İlhan KARAÇAY
İlhan  KARAÇAY
─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…
  • 26 Aral─▒k 2020 Cumartesi
  • +
  • -
  • ─░lhan KARA├çAY /
  • D├╝nyan─▒n en ├žok turist ├žeken m├╝zelerinde Osmanl─▒ izleri ac─▒s─▒yla, tatl─▒s─▒yla ya┼čat─▒l─▒yor.
  • ├çerkes Day─▒ÔÇÖn─▒n ilgin├ž ve inan─▒lmaz kahramanl─▒─č─▒, bir soka─ča konulan k├╝├ž├╝k heykeli ile an─▒l─▒yor.
Viyana Parlemento Binas─▒


TRT BELGESEL
Kanal─▒ i├žin haz─▒rlad─▒─č─▒m─▒z 5 b├Âl├╝ml├╝k UZAKTAK─░ DOSTLAR ve 8 B├Âl├╝ml├╝k ─░ZLER adl─▒ d├Âk├╝manterler aras─▒nda yer alan Viyana Ku┼čatmalar─▒, k├ó─č─▒da d├Âkmedi─čim konular i├žinde kald─▒. AlmanyaÔÇÖdaki ┼×ehitli─čimiz ve T├╝t├╝n Fabrikas─▒ ile ─░talyaÔÇÖdaki Etr├╝skler konular─▒n─▒ da hen├╝z k├ó─č─▒da d├Âkmedim.

Bug├╝n sizlere, ekranlarda zevkle izledi─činizi sand─▒─č─▒m Viyana konusunu sunuyorum. ├çok yak─▒nda da Almanya ve ─░talyaÔÇÖdakileri ┬ásizlere k├ó─č─▒t ├╝zerinde sunaca─č─▒m. Ho┼č, ÔÇśk├ó─č─▒tÔÇÖ diyorum ama, bilgisayar ve telefonlardaki ekranlarda da okunabiliyor art─▒k.

Viyana ├žal─▒┼čmam─▒z

Anlat─▒c─▒ dan─▒┼čman olarak na├žizane ┼čahs─▒m, Y├Ânetici Sacit ┼×ahin, Yap─▒mc─▒ ─░smail Elden, Yap─▒m Y├Ânetim Yard─▒mc─▒s─▒ Gaye Tilki, Kurgu Tarkan K─▒z─▒lhan ve kameramanlar Ercan ─░┼čsever, Orhan Aybert├╝rk, Hayrettin Demir, Murat Balc─▒ ve son ├žekimlerini bu belgeselde yapan rahmetli Mehmet T├╝rko─člu’nun eme─či ge├žen bu ├žal─▒┼čmada, rehberimiz Mustafa K├╝├ž├╝ktekinÔÇÖin katk─▒lar─▒ da var. Viyana, Kutsal Roma Germen ─░mparatorlu─ču’nun kalbi olan, 16’nc─▒ ve 17’nci y├╝zy─▒llarda, 150 y─▒l arayla iki kez Osmanl─▒ ordusunun ku┼čatmas─▒n─▒ ya┼čayan bir ┼čehirdir.

Viyana, ilkinde mevsim de─či┼čmesi nedeniyle, ikincisinde ise birden fazla nedenin bir araya gelmesiyle ku┼čatmadan kurtulmu┼čtur.

Bu nedenle, tarihin ak─▒┼č─▒n─▒n de─či┼čti─či yerlerden biri olan, ┼čimdilerde tarihi binalar─▒ ve m├╝zeleri ile en ├žok turist ├žeken Viyana anlat─▒lmakla bitmez.
ViyanaÔÇÖda g├Ârecekleriniz aras─▒nda yenilmi┼č bir ordunun izleri vard─▒r.

Olsun, o ordu bizimdir ve izler de bize aittir. Ordular yenerler, yenilirler. ─░┼čin do─čas─▒ b├Âyledir. Sizlere, Birinci ve ─░kinci Viyana Ku┼čatmalar─▒n─▒ ve ViyanaÔÇÖn─▒n d├╝nyaca ├╝nl├╝ m├╝zelerini anlatmadan ├Ânce, burada efsanele┼čmi┼č bir T├╝rk kahraman─▒n hik├óyesini anlatay─▒m. Bu efsane isim ├çerkes Day─▒ÔÇÖdan ba┼čkas─▒ de─čildir.

UNUTULAMAYAN ÇERKES DAYI

Viyana sokaklar─▒ndan birinde, tarihi bir binan─▒n k├Â┼česine kondurulmu┼č bir heykel yer al─▒yor: ├çerkes Day─▒ Heykeli. Viyanal─▒lar, Osmanl─▒ ku┼čatmas─▒ s─▒ras─▒nda b├╝y├╝k bir kahramanl─▒k ├Ârne─či veren ├çerkes Day─▒’y─▒, d├╝┼čman da olsalar bir heykelde ya┼čat─▒yorlar. K├╝├ž├╝k, ancak hepsi birbirinin benzeri gotik binalarla dolu ┼čehirde, g├Âzlerden ka├žmayacak derecede “Osmanl─▒” g├Âr├╝nen heykelin hikayesi ise rivayete g├Âre ┼č├Âyle: ├çerkes Day─▒ adl─▒ Osmanl─▒ askeri, Viyana’n─▒n kap─▒lar─▒ndan birine d├╝┼čen topun a├žt─▒─č─▒ gedikten i├žeriye yal─▒n k─▒l─▒├ž dalar. Ard─▒ndan kimsenin gelmedi─čini g├Âren ├çerkes Day─▒, ayn─▒ gedikten gerisin geri s─▒v─▒┼čmak varken, d├╝┼čman saflar─▒na do─čru ileri at─▒l─▒r. Sava┼čarak ┼čehit olmay─▒ tercih eden bu kahraman Osmanl─▒’n─▒n an─▒s─▒na, y─▒llar sonra k├╝├ž├╝k bir heykel dikilir. Kar┼č─▒ saftan da olsa, ┼čahlanm─▒┼č at─▒n─▒n ├╝st├╝nde k─▒l─▒c─▒ havada sava┼čan bir kahraman─▒n an─▒s─▒na heykel dikme inceli─čini g├Âsteren Viyanal─▒lar, ┼čehrin 4 farkl─▒ yerine de bir d├Ânem ad─▒n─▒n an─▒lmas─▒yla y├╝reklere korku salmas─▒ bir olan “T├╝rk G├╝llesi” heykellerini kondurmu┼člar.

├çerkes Day─▒ hik├óyeleri nedeniyle, iki ku┼čatmaya ra─čmen Viyanal─▒lar, T├╝rklerÔÇÖe kar┼č─▒ d├╝┼čmanl─▒k hissi duymam─▒┼člar. Aksine T├╝rkiye ve T├╝rklerÔÇÖe sempati duymu┼člar. ─░kiy├╝zy─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝rede T├╝rk modas─▒na ve T├╝rk mutfa─č─▒na b├╝y├╝k ilgi duymu┼člar. ├ťnl├╝ Mozart bile ÔÇśT├╝rk Mar┼č─▒ÔÇÖn─▒ o zamanlarda bestelemi┼č.

V─░YANAÔÇÖDA T├ťRK KAHVES─░ÔÇÖN─░N ├ľYK├ťS├ť

Viyanal─▒larÔÇÖ─▒n T├╝rk kahvesi ile tan─▒┼čmalar─▒n─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝, rehberimiz Mustafa K├╝├ž├╝ktekin, Cafe MozartÔÇÖta anlat─▒rken.

Osmanl─▒ Ordusu Ac─▒ kay─▒plardan sonra┬á geri d├Ânerken, di─čer t├╝m gereksiz a─č─▒rl─▒klarla beraber ├žekilmemi┼č kahve ├žuvallar─▒n─▒ da geride b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Surlar─▒n dibindeki kahve ├žuvallar─▒ da, g├Âstermi┼č oldu─ču kahramanl─▒klar nedeni ile ku┼čatma sonras─▒┬áUkrayna┬áas─▒ll─▒┬áPolonyal─▒ Jerzy Franciszek KulczyckiÔÇÖye verilmi┼čtir.

KulczyckiÔÇÖnin kahramanl─▒─č─▒ da ilgin├ž asl─▒nda.┬áUkraynaÔÇÖda do─čan ve┬áBelgradÔÇÖda bir s├╝re ├žal─▒┼čan bu gen├ž ak─▒c─▒ bir T├╝rk├že ├Â─čreniyor. Daha sonra ViyanaÔÇÖda ya┼čamaya ba┼člayan bu t├╝ccar, ┼čehir ku┼čatman─▒n sonlar─▒na do─čru a├žl─▒ktan k─▒r─▒l─▒rken bir gece T├╝rk giysileri ile surlardan gizlice d─▒┼čar─▒ ├ž─▒k─▒yor ve Mehter Mar┼člar─▒ m─▒r─▒ldanarak ┼čehrin hemen d─▒┼č─▒ndaki Kahlenberg Tepesi ├╝zerinde konu┼članm─▒┼č Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun uza─č─▒nda bekleyen┬áLorraine D├╝k├╝ CharlesÔÇÖa ula┼č─▒p son haberleri al─▒yor. D├╝kÔÇÖten ├žok yak─▒nda b├╝y├╝k bir Ha├žl─▒ OrdusuÔÇÖnun ku┼čatmay─▒ k─▒rmak ├╝zere yard─▒ma gelece─čini ├Â─čreniyor ve hemen geri d├Ân├╝p bu bilgiyi ViyanaÔÇÖya ula┼čt─▒r─▒yor. Tam ┼čehrin anahtar─▒n─▒┬áMerzifonlu Kara Mustafa Pa┼čaÔÇÖya vermeyi d├╝┼č├╝nen┬á┼×ehir Kons├╝l Heyeti┬áde, savunmaya son g├╝├žleri ile devam etme karar─▒ al─▒yor.

Ku┼čatma sonras─▒ bu t├╝ccar da, kendisine verilen ├žuval ├žuval kahve ile AvrupaÔÇÖn─▒n ├╝├ž├╝nc├╝, ViyanaÔÇÖn─▒n ilk cafesini┬áSchlossergasseÔÇÖde a├ž─▒p ad─▒n─▒┬áÔÇśHof Zur Blauen FlascheÔÇÖ┬áyani┬áÔÇśMavi ┼×i┼čenin Alt─▒ndaki EvÔÇÖ┬ákoyuyor. Bu arada┬áCappuchin┬árahip arkada┼č─▒┬áMarco dÔÇÖAviano┬áda ac─▒ kahveyi bal ve s├╝t ile tatland─▒r─▒p k├Âp├╝rtt├╝─č├╝nde elindeki kar─▒┼č─▒m─▒n rengi kendi elbisesini and─▒rd─▒─č─▒ndan, hemen isim babal─▒─č─▒ yap─▒yor ve┬á┬áKutsal Roma ─░mparatoru I. LeopoldÔÇÖe sunulan bu ├Âzel sunuma┬áÔÇśCappuchinoÔÇÖ┬ádenmeye ba┼čl─▒yor.

Kulczycki┬áiyice tan─▒nmaya ba┼člad─▒─č─▒nda i┼či abart─▒p b├╝y├╝k bir pazarlama takti─či ile kahveyi Yeni├žeri giysileri ile sunmaya ba┼čl─▒yor.┬áOsmanl─▒ÔÇÖn─▒n hi├ž kullanmad─▒─č─▒ s├╝t├╝ de bol tutuyor farkl─▒ tatlar bulabilmek i├žin. ─░┼čte o g├╝nlerden sonra kahve ViyanaÔÇÖn─▒n adeta bir par├žas─▒ oluyor.

Viyana Merkezindeki Kulczycki┬áCaddesi ve Yeni├žeri Giysileri ile Kahve Sunumu yapan bir heykel yer al─▒yor.

Karl─▒ bir 20 ┼×ubat 1694 sabah─▒ Kulczycki ya┼čama veda etse de, g├╝n├╝m├╝zde t├╝m Viyana Caf├ę ┬ásahiplerince ÔÇśPirÔÇÖleri say─▒ld─▒─č─▒ndan, an─▒s─▒ her sene Ekim ay─▒nda yap─▒lan bir festivalle ya┼čat─▒l─▒yor ve caf├ę camlar─▒na resimleri as─▒l─▒yor. Bug├╝n Viyana merkezde yer alan Kulczycki CaddesiÔÇÖnin ba┼č─▒ndaki bir binan─▒n k├Â┼česinde de b├╝st├╝ yer almakta. ViyanaÔÇÖda iseniz en az─▒ndan bir kere, adeta sanat eseri gibi pastalar yapan, kahve i├žin onlarca se├žene─či men├╝s├╝nde sunan tarihi caf├ęlerden birine mutlaka gidin. En g├╝zelleri aras─▒nda Sacher, yaya yolu ve l├╝ks al─▒┼čveri┼čin merkezdeki kilise ile kesi┼čti─či Noktaya yak─▒n KohlmarktÔÇÖtaki Demel, Belediye Saray─▒ yan─▒nda Cafe Einstein, Cafe Mozart, bohem havas─▒ ile Cafe Hawelka ve Central Cafe say─▒labilir.
G├╝n├╝m├╝zde tarih bilen her Viyanal─▒, kahvesinden ilk yudumu al─▒rken mutlaka bu ilgin├ž, kahramanl─▒klarla dolu, renkli ve h├╝z├╝nl├╝ hikayeleri anar.

D├╝nya ┼čehri Viyana

Viyana, m├╝ze bak─▒m─▒ndan d├╝nyan─▒n en zengin ┼čehirlerinin ba┼č─▒nda gelir. Saray ve k├╝t├╝phaneleri ile de ├╝nl├╝ olan Viyana, bir zamanlar d├╝nyaya h├╝kmeden Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n ele ge├žirmek isteyip ama ge├žiremedi─či tek ┼čehirdir.

Y├╝zy─▒llar boyunca Avrupa’n─▒n en ├Ânemli k├╝lt├╝rel ve siyas├« merkezlerinden biri olmu┼č ve bu kimli─čini g├╝n├╝m├╝zde de korumay─▒ ba┼čarabilmi┼č Viyana, sadece Avusturya’n─▒n de─čil, ayn─▒ zamanda sanat─▒n ve m├╝zi─čin, ayr─▒ca Avrupa tarihinin ba┼čkenti niteli─činde. Buras─▒, bir bak─▒ma Bat─▒ medeniyetinin do─ču s─▒n─▒r─▒ say─▒labilir. Avusturya’n─▒n dokuz eyaletinden en b├╝y├╝─č├╝ olan bu ┼čehirde, sanat─▒n her ├že┼čidini, Avrupa tarihinin derinliklerini ve dahas─▒n─▒ g├Ârebilmek m├╝mk├╝n.

Gerek ku┼čatma ve gerekse m├╝zeler konusunu, ba┼čta rehberimiz Mustafa K├╝├ž├╝ktekin olmak ├╝zere, Veysel T├╝rk, Ya┼čar ┼×ado─člu ve ├ľnder KayaÔÇÖn─▒n katk─▒lar─▒yla sizlere sunuyorum.

├ľnce m├╝zeler, sonra da ku┼čatmalar.

M├╝zeler kenti Viyana

Bir ┼čehrin i├žinde sava┼č m├╝zeleri her zaman ilgi ├žekici mek├ónlar olmaya adayd─▒r. Hele de bu m├╝ze Londra, Paris, Viyana ya da ─░stanbul gibi emperyal bir gelene─če sahip ┼čehirlerden birinde bulunuyorsa k─▒ymeti bir kat daha artar.

Viyana, sahip oldu─ču m├╝zeler nedeniyle en ├žok turist ├žeken kentlerin ba┼č─▒nda geliyor.

Arsenal Askeri Tarih Müzesi  (Heeresgeschichtliches Museum Arsenal)

┼×ehrin biraz d─▒┼č─▒nda ve askeri bir alan─▒n i├žinde kalan ViyanaÔÇÖdaki Askeri M├╝ze, 1850-1856 y─▒llar─▒nda ordunun ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ve silah m├╝zesi olmak ├╝zere yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

1848 ihtilallar─▒ sonras─▒nda tarihi silah ve m├╝himmat─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n hem korunmas─▒ hem de sergilenmesi i├žin yeni bir binaya ihtiya├ž duyulmu┼č ve bunun neticesinde Ludwig Foester ve Theophil HansenÔÇÖin yap─▒m─▒n─▒ ├╝slendikleri bir cephanelik binas─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Esasen Foester ve Hansen in┼čaata birlikte ba┼člam─▒┼č, ilerleyen y─▒llarda FoesterÔÇÖin ortakl─▒ktan ayr─▒lmas─▒yla, Hansen in┼čaat─▒ tek ba┼č─▒na sonland─▒rm─▒┼čt─▒. 1849ÔÇÖda in┼čas─▒na ba┼članan yap─▒n─▒n i├žindeki s├╝slemelerin bitirilmesi 1872 y─▒l─▒na kadar s├╝rd├╝. Resmi a├ž─▒l─▒┼č─▒ ise ancak 1891ÔÇÖde ─░mparator Franz Josef eliyle ger├žekle┼čti.

1914 y─▒l─▒nda Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ba┼č─▒nda kapat─▒lan m├╝ze, 1921 y─▒l─▒nda tekrar a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Bir kale ve bir k─▒┼čla gibi g├Âz├╝kmektedir. M├╝ze binas─▒n─▒ ilk g├Ârd├╝─č├╝m├╝zde bize yabanc─▒ gelmeyen bir mimari yap─▒ izlenimi ediniyoruz. Daha sonra m├╝zenin tan─▒t─▒m yaz─▒lar─▒ndan, bu binan─▒n mimarisinde, ma─črib-bizans ve yeni gotik tarz─▒n hakim oldu─čunu ├Â─čreniyoruz. ─░kinci Viyana Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan kalan Osmanl─▒ ganimetlerinin sergilendi─či en ├Ânemli m├╝zelerden biri. M├╝zenin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ bunlar i├žin ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu b├Âl├╝me girdi─činizde tavandan a┼ča─č─▒ do─čru as─▒lan Osmanl─▒ sancaklar─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n├╝z.

Sava┼člar─▒ tasvir eden resimler de m├╝zenin ├Ânemli eserlerinden. Bu b├Âl├╝m├╝n sonuna do─čru geldi─činizde bir s├╝rprizle kar┼č─▒la┼čacaks─▒n─▒z. Bir T├╝rk ├žad─▒r─▒ b├╝t├╝n heybetiyle kar┼č─▒n─▒zda durmakta… Evet, sava┼čtan kalma bir T├╝rk ├žad─▒r─▒ da b├╝t├╝n ha┼čmetiyle burada yerini alm─▒┼č.

Binan─▒n d─▒┼č cephesini s├╝sleyen heykeller, d├Ânemin en ├Ânemli heykelt─▒ra┼člar─▒ndan Hans GasserÔÇÖin elinden ├ž─▒kmad─▒r. Yap─▒n─▒n i├ž resimlemesi de hayli ilgi ├žekici ├Â─čeler i├žerir. Unutulmamas─▒ gereken husus binan─▒n in┼ča olundu─ču tarihlerde Habsburg monar┼čisi ayakta kalmaya, milliyet├ži ayaklanmalara direnmeye ├žal─▒┼č─▒yordu. Nitekim bu durumun da etkisiyle 1860ÔÇÖlardan itibaren devlet, en b├╝y├╝k az─▒nl─▒k grubunu olu┼čturan Macarlar─▒n da ismini resmiyette zikredecek ve Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─ču ad─▒yla an─▒lmaya ba┼članacakt─▒.

Haliyle m├╝ze i├žindeki resim ve heykellerde Avusturya toplumunun ve tarihinin g├╝c├╝ne s─▒kl─▒kla g├Ânderme yap─▒l─▒r. Ortak d├╝┼čmana kar┼č─▒ birle┼čik ve uyan─▒k olma zorunlulu─ču dillendirilir. Do─čal olarak tarihsel s├╝re├žteki en b├╝y├╝k d├╝┼čman da Osmanl─▒lard─▒r. Daha giri┼čten itibaren Osmanl─▒ imgesine pek de ho┼č olmayan kuvvetli g├Ândermeler yapan eserlerle kar┼č─▒la┼č─▒yorsunuz. Burada yer alan tarihsel komutan ya da idarecilerin bir k─▒sm─▒n─▒n ayaklar─▒n─▒n alt─▒nda Osmanl─▒ sava┼č├ž─▒lar─▒na ya da sancaklar─▒na tesad├╝f etmek m├╝mk├╝n. Salonun di─čer k─▒s─▒mlar─▒nda da Osmanl─▒ Devleti’ne kar┼č─▒ kazan─▒lan zaferler tavana resmedilmi┼č vaziyette. Zaten m├╝zenin en ├žok ilgi ├žeken b├Âl├╝mlerinden biri de ikinci kattaki Osmanl─▒ b├Âl├╝m├╝.

M├╝zenin geli┼čimi

Depolara indirilmi┼č olan pek ├žok malzeme d├╝zenlenen m├╝zede yerini ald─▒. Yeni baz─▒ koleksiyonlar da ziyaret├žilerin be─čenisine sunuldu ki bunlar aras─▒nda en ├Ânemlilerinden biri I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n konu edinen resim koleksiyonudur. 1938ÔÇÖde AvusturyaÔÇÖn─▒n Alman ReichÔÇÖ─▒na kat─▒lmas─▒ndan m├╝ze de nasibini ald─▒. M├╝zenin ba┼č─▒na Berlin Askeri M├╝zesiÔÇÖnin de ba┼č─▒nda bulunan Herees getirildi. II. D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda bu binada Nazi idaresinin ba┼čar─▒l─▒ propaganda ├Ârne─či olan baz─▒ sergiler d├╝zenlendi. M├╝ze, en b├╝y├╝k darbeyi 10 Eyl├╝l 1944ÔÇÖte yedi. Bu tarihte Amerikal─▒lar taraf─▒ndan ┼čiddetli bir bi├žimde bombaland─▒. ├ľyle ki kuzeydo─ču k─▒sm─▒ tamamen y─▒k─▒ld─▒. Sava┼č sonras─▒nda yeniden yap─▒land─▒r─▒lmas─▒na ise ancak 1946ÔÇÖda ba┼članabildi. M├╝zenin ad─▒ bug├╝n de kullan─▒lmakta olan ÔÇśHeeresgeschichtliches MuseumÔÇÖa ├ževrildi. Askeri tarihle ilgili yeni koleksiyonlar eklendi. Sanat Tarihi M├╝zesi ve Belvedere Saray─▒ÔÇÖndan baz─▒ par├žalar da buraya aktar─▒ld─▒. Bina, ger├žek anlamda askeri havas─▒ ile ├Ân plana ├ž─▒kan bir sanat m├╝zesine ├ževrildi. Teknik M├╝zeÔÇÖden de donanmaya ait baz─▒ model gemiler getirilerek ayr─▒ bir b├Âl├╝mde sergilenmeye ba┼čland─▒. M├╝zedeki koleksiyonlar AvrupaÔÇÖn─▒n son be┼č as─▒rdaki tarihine ─▒┼č─▒k tutar nitelikte. Ayr─▒ca AvrupaÔÇÖdaki en ├Ânemli Osmanl─▒ sava┼č malzemesi koleksiyonu da yine bu m├╝zede bulunuyor.

M├╝zenin giri┼č kat─▒nda hemen sa─č tarafta Avusturya tarihinin farkl─▒ devrelerinde kullan─▒lan ├╝niformalar ve ┼čapkalar sergileniyor. Yine 19. ve 20. y├╝zy─▒la ait baz─▒ ate┼čli silahlar─▒ da burada incelemek m├╝mk├╝n. Bu b├Âl├╝m├╝n belki de en ilgi ├žekici k─▒sm─▒ I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ├ž─▒kmas─▒na sebebiyet veren ve Avusturya-Macaristan Veliaht Prensi Franz FerdinandÔÇÖa d├╝zenlenen suikasta dair belge ve malzemeler. Bilindi─či ├╝zere Franz Ferdinand, 28 Haziran 1914ÔÇÖde SaraybosnaÔÇÖya bir ziyaret d├╝zenlemi┼č ve ayn─▒ g├╝n i├žinde tam iki kez suikasta maruz kalm─▒┼čt─▒. Ziyaretin ger├žekle┼čti─či tarih, S─▒rplar a├ž─▒s─▒ndan ayr─▒ca ├Ânemliydi. Zira bu tarih S─▒rbistanÔÇÖ─▒n Osmanl─▒ idaresine giri┼činin ba┼člang─▒c─▒ olarak kabul edilen I. Kosova Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝ne denk gelmekteydi. Veliahda d├╝zenlenen ilk suikastta korumalar─▒ndan baz─▒lar─▒ yaralanm─▒┼č, ancak Gavrillo Princip taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilen ikinci suikast amac─▒na ula┼čm─▒┼čt─▒. 19 ya┼č─▒ndaki t├╝berk├╝loz hastas─▒ bu gen├ž, hem Avusturya taht─▒n─▒n gelecek umudu olan veliahd─▒ hem de e┼čini, tabancas─▒ndan ├ž─▒kan mermilerle ├Âld├╝recekti. Sonras─▒ malum; gerginle┼čen Avusturya-S─▒rbistan ili┼čkileri ve bunun sonras─▒nda ├ž─▒kan sava┼č, k─▒sa bir s├╝re sonra devreye Almanya ve RusyaÔÇÖn─▒n girmesiyle b├╝y├╝r. Bu ├╝lkeleri Fransa ve ─░ngiltere takip eder ve d├╝nya, 20. y├╝zy─▒l─▒n ilk cehennemine s├╝r├╝klenir.

M├╝zede veliaht ve e┼činin i├žinde can verdi─či otomobil sergilenmekte. Hatta arac─▒n ├╝zerindeki kur┼čun delikleri dahi rahatl─▒kla se├žilebilmekte. Yine bu k─▒s─▒mda ar┼čid├╝k ve ailesinin ├že┼čitli foto─čraflar─▒n─▒n ve cenaze t├Âreninin yan─▒ s─▒ra suikast─▒ ger├žekle┼čtirenlerin resimleri ve suikast s─▒ras─▒nda kulland─▒klar─▒ silahlar da sergilenmekte. Tekrar giri┼če y├Ânelecek ve bu sefer sol tarafa do─čru ilerleyecek olursak kar┼č─▒m─▒za m├╝zenin II. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Nazi i┼čgal d├Ânemine ait obje ve silahlar─▒n sergilendi─či k─▒sm─▒ ├ž─▒kar. Burada ob├╝s toplar─▒ndan z─▒rhl─▒ ara├žlara, u├žak savarlarda, projekt├Ârlere pek ├žok silah─▒n yan─▒ s─▒ra Nazi propaganda afi┼člerine rastlamak da m├╝mk├╝n. Ayr─▒ca sava┼č sonras─▒nda m├╝ttefiklerin kurdu─ču d├╝zene dair baz─▒ objeler de bu k─▒s─▒mda ziyaret├žilerin be─čenisine sunulmu┼č vaziyette.

Bu b├Âl├╝me geldi─činizde ayn─▒ zamanda m├╝zenin cafe k─▒sm─▒na da ula┼čm─▒┼č oluyorsunuz. Buras─▒ hediyelik e┼čya reyonu vazifesi de g├Âr├╝yor. Arzu ederseniz yine bu alanda hem m├╝zeye dair ├že┼čitli yay─▒nlara hem de sava┼č tarihini konu edinen pek ├žok kitaba ├╝creti mukabilinde rahatl─▒kla sahip olabilirsiniz. A├ž─▒k├žas─▒ buradaki kitap sat─▒┼č noktas─▒ beni hayretler i├žinde b─▒rakt─▒. E─čer sava┼č tarihine ilgi duyuyorsan─▒z sizi burada son derece zengin bir kitap ├že┼čitlili─či bekliyor.

Müze renkli etkinliklere sahne oluyor

Yola revan olacak olursan─▒z bu sefer de sizi Avusturya donanmas─▒na ait objelerin sergilendi─či bir k─▒s─▒m bekliyor. ├çe┼čitli ├╝niformalar, gemi maketleri, pruva b├Âlgesine konan bir tak─▒m heykelcikler, flamalar ve ├Ânemli deniz erk├ón─▒n─▒n portrelerinin yer ald─▒─č─▒ zengin bir alan buras─▒. Yeri gelmi┼čken hemen belirteyim ki bilhassa hafta sonlar─▒ m├╝zenin arka bah├žesi son derece e─členceli etkinliklere sahne oluyor. Belli bir devreye ait sava┼č├ž─▒ ├╝niformalar─▒n─▒ giyen ziyaret├žiler, arka bah├žede taktiksel baz─▒ oyunlar oynuyorlar. Bu sebepten m├╝zeyi gezerken kar┼č─▒n─▒za bir orta├ža─č sava┼č├ž─▒s─▒ ya da 18. y├╝zy─▒l piyadesi ├ž─▒karsa sak─▒n ola ┼ča┼č─▒rmay─▒n. M├╝zede bu tarz askeri k─▒yafetler belli bir ├╝cret mukabilinde kiralanabiliyor. Hatta arzu ederseniz ├žocuklar─▒n─▒za da bu tarz k─▒yafetlerden giydirebilirsiniz. Gelgelelim ├žo─ču ziyaret├ži bu i┼či o denli ciddiye al─▒yor ki kendi k─▒yafetlerini getirmi┼č ve m├╝zeye o ┼čekilde gelmi┼č de oluyorlar.

─░kinci kata ├ž─▒kan merdivenlerin hemen ba┼č─▒nda ise sizi, m├╝zenin kurucusu ─░mparator Franz JosefÔÇÖin bir b├╝st├╝ kar┼č─▒l─▒yor. Franz Josef 1848ÔÇÖden 1916ÔÇÖya kadar AvusturyaÔÇÖy─▒ idare etmi┼čti. Bu yan─▒yla da Avrupa tarihinin en uzun s├╝re ile tahtta kalan h├╝k├╝mdarlar─▒ aras─▒na girdi. H├ólihaz─▒rda bug├╝n ViyanaÔÇÖda g├Âr├╝len pek ├žok m├╝ze ve tarihsel yap─▒ onun zaman─▒nda in┼ča olunmu┼č, Viyana tam anlam─▒yla bir k├╝lt├╝r ┼čehrine d├Ân├╝┼čt├╝. ─░kinci kat─▒n giri┼č salonunda sizi Avusturya tarihinin zaferlerini anlatan bir dizi duvar resmi kar┼č─▒lar. Bu resimlerden baz─▒lar─▒ T├╝rklere kar┼č─▒ kazan─▒lan zaferleri tasvir eder. ├ľnce merdivenlerden ├ž─▒k─▒┼čta sa─č─▒n─▒zda kalan k─▒sm─▒ gezmenizi tavsiye ederim. Zira di─čer kolda kalan k─▒s─▒m Osmanl─▒lara ayr─▒lm─▒┼č. Buray─▒ muhtemelen daha detayl─▒ g├Ârmek isteyece─činiz i├žin sona b─▒rakman─▒z─▒ ├Âneririm. Napolyon sava┼člar─▒na ve sonras─▒ndaki Restorasyon devrine ayr─▒lan k─▒s─▒mda bir k─▒sm─▒ NapolyonÔÇÖa bir k─▒sm─▒ ise Avusturya imparatorlar─▒ ve devlet adamlar─▒na ayr─▒lan tablolara tesad├╝f etmek m├╝mk├╝n. Bilindi─či ├╝zere Napolyon, Kutsal Roma Germen ─░mparatorlu─čuÔÇÖna son verdi─či i├žin, art─▒k 19. y├╝zy─▒ldan itibaren ViyanaÔÇÖda oturan monarklar ├Ânce Avusturya imparatoru, sonras─▒nda ise Avusturya-Macaristan imparatorlu unvan─▒n─▒ ta┼č─▒maya ba┼člayacaklard─▒r. Ayr─▒ca bu b├Âl├╝m ├žok say─▒da harita ve d├Ânemin silahlar─▒ ile de ilgi ├žekici bir hale getirilmi┼č.

Osmanl─▒ koleksiyonu

Gelelim as─▒l konumuz olan bu m├╝zedeki Osmanl─▒ koleksiyonunaÔÇŽ AvusturyaÔÇÖda Osmanl─▒lara ait malzemeler, ├že┼čitli m├╝zelere da─č─▒lm─▒┼č olsa da, en zengin koleksiyon Arsenal MuseumÔÇÖda bulunuyor. Burada sergilenen objeler aras─▒nda t├╝fekler, ok, yay, ok muhafaza keseleri, m─▒zraklar, yata─čanlar, z─▒rhlar, sancaklar, kavuklar, kalkanlar, mataralar, havan toplar─▒ ilk g├Âze ├žarpan ├Ârnekler. Ayr─▒ca, Viyana ├Ânlerinde T├╝rkleri ya da Osmanl─▒-Avusturya sava┼člar─▒n─▒ anlatan pek ├žok grav├╝r├╝n, kopya bask─▒lar─▒n─▒ da burada bulunan b├╝y├╝k kataloglardan incelemeniz m├╝mk├╝n. M├╝zede bulunan ve Viyana ku┼čatmas─▒n─▒ g├Âsteren tablolar da ayr─▒ca g├Âr├╝lmeye ve incelemeye de─čer. Bu tablolarda ku┼čatma s─▒ras─▒ndaki Osmanl─▒, Leh ve Avusturya birlikleri gayet detayl─▒ olarak resmedilmi┼č. Buradan hareketle askeri tarihe dair yeni├žeri giysilerinden, ate┼čli silahlar─▒n kullan─▒m─▒na kadar pek ├žok konuda detay bilgiye ula┼čmak m├╝mk├╝n.

M├╝zenin ├Âzellikle iki ├Ânemli par├žas─▒na bilhassa i┼čaret etmekte fayda var. Bunlardan ilki ÔÇśSilahtarÔÇÖ, ÔÇśDamatÔÇÖ ve ÔÇś┼×ehitÔÇÖ gibi unvanlar ta┼č─▒yan, sadrazam Ali Pa┼čaÔÇÖya ait oldu─ču s├Âylenen ├žad─▒rd─▒r. Bu ├žad─▒r Petervaradin Muharebesi sonras─▒nda sava┼č ganimeti olarak Avusturyal─▒lar─▒n eline ge├žmi┼č olup, m├╝zede sergilenmekte. Bilindi─či ├╝zere, ‘Mora Fatihi’ olarak da an─▒lan Pa┼ča, 17ÔÇÖnci y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda kurulan, Kutsal ─░ttifakÔÇÖ─▒n ele ge├žirdi─či topraklar─▒ geri alma politikas─▒ ├žer├ževesinde, ├Ânce MoraÔÇÖdan Venediklileri atm─▒┼č, akabinde de Avusturya seferine ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Ancak, Petervaradin denilen mevkide, ├ža─č─▒n─▒n en ├Ânemli kumandanlar─▒ndan biri olan ve Avusturya birliklerini idare eden, Prens Eugene de Savoy kar┼č─▒s─▒nda ba┼čar─▒l─▒ olmam─▒┼čt─▒. Da─č─▒lan birliklerini toparlamak ├╝zere ileri at─▒ld─▒─č─▒ bir s─▒rada kendisine isabet eden bir kur┼čunla ┼čehit olmu┼č, cenazesi BelgradÔÇÖa getirilerek kale i├žinde in┼ča olunan t├╝rbesine defnolunmu┼čtu.

M├╝zede Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žad─▒r─▒ i├žin ayr─▒ bir alan ayr─▒lm─▒┼č ve ├žad─▒r─▒n tam ├Ân├╝ne de bir havan topu yerle┼čtirilmi┼č. ├çad─▒r─▒n k─▒rm─▒z─▒ya ├žalan renkleri iyi korunamad─▒─č─▒ i├žin, her ne kadar solmu┼č olsa da, ├žad─▒r bezeme sanat─▒n─▒n 18ÔÇÖinci y├╝zy─▒lda geldi─či noktay─▒ g├Âstermesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir ├Ârnek. Ba┼čka bir ├Ânemli par├ža da, yine Prens Eugene ile m├╝cadele ederken can─▒ndan olan bir di─čer Osmanl─▒ sadrazam─▒ Elmas Mehmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n hat─▒ras─▒n─▒ ta┼č─▒r. Bilindi─či ├╝zere, Pa┼ča, EnderunÔÇÖdan yeti┼čmi┼č ve ├žok k─▒sa bir s├╝re i├žinde basamaklar─▒ t─▒rmanarak otuzlu ya┼člar─▒n ortalar─▒nda sadrazaml─▒─ča y├╝kselmi┼čti. Aslen kalemiyeden gelmesine ve bu sebeple askeri konulardan ├žok anlamamas─▒na ra─čmen, inat├ž─▒, sert ve h─▒rsl─▒ mizac─▒ sebebiyle pek ├žok d├╝┼čman edinmi┼č, sonunu da bu tavr─▒ belirlemi┼čti.

Elmas Mehmet Pa┼ča Avusturya ├╝zerine ├ž─▒k─▒lan 1697 tarihli sefer s─▒ras─▒nda, ordunun ge├ži┼či i├žin, Zenta mevkiinde, Tisa Irma─č─▒ ├╝zerinde bir k├Âpr├╝ kurdurmu┼č. Sultan II. Mustafa, yeni├žeriler ve ordunun bir k─▒sm─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, hazineyi de kar┼č─▒ tarafa ge├žirmi┼čti. Ancak Osmanl─▒ ordusunu takip eden ve durumdan casuslar─▒ vas─▒tas─▒yla haberdar olan Prens Eugene, Osmanl─▒ ordusunun geri kalan k─▒sm─▒na sald─▒rm─▒┼č ve Elmas Mehmet Pa┼ča ordu i├žinde meydana gelen pani─či engelleyememi┼čti. Pani─če kap─▒lan ordu, k├Âpr├╝ye h├╝cum etmi┼č ve bu durumun neticesinde 2000 kadar Osmanl─▒ askeri k├Âpr├╝den d├╝┼čerek Tisa Irma─č─▒’nda bo─čulmu┼čtu.

Sadrazam, Prens EugeneÔÇÖe kar┼č─▒ savunma tertibat─▒ almaya ├žal─▒┼čarak, k├Âpr├╝n├╝n bir k─▒sm─▒n─▒ kald─▒rtm─▒┼č, muhtemelen bu duruma sinirlenen Osmanl─▒ askerlerince de sava┼č alan─▒nda ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Avusturya ordusu kar┼č─▒ sahile ge├žemeyen Osmanl─▒ askerlerini k─▒l─▒├žtan ge├žirmi┼č ve bu hezimet, Osmanl─▒ tarihinin en a─č─▒r anla┼čmalar─▒ndan biri olan Karlof├žaÔÇÖya uzanan s├╝reci tetiklemi┼čti. Ya┼čanan bu felaket s─▒ras─▒nda Elmas Mehmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n koynunda ta┼č─▒d─▒─č─▒ sultan II. MustafaÔÇÖn─▒n m├╝hr├╝ de Avusturyal─▒lar─▒n eline ge├žecektir. ├ťzerinde, ÔÇťMustafa bin Mehmet Han, el-Muzaffer daimaÔÇŁ ibaresi okunan bu m├╝h├╝rde, II. MustafaÔÇÖn─▒n tahta ge├ži┼č tarihi olan 1106/1695 tarihi kaz─▒l─▒d─▒r. S├Âz konusu m├╝h├╝r 1891ÔÇÖde m├╝zeye verilmi┼čti.

Uzun s├Âz├╝n k─▒sas─▒, yolunuz ViyanaÔÇÖya d├╝┼čerse, Arsenal MuseumÔÇÖa bir g├╝n├╝n├╝z├╝ ay─▒rmay─▒ unutmay─▒n. Hem Avrupa hem de Osmanl─▒ sava┼č tarihine dair nice hat─▒ra sizi bekliyor olacak. Bir gezgin olarak yolunuz m├╝zelere k├╝t├╝phanelere ne kadar d├╝┼čer? Veya ┼č├Âyle de sorabiliriz; bir ├╝lkeye veya bir ┼čehre seyahat etti─činizde m├╝zeleri gezmek ihtiyac─▒n─▒ hissediyor musunuz? ┼×una inan─▒n, d─▒┼čar─▒da g├Âreceklerinizden ├žok daha fazlas─▒ buralarda bulunuyor. ├ç├╝nk├╝ m├╝zeler, toplumlar─▒n kendi tarihinin b├╝t├╝n d├Ânemlerine ait bilim ve sanat eserleri ve toplumun hayat tarz─▒n─▒ yans─▒tan di─čer b├╝t├╝n nesnelerin topland─▒─č─▒ yerlerdir. Sadece kendi toplumunu da de─čil, tarih boyunca ili┼čkide oldu─ču, hatta sava┼čt─▒─č─▒ toplumlar─▒n da yans─▒malar─▒n─▒ buluruz buralarda. Bence m├╝zeler ola─čan├╝st├╝ yerlerdir. Ancak biraz merakl─▒, biraz da sab─▒rl─▒ olmak gerekir.

Bir ke┼čif yolculu─čudur m├╝zeleri gezmek. Ke┼čfetmek ve onlar─▒ foto─čraflamak y├╝ksek bir keyiftir. Hele Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n izlerini s├╝r├╝yorsan─▒z, Avusturya m├╝ze ve k├╝t├╝phaneleri tam bir hazinedir.

Me┼čhur m├╝ze ve k├╝t├╝phanelerin d─▒┼č─▒nda, bir├žok kilise ar┼čivleri, k├╝t├╝phaneleri veya vak─▒f K├╝t├╝phaneleri, Osmanl─▒ ile ilgili binlerle ifade edilebilecek eserlere sahiptir. Dilerseniz bu m├╝ze ve k├╝t├╝phanelerde┬á de k├╝├ž├╝k gezintiye ├ž─▒kal─▒m.

T├╝rk M├╝zesi ÔÇô Nieder├ÂsterreichÔÇÖda Osmanl─▒lar (T├╝rken Museum- Die Osmanen in Nieder├Âsterreich)

Herkesin bilmedi─či, hatta muhtemelen neredeyse hi├ž kimsenin bilmedi─či m├╝zelerden biri de, Viyana ├ževresinde, A┼ča─č─▒ Avusturya EyaletiÔÇÖnde bir k├╝├ž├╝k ┼čehir olan T├╝rk M├╝zesiÔÇÖdir. Perchtoldsdorf, M├Âdling yak─▒nlar─▒nda bulunan bir yerle┼čim birimidir. Bu m├╝ze, A┼ča─č─▒ AvusturyaÔÇÖda Osmanl─▒lar konseptiyle tasarlanm─▒┼čt─▒r. ─░lk giri┼čte bizi elinde k─▒l─▒├ž, at─▒yla ┼čaha kalkm─▒┼č bir Osmanl─▒ sipahisi kar┼č─▒lamaktaÔÇŽ

Eski Belediye Binas─▒, Enformasyon b├╝rosu olmu┼č, ikinci kat─▒ da m├╝ze haline getirilmi┼čtir. 1526- 1683 y─▒llar─▒ aras─▒nda yap─▒lan sava┼člar ve bunlarla ilgili resimler, minyat├╝rler, foto─čraflar, baz─▒ kal─▒nt─▒lar, belge ve bilgiler, silahlar, madeni paralar, haritalar m├╝zede yer almaktad─▒r.

Ayr─▒ca askerlerin ve sava┼člar─▒n canland─▒r─▒ld─▒─č─▒ maketler de burada yer almaktad─▒r. M├╝zeÔÇÖdeki panolarda Osmanl─▒ tarihi hakk─▒nda da bilgi verilmektedir.

Kanuni Sultan S├╝leyman, ÔÇśen b├╝y├╝k ku┼čatmaÔÇÖ olarak bilinen, Malta ku┼čatmas─▒n─▒ yapan Piyale Pa┼čaÔÇÖya destek olmas─▒ i├žin Turgut ReisÔÇÖe emir verir. Ama buna ra─čmen bu ku┼čatma kanl─▒ bir ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žlan─▒r. Malta ┼×├ÂvalyeleriÔÇÖnin esir ald─▒klar─▒ T├╝rk leventlerinin elleri ba─čl─▒ heykelleri yap─▒larak m├╝zelerde sergilenir. ─░┼čte bu heykellerin Viyana m├╝zelerinde sergileni┼či.
(Tuna Dergisi. Viyana Efes M├╝zesi M├╝d├╝r├╝ Dr. Georg PlattnerÔÇÖin anlat─▒m─▒yla)

ViyanaÔÇÖdaki Efes M├╝zesi

ViyanaÔÇÖdaki ÔÇťNeue BurgÔÇŁ, Sanat Tarihi M├╝zesiÔÇÖnin eski eserler koleksiyonuna dahil olan ve i├žinde Efes, Tyrsa (T├╝rkiye) ve Semadirek Adas─▒ÔÇÖndaki (Yunanistan) Avusturya kaz─▒lar─▒ndan elde edilen par├žalar─▒n sergilendi─či Efes M├╝zesiÔÇÖne halihaz─▒rda 40 y─▒ld─▒r ev sahipli─či yapmaktad─▒r (Resim 1).

EfesÔÇÖten gelen buluntular─▒n 1901 y─▒l─▒ndan itibaren Viyana VolksgartenÔÇÖdaki Theseus Tap─▒na─č─▒ÔÇÖnda sergilenmesi

Efes, antik d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k ┼čehirlerinden biri say─▒l─▒yordu. Roma D├ÂnemiÔÇÖne kadar dini ve ekonomik bir merkez olarak kalacak olan Artemis Tap─▒na─č─▒, Antik ├ça─čÔÇÖdaki D├╝nyan─▒n Yedi Harikas─▒ÔÇÖndan biri ├╝nvan─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒. ┼×ehrin Androklos taraf─▒ndan kurulu┼ču, Eski Artemis Tap─▒na─č─▒ÔÇÖn─▒n Kroisos taraf─▒ndan vakfedilmesi, B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖin d├╝nyaya geldi─či farz edilen gece mabedin yan─▒┼č─▒ ve Havari PavlosÔÇÖun tiyatroda halk─▒n ├Ân├╝ne ├ž─▒k─▒┼č─▒, bu antik ┼čehrin efsaneden bilimsel olarak kan─▒tlanabilen ge├žmi┼če kadar uzanan yelpazesini tamamlamaktad─▒r.

AugustusÔÇÖun h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒nda Efes, eyalet ba┼čkenti olarak Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun en ├Ânemli b├Âlgelerinden birinin merkezi haline geldi. ─░mparatorluk D├ÂnemiÔÇÖnden tap─▒nak, tiyatro, ├že┼čme ve hamam gibi ├žok say─▒da kamusal yap─▒ g├╝n├╝m├╝ze kalm─▒┼čt─▒r. 1869ÔÇÖda Britanyal─▒ John Turtle WoodÔÇÖun Artemis Tap─▒na─č─▒ÔÇÖn─▒n yeniden ke┼čfini sa─člamas─▒, ancak British MuseumÔÇÖun ├žal─▒┼čmalar─▒n devam─▒n─▒ finanse etmemesi ├╝zerine, 19. y├╝zy─▒l─▒n sonunda Avusturya-Macaristan Tuna Monar┼čisi de EfesÔÇÖteki kaz─▒larla birlikte Do─ču AkdenizÔÇÖde b├╝y├╝k bir ara┼čt─▒rma projesi ba┼člatmaya karar verdi. 1895ÔÇÖte ba┼člayan ara┼čt─▒rmalar, 1898 y─▒l─▒nda kurulan Avusturya Arkeoloji Enstit├╝s├╝ taraf─▒ndan bug├╝ne kadar s├╝rd├╝r├╝lmektedir.

EFESÔÇÖTE AVUSTURYA KAZILARI VE M├ťZE ├çALI┼×MALARI
19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒ndaki kaz─▒lar, genellikle buluntular─▒n ve arkeolojik nesnelerin bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ara┼čt─▒rmay─▒ yapan enstit├╝lere ve milletlere verilmesi y├Ân├╝nde bir s├Âzle┼čmeyi de i├žeriyordu. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve Avusturya-Macaristan Monar┼čisi aras─▒ndaki dostane ba─čl─▒l─▒k nedeniyle, o d├Ânem padi┼čah olan II. Abd├╝lhamid, EfesÔÇÖten ├ž─▒kan antik eserlerden bir se├žkinin, Viyana koleksiyonlar─▒ i├žin ─░mparator Franz JosephÔÇÖe hediye edilmek ├╝zere ├╝lke d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar─▒lmas─▒na izin veren bir irade kaleme ald─▒rd─▒. Kar┼č─▒l─▒k olarak SultanÔÇÖa AvusturyaÔÇÖdan Lipizzaner atlar─▒ ve ba┼čka de─čerli e┼čyalar hediye edildi.

Bu durum ├╝zerine, 1896-1906 aras─▒ndaki ilk kaz─▒ y─▒llar─▒nda, ├žok de─čerli baz─▒ Efes buluntular─▒ ViyanaÔÇÖya getirildi. Yeni buluntular, 1891 y─▒l─▒nda a├ž─▒lm─▒┼č olan Sanat Tarihi M├╝zesiÔÇÖnde art─▒k uygun ┼čekilde saklanam─▒yordu. 1901ÔÇÖden itibaren ├Âncelikle ge├žici olarak VolksgartenÔÇÖdaki Theseus Tap─▒na─č─▒ÔÇÖnda (Resim 2) ve Prens EugenÔÇÖin eski ┼čehir saray─▒ olan Unteres BelvedereÔÇÖde ├Âzel sergiler yap─▒ld─▒.

Part An─▒t─▒ diye adland─▒r─▒lan eserin kabartma levhalar─▒

Buluntular─▒n verdi─či ┼čevkle yeni bir m├╝ze binas─▒ planland─▒. Ancak bu plandan k─▒sa s├╝rede vazge├žildi; ├ž├╝nk├╝ ─░stanbul Arkeoloji M├╝zesiÔÇÖnin kurucusu ve m├╝d├╝r├╝ Osman Hamdi BeyÔÇÖin giri┼čimleri sonucu y├╝r├╝rl├╝─če giren yeni bir T├╝rk Eski Eserler T├╝z├╝─č├╝ÔÇÖyle beraber, 1906/1907ÔÇÖden itibaren eski eserlerin yurtd─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒ yasakland─▒. Bundan sonra EfesÔÇÖten ViyanaÔÇÖya ba┼čka buluntu gelmemi┼čtir.

Sonraki y─▒llarda iki tane d├╝nya sava┼č─▒n─▒n da getirdi─či zorluklar nedeniyle sadece ge├žici ├ž├Âz├╝mler bulunabildi. Sonunda 1973 y─▒l─▒nda bakanl─▒k karar─▒yla HeldenplatzÔÇÖdaki Neue BurgÔÇÖda bir Efes M├╝zesi kurulmas─▒ sa─čland─▒. 1881 y─▒l─▒nda in┼čas─▒na ba┼članan imparator saray─▒n─▒n g├Ârkemli mekanlar─▒, eserlerin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n -birka├ž metre y├╝ksekli─če ula┼čan mimari par├žalar da d├óhil olmak ├╝zere- sergilenmesini m├╝mk├╝n k─▒ld─▒. Bug├╝nk├╝ bi├žimiyle Efes M├╝zesi, Aral─▒k 1978ÔÇÖde zaman─▒n federal cumhurba┼čkan─▒ Rudolf Kirchschl├Ąger taraf─▒ndan a├ž─▒ld─▒. Aral─▒k 2018ÔÇÖde, 40. do─čum g├╝n├╝ kutlamalar─▒ i├žin yeni bir sergi b├Âl├╝m├╝n├╝n a├ž─▒l─▒┼č t├Âreni ger├žekle┼čtirildi. Efes M├╝zesiÔÇÖnde art─▒k ├╝├ž antik yerle┼čim olan Efes, Trysa ve SemadirekÔÇÖten elde edilen buluntular sergilenmektedir.

V─░YANAÔÇÖDA SERG─░LENEN EFES ESERLER─░
Ge├ž Klasik D├Ânem Artemis Tap─▒na─č─▒ÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k suna─č─▒n─▒n EfesÔÇÖten getirilen par├žalar─▒ sergide yer almaktad─▒r. Bunlar dev┼čirme olarak yeniden kullan─▒lm─▒┼č halde tiyatronun yak─▒nlar─▒nda bulunmu┼čtur. Tahminen bunlara ait olan yaral─▒ bir Amazon kabartmas─▒ ise, M.├ľ. 5. y├╝zy─▒lda EfesÔÇÖte, en ├╝nl├╝ Yunan heykelt─▒ra┼člar─▒n kat─▒ld─▒─č─▒ bir yar─▒┼čmada ÔÇťicat edildi─čiÔÇŁ s├Âylenen ├╝├ž b├╝st t├╝r├╝nden birini izler.

Say─▒s─▒z par├žalar ve b├╝t├╝n levhalar halinde, hemen hemen 40 metre uzunlu─čunda olan ve insan boyutlar─▒ndan biraz daha b├╝y├╝k fig├╝rleriyle g├╝n├╝m├╝ze kalan Part An─▒t─▒ adl─▒ bir Roma ─░mparatorluk D├Ânemi kabartma serisi, kapsam ve anlam bak─▒m─▒ndan e┼čsizdir (Resim 3). Art arda ├╝├ž nesil boyunca Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnu y├Ânetmi┼č en az d├Ârt Roma imparatorunu [Hadrian, Antoninus Pius, Lucius Verus ve Marc Aurel (M.S. 117-180)] i├žeren bir kabartma, merkezi olu┼čturmaktad─▒r. Barbarlara kar┼č─▒ ba┼čar─▒l─▒ bir m├╝cadele i├žindeki Romal─▒ askerler, bir tanr─▒lar meclisi ve bir dizi ┼čehir ve eyalet ki┼čile┼čtirmeleri ile beraber bu devlet an─▒t─▒nda, imparatorlu─ču ta┼č─▒yan s├╝tunlar ├Âv├╝lmektedir. Bunlar, nesiller boyu s├╝ren siyasi d├╝zen, b├╝t├╝n d─▒┼č d├╝┼čmanlara kar┼č─▒ askeri g├╝├ž, geli┼čen eyaletler sayesinde kurulan toplumsal ve ekonomik temel ve tanr─▒lar d├╝nyas─▒n─▒n dini deste─čidir. M.S. 140 civar─▒na tarihlenen an─▒t, Ge├ž Antik ├ça─čÔÇÖda par├žalar─▒na ayr─▒lm─▒┼č ve levhalar bir├žok kez yeniden kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľyle ki, an─▒t─▒n bi├žimi ve orijinal konumu hakk─▒nda bug├╝ne kadar sadece tahmin y├╝r├╝t├╝lebilmektedir. Efes M├╝zesiÔÇÖnde bundan ba┼čka, an─▒tsal bir ─░mparatorluk D├Ânemi hamam─▒ olan Liman GymnasiumuÔÇÖndan getirilen, i├žlerinde g├╝re┼č alan─▒ndan bir atletin bronz heykelinin de bulundu─ču heykeller sergilenmektedir (Resim 4). Antik bronz heykeller, malzemenin y├╝ksek de─čerinden dolay─▒ ├žo─čunlukla sonradan tekrar eritilmi┼č ve bu y├╝zden de g├╝n├╝m├╝ze kadar nadiren ula┼čabilmi┼člerdir. EfesÔÇÖteki heykel, bir deprem s─▒ras─▒nda kaidesinden ayr─▒lm─▒┼č ve ├ž├Âken ├žat─▒n─▒n alt─▒nda g├Âm├╝l├╝ kalm─▒┼čt─▒r. 234 par├ža, ViyanaÔÇÖda 1897/1898ÔÇÖde yeniden bir araya getirilmi┼čtir.

Roma an─▒tlar─▒n─▒n fikir verebilecek nitelikteki kesitleri, mimari ├Ârnekler halinde sergilenebilmektedir. Kiri┼čle beraber iki s├╝tunu ViyanaÔÇÖda dikilen Oktagon, tahminen IV. ArsinoeÔÇÖnin mezar yap─▒s─▒yd─▒. M─▒s─▒rl─▒ prenses, k─▒z karde┼či ├╝nl├╝ KleopatraÔÇÖn─▒n emriyle M.├ľ. 41ÔÇÖde s├╝rg├╝ndeyken, EfesÔÇÖteki Artemis Tap─▒na─č─▒ÔÇÖnda ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. ─░├ž sava┼č─▒n karga┼čas─▒n─▒n ard─▒ndan, belli ki AugustusÔÇÖun iste─čiyle ┼čehir merkezindeki an─▒t in┼ča edilmi┼čtir. Tiyatronun, Celsus K├╝t├╝phanesiÔÇÖnin, Liman GymnasiumuÔÇÖnun ve an─▒tsal bir dairesel planl─▒ yap─▒n─▒n daha ba┼čka yap─▒ par├žalar─▒, AnadoluÔÇÖnun Roma mimarisi hakk─▒nda bir fikir vermektedir.
Uzun y─▒llar depoda kalan, portre sanat─▒n─▒n ├Ânemli ┼čaheserleri de yeniden g├Âr├╝lebilmektedir. Bug├╝ne kadar hi├ž sergilenmemi┼č kamusal alan heykelleri restore edilmi┼č olup ve mermer ticaretinin geli┼čmi┼č lojisti─či hakk─▒nda bir fikir veren, g├Âsteri┼čli renkli mermerden yap─▒lm─▒┼č antik s├╝tunlar ile beraber yeniden sunulmaktad─▒r.

EFES M├ťZES─░ÔÇÖNDEK─░ D─░─×ER ESERLER
Efes M├╝zesiÔÇÖnde YunanistanÔÇÖ─▒n Semadirek Adas─▒ÔÇÖndaki kaz─▒lardan elde edilen buluntular da sergilenmektedir. 1873 ve 1875 y─▒llar─▒nda Viyana ├ťniversitesi Klasik Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ÔÇÖn├╝n ilk ordinary├╝s├╝ Alexander Conze, orada iki Avusturya ara┼čt─▒rma gezisi y├╝r├╝tm├╝┼čt├╝r. Burada, Antik ├ça─č ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n hen├╝z erken bir d├Âneminde, her ┼čeyden ├Ânce bilimsel bir y├Ântem takip edilmi┼čtir. Ara┼čt─▒rma gezisinin amac─▒ mabedin belgelenmesi ve teorik rekonstr├╝ksiyonunun yap─▒lmas─▒yd─▒. Foto─čraf da ilk kez detayl─▒ kaz─▒ dok├╝mantasyon metodu olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Semadirek, Ge├ž Antik ├ça─čÔÇÖ─▒n ve Helenizm D├ÂnemiÔÇÖnin ├Ânemli bir mistik dini merkeziydi. Hieron, mistiklere k├╝lt├╝n gizemlerinin a├ž─▒kland─▒─č─▒ t├Ârenin yap─▒ld─▒─č─▒ tap─▒nak benzeri bir yerdi. Dor mimarisinin par├žalar─▒, ├žat─▒ s├╝slemesi ve al─▒nl─▒k heykelleri Efes M├╝zesiÔÇÖnde g├Âr├╝lebilir. Daha ba┼čka mermer yap─▒ par├žalar─▒, M.├ľ. 3. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒ndan kalm─▒┼č Yunan Antik ├ça─č─▒ÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k ├╝st├╝ kapal─▒ dairesel planl─▒ yap─▒s─▒ olan Arsinoe Tap─▒na─č─▒ÔÇÖn─▒ belgelemektedir.
Efes M├╝zesiÔÇÖnde ilk defa Tyrsa Heroonu (M.├ľ. 380 civar─▒) da tematize edilmektedir (Resim 5). T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝neybat─▒s─▒ndaki LikyaÔÇÖdan gelen ve ├╝nl├╝ Halikarnas MozolesiÔÇÖnin ├Ânc├╝l├╝ olarak nitelenen mezar an─▒t─▒n─▒n, ├Âzellikle zengin kabartma s├╝slemeleri ├žok ├Ânemlidir. ├çevre duvar─▒n─▒n d├Ârt i├ž y├╝z├╝n├╝n her biri, giri┼č duvar─▒n─▒n d─▒┼č y├╝z├╝ ve duvarla ├ževrelenmi┼č avlu i├žindeki mezar yap─▒s─▒ kabartmalarla s├╝sl├╝yd├╝. ┼×ehir ku┼čatmas─▒, av ve sava┼č, mitolojik sahneler, Amazon ve Sentor sava┼člar─▒ gibi ├žok ├že┼čitli konular anlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar, ├že┼čitlilikleri bak─▒m─▒ndan HeroonÔÇÖu LikyaÔÇÖn─▒n en zengin an─▒t─▒ yapmaktad─▒rlar. Buradaki Yunan ve Pers etkilerinin kayna┼čmas─▒, do─črusal perspektifin ilk belirtileri ve ayr─▒ca mezar sahiplerinin efsane ve hikayesinin paralel anlat─▒m─▒n─▒n sanat tarihi bak─▒m─▒ndan e┼čsiz bi├žimde ger├žekle┼čtirilmesi, eski Akdeniz d├╝nyas─▒nda tektir.

Kabartmalar, an─▒tsal kap─▒ ve mezar yap─▒s─▒n─▒n par├žalar─▒, T├╝rk makamlar─▒n─▒n izniyle 1882ÔÇÖden 1884ÔÇÖe kadar ge├žen s├╝rede ViyanaÔÇÖya nakledilmi┼čtir. Ancak an─▒t─▒n boyutlar─▒ ┼čimdiye kadar uygun bir yerle┼čtirmeye engel olmu┼čtur. ┼×u an Avusturya Tarih EviÔÇÖne ge├žici bir sergi dolay─▒s─▒yla b─▒rak─▒lm─▒┼č olan bir mekanlar grubunun yenilenmesinin, yak─▒nda t├╝m friz serisinin sergilenmesini m├╝mk├╝n k─▒laca─č─▒ umulmaktad─▒r. G├╝ncel yeniden kurulumda bir ├Ân izleme olarak g├╝ney ve bat─▒ duvar─▒ndan ├Ânemli kabartma levhalar─▒ g├Âsterilmekte, an─▒t ve anlam─▒ a├ž─▒klanmaktad─▒r.

B├Âylece Efes M├╝zesi, 19. y├╝zy─▒l arkeolojik ara┼čt─▒rmalar─▒ hakk─▒nda bir fikir vermekte, o d├Ânemin Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve Avusturya Monar┼čisi aras─▒ndaki iyi ili┼čkileri ve EfesÔÇÖteki g├╝ncel ara┼čt─▒rmalar─▒n en yeni sonu├žlar─▒nda g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, g├╝n├╝m├╝zde T├╝rkiyeÔÇÖdeki kaz─▒ projelerinin ba┼čar─▒l─▒ uluslararas─▒ bilimsel i┼čbirli─čini belgelemektedir.

Viyana ┼×ehri Tarih M├╝zesi (Historisches Museum der Stadt Wien)

Gezimize Viyana ┼×ehir Tarih M├╝zesiÔÇÖnde devam ediyoruz. KarlsplatzÔÇÖda bulunan Viyana ┼×ehir Tarih M├╝zesi, 1887 y─▒l─▒nda kurulmu┼č. Bug├╝nk├╝ yerine 1959 tarihinde ta┼č─▒nm─▒┼č.

M├╝zenin bir b├Âl├╝m├╝ne ÔÇťT├╝rk GanimetiÔÇŁ ad─▒ veriliyor. Bu b├Âl├╝mde Sava┼čtan kalma silah ve muhimmatlar var. Ayr─▒ca, Ku┼čatma ile ilgili manzaralar, ┼čehir planlar─▒ da bu b├Âl├╝mde muhafaza ediliyor. M├╝zede bulunanlardan baz─▒lar─▒; Kara Mustafa Pa┼ča’n─▒n ├çad─▒r─▒, Kara Mustafa Pa┼ča’n─▒n Resmi, Sancak, T├╝rklerin Viyana’ya sald─▒r─▒s─▒n─▒ g├Âsteren resimler, Kara Mustafa Pa┼ča’n─▒n Viyana ┼×ehrine ve Kalesine Mektubu.

Sanat Tarihi Müzesi  (Kunsthistorisches Museum)

Sanat Tarihi M├╝zesiÔÇÖnde Kanuni Sultan S├╝leyman ve Ferdinand sava┼člar─▒ndan, 16. Y├╝zy─▒ldan kalma sava┼člardan g├╝n├╝m├╝ze kadar gelen sava┼č malzemeleri. Osmanl─▒’lar ile Habsburglar’─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ g├Ândermi┼č olduklar─▒ hediyeler bulunmaktad─▒r.

Avusturya Milli K├╝t├╝phanesi (├ľsterreichischen Nationalbibliothek)

Bu seferki dura─č─▒m─▒z Avusturya Milli K├╝t├╝phanesi. ├çok s─▒k─▒ g├╝venlik ├Ânlemleri alt─▒nda k├╝t├╝phaneye giriyoruz. K├╝t├╝phaneye ├žanta, cep telefonu, foto─čraf ve video kameralar sokmaya izin verilmiyor. Bunlar─▒ emanete teslim etmek zorundas─▒n─▒z. B├╝t├╝n bu s─▒k─▒ kurallara ra─čmen k├╝t├╝phaneden istifade etmek ise basit ve h─▒zl─▒. Belli prosed├╝rler uygulan─▒yor.

Doktorave ├╝st├╝ ara┼čt─▒rma yapanlar kitaplar─▒ ├Âd├╝n├ž alabiliyorlar. Ayr─▒ca dikkatimi ├žeken ba┼čka bir husus, ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ kitaplar, belli bir s├╝re yerine konmuyor, ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n her an alabilece─či ┼čekilde haz─▒r bekletiliyor. Zaman ve i┼č kayb─▒ ├Ânlenmi┼č oluyor. Avusturya Milli K├╝t├╝phanesiÔÇÖnin tarihsel k├Âkleri ├žok eskilere kadar uzamaktad─▒r. K├Âk├╝ 1368 tarihine kadar gitmektedir. Kraliyet K├╝t├╝phanesi olarak hizmet veren k├╝t├╝phanenin, bug├╝nk├╝ ismi ve konsepti, 1945 y─▒l─▒nda belirlenmi┼č. Bu k├╝t├╝phanede de Osmanl─▒ ile ilgili y├╝zlerce eserin olmas─▒ tabiidir. T├╝rkiyeÔÇÖde yay─▒nlanan baz─▒ eserlerde de yer alan, Osmanl─▒ toplumunu ├že┼čitli y├Ânleriyle yans─▒tan resimlerin yer ald─▒─č─▒ koleksiyonlar ÔÇś├žok nadide eserlerÔÇÖ olarak burada bulunmaktad─▒r.

Melk Vak─▒f M├╝zesi (Stift Melk)


Melk Vakf─▒, kendini inan├ž ve k├╝lt├╝r merkezi olarak tan─▒mlamaktad─▒r. 12ÔÇÖnci Y├╝zy─▒ldan beri kurumsalla┼čm─▒┼č bulunan Melk Vakf─▒, Okul, Manast─▒r ve K├╝t├╝phanesiyle hizmet vermektedir. Zengin bir yazma eserler kolleksiyonuna sahiptir. K├╝t├╝phanede, sava┼č zaman─▒ndan kalan ganimetlerden, Kuran-─▒ Kerim, Osmanl─▒ Sand─▒─č─▒, s├╝rahi ve sava┼č aletleri bulunmaktad─▒r.

Kahlenberg Kilisesi Sergi Salonu

ViyanaÔÇÖya giderseniz, KahlenbergÔÇÖe ├ž─▒kmadan d├Ânmeyin. B├╝t├╝n ViyanaÔÇÖy─▒ seyredece─činiz en g├╝zel yerlerden biridir buras─▒. Burada kahvenizi yudumlarken ViyanaÔÇÖn─▒n ve yan─▒ndan ak─▒p giden Tuna nehrinin g├╝zelli─čine dal─▒p gidersiniz. E─čer Viyana ku┼čatmas─▒n─▒n hikayesi akl─▒n─▒zdaysa, nal sesleri ve k─▒l─▒├ž ┼čak─▒rt─▒lar─▒ size e┼člik edecektir. Kahlenberg, Viyana’n─▒n en y├╝ksek ve stratejik tepelerinden biridir. ─░kinci Viyana Ku┼čatmas─▒ÔÇÖn─▒n hezimeti, buradan yap─▒lan taaruzla ger├žekle┼čmi┼čtir. Tam tepede yeralan Kahlenberg Kilisesi 1629 senesinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kilisenin kitabesinde, ÔÇś1683’deki sava┼čta tahrip olmu┼čtur. Yeniden eski haline getirilmi┼čtir.ÔÇÖ ifadeleri yer almaktad─▒r. Viyana Ku┼čatmas─▒nda, Avusturyal─▒larÔÇÖa yard─▒ma gelip, ┼čehrin kurtar─▒lmas─▒nda ├Ânemli yeri olan Polonya Kral─▒ Sobieski i├žin, kilisenin duvar─▒nda yine bir kitabe bulunmakta olup, Sobieski ├Âv├╝lmektedir. Kilisede, 1683’den kalma baz─▒ e┼čya, ve tablolar sergilenmektedir. Buradaki en ├Ânemli obje ise kilise ar┼čiv odas─▒ duvar─▒nda bulunan tablodur. Bu tabloda, sava┼čta ele ge├žirilen Osmanl─▒ sanca─č─▒, PapaÔÇÖya kar┼č─▒, diz ├╝st├╝ ├ž├Âken bir asker taraf─▒ndan takdim edildi─či tasvir edilmektedir. Bu tablo, kiliseyi ziyarete gelen turistlere kartpostal olarak da sat─▒lmaktad─▒r.

Yaz─▒m─▒z─▒n ba┼č─▒nda Avusturya m├╝zelerine k├╝├ž├╝k bir gezintiye ├ž─▒kmaktan bahsetmi┼čtik. Tabi bu laf─▒n geli┼či s├Âylenmi┼č bir s├Âzd├╝. G├Ârd├╝─č├╝n├╝z gibi bu i┼č k├╝├ž├╝k bir gezintiyle hallolacak gibi de─čil.┬á ├ť├ž d├Ârt g├╝n├╝n├╝z├╝ sadece buralara ay─▒rman─▒z gerekecek. Foto─čraf makinan─▒z da yan─▒n─▒zda olsun. ─░┼čin keyfini ├ž─▒kar─▒nÔÇŽ

Avusturya M├╝zeleri ve k├╝t├╝phanelerine genel olarak bakt─▒─č─▒m─▒zda, Avusturya Osmanl─▒ ili┼čkilerine sava┼člar─▒n hakim oldu─ču izlenimini ediniriz. Ancak tarihi tek boyutlu olarak g├Ârmemek gerekir. Osmanl─▒, y├╝kseli┼č d├Âneminde sadece askeri olarak de─čil, bilim, sanat, mimari, idari gibi pek ├žok alanda d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k devleti idi. Dolay─▒s─▒yla zaman zaman ├Ârnek al─▒nan, g─▒pta edilen bir toplumdu. Bu a├ž─▒lardan ele ald─▒─č─▒m─▒zda ├že┼čitli alanlarda Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n bat─▒ya tesirleri b├╝y├╝k

olmu┼čtur. Yaz─▒n─▒n sonuna gelirken dikkatinizi ├žekmek istedi─čimiz bir husus da ┼ču; D├╝nyan─▒n her bir yan─▒nda yer alan m├╝zeler, b├╝y├╝k imparatorluklar─▒n veya devletlerin muhte┼čem hikayelerini yans─▒tan eserlerle doludur. Bunlar─▒n kar┼č─▒s─▒nda bizler hayranl─▒kla bakakal─▒r─▒z. Kahramanl─▒klarla dolu sava┼člar, el eme─či g├Âz nuruyla harmanlanm─▒┼č hayat─▒ kolayla┼čt─▒ran binlerce nesne ve harikulade sanat eserleri ve niceleriÔÇŽ
Ama bir de madalyonun di─čer y├╝z├╝ vard─▒rÔÇŽ┬á O da bize ibretle ┼čunu g├Âsterir; Bu muhte┼čem imparatorluklar devirlerini kapam─▒┼č, bize bu m├╝zelerin camekanlar─▒ arkas─▒ndan ├žaresizce seslenmektedirler.

Ku┼čatmalar

Birinci ┬áViyana Ku┼čatmas─▒

27 Eyl├╝l -16 Ekim 1529 tarihlerinde Avusturya Ar┼čid├╝kl├╝─č├╝’n├╝n ba┼čkenti Viyana’n─▒n Kanuni Sultan S├╝leyman komutas─▒ndaki Osmanl─▒ ordusu taraf─▒ndan ku┼čat─▒lmas─▒d─▒r. B├╝y├╝k toplar─▒n getirilmemesi ve k─▒┼č aylar─▒n─▒n gelmesi ├╝zerine ba┼čar─▒s─▒z olan ku┼čatmadan sonra Osmanl─▒ ordusu geri d├Ând├╝.

Ku┼čatman─▒n nedenleri

Moha├ž Muharebesi sonras─▒nda, Budin’in Osmanl─▒ Devleti taraf─▒ndan ele ge├žirilmesinin ard─▒ndan, sava┼ča kat─▒lmam─▒┼č olan Erdel voyvodas─▒ J├ínos Szapolyai Macar kral─▒ olarak ta├ž giymi┼čti. Sultan S├╝leyman 16 Ekim 1526’da Macaristan tac─▒n─▒ Szapolyai’ye veren t├órih├« ferman─▒n─▒ imzalad─▒. Moha├ž Muharebesi ├Âncesinde kral II. Lajos dolay─▒s─▒yla Macaristan ile ba─člant─▒l─▒ olan, ancak sava┼č sonras─▒nda Osmanl─▒ ordular─▒n─▒n girmedi─či Bohemya, Moravya, Slovakya ve Silezya gibi ├╝lke ve b├Âlgeler ise, II. Lajos’un kar─▒s─▒n─▒n ve Kutsal Roma-Germen ─░mparatoru ┼×arlken’in karde┼či olan Avusturya ar┼čid├╝k├╝ Ferdinand’da kald─▒. Kanun├« Sultan S├╝leyman ─░stanbul’a d├Ând├╝kten sonra harekete ge├žen Ferdinand, Pressburg’da Osmanl─▒lara kar┼č─▒ olan asillerden te┼čekk├╝l ettirilmi┼č bir diyet meclisi toplayarak kendini Macaristan ve Bohemya kral─▒ ilan ettirdi. Bu olay, Macaristan’da egemenlik i├žin Osmanl─▒-Avusturya rekabetini ba┼člatt─▒. Kanun├« Sultan S├╝leyman, Moha├ž zaferi sonras─▒nda fethedilen geni┼č Macar topraklar─▒n─▒n, Kutsal Roma-Germen ─░mparatorlu─ču ile ba─člant─▒l─▒ bir h├╝k├╝mdar─▒n eline ge├žmesine m├╝s├óde edemezdi. Bu durum, b├Âlgedeki g├╝├žler dengesinin Osmanl─▒ Devleti aleyhine bozulmas─▒na yol a├žabilirdi.

A─čabeyi Habsburg ─░mparatoru ┼×arlken’in de deste─čini alan Ferdinand, Osmanl─▒ ordusu geri d├Ând├╝kten sonra sald─▒r─▒ya ge├žti ve Tokaj Meydan Muharebesinde Szapolyai’yi yenerek Budin’i ele ge├žirdi. Litvanya’ya ka├žan Szapolyai Osmanl─▒ Devleti’nden yard─▒m istedi. Kanun├« Sultan S├╝leyman sefer haz─▒rl─▒klar─▒yla me┼čgulken, Macaristan’dan fethedilen arazinin geri verilmesi kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bar─▒┼č yapmak iste─čiyle Ferdinand’─▒n el├žileri geldi. Fakat Habsburglar─▒ Macaristan Krall─▒─č─▒’dan ├ž─▒karmak, Ferdinand’a g├Âzda─č─▒ vermek, Habsburg ordusunu yakalay─▒p yok etmeyi ama├žlayan Kanun├« Sultan S├╝leyman, o zaman─▒n ├ódetleri gere─či el├žileri tevkif ettirdi. Haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlad─▒ktan sonra serbest b─▒rak─▒p sava┼č i├žin yola ├ž─▒kt─▒─č─▒ haberiyle Ferdinand’a g├Ânderdi.

10 May─▒s 1529’da ─░stanbul’dan yola ├ž─▒kan Kanuni Sultan S├╝leyman 20 Haziran’da Sofya’ya ve 18 Agustos’da Moha├ž ovas─▒na ula┼čt─▒. Szapolyai de 6.000 Macar askeri ile orduya kat─▒ld─▒ ve burada padi┼čah─▒n elini ├Âpt├╝. Eyl├╝l’de Budin’i ku┼čatan Kanuni Sultan S├╝leyman, teslim teklifinin reddedilmesi ├╝zerine ┼čiddetli bir muhasara sava┼č─▒na ba┼člad─▒. 8 Eyl├╝l’de Budin kalesinin kap─▒lar─▒ndan biri ele ge├žirilip genel h├╝cum ba┼člat─▒l─▒nca, ├╝mit kalmad─▒─č─▒n─▒ anlayan m├╝d├ófiler, hayatlar─▒na dokunulmamak ┼čart─▒yla kaleyi teslim ettiler. K─▒sa zamanda g├Âsterilen bu muvaffakiyet kar┼č─▒s─▒nda, Osmanl─▒ h├ókimiyetine daha fazla kar┼č─▒ duramayaca─č─▒n─▒ anlayan Bo─čdan voyvodasi IV. Petru Rare┼č de ordug├óha gelerek bir t├óbiiyyet antla┼čmas─▒ imzalad─▒. Elbasan sancakbeyi Hasan Bey’i Budin’de muhaf─▒z b─▒rakan Kanun├«, 12 Eyl├╝l’de Macar taht ┼čehrinden ayr─▒l─▒p Viyana ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Bu arada Ferdinand’in adamlar─▒ taraf─▒ndan ka├ž─▒r─▒lmak ├╝zereyken ─░zvornik sancakbeyi Sultanz├óde B├óli Bey’in ele ge├žirdi─či Macar kraliyet tac─▒, yeni├žeri sekbanba┼č─▒s─▒ taraf─▒ndan Szapolyai’ye giydirildi. Budin kalesinin fethinden sonra Osmanl─▒ Ordusu Avusturya ├╝zerine y├╝r├╝d├╝.

Ku┼čatma

Kanun├« Sultan S├╝leyman, 22 Eyl├╝l’de Avusturya s─▒n─▒r─▒n─▒ ge├žti. Ertesi g├╝n B├óli Bey’in karde┼či Semendire sancakbeyi Sultanz├óde Mehmed Bey, Alman ├Ânc├╝ kuvvetlerinin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ Viyana’n─▒n on be┼č kilometre g├╝neydo─čusundaki Bruck kasabas─▒ yak─▒nlar─▒nda imha etti. Esir edilen Alman kuvvetleri komutan─▒ Christophe Von Zedlitz ve alt─▒ general Sultan’a g├Ânderildi. 27 Eyl├╝l’de Viyana ├Ânlerine gelen ordu, Avusturya Ar┼čid├╝kl├╝─č├╝’n├╝n ba┼čkentini ku┼čatmaya ba┼člad─▒.

Kanun├« Sultan S├╝leyman, 120.000 ki┼čilik bir orduyla Budin’den ayr─▒l─▒p Viyana ├╝zerine y├╝r├╝d├╝─č├╝ haberi duyulunca, sadece Avusturya ve Almanya’da de─čil, b├╝t├╝n Avrupa’da bir korku ba┼člam─▒┼č, Osmanl─▒ ilerlemesi kar┼č─▒s─▒nda, o s─▒rada had safhada olan mezhep m├╝c├ódeleleri bile bir tarafa b─▒rak─▒larak, Viyana’ya yard─▒m seferi ba┼člat─▒lm─▒┼č ve Avrupa’n─▒n her yerinden muhtelif milletlere mensup yard─▒m kuvveti gelmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Ku┼čatmadan biraz evvel bu kuvvetlerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ kaleye yerle┼čmi┼čti. Ferdinand ┼čehri terk ederek ka├žm─▒┼č, yerine ihtiyar ve tecr├╝beli bir asker olan Kont Nicolos Von Salm’i kale komutan─▒ olarak b─▒rakm─▒┼čt─▒. Savunma haz─▒rl─▒klar─▒na baslayan Kont Salm de, T├╝rk ordusu gelmeden Viyana yak─▒nlar─▒ndaki mahalleleri tamamen yak─▒p y─▒km─▒┼č, birinci istihk├óm hatt─▒ndan yirmi ad─▒m i├žeride ikinci bir istihk├óm in┼č├ó etmi┼č, Tuna sahillerine kaz─▒klar diktirerek m├╝d├ófaa i├žin gerekli tedbirleri alm─▒┼čt─▒. Osmanl─▒ humbarac─▒lar─▒n─▒n yak─▒c─▒ tesirlerinden korunmak i├žin evlerin ah┼čap ├žat─▒lar─▒n─▒ y─▒kt─▒rm─▒┼č, top g├╝llelerinin tesirini azaltmak i├žin de, sokaklar─▒n kald─▒r─▒mlar─▒n─▒ s├Âkt├╝rm├╝┼čt├╝. Ayr─▒ca iki ay yetecek kadar erzak temin edip, ┼čehirdeki sivil halk─▒ d─▒┼čar─▒ ├ž─▒karm─▒┼čt─▒.

Kaleyi muhasaraya ba┼člayan Kanun├« Sultan S├╝leyman, on yedi g├╝n boyunca d├Âverek, ┼čehrin surlar─▒n─▒ iyice tahrip etmi┼čti. Bu s─▒rada bir Osmanl─▒ g├╝llesinin isabetiyle kale komutan─▒ Kont Salm de ├Âlm├╝┼čt├╝. Bununla birlikte ku┼čatma uzuyor; k─▒┼č aylar─▒n─▒n tahrip edici etkisi ve beklenen top m├╝himmat─▒n─▒n gecikmesi Osmanl─▒ ordusu i├žin ku┼čatma ┼čartlar─▒n─▒ zorla┼čt─▒r─▒yordu. ├çevreden ald─▒─č─▒ istihbaratlar sonunda Viyana’ya y├╝z elli kilometre uzaktaki Linz’de bir Alman ordusunun topland─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒nca, Kanun├«, orduya muhasaray─▒ kald─▒rma emrini verdi. Ayn─▒ zamanda ├že┼čitli beyler kumandas─▒ndaki ak─▒nc─▒ kuvvetlerini ak─▒na g├Ândererek, Avusturya, G├╝ney Almanya (Bavyera), Moravya, Bohemya, Yukar─▒ Macaristan (┼čimdiki Slovakya), Silezya ve Slovenya gibi Habsburg’lara ba─čl─▒ ├╝lkelerde sald─▒r─▒lar d├╝zenletti. 16 Ekim’de Viyana ├Ânlerinden hareket eden ordu-y─▒ h├╝m├óy├╗n, 25 Ekim’de Budin’e, 16 Aral─▒k’ta da ─░stanbul’a d├Ând├╝.

─░kinci Viyana Ku┼čatmas─▒

1683 y─▒l─▒nda IV. Mehmet devrinde Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun Viyana’y─▒ ku┼čatmas─▒ ile ger├žekle┼čti. 17. y├╝zy─▒lda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Avusturya Ar┼čid├╝kl├╝─č├╝ aras─▒nda yap─▒lan sava┼člar─▒n en uzun s├╝reni bu ku┼čatma ile ba┼člad─▒.

Osmanl─▒’n─▒n bu sava┼čta ald─▒─č─▒ hezimet, Avrupa’da b├╝y├╝k sevin├žle kar┼č─▒land─▒. Art─▒k Osmanl─▒lar─▒n yenilmez olmad─▒klar─▒n─▒ g├Âren Avrupa, kar┼č─▒ h├╝cuma kalkmaya ba┼člad─▒. Psikolojik sava┼č olarak da Osmanl─▒ ├╝zerindeÔÇśb├╝y├╝k bir kay─▒pÔÇÖ, Avrupal─▒larda ise ÔÇśb├╝y├╝k bir kazan├žÔÇÖ olarak de─čerlendirildi. Bu sava┼č sonucunda Osmanl─▒n─▒n gerileme devrine girdi─či kabul edilmektedir.

Avusturya, y├Ânetimi alt─▒ndaki Macarlara iyi davranm─▒yor, onlar─▒ a─č─▒r vergilerle eziyordu. Ayr─▒ca mezhep h├╝rriyeti de tan─▒m─▒yordu. Macarlar, bask─▒lara daha fazla dayanamay─▒nca T├Âkeli ─░mre’nin ba┼čkanl─▒─č─▒nda ayakland─▒lar. Kendi g├╝├žleriyle ba┼čar─▒l─▒ olamayacaklar─▒n─▒ anlad─▒klar─▒ndan Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’ndan yard─▒m istediler.

Politik nedenlerden dolay─▒ Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču uzun y─▒llard─▒r Macaristan’da ve Avusturya’da Katolik olmayan az─▒nl─▒─ča yard─▒mda bulunuyordu. Osmanl─▒lar zaten T├Âkeli ─░mre’yi yukar─▒ Macaristan kral─▒ olarak tan─▒yorlard─▒. Hen├╝z ku┼čatmadan ├Ânce Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve Habsburglar aras─▒nda Vasvar Antla┼čmas─▒’n─▒n bir sonucu olarak yirmi y─▒ll─▒k bir bar─▒┼č s├Âzle┼čmesi vard─▒.

1681 ve 1682’de T├Âkeli ─░mre ile Habsburglar aras─▒ndaki s─▒n─▒r ├žat─▒┼čmas─▒ ┼čiddetini art─▒rd─▒. Habsburg kuvvetlerinin merkezi Macaristan i├žlerine tecav├╝z etmeleri, Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Pa┼ča’ya Osmanl─▒ ordusunu sefere ├ž─▒karmak i├žin IV. Mehmet ve divan─▒n─▒ ikna etmek i├žin ├Ânemli bir gerek├že oldu. Padi┼čah IV. Mehmet, Kara Mustafa Pa┼ča’ya Yan─▒kkale (Raab) ve Komarom kalelerine (ikisi de Kuzeybat─▒ Macaristan’da) operasyon yapmaya ve onlar─▒ ku┼čatmaya izin verdi. Osmanl─▒ ordusu 21 Ocak 1682’de seferber edildi. 6 A─čustos 1682’de de sava┼č ilan edildi.

Haz─▒rl─▒klar

Viyana, Do─ču Akdeniz-Almanya ticaret yolu ├╝zerinde olu┼ču, Tuna ├╝zerinde i├ž kontrol noktas─▒ olmas─▒ gibi nedenler y├╝z├╝nden Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun stratejik hedeflerinin tam ortas─▒ndayd─▒. Ku┼čatma i├žin b├╝y├╝k haz─▒rl─▒klar yap─▒ld─▒; Avusturya’ya ve lojistik merkezlere giden yollar tamir edildi; yenileri in┼ča edildi. Cephane, m├╝himmat, top ve di─čer kaynaklar imparatorlu─čun her yan─▒ndan bu lojistik merkezlere ve Balkanlar’─▒n i├žlerine g├Ânderilmesi yap─▒ld─▒.

Lojistik zaman─▒, A─čustos ve Eyl├╝l 1682’de bir istilaya ba┼člaman─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ ifade ediyordu. ├ť├ž ayl─▒k bir seferde Osmanl─▒lar k─▒┼č─▒n Viyana’da olacaklard─▒. Ama seferin ba┼člamas─▒ ve haz─▒rlanmas─▒ i├žin gereken 15 ayl─▒k bir s├╝rede de Habsburglar haz─▒rlancak ve di─čer Avrupa krall─▒klar─▒na yard─▒m i├žin ba┼čvuracaklard─▒. Nitekim k─▒┼č s├╝resinde Habsburglular ve Lehistan bir antla┼čma imzalad─▒lar. Antla┼čmaya g├Âre Osmanl─▒lar Krakow’a sald─▒r─▒rlarsa Habsburg kuvvetleri Lehistan’a yard─▒ma gelecekti, kar┼č─▒l─▒k olarak da Leh ordusu Viyana’ya bir sald─▒r─▒ olursa yard─▒ma gelecekti.
─░lkbaharda May─▒s’─▒n erken zaman─▒nda Osmanl─▒ ordusu Belgrad’a ula┼čt─▒. Daha sonra Viyana ┼čehrine do─čru hareket etti. 7 Temmuz’da 40.000 Tatar kuvveti Viyana’n─▒n 40 km do─čusuna vard─▒. Ku┼čatma s├╝resince Habsburg imparatoru I. Leopold 80 bin Viyanal─▒ ile ┼čehirden ka├žt─▒ ve Linz’e yerle┼čti. Lehistan kral─▒ Sobieski de 1683 yaz─▒nda antla┼čmadaki y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝ yerine getirmek i├žin bir yard─▒m sevkiyat─▒ haz─▒rl─▒yordu.

Ku┼čatma

Osmanl─▒ ordusu 14 Temmuz’da Viyana’y─▒ ku┼čatt─▒. Artakalan 11.000 askerin, 5.000 sivil ve g├Ân├╝ll├╝n├╝n lideri Graf Ernst R├╝diger von Starhemberg teslim olmay─▒ reddediyordu. Viyanal─▒lar ┼čehrin etraf─▒ndaki evleri ve duvarlar─▒ tahrip ettiler, y─▒k─▒nt─▒lar─▒ temizlediler ve bo┼č bir alan b─▒rakt─▒lar. Kara Mustafa Pa┼ča bu problemi kuvvetlerine ┼čehre do─čruca giden hendek kazmalar─▒n─▒ emrederek ├ž├Âzd├╝.

Osmanl─▒lar zaman─▒ hesaba almad─▒lar, mamafih zaman onlar─▒n taraf─▒nda de─čildi. Bu noktadaki gev┼čeklikleri, sava┼č─▒n ilan─▒ndan sonra ordular─▒n─▒ kombine edip ilerlememeleri; yard─▒m kuvvetlerinin ula┼čmas─▒na izin verdi. Tarih├žiler Kara Mustafa Pa┼ča’n─▒n ┼čehri zenginlikleri ve bozulmam─▒┼č haliyle ele ge├žirmek istedi─čini s├Âylerler.

Viyana’ya ise her anlamda yiyecek deste─či kesilmi┼čti. Garnizon ve sivil g├Ân├╝ll├╝ler a┼č─▒r─▒ kay─▒plara katlan─▒yordu.
K─▒┼čla hizmeti ├Âyle bir problem haline geldi ki Graf Ernst Rudiger von Starhamberg herhangi bir asker n├Âbette uykuda bulunursa ├Âld├╝r├╝lece─či emrini verdi. ├ťmitsizlik gittik├že art─▒yordu. Bu s─▒rada Lorraine d├╝k├╝ V. Charles komutas─▒ alt─▒nda olan imparatorluk kuvvetleri, Macar T├Âkeli ─░mre ile Viyana’n─▒n 5 km kuzeydo─čusunda, Bisamberg’de ├žarp─▒┼č─▒yorlard─▒.

Ku┼čatma devam ederken Lehistan kral─▒ Sobieski’nin 120 bin ki┼čilik yard─▒m kuvvetini, K─▒r─▒m Han─▒ Murad Giray Han’─▒n durduramamas─▒ ├╝zerine bu Viyana ku┼čatmas─▒ neticesiz kald─▒.

Sonu├žlar

├çocuklu─čumuzdan beri bize ├Â─čretilenlerde baz─▒ yanl─▒┼čl─▒k ve eksiklikler var. Okuldaki tarih derslerimizi an─▒msay─▒n. Viyana Ku┼čatmalar─▒ her zaman ÔÇśOsmanl─▒ÔÇÖya t├╝m Avrupa yolunu a├žacak kilitÔÇÖ olarak anlat─▒ld─▒. Oysa ViyanaÔÇÖy─▒ alsayd─▒k, sonras─▒nda AvrupaÔÇÖda hangi noktaya kadar ilerleyebilirdik, d├╝┼č├╝nmek gerekiyor. 1529ÔÇÖda Kanuni Sultan S├╝leyman taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilen Birinci Viyana Ku┼čatmas─▒ ile, 1683 y─▒l─▒nda IV. Mehmet ile ger├žekle┼čtirilen ikincisini, kahramanl─▒k edebiyat─▒n─▒ bir kenara koyup akademik y├Ântemlerle de─čerlendirelim.

Osmanl─▒ y├Ânetiminde, planlama ve politik kurgular─▒n en az─▒ndan ÔÇśDuraklama D├ÂnemiÔÇÖ sonlar─▒na kadar ger├žekten benzersiz oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z. ├ľzellikle Kanuni Sultan S├╝leyman gibi bir deha, dan─▒┼čmanlar─▒ ile verdi─či ├Ânemli kararlarda her t├╝rl├╝ de─či┼čkeni dikkate almakta idi. Viyana bir ┼čekilde al─▒nsayd─▒ bile b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla fetihler daha Bat─▒ÔÇÖya do─čru devam etmeyecekti. ├ç├╝nk├╝ Kanuni Avusturya Ar┼čid├╝k├╝ FerdinandÔÇÖa yaln─▒zca bir ders
vermek, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n g├╝c├╝n├╝ g├Âstermek i├žin ViyanaÔÇÖya gelmi┼čti.

Daha Budin merkezli MacaristanÔÇÖdaki askeri yap─▒y─▒ sa─člamla┼čt─▒rmadan Viyana ve devam─▒na y├╝r├╝mek, stratejik ve lojistik a├ž─▒dan do─čru olmayacakt─▒.
Zaten umulandan ├žok daha sa─člam bir direni┼č ilk ku┼čatmay─▒ ba┼čar─▒s─▒z k─▒lm─▒┼č ve Ordu-yi H├╝m├óy├╗n ─░stanbulÔÇÖa d├Ânm├╝┼čt├╝. ─░kinci ku┼čatma ise buna ├Ân ayak olan Merzifonlu Kar Mustafa Pa┼čaÔÇÖn─▒n kendi ya┼čam─▒na mal olmu┼čtur. Bu ba┼čar─▒s─▒zl─▒k psikolojik sava┼č taktikleri a├ž─▒s─▒nda da, Osmanl─▒ Ordusu i├žin ├žok b├╝y├╝k kay─▒pt─▒r. Bug├╝n AvusturyaÔÇÖn─▒n ba┼čkentinde ÔÇśHer Viyanal─▒ T├╝rkleri durdurdu─ču i├žin gurur duyarÔÇÖ denir.

Viyana bozgununun sorumlulu─čunu ta┼č─▒yan Merzifonlu Kara Mustafa Pa┼ča Belgrad’da idam edildi. Padi┼čah daha sonra d├╝┼č├╝n├╝p yapm─▒┼č oldu─ču ba┼čar─▒l─▒ hizmetlerden dolay─▒ Kara Mustafa Pa┼ča’n─▒n ba┼č─▒n─▒n kesilmesini geri almak istemi┼č ve ikinci bir emirle affedilmesini emretmi┼čtir. Fakat ikinci emir ula┼čana kadar g├Ârev verilen ulaklar pa┼čay─▒ idam etmi┼člerdi. Kesilip g├Âm├╝len ba┼č─▒n─▒n ├╝zerine seng-i ibret (ibret ta┼č─▒) konuldu.

Osmanl─▒n─▒n bu hezimeti Avrupa’da b├╝y├╝k sevin├žle kar┼č─▒land─▒. Art─▒k Osmanl─▒lar─▒n yenilmez olmad─▒klar─▒n─▒ g├Âren Avrupa, kar┼č─▒ h├╝cuma kalkmaya ba┼člad─▒. Psikolojik sava┼č olarak da Osmanl─▒ ├╝zerinde b├╝y├╝k bir kay─▒p, Avrupal─▒larda ise b├╝y├╝k bir kazan├ž olarak de─čerlendirildi. Bu sava┼č sonucunda Osmanl─▒n─▒n gerileme devrine girdi─či kabul edilmektedir. B├Âylece T├╝rklerin Sakarya MuharebesiÔÇÖne kadar s├╝recek bir geri ├žekilme s├╝reci ba┼člam─▒┼č oldu. Ku┼čatma sonras─▒ kurulan Kutsal ─░ttifak, Osmanl─▒-Kutsal ─░ttifak Sava┼člar─▒’na neden oldu.

ViyanaÔÇÖn─▒n┬á d├╝nyaca ├╝nl├╝ Parlamento Binas─▒

Toplam Okuma: 1,528 , Bug├╝n: 7 

İlhan KARAÇAY

Gazeteci / Belgeselci - Mersin 1942 do─čumlu, ya┼čam─▒n─▒ ├žok uzun y─▒llard─▒r Hollanda'da s├╝rd├╝r├╝yor. Bir├žok gazete ve ajansta g├Ârev yapt─▒, TRT Belgesel kanal─▒ i├žin y─▒llar i├žinde bir├žok programa imza att─▒. Site: https://www.ilhankaracay.com | email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

21 Haziran 2021, T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne? i├žin yorumlar kapal─▒
Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

21 Haziran 2021, Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi i├žin yorumlar kapal─▒
Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

21 Haziran 2021, Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če i├žin yorumlar kapal─▒
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒