─č─▒ tepeye (H─▒rad├žini) var─▒l─▒r.

ÔÇťP─▒ragÔÇÖda bir yandan a─čar─▒yor ortal─▒k
bir yandan da kar ya─č─▒yor
sulusepken
kur┼čuni
P─▒ra─čÔÇÖda a─č─▒r a─č─▒r ayd─▒nlan─▒yor barok:
Huzursuz, uzak
ve yald─▒zlar─▒nda kararm─▒┼č keder.
├ľlen bir y─▒ld─▒zdan u├žup gelen ku┼člara benziyor
D├Ârd├╝nc├╝ ┼×arl K├Âpr├╝s├╝nde heykellerÔÇŁ

K├Âpr├╝n├╝n, Kale yakas─▒ndaki ilk heykel, bir k├╝me insan─▒ temsil eder. En altta, zindan i├žinde kurtar─▒lmay─▒ bekleyen insanlar g├Âr├╝l├╝r. Zindan─▒n yan─▒nda ayakta; sar─▒─č─▒, kal─▒n sark─▒k b─▒y─▒─č─▒, belinde palas─▒, s─▒rt─▒nda kam├ž─▒s─▒, g├Âbekli cepkeni, uzun kaftan─▒ ile bir ÔÇśyeni├žeriÔÇÖ durur. Yeni├žerinin ├╝st├╝nde, ba┼č─▒nda ha├ž bulunan bir geyik ve en tepede ÔÇťkurtar─▒c─▒ Aziz ┼č├ÂvalyeÔÇŁ heykeli yer almaktad─▒r. Heykelin yap─▒m y─▒l─▒ 1854ÔÇÖd├╝r; Osmanl─▒ art─▒k ÔÇťhasta adamd─▒rÔÇŁ; ÔÇťAziz ┼č├ÂvalyeÔÇŁ k─▒l─▒c─▒yla yeni├žerinin tepesindedir!

PragÔÇÖ─▒n bence en g├╝zel yeri Kral (┼×arl/Charles) k├Âpr├╝s├╝n├╝n biraz bat─▒s─▒nda kalan adan─▒n ucudur. Bu uca oturdu─čunuzda Viltava nehri iki yakan─▒zdan akar; kar┼č─▒ndaki┬á H─▒rad├žini tepesi ve ÔÇťheykelli k├Âpr├╝ÔÇŁn├╝n manzaras─▒na doyum olmaz.

Aday─▒ kesen k├Âpr├╝n├╝n ÔÇťeski ┼čehreÔÇŁ bakan y├Ân├╝nde Narodni caddesinin k├Â┼česinde Ulusal TiyatroÔÇÖnun kar┼č─▒s─▒nda bir ÔÇścafeÔÇÖ yer al─▒r; ad─▒ SlaviaÔÇÖd─▒r. 1880ÔÇÖlerden kalma tarihi bir kahvedir. Pragl─▒ Alman ┼čair Raine Maria RilkeÔÇÖin ├žok sevdi─či bir yerdir. Seveni sadece Rilke de─čildir; Naz─▒m HikmetÔÇÖin de Prag g├╝nlerinin ├žo─čunu ge├žirdi─či mekand─▒r. Resmi hala duvarda as─▒l─▒ durur.

ÔÇťSlavya kahvesinde oturan dostum TavferÔÇÖle,
V─▒ltava suyuna kar┼č─▒ oturup,
tatl─▒ tatl─▒ yarenli─či severim
hele sabahlar─▒ hele bahardaÔÇŽÔÇŁ Kemikli Kilisede T├╝rk Kafatas─▒

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  BursaÔÇÖn─▒n g├Âky├╝z├╝ndeki en parlak y─▒ld─▒z─▒: Emrullah ├éli Y─▒ld─▒z

Kutna Hora, PragÔÇÖdan trenle bir saat uzakl─▒kta tarihi bir kasaba. UNESCOÔÇÖnun korumas─▒ alt─▒nda. Orta ├ža─čda, g├╝m├╝┼č yataklar─▒ nedeniyle ├Ânemli bir yerle┼čim yeriymi┼č; ┼čimdi sessiz ve kendi halindeÔÇŽ Kasabada ge├žmi┼čten kalan ├žok say─▒da kilise ve manast─▒r bulunuyor. Tren PragÔÇÖdan ├ž─▒kar ├ž─▒kmaz, uzun otlaklar ba┼člad─▒. Sabah─▒n ├ži─či ye┼čillikler ├╝zerinde huzuru ├ža─čr─▒┼čt─▒ran ince bir sis tabakas─▒ olu┼čturmu┼čtu. Tren sesinden ├╝rken iri iri tav┼čanlar otlaklar─▒n uza─č─▒na ka├ž─▒┼č─▒yordu.

Kasaban─▒n d─▒┼č mahallelerinden SedlogÔÇÖta ilgin├ž bir kilise var. Kilisenin ├Âzelli─či b├╝t├╝n i├ž mek├ón─▒n insan iskeletiyle kapl─▒ olu┼čundan geliyor; o y├╝zden de ad─▒na ÔÇśKemikli KiliseÔÇÖ deniyorÔÇŽ ├ťrpertici bir ortam. Kilisenin tarihi 15-16. yyÔÇÖa uzan─▒yor. Bu b├Âlge mezarl─▒km─▒┼č veba salg─▒nlar─▒ndan, derebeyi- d├╝k sava┼člar─▒ndan ├žok insan ├Âlm├╝┼č. Kilise yap─▒l─▒rken, papaz ├ž─▒kan kemikleri, kilisede dekor olarak kullanmay─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼č ki insanlar birer fani olduklar─▒n─▒ unutmas─▒nlar… Kilisenin bence en ├žarp─▒c─▒ k├Â┼česi, Orta├ža─čÔÇÖda b├Âlgenin hakimi olan Schwarzenberg Prensli─čiÔÇÖnin armas─▒. Arma kemiklerden yap─▒lm─▒┼č. Arman─▒n sa─č alt kenar─▒nda, g├Âz├╝ karga iskeleti ile oyulan bir kafatas─▒ yer al─▒yor. Bu kafatas─▒ prensin T├╝rklere kar┼č─▒ kazand─▒─č─▒ bir sava┼č─▒ temsil ediyormu┼č; ÔÇśT├╝rklerin g├Âz├╝n├╝ oydukÔÇÖ anlam─▒nda! Sava┼č─▒n ad─▒ yabanc─▒ kaynaklarda ÔÇśRaab Sava┼č─▒ÔÇÖ diye ge├žiyor. Bizim kaynaklardaki ad─▒; ÔÇśYan─▒kkale Sava┼č─▒ÔÇÖ; y─▒l 1594ÔÇŽ MacaristanÔÇÖda, Budape┼čteÔÇÖnin bat─▒s─▒nda, Gyor kenti yak─▒nlar─▒nda, bizim Yan─▒kkale, onlar─▒n Raab dedikleri yerde olmu┼č bu sava┼č. Daha sonra, Viyana ku┼čatmas─▒ ├Âncesinde Osmanl─▒ ordusu KaleÔÇÖyi geri al─▒r. Tarihi kaynaklar Yan─▒kkaleÔÇÖnin fethinin, ordunun do─črudan ViyanaÔÇÖya y├╝r├╝mesini isteyen Merzifonlu Kara Mustafa Pa┼ča ile baz─▒ komutanlar─▒n aras─▒nda tart─▒┼čmalara yol a├žt─▒─č─▒n─▒ yazar. Bu tart─▒┼čmada, MerzifonluÔÇÖnun kar┼č─▒s─▒nda yer alan K─▒r─▒m BeyÔÇÖi Giray HanÔÇÖ─▒n; Viyana ku┼čatmas─▒n─▒n en kritik an─▒nda Lehistanl─▒ (Polonya) Jan SebieskiÔÇÖnin ordular─▒n─▒n Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ arkadan vurmas─▒na seyirci kald─▒─č─▒ s├Âylenir. Giray HanÔÇÖ─▒n ┼č├Âyle dedi─či rivayet edilir: ÔÇťOsmanl─▒, Tatar a─čas─▒n─▒n de─čerini anlas─▒n!ÔÇŁÔÇŽ

Art─▒k ne Habsburglar, ne Bohemya kald─▒, ne de ├çekoslovakya. 1989ÔÇÖda ÔÇśKadife DevrimÔÇÖ ile Sovyetlerden ayr─▒ld─▒lar. 1 Ocak 1993ÔÇÖde de ├çek ve Slovaklar iki ayr─▒ devlet oldu. ├çek Cumhuriyeti 2004ÔÇÖden beri AB ├╝yesi. Bu b├Âlge s├╝rekli olarak kanl─▒ sava┼člara, k─▒r─▒m ve k─▒y─▒mlara sahne olmu┼č. Derebeyler, serfler, kilise bask─▒s─▒, engizisyon, VatikanÔÇÖa ba┼čkald─▒r─▒, 30 y─▒l sava┼člar─▒, Nazi i┼čgali, toplama kamplar─▒, 2. D├╝nya Sava┼č─▒, Sovyet d├Ânemi derken, ├çekler belki de tarihlerinde ilk kez ÔÇśohhÔÇÖ diyorlar.

ÔÇťHele sabahlar─▒ hele baharda
P─▒rag ┼čehri yald─▒zl─▒ bir dumand─▒r
P─▒rag ┼čehri yald─▒zl─▒ bir dumand─▒r
Viltava suyunun k├Âp├╝klerinde
Mart─▒ ku┼člar─▒yla gelir ─░stanbulÔÇŁ

**

Not: Naz─▒m HikmetÔÇÖin dizeleri “Y├╝r├╝mek”, “Saman Sar─▒s─▒”, “P─▒ra─čÔÇÖda Vakitler” (Aral─▒k 956 – Ocak 957) ┼čiirlerinden derlenmi┼čtir.

  • Prof. Dr. Nadir Paksoy

Toplam Okuma: 517 , Bug├╝n: 1 

Prof. Dr. Nadir Paksoy

Prof. Dr. Nadir Paksoy

1952 ├çatalca-─░stanbul do─čumlu. ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu (1976). ─░├ť ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesi'nde (├çapa) Patoloji uzmanl─▒─č─▒, Norve├ž Oslo ├ťniversitesi Kanser Hastanesi'nde (Radium) Sitopatoloji dal─▒nda yandal uzmanl─▒─č─▒ yapt─▒. BM Kalk─▒nma program─▒ ve de─či┼čik kurumlar kanal─▒yla Pasifik OkyanusuÔÇÖnda Vanuatu, Samoa adalar─▒, Sidney, Hindistan, Norve├ž, Zimbabwe ve MakedonyaÔÇÖda mesleki ama├žlarla bulundu. Akdeniz ve Kocaeli ├ťniversitelerinde ├Â─čretim ├╝yeli─či yapt─▒. Halen ─░zmitÔÇÖte ÔÇťsitopatoloji ve i─čne biyopsisiÔÇŁ konusunda ├Âzel hekimlik yapmaktad─▒r. Gezi-izlenim ÔÇôan─▒ t├╝r├╝nde bas─▒lm─▒┼č 6 kitab─▒ (Ba─člam Yay─▒nlar─▒) vard─▒r. Kitaplar─▒n─▒n adlar─▒: "Bir Demet Pasifik" (1989 Milliyet Edebiyat 2.'lik ├Âd├╝l├╝), "S─▒rt ├çantamda ├ço─črafyalar", "G├Âz├╝mden Afrika", "Kuzey Sardunyalar─▒", "Gezgin Hekimin D├╝nyas─▒" (Metin ve Foto Alb├╝m), "Ya┼č 21:Hayber"... T─▒p tarihi ile ilgilenmektedir. ─░leti┼čim: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

9 A─čustos 2020, Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar i├žin yorumlar kapal─▒
┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒

┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒

9 A─čustos 2020, ┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ

ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ

7 A─čustos 2020, ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti

Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti

6 A─čustos 2020, Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er

5 A─čustos 2020, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref

5 A─čustos 2020, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge

30 Temmuz 2020, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge i├žin yorumlar kapal─▒
Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi

Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi

29 Temmuz 2020, Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi i├žin yorumlar kapal─▒
A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri

A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri

17 Temmuz 2020, A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

17 Temmuz 2020, Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ Mahsusa

Te┼čkilat-─▒ Mahsusa

14 Temmuz 2020, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar