Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Belgesel Tarih Yazar─▒ Dr. Halil At─▒lgan’─▒n yazd─▒─č─▒ “Bodrum H├ókimi – Bodrum T├╝rk├╝leri ve Oyunlar─▒” kitab─▒, Bodrum Belediyesi ve Belediye Ba┼čkan─▒ Ahmet Aras’─▒n katk─▒lar─▒yla yay─▒nland─▒…

Bodrum Belediye Ba┼čkan─▒ Ahmet Aras’─▒n sunu┼čunu ve Dr. Halil At─▒lgan’─▒n ├Ânsi├╝n├╝ aktararak, kitaba ili┼čkin bilgi aktaral─▒m istedik.

***

SUNU┼×

Bodrum binlerce y─▒ld─▒r kavimlerin gelip ge├žti─či, uygarl─▒klar─▒n parlay─▒p s├Ând├╝─č├╝ ├Ânemli bir ya┼čam alan─▒ olarak zengin bir k├╝lt├╝r birikimi olu┼čturmu┼čtur. Zengin motifleri ile Bodrum halk k├╝lt├╝r├╝n├╝ besleyen bu birikim, g├╝n├╝m├╝ze kadar uzanan uzun ince bir ├žizgide, y├╝re─čimizin dili, ba┼č─▒m─▒z─▒n sevdal─▒ yeli olarak halk anlat─▒m─▒n─▒n ├Ânemli bir ├Âgesi olan t├╝rk├╝lerimizde yer alm─▒┼čt─▒r.

Sosyal ve k├╝lt├╝rel hayat─▒m─▒z─▒n her basama─č─▒nda ├Ânemli g├Ârevler ├╝stlenen sazl─▒ ve s├Âzl├╝ anlat─▒m─▒m─▒z─▒n ├╝r├╝n├╝ olan t├╝rk├╝ler, kendimizi bulman─▒n, i├žimizi d├Âkmenin, sevincimizi, heyecan─▒m─▒z─▒, h├╝zn├╝m├╝z├╝ dile getirmenin ve y├╝re─čimizi ortaya koyman─▒n arac─▒ olmu┼čtur.

T├╝rk├╝lerimiz umuttur, hasrettir, vefad─▒r, dostluktur. Y├╝re─čimizde k─▒vr─▒m k─▒vr─▒m dolanan ince bir yoldur. Dermand─▒r dermans─▒z kalanlara. Y├╝re─čimizin gurbetinde b├╝y├╝yen ├Âzlem ve hasret ├ži├že─čidir. Bu nedenle t├╝rk├╝s├╝z kalmay─▒ yurtsuz kalmak olarak d├╝┼č├╝nm├╝┼č ve onsuz kendimizi gurbette hissetmi┼čizdir. Kanats─▒z kald─▒─č─▒m─▒zda kanad─▒m─▒z, kendimizi efk├órl─▒, ├žaresiz ve yaln─▒z hissetti─čimizde tesellimiz olmu┼čtur.

T├╝rk├╝ler ya┼čam─▒n ak─▒┼č─▒ i├žinde, de─či┼čmeyen as─▒l yan─▒m─▒z─▒ ifade etmi┼člerdir. Ya┼čar KemalÔÇÖin deyi┼či ile ÔÇťBizim ├Âyk├╝lerimiz, romanlar─▒m─▒z, t├╝rk├╝lerimizdir.ÔÇŁ Bedri RahmiÔÇÖnin dizelerinde ise ÔÇťAna s├╝d├╝ gibi candan / ana s├╝d├╝ gibi temiz/ t├╝ter da─č da─č, yayla yayla / K├Ây├╝m├╝z, k├Âyl├╝m├╝z, memleketimizÔÇŁdir.

D├╝─č├╝nlerimizde halay, haks─▒zl─▒─č─▒n, adaletsizli─čin kar┼č─▒s─▒nda ├Âfkemiz ve isyan─▒m─▒zd─▒r. Sevgiliye yalvarmad─▒r, kay─▒plar─▒m─▒z─▒n kar┼č─▒s─▒nda a─č─▒tt─▒r. Sesimizin ├ž─▒kmad─▒─č─▒ yerde sesimiz, nefesimizin kesildi─či yerde nefesimizdir.

RumeliÔÇÖde Sar─▒ ZeybekÔÇÖtir, BodrumÔÇÖda Kerimo─čluÔÇÖdur.

Havas─▒na gelince, ÔÇťhaydi bir zeybek vural─▒mÔÇŁd─▒r. Bunun i├žindir ki zeybek oynanmaz vurulur ve ki┼čiye efe, ezgiye zeybek denir.

Kartal─▒n sarp kayadan d├╝ze ini┼čidir. O kol kald─▒r─▒┼člar─▒, heybetli halleri, a─č─▒r a─č─▒r s├╝z├╝l├╝p yere diz vuru┼člar─▒ ÔÇťbiz efe isek bu topra─č─▒n hat─▒r─▒na, bu topra─č─▒n a┼čk─▒naÔÇŁ anlam─▒ndad─▒r.

Diz vurup yerden kalkmak, tek ayak ├╝zerinde, kendi ekseninde ├╝├ž kere d├Ânmek ÔÇťbiz bu topra─č─▒n zek├ót─▒n─▒ verdik de geldikÔÇŁ meydan okumas─▒d─▒r.

├ľyle kol kolla girilip, birbirine s─▒─č─▒n─▒p, kalk─▒lmaz zeybe─če. Sadece s─▒rt s─▒rta gelinir ve s─▒rt vurulur dayan─▒┼čma i├žin. ├ç├╝nk├╝ zeybek do─ča├žlamad─▒r, do─čal haldir ve hepsinden ├Ânemlisi ├Âzg├╝rl├╝kt├╝r. ├ç├╝nk├╝ kartallar s├╝r├╝ olarak u├žmazlar. Efelik tek ba┼č─▒na olmay─▒ g├Âze almakt─▒r.

Kuvay─▒ Milliyeci, madalyal─▒, beratl─▒d─▒r efeler. Onlar i├žin kimileri ÔÇťeski bir halk─▒n kal─▒nt─▒s─▒d─▒rÔÇŁ, ÔÇťSel├žuklular─▒n kurdu─ču eski bir ├Ârg├╝tt├╝rÔÇŁ demi┼čtir; kimilerine g├Âre ise ÔÇťOsmanl─▒d─▒rlarÔÇŁ, ÔÇťKorsand─▒rlar.ÔÇŁ

Ama kendilerine sorarsan;

  • Bu da─člar─▒n sahibi kim?
  • (ÔÇťM├╝lk├╝n sahibi Allah; biz kirac─▒y─▒zÔÇŁ anlam─▒ndad─▒r)
  • Yi─čit kime derler?
  • S├Âz├╝nde duranaÔÇŽ

derler t├ÂrelerindeÔÇŽ

Bedenin y├╝celi─čine de─čil, g├Ânl├╝n y├╝celi─čine, zenginli─čine inan─▒rlar. Zengin┬á┬á ├Âlen bir efe asla g├Âr├╝lmemi┼čtir. Efenin efeli─či, hizmetinden bilinir. Bu i├žindir ki ba┼č─▒ s─▒k─▒┼čt─▒─č─▒nda H─▒z─▒r gibi dostu, s─▒─č─▒nacak postu ├žok olmu┼čtur. Halk onlar─▒ benimsemi┼č ve ├žok sevmi┼čtir.

Ait oldu─ču toplumun k├╝lt├╝rel ├Âzelliklerini en ├žok yans─▒tan m├╝zik t├╝r├╝, ┼č├╝phesiz halk m├╝zikleridir. Halk─▒n i├žinde do─čmu┼č ve geli┼čmi┼č olan bu m├╝zik, o toplumun dili, aynas─▒ ve kimli─či durumundad─▒r.

ÔÇťT├╝rk├╝ler, ayaklar─▒ bu topraklara basan, bu topraklarla yo─črulmu┼č insanlar─▒n canl─▒ tarihidir. Anadolu insan─▒n─▒ anlamak i├žin, t├╝rk├╝lerini anlamak gereklidir.ÔÇŁ Bunun i├žindir ki Karaova d├╝─č├╝n├╝nde ÔÇťVurma Murat vurma yak─▒┼čmaz senin ┼čan─▒naÔÇŁ diye s├Âylenirken, Bodrum H├ókimi t├╝rk├╝s├╝nde ÔÇťBodrumlular erken bi├žer ekini/ Fele─če kurban m─▒ gittin Bodrum HakimiÔÇŁ diye s├Âylenmi┼čtir.

Hayat─▒n kendisidir, her na─čmesine bir hayat sard─▒─č─▒m─▒z, saklad─▒─č─▒m─▒z ├Âm├╝rlerdir.

Anadolu insan─▒ ac─▒s─▒n─▒, sevincini, sevgisini t├╝rk├╝lerle ifade etmi┼čtir. Be┼čikte ninni, ├žocuklukta oyun, askere y├óren, sevdal─▒ya terc├╝man, d├╝─č├╝nde ne┼če, tasada ortak, mezarda a─č─▒t olmu┼č ve ├Âm├╝r boyu yolda┼č etmi┼čtir kendisine. Ne yasak dinlemi┼č ne de bask─▒ya boyun e─čmi┼čtir. ─░nsan ile yo─črulup b├╝t├╝nle┼čmi┼č, ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n, bar─▒┼č─▒n, ho┼čg├Âr├╝n├╝n ve sevginin en ├Ânemli temel ta┼člar─▒ndan birisi olmu┼čtur.

T├╝rk├╝leri sadece birer folklor malzemesi olarak de─čil, toplumun g├Âstergesi ve anlat─▒m arac─▒ olarak g├Ârmek gerekir. ├ç├╝nk├╝ k├Âkleri olu┼čtu─ču toplumun i├žindedir. Bunun i├žindir ki, T├╝rk halk─▒n─▒n binlerce y─▒ll─▒k k├╝lt├╝rel birikimini, ya┼čant─▒s─▒n─▒, de─čerlerini yans─▒tan t├╝rk├╝ler ├╝zerinde, m├╝zikal ve sosyolojik ara┼čt─▒rmalar─▒n yap─▒lmas─▒n─▒, ├Âyk├╝lerinin derlenmesini son derece ├Ânemli buluyoruz.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Halil At─▒lgan HocaÔÇÖm─▒z, ÔÇťBodrum H├ókimi Bodrum T├╝rk├╝leri ve Oyunlar─▒ÔÇŁ kitab─▒nda, zengin bir halk m├╝zi─či repertuar─▒na sahip olan Bodrum y├Âresini, trajik ├Âyk├╝s├╝ nedeniyle en tan─▒nm─▒┼člardan olan ÔÇťBodrum HakimiÔÇŁ t├╝rk├╝s├╝ ├╝zerinden tan─▒mam─▒za yard─▒mc─▒ oluyor.

Emekli Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či ┼×efi olan hocam─▒z─▒n birikimini ve ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ bizimle payla┼č─▒yor olmas─▒n─▒ ├Ânemsiyoruz. Bodrum halk k├╝lt├╝r├╝ne ─▒┼č─▒k tutaca─č─▒na inand─▒─č─▒m─▒z bu ├žal─▒┼čmay─▒, k├╝lt├╝r yay─▒nlar─▒m─▒z aras─▒nda sizlerle bulu┼čturmak ve payla┼čmak istedik. Hocam─▒za ve kitab─▒n─▒n yay─▒na haz─▒rlanmas─▒nda eme─či ge├žen herkese elinize sa─čl─▒k diyorum.

Ak┼čam sefalar─▒m─▒z─▒n, d├╝─č├╝nlerimizin, k─▒nalar─▒m─▒z─▒n, asker u─čurlamalar─▒n─▒n vazge├žilmezleri ve emektarlar─▒ olan Bodrum halk m├╝zi─činin k├Â┼če ta┼člar─▒ mahalli sanat├ž─▒lar─▒m─▒z─▒n, saz ve s├Âz ├╝statlar─▒m─▒z─▒n unutulmamalar─▒n─▒ diliyorum. Kaybettiklerimizi rahmetle ve sayg─▒ ile an─▒yorum.

├çalg─▒c─▒ Hat├že, ├çalg─▒c─▒ Raziye, Topal Ay┼če, H├╝seyin ┼×akar, ─░brahim ├ľzdemir, ─░smail Uslu, Kavalc─▒ Ali Day─▒, Kemanc─▒ Salih, Mahmut Sava┼č├ž─▒ ve o─čullar─▒, Mehmet Uslu, Mustafa Bacaks─▒z (├çelik Amca), Osman Nuri Bilgin, Rasim Eri┼č, R├╝┼čt├╝ G├╝r, Sat─▒ Karde┼čler, Seha Ergene ve o─čullar─▒, Tenekeci Mehmet, Ender Kasal, Sevin├ž Kasal, Mehmet Kara├Âz, Erol K├Âse, Mustafa Ergene, ─░brahim Etem Ya─čc─▒, Ali Alpaarslan (Aliko), Y├╝ksel Duman, M├╝nir Demir, Sami ├ľzt├╝rk, H├╝seyin Avc─▒, Kaz─▒m Bayran, Abidin Asar, Mehmet Ye┼čilkan, Kannio─člu karde┼čler, ─░brahim Kesreli ├╝statlar iyi ki hayat─▒m─▒za girdiniz.

Sizlerin ezgileri ile do─čduk b├╝y├╝d├╝k. Sesiniz kula─č─▒m─▒zda, ezgileriniz y├╝re─čimizde b├╝y├╝d├╝. Derlediniz, bestelediniz, ├žald─▒n─▒z, s├Âylediniz. Bize biz olmay─▒ ├Â─črettiniz. ├ç├╝nk├╝ t├╝rk├╝ biziz asl─▒nda; en sade, en yal─▒n, en insan halimizle biz. O t├╝rk├╝lerinize sinen h├╝z├╝n, keder, ├Âfke, isyan, sevda, hasret ve umut bizimdir.

Biz olarak, t├╝rk├╝ tad─▒nda bir hayat kurmak umuduyla, t├╝rk├╝lerle kalal─▒m.

Ahmet Aras
Bodrum Belediye Ba┼čkan─▒

 

├ľNS├ľZ

1965 y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan yeni mezun olmu┼č ├ži├že─či burnunda bir ├Â─čretmendim. Tayinim Kastamonu ilinin Azdavay il├žesinin ├çengel k├Ây├╝ne ├ž─▒km─▒┼čt─▒. 27 Temmuz’da g├Âreve ba┼člad─▒m. ├çengel Adana’ya olduk├ža uzakt─▒. ─░klimi ayr─▒, gelenekleri ayr─▒. Biri Akdeniz, ├Âb├╝r├╝ Karadeniz. Ya┼čay─▒┼č ├žok farkl─▒. Yollar sarp k├Ây hayli uzakt─▒.

├çengel’de ula┼č─▒m olduk├ža zordu. ─░l├žeye gitmek i├žin nahiye merkezine (P─▒narba┼č─▒) atla veya yaya, sonra da Fay─▒klar’─▒n minib├╝s├╝yle AzdavayÔÇÖa ula┼čmak gerekirdi. Minib├╝s├╝ ka├ž─▒rd─▒─č─▒n─▒z zaman kazaya gidememe gayg─▒s─▒ dolar i├žinize. Ya ikinci kez dolmas─▒n─▒ bekleyecek, ya ├Âzel tutacak, ya da bir sonraki g├╝n├╝ bekleyeceksin. Bu s─▒k─▒nt─▒lar─▒ ya┼čand─▒k├ža gurbet denilen mefhum ├žekilmez olur P─▒narba┼č─▒’nda. G├Âzya┼člar─▒ g─▒rtla─č─▒nda d├╝─č├╝m d├╝─č├╝m. A─člayamazs─▒n. Yar─▒n─▒ veya bir sonraki arabay─▒ beklemek durumundas─▒n.┬á Ba┼čka ├žareniz yoktur. Onun i├žin her araba sesi bir umut ─▒┼č─▒─č─▒ olur i├žinizde.

├çengel’de zamandan gayr─▒ bol bir ┼čey yoktu. Bakkal ve kahvehane memlekette kalm─▒┼čt─▒. Temel ihtiya├ž maddelerini nahiye, doktor ve sa─čl─▒k hizmetlerini ise il├že merkezinden temin etmek gerekirdi. ─░htiya├žlar─▒ zaman─▒nda gidermezseniz haliniz peri┼čan, umutlar pazara kal─▒rd─▒. ├çengel’de park, bayram yeri, ├žar┼č─▒ pazar yoktu. Yok yoka kar─▒┼čm─▒┼č “Tuz yok sabun yoktu”. Ama havas─▒ ve suyu g├╝zel, do─čay─▒ tarif etmek imk├óns─▒zd─▒. G├Ârevin d─▒┼č─▒nda nas─▒l vakit ge├žirece─čimin hesab─▒n─▒ yapar, nereye gidersem g├╝n├╝ daha iyi de─čerlendiririm diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m. Zaman akmayan bir sel, bense zaman deryas─▒nda bo─čulan bir Halil At─▒lgan’d─▒m.

├çengel’in merkez mezras─▒ ┼×at─▒r K├Ây├╝ idi. ┼×at─▒r K├Ây├╝ iki da─č─▒n aras─▒nda, okul ise hemen alt ba┼čta P─▒narba┼č─▒’na giden yolun ├╝st├╝ndeydi. G├╝n bat─▒m─▒ndan ├Ânce her taraf yemye┼čil, g├Âk masmavi olur. G├╝ne┼č kaybolunca, ye┼čiller bir ya─čmur bulutu gibi ├ž├Âkerdi okulun ├╝st├╝ne. ─░t havlamas─▒, at ki┼čnemesine kar─▒┼č─▒r, hindiler biz de buraday─▒z dercesine t├Âm t├Âm ederek ko┼čar, garip ├Ât├╝┼čleriyle ak┼čam─▒n sessizli─čini bozarlard─▒. Okulla lojman aras─▒ndaki antene k├╝├ž├╝k bir ku┼č konar, tarifi m├╝mk├╝n olmayan hareketler yaparak g├Âzden kaybolurdu. Bu ise h├╝z├╝nl├╝ bir ├çengel ak┼čam─▒n─▒n ayak sesleriydi.

Okulun ├Ân├╝nde ├╝├ž b├╝y├╝k ├žam a─čac─▒ vard─▒. H├╝z├╝nl├╝ ak┼čam─▒n geli┼čiyle onlara da bir sessizlik ├ž├Âkerdi. Ak┼čam r├╝zg├ór─▒yla bozulan sessizlik bir u─čultuya d├Ân├╝┼č├╝r, i├žimi burkar, sebepsiz bir korku sarard─▒ her yan─▒m─▒. Tarifsiz duygular i├žinde sanc─▒l─▒ kad─▒nlar gibi k─▒vran─▒rd─▒m. Yaln─▒zl─▒k karabulut gibi ├ž├Âkerdi ├╝st├╝me.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒'d─▒r

├çak─▒rla dost olmu┼čtuk. ─░yi bakard─▒m ona. Ekmek verir yeme─čimi payla┼č─▒rd─▒m. O beni ben onu ├žok sevmi┼čtik. ├çak─▒r evinde konaklamaz hep benimle yaln─▒zl─▒─č─▒m─▒ payla┼č─▒rd─▒. Ayak sesimden geldi─čimi bilir, ├çak─▒r dedi─čimde ├╝st├╝me atlar, gece ge├ž geli┼člerime k─▒zar gibi bir tav─▒r tak─▒n─▒rd─▒. G├Âz├╝m├╝n i├žine bakar, ba┼č─▒n─▒ bir o tarafa bir bu tarafa ├ževirir. Nerde kald─▒n diye beni sorguya ├žekerdi sanki. Lojman─▒n─▒n k├╝├ž├╝k bir giri┼či vard─▒. Duldayd─▒. Oraya bir ├žul sermi┼čtim. En so─čuk g├╝nlerde dahi orda sabahlar, beni yaln─▒z b─▒rakmazd─▒. ├çok sad─▒kt─▒. Geceleri bazen ulurdu. Ulumas─▒ i├žimi ├╝rpertir ├ži─črirdim. Kalk─▒p sus art─▒k dedi─čimde; a─člamakl─▒ bir ses ├ž─▒kart─▒r, kuyru─čunu tap tap vurur. Ba┼č─▒n─▒ ├Ân ayaklar─▒n─▒n ├╝st├╝ne koyar, g├Âz├╝m├╝n i├žine bakar, mahcup tav─▒rlar i├žinde sanki benden ├Âz├╝r dilerdi.

Yaln─▒z gecelerim bitmek bilmezdi ├çengel’de. ├çam a─čac─▒ndan, mezarl─▒ktan gelen bayku┼č sesleri bazen ├çak─▒r’─▒n sesini bast─▒r─▒r beni ├╝rk├╝t├╝rd├╝. L├ómban─▒n titrek ─▒┼č─▒─č─▒ pat pat ederek ├╝rk├╝tmelere ortak olur gaz─▒n bitti─čini ritmik bir ├Âl├ž├╝yle haber verir, ├╝stelik cam─▒ da kirletirdi.

├çengel’de yaln─▒zl─▒─č─▒m─▒ payla┼čan dostlar─▒m; radyo, pl├ók ve day─▒m─▒n D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulunda iken 35TLÔÇÖye ald─▒─č─▒ ba─člamayd─▒. Bildi─čim t├╝rk├╝leri ├Â─črencilere, k├Âyl├╝ye ├žalar s├Âylerdim. K├Âyl├╝ler ba─čr─▒na basm─▒┼čt─▒ beni. Bir dedi─čimi iki etmezlerdi. Onun i├žin ├çengel’de ba─člaman─▒n ayr─▒ bir yeri ve de─čeri vard─▒. K├Âyl├╝yle diyalogumu sa─člayan iyi bir ara├žt─▒. Anayd─▒, babayd─▒. G├Âzya┼člar─▒ma mendil, gurbet t├╝rk├╝lerinin dostuydu. “Gurbet yolu gariplerin yoludur” t├╝rk├╝s├╝ onda dile gelirdi.

Bir g├╝n k─▒sa dalgadan yay─▒n yapan Sofya Radyosu’ndan Bodrum H├ókimi t├╝rk├╝s├╝n├╝ dinledim. S├Âzler beni ├žok etkilemi┼čti. Hemen getirtece─čim pl├óklar aras─▒na not ettim.┬á Dinledi─čim pl├óklar─▒ ─░stanbul’da ├žal─▒┼čan ├çengel k├Âyl├╝leri vas─▒tas─▒yla temin ederdim. Birinde hayli kalabal─▒k bir liste g├Ândermi┼čtim. Onu dahi zorsunmadan temin edip yollad─▒lar. Gelen pl├óklar─▒n i├žinde ilk d├Ând├╝rd├╝─č├╝m Bodrum H├ókimi oldu. Pl├ók kl├ósik sazlarla ├žal─▒n─▒yor, Nazmi Y├╝kselen taraf─▒ndan da okunuyordu. ├ľn pl├óndaki kl├órnet sesi s├Âzlerle b├╝t├╝nle┼čerek y├╝rek da─čl─▒yordu.

ÔÇťBodrumlular erken bi├žer ekini
Fele─če kurban m─▒ gittin Bodrum H├ókimi
Nas─▒l ast─▒n Mefharet Han─▒m ipe de kendini
Alt─▒n makas g├╝m├╝┼č b─▒├žak ile do─črad─▒lar tenini

H├ókim Han─▒mÔÇÖ─▒n memleketi K├╝tahya Tav┼čan
H├ókim Han─▒m sen eyledin bizleri peri┼čan
Nas─▒l att─▒n Mefharet Han─▒m ipe de kendini
├çifte doktorlar do─črad─▒ o beyaz tenini “

Pl├ók d├Ân├╝yor, ben de s├Âzlerini kaydediyordum. T├╝rk├╝ intihar eden Bodrum H├ókimi Mefharet Han─▒mÔÇÖ─▒ anlat─▒yor. Mefharet Han─▒mÔÇÖ─▒n Bodrum H├ókimi, memleketinin de K├╝tahya’n─▒n Tav┼čanl─▒ il├žesinden oldu─ču t├╝rk├╝ s├Âzlerinden anla┼č─▒l─▒yordu. Bodrum H├ókimi; bek├ór odam─▒n dip k├Â┼česine yerle┼čmi┼č masadaki pikaptayd─▒. ┼×ansl─▒yd─▒. Hi├žbir pikapta d├Ânmemi┼čti bu kadar. D├Âne d├Âne m├╝zik kula─č─▒ma yerle┼čmi┼č, s├Âzlerini ezberlemi┼č, ba─člamaya da d├Âkm├╝┼čt├╝m. Dilimize tespih olan t├╝rk├╝ art─▒k repertuvar─▒m─▒za girmi┼č, ├çengel gecelerinin de pop├╝ler t├╝rk├╝s├╝ olmu┼čtu. ─░┼čte Bodrum H├ókimi ile b├Âyle tan─▒┼čt─▒m.

Y─▒llar bizi ac─▒s─▒yla tatl─▒s─▒yla hamur gibi yo─čurdu. Az gittik uz gittik. Kendimizi halk m├╝zi─či ve folklor camias─▒n─▒n i├žinde bulduk. Bu camia beni bilimsel ├žal─▒┼čmalara s├╝r├╝kledi. Yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmalar─▒, derledi─čimiz t├╝rk├╝leri yay─▒mlama f─▒rsat─▒ verdi. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒ s├╝rd├╝r├╝rken akl─▒mda hep K├╝tahyal─▒ Bodrum H├ókimi vard─▒. Acaba bir g├╝n; ├çengel gecelerimi s├╝sleyen, havas─▒nda katre katre gezinen, yaln─▒z gecelerime fon m├╝zi─či olan Bodrum H├ókimi’ni ara┼čt─▒rabilecek miyim diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m.

Aradan 31 y─▒l ge├žtikten sonra TRT, Bodrum H├ókimi t├╝rk├╝s├╝n├╝ ekranlar─▒na ta┼č─▒d─▒. 1965ÔÇô66 y─▒l─▒nda okuyucusuna alt─▒n pl├ók kazand─▒ran Bodrum H├ókimi 1997 y─▒l─▒nda tekrar pop├╝ler oldu. B├Âylece ├çengel’deki yaln─▒z gecelerimin t├╝rk├╝s├╝ y─▒llardan sonra yeniden g├╝ndeme geldi. G├Ânl├╝mdeki ge├žmi┼č g├╝nler vizyona girdi. Beni; a┼čka inand─▒─č─▒m, ┼čiirler yazd─▒─č─▒m, mektup gelmedi diye kahr─▒mdan of ├žekti─čim, yavuklumdan gelen a┼čk mektuplar─▒n─▒ yast─▒─č─▒m─▒n alt─▒na koyup her f─▒rsatta tekrar tekrar okudu─čum g├╝nlerime g├Ât├╝rd├╝.

TRT deki ba┼čka bir programda Bodrum H├ókimi Nazmi Y├╝kselen taraf─▒ndan okunuyor, derleyen ve kaynak ki┼či olarak tan─▒t─▒l─▒yordu. Bense t├╝rk├╝y├╝ Nazmi Y├╝kselen’in bestesi olarak biliyordum. Buna ra─čmen i├žimde bir his ger├žeklerin b├Âyle olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yordu. ├çok istememe ra─čmen Bodrum H├ókimi t├╝rk├╝s├╝n├╝n perdesi aralanmad─▒. ─░├žimde hep ukde olarak kald─▒. Ara┼čt─▒r─▒p t├╝m├╝n├╝ ├Â─črenmek benim i├žin bir ama├žt─▒ art─▒k. Bu amac─▒m 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒’na ge├žtikten sonra ger├žekle┼čti. Konuyla ilgili iki defa Bodrum’a gittim. Konuyu detayl─▒ bir ┼čekilde ara┼čt─▒rd─▒m. Bodrum H├ókimi perdesi araland─▒. T├╝rk├╝n├╝n bestecisine ula┼čt─▒k. Nas─▒l yak─▒ld─▒─č─▒n─▒ tespit ettik. Ayr─▒ca Bodrum t├╝rk├╝lerinin de yay─▒nlanmas─▒n─▒ sa─člad─▒. Sab─▒rla koruk helva oldu.┬á Mutluyum.

Dr. Halil At─▒lgan
Ara┼čt─▒rmac─▒ Yazar ÔÇô Emekli Devlet
T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi

 

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒n─▒n arka kapa─č─▒

Evet, Bodrum H├ókimi Mefharet Han─▒m 17. 5. 1954 tarihinde, Pazar g├╝n├╝, Ramazan Bayram─▒na birka├ž g├╝n kala kalemi k─▒rm─▒┼č, kendi idam cezas─▒n─▒ kendisi vermi┼č, 24. 9. 1951 tarihinde Bodrum’da ba┼člayan hakimlik g├Ârevi de b├Âylece sona ermi┼čti.

O art─▒k yoktu. O; s├Âz├╝n├╝ yerine getiren, ni┼čanl─▒s─▒na kavu┼čan yeni bir hayat─▒n Mefharet Han─▒m’─▒. T├╝rk├╝lerde ya┼čayacak, ├çelik Amca’n─▒n saz─▒ndan ├ž─▒kan na─čmelerle hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝recek bir Bodrum H├ókimi’ydi. O art─▒k kara topra─č─▒n geliniydi.

Ben, Bodrum H├ókimi t├╝rk├╝s├╝yle 1965 y─▒l─▒nda ├çengel’in yaln─▒z gecelerinde tan─▒┼čm─▒┼čt─▒m. Bodrum H├ókimi’ni ara┼čt─▒rd─▒ktan sonra da, “├çengel Gecelerinde Bodrum H├ókimi” yaz─▒s─▒yla konuyu dile getirmi┼č, sonunu da a┼ča─č─▒daki sat─▒rlarla ba─člam─▒┼čt─▒m. Hakim Han─▒m konusunu yine ayn─▒ sat─▒rlarla ba─člamak istiyorum.

Bodrum H├ókimi Mefharet Han─▒m’─▒, Bah├živan veya Asarl─▒ Ahmet olarak bilinen karde┼či Ahmet Abd├╝lhadi okutun Bodrum’da iz B─▒rakanlar takviminde H├ókim Han─▒m’─▒n do─čumu 1906 olarak g├Âsterilmi┼čse de Erdek N├╝fus k├╝t├╝─č├╝nden ald─▒─č─▒m─▒z kay─▒tlara g├Âre H├ókim Han─▒m 2.3.1914 tarihinde ─░zmir/de do─čmu┼čtur. Ad─▒ Fatma Mefharet T├╝z├╝n’d├╝r. 1942 y─▒l─▒nda verdi─či veraset il├óm─▒ndan Cumhuriyet Savc─▒l─▒─č─▒ ─░stanbul Ceza Evinde H├ókim aday─▒ oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. Hukuk Fak├╝ltesini bitirdi─či, ilk g├Âreve nerde ne zaman ba┼člad─▒─č─▒ tespit edilememi┼čtir. Ancak uzun m├╝ddet K├╝tahya Tav┼čanl─▒’da H├ókim olarak g├Ârev yapm─▒┼č, orada da g├Ân├╝llere taht kurmu┼č, Bodrum’a tayin oldu─čunda halk arkas─▒ndan ├žok g├Âzya┼č─▒ d├Âkm├╝┼č, b├╝y├╝k bir t├Ârenle 1951 y─▒l─▒nda Bodrum H├ókimi olarak u─čurlanm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte bu u─čurlamayla H├ókim Han─▒m’─▒n g├Ân├╝l defterin yeni bir sayfa a├ž─▒lm─▒┼č, dillere destan olman─▒n s─▒n─▒r─▒na biraz daha yakla┼čm─▒┼čt─▒r.

At s─▒rt─▒nda ke┼čiflere gidi┼čiyle, adaletiyle, d├╝r├╝stl├╝─č├╝yle, insanlar─▒ sevmesiyle g├Ân├╝lleri fethetmi┼č, ├╝n├╝ Bodrum ve ├ževresine yay─▒lm─▒┼č.
Bodrum onunla, o Bodrumla g├╝zellikler ya┼čam─▒┼č. Her insan gibi sevmi┼č sevilmi┼č. Yaln─▒zl─▒─č─▒n─▒, sevgisini ┼čark─▒larla, t├╝rk├╝lerle payla┼čm─▒┼č. Ama ne yaz─▒k ki y├╝re─čine d├╝┼čen sevdaya yenik d├╝┼čm├╝┼č. Gerek Tav┼čanl─▒’da gerekse Bodrum’da g├Ân├╝llere taht kuran Bodrum H├ókim’i Mefharet Han─▒m 1914 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ ├Âm├╝r yolculu─čuna 17.5.1954 tarihinde son noktay─▒ koymu┼č. Yak─▒nlar─▒ alm─▒┼č g├Ât├╝rm├╝┼čler cenazesini Bodrum’dan. Mezar─▒ ─░stanbul’da.

─░┼čte o g├╝n bu g├╝n Mefharet Han─▒m ├Âleli tam 66 y─▒l olmu┼č. Dile kolay. Bir de─čil, be┼č de─čil 66 tane y─▒l. ├ľmr├╝n yar─▒s─▒ndan fazla. Ama y─▒llar unutturamam─▒┼č onu. Zaten hi├ž ├Âlmemi┼č ki. Sevenlerinin g├Ânl├╝nde hep ya┼čam─▒┼č… O art─▒k efsane bir Bodrum H├ókimi. ├çiftlik k├Ây├╝nden ├çelik Amca’n─▒n (Mustafa Bacaks─▒z) telinde “Nas─▒l att─▒n Mefharet Han─▒m ipe kendini” diyen bir Bodrum H├ókimi. O art─▒k bir efsane. ├ľlmeden bir g├╝n ├Ânce, gece Milas’a Bestek├ór Zeki Duygulu’nun konserine giden, Uslu Dur Kad─▒n─▒m ├ç─▒ld─▒rtma Beni adl─▒ ┼čark─▒y─▒ ayn─▒ programda ├╝├ž defa okutan bir Bodrum Hakim’i. Bu sat─▒rlar─▒ yazan, 1966 y─▒l─▒nda Kastamonu’nun Azdavay il├žesinin, ├çengel k├Ây├╝nde ├ži├že─či burnunda bir ├Â─čretmenin gecelerinin konu─ču. Odada 1963 model pikab─▒n i─čnesiyle ses bulan bir Bodrum H├ókimi.

“Bodrumlular erken bi├žer ekini
Fele─če kurban m─▒ gittin Bodrum H├ókimi”

dizeleriyle hayk─▒ran, t├╝rk├╝lerimizin nas─▒l yak─▒ld─▒─č─▒n─▒, g├╝n├╝m├╝ze kadar da nas─▒l ula┼čt─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlayan Bodrum H├ókimi. O: K─▒saca t├╝rk├╝lerimizin ge├žmi┼čiyle gelece─či aras─▒nda bir k├Âpr├╝. O: Art─▒k t├╝rk├╝ olan bir Bodrum H├ókimi.

Toplam Okuma: 224 , Bug├╝n: 1 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

29 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larda ─░sk├ón Politikas─▒ ve ├çerkesler i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

28 Kas─▒m 2020, ├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel i├žin yorumlar kapal─▒
Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

28 Kas─▒m 2020, Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam i├žin yorumlar kapal─▒
Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

23 Kas─▒m 2020, Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

23 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

15 Kas─▒m 2020, Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival i├žin yorumlar kapal─▒
Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

15 Kas─▒m 2020, Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi i├žin yorumlar kapal─▒
├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

15 Kas─▒m 2020, ├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

9 Kas─▒m 2020, ├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č i├žin yorumlar kapal─▒
Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

9 Kas─▒m 2020, Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

9 Kas─▒m 2020, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak i├žin yorumlar kapal─▒
Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

9 Kas─▒m 2020, Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rk ve ├çelik Palas i├žin yorumlar kapal─▒
Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

9 Kas─▒m 2020, Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

1 Kas─▒m 2020, D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

1 Kas─▒m 2020, ─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

1 Kas─▒m 2020, Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

1 Kas─▒m 2020, Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede i├žin yorumlar kapal─▒
B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

29 Ekim 2020, B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču i├žin yorumlar kapal─▒